महाभारत · अध्याय 7.140
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.140.1
दातव्यमद्य मन्येऽहं पाण्डवानां स्वकं पुनः ।
न विग्रहो हि बलिना श्रेयसे स्याद्यथातथा ॥ ७.१४०.१ ॥
आज पांडवांना त्यांचा स्वतःचा वाटा पुन्हा द्यावा असे मला वाटते. बलवानाशी विग्रह कोणत्याही प्रकारे कल्याणकारक ठरत नाही.
7.140.2
पादयोः प्रणतेनापि भुक्त्वाऽप्युच्छिष्टमप्यरेः ।
अतोऽन्यद्वापि कृत्वैव जीव्यं लोके नरेण वै ॥ ७.१४०.२ ॥
शत्रूच्या पायांवर लोटांगण घालून, त्याचे उष्टे अन्न खाऊनही, किंवा त्याहून वेगळा मार्ग स्वीकारूनही माणसाने जगात जगले पाहिजे.
7.140.3
जीवतैव परो लोकः साध्यते चैव सर्वथा ।
अजीवतस्तथैवासीन्न सुखं न परा गतिः ॥ ७.१४०.३ ॥
जिवंत असलेल्या माणसाकडूनच परलोकही सर्व प्रकारे साधला जातो. जो जिवंत नाही त्याला सुख नाही आणि परम गतीही नाही.
7.140.4
विनाशे सर्वथोत्पन्ने न बालो बुध्यते क्रियाम् ।
मिथ्याभिमानदग्धो हि न बुद्ध्येत कृताकृते ॥ ७.१४०.४ ॥
पूर्ण विनाश ओढवला असता मूर्ख माणसाला कर्म कळत नाही. खोट्या अभिमानाने जळालेला माणूस केलेले आणि न केलेले ओळखू शकत नाही.
7.140.5
अहन्यहनि मे दीप्तं यशः पतति सञ्जय ।
हता मे बहवो योधा मन्ये कालस्य पर्ययम् ॥ ७.१४०.५ ॥
हे संजया, माझे तेजस्वी यश दिवसेंदिवस ढासळत आहे. माझे अनेक योद्धे मारले गेले; काळाचे चक्र उलटले आहे असे मला वाटते.
7.140.6
धनञ्जयः सुसङ्क्रद्धः प्रविष्टो मामकं बलम् ।
रक्षितं द्रौणिकर्णाभ्यामप्रवेश्यं सुरैरपि ॥ ७.१४०.६ ॥
अत्यंत संतप्त झालेला धनंजय माझ्या सैन्यात शिरला. द्रौणी आणि कर्ण यांनी रक्षिलेले, देवांनाही प्रवेश अशक्य असलेले माझे सैन्य त्याने भेदले.
7.140.7
ताभ्यामूर्जितवीर्याभ्यामाप्यायितपराक्रमः ।
सहितः कृष्णभीमाभ्यां शिनीनामृषभेण च ॥ ७.१४०.७ ॥
त्या दोघांच्या महान पराक्रमाने बळ मिळालेला, कृष्ण आणि भीमासह, आणि शिनींतील वृषभ (सात्यकी) यांच्यासह (अर्जुन आला).
7.140.8
तदाप्रभृति मां शोको दहत्यग्निरिवाशयम् ।
ग्रस्तानिव प्रपश्यामि भूमिपालान्ससैन्धवान् ॥ ७.१४०.८ ॥
तेव्हापासून शोक अग्नीप्रमाणे माझे अंतःकरण जाळत आहे. राजे आणि सिंधुराजाला ग्रासलेले मी पाहत आहे.
7.140.9
अप्रियं सुमहत्कृत्वा सिन्धुराजः किरीटिनः ।
क्रुद्धस्य देवराजस्य शक्रस्येव महाद्युतेः।
चक्षुर्विषयमापन्नः कथं जीवितमाप्नुयात् ॥ ७.१४०.९ ॥
सिंधुराजाने किरीटधारी (अर्जुनाचे) अत्यंत अप्रिय केले. क्रुद्ध, महातेजस्वी देवराज शक्राप्रमाणे तो दृष्टीसमोर आल्यावर तो कसा जिवंत राहील?
7.140.10
अनुमानाच्च पश्यामि नास्ति सञ्जय सैन्धवः ।
युद्धं तु तद्यथावृत्तं तन्ममाचक्ष्व तत्त्वतः ॥ ७.१४०.१० ॥
अनुमानाने मी पाहतो की, संजया, सिंधुराज नाही. पण ते युद्ध जसे घडले तसे मला खरे सांग.
7.140.11
यच्च विक्षोभ्य महतीं सेनामालोड्य चासकृत् ।
एकः प्रविष्टः सङ्क्रुद्धो नलिनीमिव कुञ्जरः ॥ ७.१४०.११ ॥
प्रचंड सेनेला विचलित करून, वारंवार ढवळून, एकटाच अत्यंत क्रुद्ध होऊन तो आत शिरला — जसा हत्ती कमळ-सरोवरात शिरतो.
