महाभारत · अध्याय 7.137
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.137.1
भीमसेनस्य राधेयः श्रुत्वा ज्यातलनिः स्वनम् ।
नामृष्यत यथा मत्तो गजः प्रतिगजस्वनम् ॥ ७.१३७.१ ॥
भीमसेनाच्या धनुष्याच्या प्रत्यंचेचा टणत्कार ऐकून राधेय (कर्ण) तो सहन करू शकला नाही, जसा मदोन्मत्त हत्ती प्रतिहत्तीची गर्जना सहन करत नाही.
7.137.2
सोपक्रम्य मुहूर्तै तु भीमसेनस्य गोचरात् ।
पुत्रांस्तव ददर्शाथ भीमसेनेन पातितान् ॥ ७.१३७.२ ॥
थोड्या वेळाने भीमसेनाच्या नजरेच्या टप्प्यात भीमसेनाने पाडलेले तुमचे पुत्र त्याने पाहिले.
7.137.3
तानवेक्ष्य नरश्रेष्ठ विमना दुःखितस्तदा ।
निः श्वसन्दीर्घमुष्णं च कर्णः पाण्डवमभ्ययात् ॥ ७.१३७.३ ॥
हे नरश्रेष्ठा, त्यांना पाहून मन खिन्न होऊन दुःखी झालेला कर्ण दीर्घ व उष्ण उसासे टाकत पाण्डवाकडे गेला.
7.137.4
स ताम्रनयनः क्रोधाच्छ्वसन्निव महोरगः ।
बभौ कर्णः शरानस्यन्रशमीनिव दिवाकरः ॥ ७.१३७.४ ॥
क्रोधाने लाल डोळे झालेला कर्ण, फुत्कारणाऱ्या महासर्पासारखा, सूर्य किरणे फेकतो तसे बाण सोडत तेजस्वी दिसला.
7.137.5
किरणैरिव सूर्यस्य महीध्रो भरतर्षभ ।
कर्णचापच्युतैर्वाणैः प्राच्छाद्यत वृकोदरः ॥ ७.१३७.५ ॥
हे भरतर्षभा, सूर्याच्या किरणांनी पर्वत झाकला जावा तसा, कर्णाच्या धनुष्यातून सुटलेल्या बाणांनी वृकोदर (भीम) झाकला गेला.
7.137.6
ते कर्णचापप्रभवाः शरा बर्हिणवाससः ।
विविशुः सर्वतः पार्थ वासायेवाण्डजाद्रुमम् ॥ ७.१३७.६ ॥
हे पार्था, कर्णाच्या धनुष्यातून निघालेले ते मयूरपिसांचे बाण, पक्षी वास्तव्यासाठी झाडात शिरतात तसे सर्व बाजूंनी घुसले.
7.137.7
कर्णचापच्युता बाणाः संपतन्तस्ततस्ततः ।
रुक्मपुङ्खा व्यराजन्त हंसाः श्रेणीकृता इव ॥ ७.१३७.७ ॥
कर्णाच्या धनुष्यातून सुटलेले बाण इकडे-तिकडे उडत, सोनेरी पंखांचे, रांगेत उभे राहिलेल्या हंसांप्रमाणे चमकले.
7.137.8
चापध्वजोपस्करेभ्यश्छत्रादीषामुखाद्युगात् ।
प्रभवन्तो व्यदृश्यन्त राजन्नाघिरथेः शराः ॥ ७.१३७.८ ॥
हे राजा, धनुष्य, ध्वज, रथसामग्री, छत्र, ईषा आणि युगाच्या पुढील भागांतून सारथीपुत्र कर्णाचे बाण निघताना दिसले.
7.137.9
खं पूरयन्महावेगात्खगमान्गृध्रवाससः ।
सुवर्ण्विकृतांश्चित्रान्मुमोचाधिरथिः शरान् ॥ ७.१३७.९ ॥
महावेगाने आकाश व्यापून टाकणारे, गिधाडाच्या पिसांचे, सोन्याने सजवलेले, विचित्र बाण सारथीपुत्र कर्णाने सोडले.
7.137.10
तमन्तकमिवायस्तमापतन्तं वृकोदरम् ।
त्यक्त्वा प्राणानतिक्रम्य विव्याध निशितैः शरैः । ॥ ७.१३७.१० ॥
यमासारखा अनिर्बंधपणे धावत येणाऱ्या वृकोदराला, प्राणांची पर्वा न करता, तीक्ष्ण बाणांनी त्याने विद्ध केले.
