महाभारत · अध्याय 7.132
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.132.1
स्वयं शिष्यो महेशस्य भृगूत्तमधनुर्धरः ।
शिष्यत्वं प्राप्तवान्कर्णस्तस्य तुल्योऽस्त्रविद्यया ॥ ७.१३२.१ ॥
स्वतः महेश्वराचा शिष्य, भृगुश्रेष्ठ (परशुराम) धनुर्धराचा शिष्य असलेल्या कर्णाने शिष्यत्व प्राप्त केले; अस्त्रविद्येत तो त्यांच्या बरोबरीचा झाला.
7.132.2
तद्विशिष्टोऽपि वा कर्णः शिष्यः शिष्यगुणैर्युतः ।
कुन्तीपुत्रेण भीमेन निर्जितः स तु लीलया ॥ ७.१३२.२ ॥
त्यांच्यापेक्षा विशिष्ट असूनही, शिष्यगुणांनी युक्त कर्ण कुंतीपुत्र भीमाकडून सहज पराभूत झाला.
7.132.3
यस्मिञ्जयाशा महती पुत्राणां मम सञ्जय ।
तं भीमाद्विमुखं दृष्ट्वा किन्नु दुर्योधनोऽब्रवीत् ॥ ७.१३२.३ ॥
हे संजया, ज्याच्यावर माझ्या पुत्रांच्या विजयाची मोठी आशा होती, त्याला भीमापासून तोंड फिरवलेले पाहून दुर्योधनाने काय म्हटले?
7.132.4
कथं च युयुधे भीमो वीर्यश्लाघी महाबलः ॥ ७.१३२.४ ॥
पराक्रमाचा अभिमान बाळगणारा महाबलवान भीम कसा लढला?
7.132.5
कर्णो वा समरे तात किमकार्षीदतः परम् ।
भीमसेनं रणे दृष्ट्वा ज्वलन्तमिव पावकम् ॥ ७.१३२.५ ॥
हे तात, त्यानंतर युद्धात कर्णाने काय केले? रणांगणात अग्नीप्रमाणे तळपणाऱ्या भीमसेनाला पाहून?
7.132.6
रथमन्यं समास्थाय विधिवत्कल्पितं पुनः ।
अभ्ययात्पाण्डवं कर्णो वातोद्धूत इवार्णवः ॥ ७.१३२.६ ॥
विधिपूर्वक पुन्हा सज्ज केलेल्या दुसऱ्या रथावर आरूढ होऊन कर्ण वाऱ्याने उसळलेल्या समुद्राप्रमाणे पांडवाकडे चालून गेला.
7.132.7
क्रुद्धमाधिरथिं दृष्ट्वा पुत्रास्तव विशाम्पते ।
भीमसेनममन्यन्त वैश्वानरमुखे हुतम् ॥ ७.१३२.७ ॥
हे राजा! क्रुद्ध अधिरथपुत्र (कर्ण) याला पाहून तुमच्या पुत्रांनी भीमसेनाला वैश्वानराच्या मुखात आहुती दिलेले मानले.
7.132.8
चापशब्दं ततः कृत्वा तलशब्दं च भैरवम् ।
अभ्यद्रवत राधेयो भीमसेनरथं प्रति ॥ ७.१३२.८ ॥
मग धनुष्याचा टणत्कार आणि भयंकर टाळ्यांचा आवाज करून राधेय (कर्ण) भीमसेनाच्या रथाकडे धावला.
7.132.9
पुनरेव तयो राजन्घोर आसीत्समागमः ।
वैकर्तनस्य शूरस्य भीमस्य च महात्मनः ॥ ७.१३२.९ ॥
हे राजा! ते दोघे — विकर्तनाचा शूर कर्ण आणि महात्मा भीम — यांच्यात पुन्हा भयंकर युद्ध झाले.