7.140.12
तस्य मे वृष्णिवीरस्य ब्रूहि युद्धं यथातथम् ।
धनञ्जयार्थे यत्तस्य कुशलो ह्यसि सञ्जय ॥ ७.१४०.१२ ॥
त्या वृष्णिवीराचे युद्ध, जसे घडले तसेच मला सांग — धनंजयासाठी त्याने जे केले ते. संजया, तू त्यात कुशल आहेस.
7.140.13
तथा तु वैकर्त नपीडितं तं ।
भीमं प्रयान्तं पुरुषप्रवीरम्।
समीक्ष्य राजन्नरवीरमध्ये ।
शिनिप्रवीरोऽनुययौ रथेन ॥ ७.१४०.१३ ॥
तेव्हा शिनिवंशातील श्रेष्ठ वीराने, त्या अविचल, भयंकर पुरुषश्रेष्ठाला पुढे जाताना पाहून, हे राजा, वीरांच्या मध्यभागी रथाने त्याचा पाठलाग केला.
7.140.14
नदन्यथा वज्रधरस्तपान्ते ।
ज्वलन्यथा जलदान्ते च सूर्यः।
निघ्नन्नमित्रान्धनुषा दृढेन ।
स कम्पयंस्तव पुत्रस्य सेनाम् ॥ ७.१४०.१४ ॥
वज्रधारी इंद्राप्रमाणे गर्जना करीत, ग्रीष्माच्या अखेरच्या तळपत्या सूर्याप्रमाणे झळकत, दृढ धनुष्याने शत्रूंचा संहार करीत, त्याने तुमच्या पुत्राच्या सेनेला कंपित केले.
7.140.15
तं यान्तमश्वै रजतप्रकाशै… ।
रायोधने वीरतरं नदन्तम्।
नाशक्नुवन्वारयितुं त्वदीयाः ।
सर्वे रथा भारत माधवाग्र्यम् ॥ ७.१४०.१५ ॥
चांदीप्रमाणे तेजस्वी घोड्यांवर पुढे सरसावणाऱ्या, संपत्तीच्या युद्धात अत्यंत वीर, गर्जना करणाऱ्या त्या माधवश्रेष्ठाला तुमचे सर्व रथी अडवू शकले नाहीत, हे भरता.
7.140.16
अमर्षपूर्णस्त्वनिवृत्तयोधी ।
शरासनी काञ्चनवर्मधारी।
अलम्बुसः सात्यकिं माधवाग्र्य… ।
मवारयद्राजवरोऽभिपत्य ॥ ७.१४०.१६ ॥
क्रोधाने भरलेला, मागे न हटणारा योद्धा, धनुर्धारी, सोन्याचे चिलखत घातलेला अलंबुष, राजश्रेष्ठ म्हणून माधवश्रेष्ठ सात्यकीवर तुटून पडून त्याला अडवले.
7.140.17
तयोरभूद्भारत सम्प्रहारो ।
यथाविधो नैव बभूव कश्चित्।
प्रेक्षन्त एवाहवशोभिनौ तौ ।
योधास्त्वदीयाश्च परे च सर्वे ॥ ७.१४०.१७ ॥
हे भरता, त्या दोघांमध्ये असे युद्ध यापूर्वी कधीच झाले नव्हते. तुमचे योद्धे आणि इतर सर्वजण युद्धात शोभणाऱ्या त्या दोघांकडे केवळ पाहत राहिले.
7.140.18
आविध्यदेनं दशभिः पृषत्कै… ।
रलम्बुसो राजवरः प्रसह्य।
अनागतानेव तु तान्पृषत्कां… ।
श्चिच्छेद बाणैः शिनिपुङ्गवोऽपि ॥ ७.१४०.१८ ॥
अलम्बुस नावाच्या श्रेष्ठ राजाने बळाने दहा बाणांनी त्याला भेदले; पण शिनिवंशातील श्रेष्ठ वीराने येणारे ते बाणच आपल्या बाणांनी तोडून टाकले.
7.140.19
पुनः स बाणैस्त्रिभिरग्निकल्पै… ।
राकर्णपूर्णैर्निशितैः सपुङ्खैः।
विव्याध देहावरणं विदार्य ।
ते सात्यकेराविविशुः शरीरम् ॥ ७.१४०.१९ ॥
नंतर त्याने अग्नीसारख्या, कानापर्यंत ओढलेल्या, तीक्ष्ण, पिसे असलेल्या तीन बाणांनी सात्यकीचे देहकवच फोडून त्याला भेदले; ते बाण सात्यकीच्या शरीरात घुसले.
7.140.20
तैः कायमस्याग्न्यनिलप्रभावै… ।
र्विदार्य बाणैर्निशितैर्ज्वलद्भिः।
आजघ्निवांस्तान्रजतप्रकाशा… ।
नश्वांश्चतुर्भिश्चतुरः प्रसह्य ॥ ७.१४०.२० ॥
अग्नी व वायूच्या सामर्थ्याचे, तीक्ष्ण, प्रज्वलित ते बाण त्याच्या देहाला फोडून, रुप्यासारखे चमकणाऱ्या त्या चार घोड्यांना चार बाणांनी बळाने मारले.