7.137.11
तस्य वेगमसह्यं स दृष्ट्वा कर्णस्य पाण्डवः ।
महतश्च शरौघांस्तान्न्यवारयत् वीर्यवान् ॥ ७.१३७.११ ॥
कर्णाचा तो असह्य वेग पाहून, पराक्रमी पाण्डवाने त्याच्या महान बाणवर्षावाला रोखले.
7.137.12
ततो विधम्याधिरथेः शरजालानि पाण्डवः ।
विव्याध कर्ण विंशत्या पुनरन्यैः शिलाशितैः ॥ ७.१३७.१२ ॥
मग सारथीपुत्राचे बाणजाल विखरून, पाण्डवाने कर्णाला वीस आणि दगडावर धारदार केलेल्या इतर बाणांनी पुन्हा विद्ध केले.
7.137.13
यथैव हि स कर्णेन पार्थः प्रच्छादितः शरैः ।
तथैव स रणे कर्ण छादयामास पाण्डवः ॥ ७.१३७.१३ ॥
कर्णाने बाणांनी झाकलेल्या पार्थाप्रमाणेच, हे कर्णा, त्या पाण्डवाने रणात तुला झाकले.
7.137.14
दृष्ट्वा तु भीमसेनस्य विक्रमं युधि भारत ।
अभ्यनन्दंस्त्वदीयाश्च संप्रहृष्टाश्च चारणाः ॥ ७.१३७.१४ ॥
हे भरता, युद्धात भीमसेनाचा पराक्रम पाहून तुझ्या लोकांनी आणि अत्यंत हर्षित चारणांनी त्याचे अभिनंदन केले.
7.137.15
भूरश्रवाः कृपो द्रौणिर्मद्रराजो जयद्रथः ।
उत्तमौजा युधामन्युः सायकिः केशवार्जुनौ ॥ ७.१३७.१५ ॥
भूरिश्रवा, कृप, द्रोणपुत्र, मद्रराज जयद्रथ, उत्तमौजा, युधामन्यु, सात्यकी, केशव आणि अर्जुन.
7.137.16
कुरुपाण्डवपक्षस्था दश राजन्महारथाः ।
साधुसाध्विति वेगेन सिंहनादमथानदन् ॥ ७.१३७.१६ ॥
हे राजन, कौरव-पाण्डव पक्षातील दहा महारथी 'साधु साधु' असे म्हणत वेगाने सिंहनाद करते झाले.
7.137.17
तस्मिन्समुत्थिते शब्दे तुमुले रोमहर्षणे ।
अभ्यभाषत पुत्रस्ते र्आजन्दुर्योधनस्त्वरन् ॥ ७.१३७.१७ ॥
त्या तुमुल, रोमांचकारी शब्दाचा उदय झाल्यावर तुझा पुत्र दुर्योधन त्वरेने बोलला.
7.137.18
राज्ञः सराजपुत्रांश्च सोदर्याश्च विशेषतः ।
कर्ण गच्छत भद्रं वः परीप्सन्तो वृकोदरात् ॥ ७.१३७.१८ ॥
हे कर्णा, राजांना, राजपुत्रांसह आणि विशेषतः बंधूंना वृकोदरापासून वाचवू इच्छिणारे तुम्ही जा; तुमचे कल्याण असो.
7.137.19
पुरा निघ्नन्त्इ राधेयं भीमचापच्युताः शराः ।
ते यतध्वं महेष्वासाः सूतपुत्रस्य रक्षणे ॥ ७.१३७.१९ ॥
पूर्वी राधेयाला (कर्णाला) मारणाऱ्या भीमाच्या धनुष्यातून सुटलेले बाण — हे महाधनुर्धरांनो, सूतपुत्राच्या रक्षणासाठी प्रयत्न करा.
7.137.20
दुर्योधनसमादिष्टाः सोदर्याः सप्त भारत ।
भीमसेनमभिद्रुत्य संरब्घाः पर्यवारयन् ॥ ७.१३७.२० ॥
दुर्योधनाच्या आज्ञेने सात बंधू, हे भारता, क्रोधाने भीमसेनावर धावून गेले आणि त्याला वेढले.
7.137.21
ते समासाद्य कौन्तेयमावृण्वञ्शरवृष्टिभिः ।
पर्वतं वारिधाराभिः प्रावृषीव बलाहकाः ॥ ७.१३७.२१ ॥
ते जवळ येऊन कौंतेयाला (भीमाला) बाणांच्या वर्षावाने झाकून टाकते झाले — पावसाळ्यात मेघ जलधारांनी पर्वत झाकतात तसे.