7.132.10
संरब्धौ हि महाबाहू परस्परवधैषिणौ ।
अन्योन्यभीक्षाञ्चक्राते दहन्ताविव लोचनैः ॥ ७.१३२.१० ॥
एकमेकांचा वध इच्छिणारे, क्रुद्ध झालेले ते महाबाहू जणू डोळ्यांनी जाळत असल्यासारखे वारंवार एकमेकांकडे पाहू लागले.
7.132.11
क्रोधरक्रेक्षणौ तीव्रौ निःश्वसन्ताविवोरगौ ।
शूरावन्योन्यमासाद्य ततक्षतुररिन्दमौ ॥ ७.१३२.११ ॥
क्रोधाने लाल डोळ्यांचे, सापांप्रमाणे तीव्र उसासे टाकणारे, शत्रूंचे दमन करणारे ते दोन्ही शूर एकमेकांजवळ येऊन प्रहार करू लागले.
7.132.12
व्याघ्राविव सुसंरब्धौ श्येनाविव च शीघ्रगौ ।
शरभाविव सङ्क्रुद्धौ युयुधाते परस्परम् ॥ ७.१३२.१२ ॥
वाघांप्रमाणे अत्यंत क्रुद्ध, ससाण्यांप्रमाणे वेगवान, शरभांप्रमाणे संतप्त होऊन ते दोघे एकमेकांशी लढू लागले.
7.132.13
ततो भीमः स्मरन्क्लेशानक्षद्यूते वनेऽपि च ।
विराटनगरे चैव दुःखं प्राप्तमरिन्दमः ॥ ७.१३२.१३ ॥
तेव्हा शत्रूंचे दमन करणारा भीम द्यूतात, वनात आणि विराटनगरातही भोगलेले क्लेश स्मरून
7.132.14
राष्ट्राणां स्फीतरत्नानां हरणं च तवात्मजैः ।
सततं च परिक्लेशान्सपुत्रेण त्वया कृतान् ॥ ७.१३२.१४ ॥
तुझ्या पुत्रांनी रत्नसमृद्ध राष्ट्रांचे हरण केले आणि तू व तुझा पुत्र यांनी सततपणे दिलेले घोर क्लेश.
7.132.15
दग्धुमैच्छश्च यः कुन्तीं सपुत्रां त्वमनागसम् ।
कृष्णायाश्च परिक्लेशं सभामध्ये दुरात्मभिः ॥ ७.१३२.१५ ॥
निरपराध कुंती व तिच्या पुत्रांना जाळू इच्छिणारा तू, आणि सभेच्या मध्यभागी दुरात्म्यांकडून कृष्णेला झालेला क्लेश.
7.132.16
केशपक्षग्रहं चैव दुःशासनकृतं तथा ।
परुषाणि च वाक्यानि कर्णोनोक्तानि भारत ॥ ७.१३२.१६ ॥
दुःशासनाने केलेले केस व वेणी ओढणे, आणि हे भारता, कर्णाने उच्चारलेली कठोर वचने.
7.132.17
पतिमन्यं परीप्सस्व न सन्ति पतयस्तव ।
पतिता नरके पार्थाः सर्वे षण्डतिलोपमाः ॥ ७.१३२.१७ ॥
दुसरा पती शोध; तुला पती उरलेले नाहीत. पृथेचे सर्व पुत्र नरकात पडलेले आहेत, ते तीळाप्रमाणे षंढ आहेत.
7.132.18
समक्षं तव कौरव्य यदूचुः कौरवास्तदा ।
दासीभावेन कृष्णां च भोक्तुकामाः सुतास्तव ॥ ७.१३२.१८ ॥
हे कौरव्या, तुझ्यासमोरच तेव्हा कौरव जे बोलले, कृष्णेला दासी करून भोगू इच्छिणारे तुझे पुत्र जे बोलले.