7.140.21
तथा तु तेनाभिहतस्तरस्वी ।
नप्ता शिनेश्चक्रधरप्रभावः।
अलम्बुसस्योत्तमवेगवद्भि… ।
रश्वांशअचतुर्भिर्निजघान बाणैः ॥ ७.१४०.२१ ॥
पण अशा त्याच्याकडून जखमी झालेल्या, चक्रधारी (कृष्णा)सारख्या प्रभावी, शिनीचा नातू असलेल्या त्या वेगवान वीराने अलम्बुसाच्या अतिवेगवान चार घोड्यांना चार बाणांनी पाडले.
7.140.22
अथास्य सूतस्य शिरो निकृत्य ।
भल्लेन कालानलसन्निभेन।
सकुण्डलं पूर्मशशिप्रकाशं ।
भ्राजिष्णु वक्त्रं निचकर्त देहात् ॥ ७.१४०.२२ ॥
मग कालाग्नीसारख्या एका भल्ल बाणाने त्याच्या सारथ्याचे शिर छाटले; कुंडलांसह, पूर्ण चंद्रासारखे तेजस्वी ते मुख देहापासून वेगळे होऊन पडले.
7.140.23
निहत्य तं पार्थिवपुत्रपौत्रं ।
सङ्ख्ये यदूनामृषभः प्रमाथी।
ततोऽन्वयादर्जुनमेव वीरः ।
सैन्यानि राजंस्तव सन्निवार्य ॥ ७.१४०.२३ ॥
राजपुत्र आणि नातवाला युद्धात मारून यादवांतील वृषभ, शत्रुसंहारक तो वीर अर्जुनाच्याच मागे गेला. हे राजा, तुमच्या सैन्यांना अडवून.
7.140.24
अन्वागतं वृष्णिवीरं समीक्ष्य ।
तथारिमध्ये परिवर्तमानम्।
घ्नन्तं कुरूणामिषुभिर्बलानि ।
पुनःपुनर्वायुमिवाभ्रपूगान् ॥ ७.१४०.२४ ॥
मागून येणाऱ्या वृष्णि वीराला पाहून, शत्रूंच्या मध्ये फिरत, कुरूंच्या सैन्यांना बाणांनी मारत, वारा जसा ढगांच्या समूहांना पुन्हा पुन्हा हलवतो.
7.140.25
ततोऽवहन्सैन्धवाः साधुदान्ता ।
गोक्षीरकुन्देन्दुहिमप्रकाशाः।
सुवर्णजालावतताः सदश्वा ।
यतोयतः कामयते नृसिंहः ॥ ७.१४०.२५ ॥
मग गाईच्या दुधासारखे, कुंदफुलासारखे, चंद्र व हिमासारखे तेजस्वी, सोन्याच्या जाळ्याने आच्छादित, उत्तम प्रशिक्षित सिंधू देशाचे चांगले घोडे नृसिंह ज्या ज्या दिशेला इच्छित तिकडे त्याला वाहून नेत होते.
7.140.26
अथात्मजास्ते सहिताऽभिपेतु… ।
रन्ये च योधास्त्वरितास्त्वदीयाः।
कृत्वा मुखं भारतयोधमुख्यं ।
दुःशासनं त्वत्सुतमाजमीढ ॥ ७.१४०.२६ ॥
मग तुमचे सर्व पुत्र एकत्र होऊन तुटून पडले… आणि तुमचे इतर योद्धेही त्वरेने, भारत योद्ध्यांमध्ये श्रेष्ठ दुःशासनाला पुढे करून. हे अजमीढवंशजा!
7.140.27
ते सर्वतः सम्परिवार्य सङ्ख्ये ।
शैनेयमाजघ्नुरनीकसाहाः।
स चापि तान्प्रवरः सात्वतानां ।
न्यवारयद्बाणजालेन वीरः ॥ ७.१४०.२७ ॥
त्यांनी सर्व बाजूंनी वेढून युद्धात शैनेयाला (सात्यकीला) प्रहार केला, सैन्यांचे वाहक. परंतु सात्वतांमध्ये श्रेष्ठ त्या वीराने बाणांच्या जाळ्याने त्यांना अडवले.
7.140.28
निवार्य तांस्तूर्णममित्रघाती ।
नप्ता शिनेः पत्रिभिरग्निकल्पैः।
दुःशासनस्याभिजघान वाहा… ।
ञ्जवीयसस्तन्मनसोऽपि बाणैः ॥ ७.१४०.२८ ॥
शत्रुघाती त्याने त्यांना त्वरित अडवून, शिनीच्या नातवाने अग्निसमान बाणांनी दुःशासनाच्या घोड्यांना मारले… आणि अञ्जवीयाच्या मनालाही बाणांनी (घायाळ केले).
7.140.29
ततोऽर्जुनो हर्षमवाप सङ्ख्ये ।
कृष्णश्च दृष्ट्वा पुरुषप्रवीरम् ॥ ७.१४०.२९ ॥
तेव्हा युद्धात अर्जुनाला हर्ष झाला; आणि कृष्णाने त्या श्रेष्ठ वीरपुरुषाला पाहून (आनंद पावला).