Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 7.134

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

7.134.1

सर्वथा विरथः कर्णः पुनर्भीमेन निर्जितः ।
रथमन्यं समास्थाय पुनर्विव्याध पाण्डवम् ॥ ७.१३४.१ ॥

कर्ण रथहीन होकर सर्वथा भीम द्वारा फिर से पराजित हुआ, किंतु दूसरे रथ पर चढ़कर उसने फिर से पाण्डव पर प्रहार किया।

7.134.2

महागजाविवासाद्य विषाणाग्रैः परस्परम् ।
शरैः पूर्णायतोत्सृष्टैरन्योन्यमभिजघ्नतुः ॥ ७.१३४.२ ॥

मानो दो महागजों की भाँति एक-दूसरे के निकट आकर, दाँतों की नोकों से, वे पूरी खिंची हुई प्रत्यंचा से छोड़े गए बाणों द्वारा एक-दूसरे पर प्रहार करने लगे।

7.134.3

अथ कर्णः शरव्रातैर्भीमसेनं समार्पयत् ।
ननाद च महानादं पुनर्विव्याध चोरसि ॥ ७.१३४.३ ॥

तब कर्ण ने बाणों की झड़ी से भीमसेन पर पूरी तरह आक्रमण किया, महान गर्जना की और फिर उनकी छाती पर प्रहार किया।

7.134.4

तं भीमो दशभिर्बाणैः प्रत्यविध्यदजिह्मगैः ।
पुनर्विव्याध सप्तत्या शराणां नतपर्वणाम् ॥ ७.१३४.४ ॥

भीम ने उसे दस सीधे उड़ने वाले बाणों से उत्तर दिया, और फिर झुकी गाँठों वाले सत्तर बाणों से प्रहार किया।

7.134.5

कर्णस्तु नवभिर्भीमं भित्त्वा राजंस्तनान्तरे ।
ध्वजमेकेन विव्याध विशोकं च त्रिभिः शरैः ॥ ७.१३४.५ ॥

कर्ण ने भीम को नौ बाणों से बींधकर, हे राजन्, उनकी छातियों के बीच प्रहार किया; एक बाण से ध्वज पर, और तीन बाणों से विशोक पर भी प्रहार किया।

7.134.6

सायकानां ततः पार्थस्त्रिषष्ट्या प्रत्यविध्यत ।
तोत्रैरिव महानागं कशाभिरिव वाजिनम् ॥ ७.१३४.६ ॥

तब पार्थ ने तिरसठ बाणों से प्रत्युत्तर दिया, मानो अंकुशों से महागज को और चाबुकों से घोड़े को हाँका जा रहा हो।

7.134.7

सोऽतिविद्धो महाराज पाण्डवेन यशस्विना ।
सृक्विणी लेलिहन्वीरः क्रोधरक्तान्तलोचनः ॥ ७.१३४.७ ॥

हे महाराज, यशस्वी पाण्डुपुत्र द्वारा अत्यन्त विद्ध हुआ वह वीर क्रोध से लाल नेत्रों वाला, अपने ओठों के कोनों को चाटता हुआ।

7.134.8

ततः शरं महाराज सर्वकायावदारणम् ।
प्राहिणोद्भीमसेनाय बलायेन्द्र इवाशनिम् ॥ ७.१३४.८ ॥

फिर, हे महाराज, सारे शरीर को चीर देने वाला एक बाण उसने भीमसेन पर छोड़ा, जैसे इन्द्र बल से वज्र छोड़ते हैं।

7.134.9

स निर्भिद्य रणे पार्थं सूतपुत्रधनुश्च्युतः ।
अगच्छद्दारयन्भूमिं चित्रपुङ्खः शिलीमुखः ॥ ७.१३४.९ ॥

वह सूतपुत्र के धनुष से छूटा शिलीमुख बाण रणभूमि में पार्थ को भेदकर, चित्र पंखों वाला, धरती को चीरता हुआ चला गया।

7.134.10

ततो भीमो महाबाहुः क्रोधसंरक्तलोचनः ।
वज्रकल्पां चतुष्किष्कुं गुर्वी रुक्माङ्गदां गदाम्।
प्राहिणोत्मूतपुत्राय षडस्रामविचारयन् ॥ ७.१३४.१० ॥

तब महाबाहु भीम, क्रोध से गहरे लाल नेत्रों वाले, वज्र के समान, चार हाथ लंबी, भारी, स्वर्णजटित बाजूबंदों वाली, छह धार वाली गदा बिना विचारे सूतपुत्र पर फेंकी।

7.134.11

तया जघानाधिरथेः सदश्वान्साधुवाहिनः ।
गदया भारतः क्रुद्धो वज्रेणेन्द्र इवासुरान् ॥ ७.१३४.११ ॥

उस गदा से क्रुद्ध भारत ने अधिरथ के पुत्र के उत्तम, सुशिक्षित घोड़ों को मार डाला, जैसे इन्द्र वज्र से असुरों को।