7.137.22
तेऽपीडयन्भीमसेनं कृध्दाः सप्त महारथाः ।
प्रजासंहरणे राजन्सोमं सप्तग्रहा इव ॥ ७.१३७.२२ ॥
क्रुद्ध झालेल्या सात महारथांनी भीमसेनाला पीडले — हे राजा, प्रजासंहाराच्या वेळी सात ग्रह चंद्राला पीडा देतात तसे.
7.137.23
ततो वेगेन कौन्तेयः पीडयित्वा शरासनम् ।
मुष्टिना पाण्डवो राजन्दृढेन सुपरिष्कृतम् ॥ ७.१३७.२३ ॥
मग, हे राजा, कौंतेय पांडव वेगाने धनुष्य दाबून आपल्या दृढ मुठीने त्या सुसज्ज धनुष्याला धरता झाला.
7.137.24
अमानुषं कर्म कृत्वा सप्त सन्धाय सायकान् ।
तेभ्यो व्यसृजदायस्तः सूर्यरश्मिनिभान्प्रभुः ॥ ७.१३७.२४ ॥
अमानुषी कर्म करून, सात बाण धनुष्यावर योजून, त्या समर्थ वीराने सूर्यकिरणांसारखे ते बाण त्यांच्यावर सोडले.
7.137.25
निरस्यन्निव देहेभ्यस्तनयानामसूंस्तव ।
भीमसेनो महाराज पूर्ववैरमनुस्मरन् ॥ ७.१३७.२५ ॥
हे महाराज, पूर्वीचे वैर आठवून भीमसेन आपल्या पुत्रांच्या देहांतून जणू प्राण काढत होता.
7.137.26
ते क्षिप्ता भीमसेनेन शरा भारत भारतान् ।
विदार्य खं समुत्पेतुः स्वर्णपुङ्खाः शिलाशिताः ॥ ७.१३७.२६ ॥
भीमसेनाने सोडलेले ते बाण, हे भारता, भरतवंशीयांना भेदून आकाशात उडाले; त्यांचे पंख सोन्याचे होते आणि ते दगडावर धारदार केलेले होते.
7.137.27
तेषां विदार्य देहांस्ते शरा हेमविभूषिताः ।
भित्त्वाभित्त्वा क्षितिं जग्मुस्तेपामेवासुभिः सह ।
व्यराजन्त महाराज सुपर्णा इव खेचराः ॥ ७.१३७.२७ ॥
त्यांची शरीरे भेदून, सोन्याने अलंकृत ते बाण वारंवार पृथ्वी भेदत त्यांच्या प्राणांसह खाली गेले; हे महाराज, आकाशात विहरणाऱ्या गरुडांसारखे ते चमकले.
7.137.28
शोणितादिग्धवाजाग्राः सप्त हेमपरिष्कृताः ।
पुत्राणां तव राजेन्द्र पीत्वा शोणितमुद्गताः ॥ ७.१३७.२८ ॥
हे राजेन्द्रा, आपल्या पुत्रांचे रक्त पिऊन, रक्ताने माखलेली पंखांची टोके असलेले आणि सोन्याने सजलेले सात बाण वर उडाले.
7.137.29
ते शरैर्भिन्नमर्माणो रथेभ्यः प्रापतन्क्षितौ ।
गिरिसानुरुहा भग्न्रा द्विपेनेव महाद्रुमाः ॥ ७.१३७.२९ ॥
बाणांनी मर्मस्थाने भेदलेले ते रथांवरून जमिनीवर कोसळले—पर्वतउतारावर वाढलेले महावृक्ष हत्तीने मोडून पडावेत तसे.
7.137.30
शत्रुंजयः शत्रुसहश्चित्रश्चित्रायुधो दृढः ।
चित्रसेनो विकर्णश्च सप्तैते विनिपातिताः ॥ ७.१३७.३० ॥
शत्रुंजय, शत्रुसह, चित्र, चित्रायुध, दृढ, चित्रसेन आणि विकर्ण—हे सात जण पाडले गेले.
7.137.31
पुत्राणां तव सर्वेषां निहतानां वृकोदरः ।
शोचत्यतिभृशं दुःखाद्विकर्ण पाण्डवः प्रियम् ॥ ७.१३७.३१ ॥
तुझे सर्व पुत्र मारले गेल्यावर, पांडुपुत्र वृकोदर (भीम) प्रिय विकर्णासाठी अत्यंत दुःखाने शोक करतो.
7.137.32
प्रतिज्ञेयं मया वृत्ता निहन्तच्यास्तु संयुगे ।
विकर्ण तेनासि हतः प्रतिज्ञा रक्षिता मया ॥ ७.१३७.३२ ॥
"युद्धात (तुमच्या पक्षातील) सर्वांना मारायचे" — ही माझी प्रतिज्ञा होती. विकर्णा, त्यामुळेच तू मारला गेलास; मी माझी प्रतिज्ञा पाळली.