7.132.19
यच्चापि तान्प्रव्रजतः कृष्णाजिननिवासिनः ।
परुषाण्युक्तवान्कर्णः सभायां सन्निधौ तव ॥ ७.१३२.१९ ॥
कृष्णाजिन धारण करून वनाकडे जात असताना त्यांना, तुमच्या सभेत, तुमच्या समक्ष कर्णाने कठोर शब्द उच्चारले होते.
7.132.20
तृणीकृत्य च यत्पार्थांस्तव पुत्रो ववल्ग ह ।
विषमस्थान्समस्थो हि संरब्धो गतचेतनः ॥ ७.१३२.२० ॥
तुमच्या पुत्राने पार्थांना गवताच्या काडीसारखे तुच्छ मानून गर्वाने उड्या मारल्या; विषम स्थितीत उभ्या असलेल्यांसमोर सम स्थितीत उभ्या राहिलेल्यासारखा, संतापाने आणि विवेक गमावून.
7.132.21
बाल्यात्प्रभृति चारिघ्नः स्वानि दुःखानि चिन्तयन् ।
निरविद्यत धर्मात्मा जीवितेन वृकोदरः ॥ ७.१३२.२१ ॥
बालपणापासून शत्रूंचा संहार करणारा धर्मात्मा वृकोदर आपल्या दुःखांचा विचार करत जीवनालाच विटला.
7.132.22
ततो विष्फार्य सुमहद्धेमपृष्ठं दुरासदम् ।
चापं भरतशार्दूलस्त्यक्तात्मा कर्णमभ्ययात् ॥ ७.१३२.२२ ॥
मग भरतश्रेष्ठ वाघाने प्राणाची आसक्ती सोडून, सोन्याच्या पाठीचे, दुर्धर्ष असे प्रचंड धनुष्य पूर्ण ताणून कर्णाकडे धाव घेतली.
7.132.23
स सायकयैर्जालैर्भीमः कर्णरथं प्रति ।
भानुमद्भिः शिलाधौतैर्भानोः प्राच्छादयत्प्रभां ॥ ७.१३२.२३ ॥
भीमाने दगडावर घासलेल्या तेजस्वी बाणांच्या जाळ्याने कर्णाचा रथ झाकून टाकला, जणू सूर्याच्या प्रभेलाच आच्छादले.
7.132.24
ततः प्रहस्याधिरथिस्तूर्णमस्यञ्शिताञ्शरान् ।
व्यधमद्भीमसेनस्य शरजालानि पत्रिभिः ॥ ७.१३२.२४ ॥
मग अधिरथपुत्र कर्ण हसला आणि तात्काळ तीक्ष्ण बाणांचा मारा करून आपल्या बाणांनी भीमसेनाची बाणजाळी छिन्नभिन्न केली.
7.132.25
महारथो महाबाहुर्महाबाणैर्महाबलः ।
विव्याधाधिरथिर्भीमं नवभिर्निशितैस्तदा ॥ ७.१३२.२५ ॥
महारथी, महाबाहू, महाबली अधिरथपुत्र (कर्ण) यांनी तेव्हा नऊ तीक्ष्ण महाबाणांनी भीमाला विद्ध केले.
7.132.26
स तोत्रैरिव मातङ्गो वार्यमाणः पतत्त्रिभः ।
अभ्यधावदसम्भ्रान्तः सूतपुत्रं वृकोदरः ॥ ७.१३२.२६ ॥
अंकुशांनी अडवलेल्या हत्तीप्रमाणे, बाणांनी अडवला गेला तरी निर्भय वृकोदर (भीम) सूतपुत्राकडे धावला.
7.132.27
तमापतन्तं वेगेन रभसं पाण्डवर्षभम् ।
कर्णः प्रत्युद्ययौ युद्धे मत्तो मत्तमिव द्विपम् ॥ ७.१३२.२७ ॥
वेगाने आणि उन्मत्तपणे येणाऱ्या त्या पाण्डववृषभाला कर्णाने युद्धात पुढे जाऊन अडवले; मदोन्मत्त हत्ती दुसऱ्या मदोन्मत्त हत्तीला सामोरा जावा तसे.