7.134.12

ततो भीमो महाबाहुः क्षुराभ्यां भरतर्षभ ।
ध्वजमाघिरथेश्छित्त्वा सूतमभ्यहनच्छरैः ॥ ७.१३४.१२ ॥

तब हे भरतश्रेष्ठ, महाबाहु भीम ने क्षुर बाणों से अधिरथ पुत्र की ध्वजा काट डाली और बाणों से सारथी पर प्रहार किया।

7.134.13

हताश्वसूतमुत्सृज्य स रथं पतितध्वजम् ।
विष्फारयन्धनुः कर्णस्तस्थौ भारत दुर्मनाः ॥ ७.१३४.१३ ॥

हे भरतवंशी, घोड़े और सारथी मारे जाने पर, गिरी हुई ध्वजा वाले उस रथ को छोड़कर कर्ण दुखी मन से धनुष को खींचते हुए खड़ा रहा।

7.134.14

तत्राद्भुतमपश्याम राधेयस्य पराक्रमम् ।
विरथो रथिनां श्रेष्ठो वारयामास यद्रिपुम् ॥ ७.१३४.१४ ॥

वहाँ हमने राधा-पुत्र कर्ण का अद्भुत पराक्रम देखा, कि रथहीन होते हुए भी रथियों में श्रेष्ठ उसने शत्रु को रोक दिया।

7.134.15

विरथं तं नरश्रेष्ठं दृष्ट्वाऽऽधिरथिमाहवे ।
दुर्योधनस्ततो राजन्नभ्यभाषत दुर्मुखम् ॥ ७.१३४.१५ ॥

हे राजन्, युद्ध में रथहीन हुए उस नरश्रेष्ठ आधिरथि (कर्ण) को देखकर दुर्योधन ने तब दुर्मुख से कहा।

7.134.16

एष दुर्मुख राधेयो भीमेन विरथीकृतः ।
तं रथेन नरश्रेष्ठ सम्पादय महारथम् ॥ ७.१३४.१६ ॥

हे दुर्मुख, यह राधा-पुत्र कर्ण भीम द्वारा रथहीन कर दिया गया है। हे नरश्रेष्ठ, उस महारथी को रथ दिलाओ।

7.134.17

ततो दुर्योधनवचः श्रुत्वा भारत दुर्मुखः ।
त्वरमाणोऽभ्ययात्कर्णं भीमं चावारयच्छरैः ॥ ७.१३४.१७ ॥

हे भरतवंशी, तब दुर्योधन के वचन सुनकर दुर्मुख शीघ्रता से कर्ण के पास गया और बाणों से भीम को भी रोक दिया।

7.134.18

दुर्मुखं प्रेक्ष्य सङ्ग्रामे सूतपुत्रपदानुगम् ।
वायुपुत्रः प्रहृष्टोऽभूत्सृक्विणी परिसंलिहन् ॥ ७.१३४.१८ ॥

युद्ध में सूतपुत्र (कर्ण) के पदचिह्नों का अनुसरण करते हुए दुर्मुख को देखकर वायुपुत्र (भीम) अत्यंत प्रसन्न हो गए और होंठों के कोनों को चाटने लगे।

7.134.19

ततः कर्णं महाराज वारयित्वा शिलीमुखैः ।
दुर्मुखाय रथं तूर्णं प्रेषयामास पाण्डवः ॥ ७.१३४.१९ ॥

तब हे महाराज, बाणों से कर्ण को रोककर पाण्डव ने शीघ्र ही दुर्मुख की ओर अपना रथ भेजा।

7.134.20

तस्मिन्क्षणे महाराज नवभिर्नतपर्वभिः ।
सुमुखैर्दुर्मुखं भीमः शरैर्निन्ये यमक्षयम् ॥ ७.१३४.२० ॥

उसी क्षण हे महाराज, भीम ने नौ झुके हुए सुन्दर बाणों से दुर्मुख को यमलोक भेज दिया।

7.134.21

ततस्तमेवाधिरथिः स्यन्दनं दुर्मुखे हते ।
आस्थितः प्रबभौ राजन्दीप्यमान इवांशुमान् ॥ ७.१३४.२१ ॥

फिर दुर्मुख के मारे जाने पर अधिरथ-पुत्र कर्ण उसी रथ पर चढ़कर, हे राजन, तेजस्वी सूर्य के समान चमक उठा।

7.134.22

शयानं भिन्नमर्माणं दुर्मुखं शोणितोक्षितम् ।
दृष्ट्वा कर्णोऽश्रुपूर्णाक्षो मुहूर्तं नाभ्यवर्तत ॥ ७.१३४.२२ ॥

रक्त से सने, मर्मस्थानों में बिंधे हुए, पड़े दुर्मुख को देखकर आँसुओं से भरी आँखों वाला कर्ण एक क्षण के लिए आगे न बढ़ सका।