7.137.33
त्वमागाः समरं वीर क्षात्रं धर्ममनुस्मरन् ।
ततो विनिहतः सङ्ख्ये युध्दधर्मो हि निष्ठुरः ॥ ७.१३७.३३ ॥
हे वीरा, क्षात्रधर्माचे स्मरण करून तू युद्धात आलास; नंतर युद्धात मारला गेलास — युद्धधर्म खरोखरच कठोर आहे.
7.137.34
विशेषतो हि नृपतेस्तथाऽस्माकं हिते रतः ।
न्यायतोन्यायतो वाऽपि हतः शेते महाद्युतिः ॥ ७.१३७.३४ ॥
विशेषतः राजाच्या आणि आमच्या हितात रत असलेला तो महातेजस्वी (विकर्ण) — न्यायाने किंवा अन्यायाने — मारला जाऊन पडला आहे.
7.137.35
अगाधवुध्दिर्गाङ्गेयः क्षितौ सुरगुरोः समः ।
त्याजितः समरे प्राणांस्तस्माद्युद्धं हि निष्ठुरम् ॥ ७.१३७.३५ ॥
अथांग बुद्धीचा गांगेय (भीष्म) पृथ्वीवर देवगुरु (बृहस्पती) यांच्यासमान होता; त्याने युद्धात प्राणत्याग केला. म्हणून युद्ध खरोखरच निष्ठुर आहे.
7.137.36
तान्निहत्य महावाहू राघेयस्यैव पश्यतः ।
सिंहनादखं घोअमसृजत्पाण्डुनन्दनः ॥ ७.१३७.३६ ॥
त्यांना मारून त्या महाबाहू पांडुपुत्राने राधेयाच्या (कर्णाच्या) डोळ्यादेखत आकाश भयंकर सिंहनादाने भरून टाकले.
7.137.37
स खस्तस्य शूरस्य धर्मराजस्य भारत ।
आचर्व्याविव तद्युध्दं विजयं चात्मनो महत् ॥ ७.१३७.३७ ॥
हे भारता, त्या शूर धर्मराजाचा तो ध्वनी जणू त्या युद्धाची आणि स्वतःच्या महान विजयाची सूचना देत होता.
7.137.38
तं श्रुत्वा तु महानादं भीमसेनस्य धन्विनः ।
बभूव परमा प्रीतिर्धर्मराजस्य धीमतः ॥ ७.१३७.३८ ॥
धनुर्धारी भीमसेनाचा तो महानाद ऐकून बुद्धिमान धर्मराजाला अत्यंत आनंद झाला.
7.137.39
ततो हृष्टमना राजन्वादित्राणां महाखनैः ।
सिंहनादरव्ं भ्रातुः प्रतिजग्राह पाण्डवः ॥ ७.१३७.३९ ॥
हे राजा, मग आनंदित मनाने पांडवाने वाद्यांच्या महाध्वनींसह भावाच्या सिंहनादाला प्रतिसाद दिला.
7.137.40
हर्षेण महता युक्तः कृतसंज्ञे ऋकोदरे ।
अभ्ययात्समरे द्रोणं सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ ७.१३७.४० ॥
महान हर्षाने युक्त, वृकोदराला खूण करून, सर्व शस्त्रधारींमध्ये श्रेष्ठ असलेला तो युद्धात द्रोणाकडे गेला.
7.137.41
एकत्रिंशन्महाराज पुत्रांस्तव निपातितान् ।
हतान्दुर्योधनो दृष्ट्वा क्षत्तुः सस्मार तद्वचः ॥ ७.१३७.४१ ॥
हे महाराजा, तुमचे एकतीस पुत्र पडलेले आणि मारले गेलेले पाहून दुर्योधनाला क्षत्त्याचे (विदुराचे) ते वचन आठवले.
7.137.42
तदिदं समनुप्राप्तं क्षत्तुर्नैः श्रेयसं वचः ।
इति स्ंचिन्त्य ते पुत्रो नोत्तरं प्रत्यपद्यत ॥ ७.१३७.४२ ॥
क्षत्त्याचे (विदुराचे) ते कल्याणकारी वचन आता खरे ठरले आहे असा विचार करून तुमच्या पुत्राने काही उत्तर दिले नाही.