7.132.28
ततः प्रध्याप्य जलजं भेरीशतसमस्वनम् ।
अक्षुभ्यत बलं हर्षादुद्धूत इव सागरः ॥ ७.१३२.२८ ॥
मग शंभर भेरींच्या नादाइतका शंख फुंकल्यावर, आनंदाने सैन्य उसळलेल्या समुद्राप्रमाणे क्षुब्ध झाले.
7.132.29
तदुद्धूतं बलं दृष्ट्वा नागाश्वरथपत्तिमत् ।
भीमः कर्णं समासाद्य च्छादयामास सायकैः ॥ ७.१३२.२९ ॥
हत्ती, घोडे, रथ आणि पायदळ यांनी भरलेले ते उसळलेले सैन्य पाहून भीमाने कर्णाजवळ जाऊन बाणांनी त्याला झाकून टाकले.
7.132.30
अश्वानृक्षसवर्णांश्च हंसवर्णैर्हयोत्तमैः ।
व्यामिश्रयद्रणे कर्णः पाण्डवं छादयञ्छरैः ॥ ७.१३२.३० ॥
अस्वलाच्या रंगाचे घोडे आणि हंसाच्या रंगाचे उत्तम घोडे कर्णाने युद्धात मिसळून टाकले आणि बाणांनी पाण्डवाला झाकले.
7.132.31
ऋक्षवर्णान्हयान्कर्कैर्मिश्रान्मारुतरंहसः ।
निरीक्ष्य तव पुत्राणां हाहाकृतमभूद्बलम् ॥ ७.१३२.३१ ॥
वाऱ्याच्या वेगाचे, अस्वलाच्या रंगाचे घोडे कर्क रंगाच्या घोड्यांमध्ये मिसळलेले पाहून तुमच्या पुत्रांचे सैन्य हाहाकाराने भरून गेले.
7.132.32
ते हया बह्वशोभन्त मिश्रिता वातरंहसः ।
सितासिता महाराज यथा व्योम्नि वलाहकाः ॥ ७.१३२.३२ ॥
हे महाराज, वाऱ्याच्या वेगाचे ते घोडे मिसळून आकाशातील पांढऱ्या आणि काळ्या ढगांप्रमाणे अत्यंत शोभू लागले.
7.132.33
संरब्धौ क्रोधताम्राक्षौ प्रेक्ष्य कर्णवृकोदरौ ।
सन्त्रस्ताः समकम्पन्त त्वदीयानां महारथाः ॥ ७.१३२.३३ ॥
संतप्त, क्रोधाने लाल डोळे असलेले कर्ण आणि वृकोदर (भीम) यांना पाहून तुमचे महारथी भयाने थरथरले.
7.132.34
यमराष्ट्रोपमं घोरमासीदायोधनं तयोः ।
दुर्दर्शं भरतश्रेष्ठ प्रेतराजपुत्रं यथा ॥ ७.१३२.३४ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, त्या दोघांचे ते रणांगण यमराज्यासारखे भयंकर व पाहण्यास कठीण झाले.
7.132.35
समाजमिव तच्चित्रं प्रेक्षमाणा महारथाः ।
नालक्षयञ्जयं व्यक्तमेकस्यैव महारणे ॥ ७.१३२.३५ ॥
त्या विचित्र दृश्याकडे एखाद्या सभेप्रमाणे पाहणाऱ्या महारथींना, त्या महायुद्धात एकाचाच स्पष्ट विजय आहे हे ओळखता आले नाही.
7.132.36
तयोः प्रैक्षन्त सम्मर्दं सन्निकृष्टं महास्त्रयोः ।
तव दुर्मन्त्रिते राजन्सपुत्रस्य विशाम्पते ॥ ७.१३२.३६ ॥
हे राजा, हे प्रजापती, तुमच्या पुत्राच्या दुष्ट मसलतीमुळे त्या दोन महास्त्रधारींचा जवळचा संघर्ष लोकांनी पाहिला.