7.134.23

तं गतासुमतिक्रम्य कृत्वा कर्णः प्रदक्षिणम् ।
दीर्घमुष्णं श्वसन्वीरो न किञ्चित्प्रत्यपद्यत ॥ ७.१३४.२३ ॥

उस निष्प्राण को लाँघकर, प्रदक्षिणा करके, कर्ण वीर लम्बी गर्म साँसें लेता रहा और उसे कुछ भी सूझ नहीं पड़ा।

7.134.24

तस्मिंस्तु विवरे राजन्नाराचान्गार्धवाससः ।
प्राहिणोत्सूतपुत्राय भीमसेनश्चतुर्दश ॥ ७.१३४.२४ ॥

परन्तु हे राजन, उस अन्तराल में भीमसेन ने गिद्ध-पंखों वाले चौदह बाण सूतपुत्र कर्ण की ओर छोड़े।

7.134.25

ते तस्य कवचं भित्त्वा स्वर्णचित्रं महोजसः ।
हेमपुङ्खा महाराज व्यशोभन्त दिशो दश ॥ ७.१३४.२५ ॥

वे उसके स्वर्णचित्रित कवच को भेदकर, हे महाराज, सोने के पंखों वाले (बाण) दसों दिशाओं में शोभित हुए।

7.134.26

अपिबन्सूत पुत्रस्य शोणितं रक्तभोजनाः ।
क्रुद्धा इव मनुष्येन्द्र भुजङ्गाः कालचोदिताः ॥ ७.१३४.२६ ॥

हे नरेन्द्र, सूतपुत्र का रक्त पीते हुए वे, मानो काल से प्रेरित, क्रोधित सर्पों के समान (रक्त-भोजी) थे।

7.134.27

प्रसर्पमाणा मेदिन्यां ते व्यरोचन्त मार्गणाः ।
अर्धप्रविष्टाः संरब्धा बिलानीव महोरगाः ॥ ७.१३४.२७ ॥

पृथ्वी पर सरकते हुए वे बाण, आधे घुसे हुए और क्रोधित, बिलों में आधे घुसे महासर्पों के समान शोभित हो रहे थे।

7.134.28

तं प्रत्यविध्यद्राधेयो जाम्बूनदविभूषितैः ।
चतुर्दशभिरत्युग्रैर्नाराचैरविचारयन् ॥ ७.१३४.२८ ॥

राधेय ने उसके प्रति स्वर्णभूषित, अत्यंत उग्र चौदह नाराच बाणों से बिना विचारे प्रहार किया।

7.134.29

ते भीमसेनस्य भुजं सव्यं निर्भिद्य पत्रिणः ।
प्राविशन्मेदिनीं भीमाः क्रौञ्चं पत्ररथा इव ॥ ७.१३४.२९ ॥

वे भयंकर बाण भीमसेन की बायीं भुजा को भेदकर पृथ्वी में प्रविष्ट हो गए, जैसे पत्ररथ (गरुड़) क्रौंच पर्वत में प्रवेश करते हैं।

7.134.30

ते व्यरोचन्त नाराचाः प्रविशन्तो वसुन्धराम् ।
गच्छत्यस्तं दिनकरे दीप्यमाना इवांशवः ॥ ७.१३४.३० ॥

पृथ्वी में प्रविष्ट होते वे नाराच बाण वैसे ही चमके, जैसे अस्त होते सूर्य की दीप्तिमान किरणें।

7.134.31

स निर्भिन्नो रणे भीमो नाराचैर्मर्मभेदिभिः ।
सुस्राव रुधिरं भूरि पर्वतः सलिलं यथा ॥ ७.१३४.३१ ॥

युद्ध में मर्मस्थलों को भेदने वाले बाणों से बिंधे हुए भीम से पर्वत के जल की भाँति रक्त बहने लगा।

7.134.32

स भीमस्त्रिभिरायस्तः सूतपुत्रं पतत्रिभिः ।
सुपर्णवेगैर्विव्याध सारथिं चास्य सप्तभिः ॥ ७.१३४.३२ ॥

भीम ने तीन पंखदार बाणों से सूतपुत्र कर्ण पर प्रहार किया, जो गरुड़ के वेग वाले थे, और उसके सारथी को सात बाणों से बींध दिया।

7.134.33

स विह्वलो महाराज कर्णो भीमशराहतः ।
प्राद्रवज्जवनैरश्वै रणं हित्वा महाभयात् ॥ ७.१३४.३३ ॥

हे महाराज, भीम के बाणों से आहत वह कर्ण व्याकुल होकर महाभय से युद्धभूमि छोड़कर तेज़ घोड़ों से भाग गया।

7.134.34

भीमसेनस्तु विष्फार्य चापं हेमपरिष्कृतम् ।
आहवेऽतिरथोऽतिष्ठज्ज्वलन्निव हुताशनः ॥ ७.१३४.३४ ॥

परन्तु भीमसेन ने स्वर्ण से सजे धनुष को खींचकर युद्ध में अतिरथी की भाँति खड़े रहे, जलती हुई हवन-अग्नि के समान।