7.137.43
यद्दयूतकाले दुर्बुध्दिरब्रवीत्तनयस्तव ।
सभामानाय्य पाञ्चालीं कर्णेन सहितोऽल्पधीः ॥ ७.१३७.४३ ॥
द्यूताच्या वेळी तुमच्या दुर्बुद्धी पुत्राने कर्णासह पांचालीला सभेत आणून जे म्हटले ते अल्पबुद्धीचे होते.
7.137.44
यच्च कर्णोऽब्रवीत्कृष्णां सभायां परुषं वचः ।
प्रमुखे पाण्डुपुत्राणां तव चैव विशांपते ।
शृण्वतस्तव राजेन्द्र कौरवाणां च सर्वशः ॥ ७.१३७.४४ ॥
सभेत पांडुपुत्रांसमोर, तुम्ही व कौरव सर्वजण ऐकत असताना कर्णाने कृष्णेला कठोर शब्द सुनावले.
7.137.45
विनष्टाः पाण्डवाः कृष्णे शाश्वतं नरकं गताः ।
पतिमन्यं वृणीष्वेति तस्येदं फलमागतम् ॥ ७.१३७.४५ ॥
हे कृष्णे, पांडव नष्ट होऊन शाश्वत नरकात गेले; 'दुसरा पती निवड' या शब्दांचे फळ आता आले आहे.
7.137.46
यच्च पण्डतिलादीनि परुषाणि तवात्मजैः ।
श्रावितास्ते महात्मानः पाण्डवाः कोपयिष्णुभिः ॥ ७.१३७.४६ ॥
तुमच्या पुत्रांनी कोप चेतवू इच्छिणाऱ्यांप्रमाणे त्या महात्मा पांडवांना पंडितांसारखी कठोर वचने ऐकवली.
7.137.47
तं भीमसेनः क्रोधाग्रिं त्रयोदश समाः स्थितम् ।
उद्गिरंस्तव पुत्राणामन्तं गच्छति पाण्डवः ॥ ७.१३७.४७ ॥
तेरा वर्षे राहिलेला तो क्रोधाग्नी ओकत पांडव भीमसेन तुमच्या पुत्रांच्या अंताकडे चालला आहे.
7.137.48
विलपंश्च बहु क्षत्ता शमं नालभत त्वयि ।
सपुत्रो भरतश्रेष्ठ तस्य भुङ्ख फलोदयम् ॥ ७.१३७.४८ ॥
पुष्कळ विलाप करूनही क्षत्त्याला (विदुराला) तुमच्यात शांती मिळाली नाही. हे भरतश्रेष्ठा, पुत्रांसह त्याचे फळ भोगा.
7.137.49
त्वया वृध्देन धीरेण कार्यतत्त्वार्थदर्शिना ।
न कृतं सुहृदां वाक्यं दैवमत्र परायणम् ॥ ७.१३७.४९ ॥
वृद्ध, धीर आणि कार्याचे तत्त्वार्थ जाणणाऱ्या तुम्ही हितचिंतकांचे वचन ऐकले नाही; येथे दैवच परम आधार आहे.
7.137.50
तन्मा शुचो नरव्याध्र तवैवापनयो महान् ।
विनाशहेतुः पुत्राणां भवानेव मतो मम ॥ ७.१३७.५० ॥
म्हणून, हे नरव्याघ्रा, शोक करू नका; हा मोठा दोष तुमचाच आहे. पुत्रांच्या विनाशाचे कारण तुम्हीच आहात असे मला वाटते.
7.137.51
हतो विकर्णो राजेन्द्र चित्र्सेनश्च वीर्यवान् ।
प्रवराश्चात्मजानां ते सुताश्चान्ये महारथाः ॥ ७.१३७.५१ ॥
हे राजेंद्रा, विकर्ण मारला गेला, पराक्रमी चित्रसेनही; तुमच्या पुत्रांमधील श्रेष्ठ आणि इतर महारथी पुत्रही मारले गेले.
7.137.52
यानन्यान्दद्दशे भीमश्चक्षुर्विषयमागतान् ।
पुत्रांस्तव महाराज त्वरया ताञ्जधान ह ॥ ७.१३७.५२ ॥
भीमाने दृष्टीच्या कक्षेत आलेल्या इतर पुत्रांना पाहिले, हे महाराजा, त्यांना त्याने त्वरेने मारले.
7.137.53
त्वत्कृते ह्यहमद्राक्षं दह्यमानां वरुथिनीम् ।
सहस्रशः शरैर्मुक्तैः पाण्डवेन वृषेण च ॥ ७.१३७.५३ ॥
तुमच्यामुळेच मी पांडवाने आणि वृषभासारख्या वीराने सोडलेल्या हजारो बाणांनी जळणारे सैन्य पाहिले.