7.132.37
छादयन्तौ हि शत्रुघ्नावन्योन्यं सायकैः शितैः ।
शरजालावृतं व्योम चक्रातेऽद्भुतविक्रमौ ॥ ७.१३२.३७ ॥
तीक्ष्ण बाणांनी एकमेकांना झाकणारे, शत्रुसंहारक ते दोन अद्भुत पराक्रमी वीर बाणांच्या जाळ्याने आच्छादलेले आकाश निर्माण करत होते.
7.132.38
तावन्योन्यं जिघांसन्तौ शरैस्तीक्ष्णैर्महारथौ ।
प्रेक्षणीयतरावास्तां वृष्टिमन्ताविवाम्बुदौ ॥ ७.१३२.३८ ॥
एकमेकांना मारण्याची इच्छा असलेले ते दोन महारथी तीक्ष्ण बाणांनी वर्षाव करणाऱ्या दोन ढगांसारखे अधिकच पाहण्याजोगे झाले.
7.132.39
सुवर्णविकृतान्वाणान्विमुञ्चन्तावरिन्दमौ ।
भास्वरं व्योम चक्राते महोल्काभिरिव प्रभो ॥ ७.१३२.३९ ॥
सोन्याने सजवलेले बाण सोडणारे ते शत्रुदमन दोघे, हे प्रभो, आकाश महान उल्कांनी प्रकाशमान झाल्यासारखे करत होते.
7.132.40
ताभ्यां मुक्ताः शरा राजन्गार्ध्रपत्राश्चकाशिरे ।
श्रेण्यः शरदि मत्तानां सारसनामिवाम्बरे ॥ ७.१३२.४० ॥
हे राजा, त्या दोघांनी सोडलेले गिधाडाच्या पिसांचे बाण शरद ऋतूत आकाशात मत्त सारसांच्या रांगांसारखे चमकत होते.
7.132.41
संसक्तं सूतपुत्रेण दृष्ट्वा भीममरिन्दमम् ।
अतिभारममन्येतां भीमे कृष्णधनञ्जयौ ॥ ७.१३२.४१ ॥
सूतपुत्राशी झुंजणाऱ्या शत्रुदमन भीमाला पाहून कृष्ण आणि धनंजय यांना भीमावर अतिशय जड कार्यभार आला असे वाटले.
7.132.42
तत्राधिरथिभीमाभ्यां शरैर्मुक्तैर्दृढं हताः ।
इषुपातमतिक्रम्य पेतुरश्वनरद्विपाः ॥ ७.१३२.४२ ॥
तेथे अधिरथपुत्र आणि भीम यांनी सोडलेल्या बाणांनी घोडे, माणसे आणि हत्ती जोरदार मारले गेले आणि बाणाच्या टप्प्याच्या पलीकडे जाऊन पडले.
7.132.43
पतद्भिः पतितैश्चान्यैर्गतासुभिरनेकशः ।
कृतो राजन्महाराज पुत्राणां ते जनक्षयः ॥ ७.१३२.४३ ॥
पडणाऱ्यांनी, पडलेल्यांनी आणि प्राण गेलेल्या इतरांनी अनेक प्रकारे, हे राजा, हे महाराजा, तुमच्या पुत्रांचा जनक्षय झाला.
7.132.44
मनुप्याश्वगजानां च शरीरैर्गतजीवितैः ।
क्षणेन भूमिः सञ्जज्ञे संवृता भरतर्षभ ॥ ७.१३२.४४ ॥
माणसे, घोडे आणि हत्ती यांच्या प्राण गेलेल्या शरीरांनी क्षणार्धात भूमी आच्छादली गेली, हे भरतर्षभा.