মহাভারত · অধ্যায় 7.141
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.141.1
तमुद्यतं महाबाहुं दुःशासनरथं प्रति ।
त्वरितं त्वरणीयेषु धनञ्जयजयैषिणम् ॥ ७.१४१.१ ॥
দুঃশাসনের রথের দিকে এগিয়ে আসা সেই মহাবাহুকে দেখা গেল, যিনি ধনঞ্জয়ের জয়কামনায় দ্রুত অগ্রসর হওয়াদের মধ্যে দ্রুততম ছিলেন।
7.141.2
त्रिगर्तानां महेष्वासाः सुवर्णविकृतध्वजाः ।
सेनासमुद्रमाविष्टमनन्तं पर्यवारयन् ॥ ७.१४१.२ ॥
সোনার কারুকাজ করা ধ্বজাধারী ত্রিগর্তদের মহান ধনুর্ধরেরা অনন্ত সেনাসমুদ্রে প্রবেশ করে তাকে ঘিরে ফেলল।
7.141.3
अथैनं रथवंशेन सर्वतः सन्निवार्य ते ।
अवाकिरञ्छरव्रातैः क्रुद्धाः परमधन्विनः ॥ ७.१४१.३ ॥
তারপর রথশ্রেণী দিয়ে চারদিক থেকে তাঁকে আটকে, ক্রুদ্ধ পরম ধনুর্ধরেরা তাঁর উপর বাণবৃষ্টি ঢালতে লাগল।
7.141.4
अजयद्राजपुत्रांस्तान्भ्राजमानान्महारणे ।
एकः पञ्चाशतं शत्रून्सात्यकिः सत्यविक्रमः ॥ ७.१४१.४ ॥
মহাযুদ্ধে সেই উজ্জ্বল রাজপুত্রদের এবং পঞ্চাশজন শত্রুকে সত্যবিক্রম সাত্যকি একাই জয় করলেন।
7.141.5
सम्प्राप्य भारतीमध्यं तलघोषसमाकुलम् ।
असिशक्तिगदापूर्णमप्लुवं सागरं यथा ॥ ७.१४१.५ ॥
তালধ্বনিতে পরিপূর্ণ, খড়্গ শক্তি গদায় ভরা, নৌকা ছাড়া অতিক্রম করা অসম্ভব সমুদ্রসদৃশ ভারতী সেনার মধ্যভাগে পৌঁছে।
7.141.6
अथैनमनुवृत्तास्तु त्रिगर्ताः सहिताः पुनः ।
तीव्रेण रथवंशेन महता पर्यवारयन्।
विकर्षन्तोऽतिमात्राणि चापानि भरतर्षभ ॥ ७.१४१.६ ॥
তারপর ত্রিগর্তেরা আবার একত্র হয়ে তাঁর অনুসরণ করে ভয়ংকর ও বিশাল রথশ্রেণী দিয়ে তাঁকে ঘিরে ধরল; হে ভরতশ্রেষ্ঠ, তারা ধনুক অতিশয় আকর্ষণ করতে লাগল।
7.141.7
तत्राद्भुतमपश्याम शैनेयचरितं रणे ।
प्रतीच्यां दिशि तं दृष्ट्वा प्राच्यां पश्यामि लाघवात् ॥ ७.१४१.७ ॥
সেখানে যুদ্ধে শৈনেয়ের অদ্ভুত কর্ম আমরা দেখলাম। পশ্চিম দিকে তাকে দেখে, ক্ষিপ্রতায় পূর্ব দিকেও আমি তাকে দেখছি।
7.141.8
उदीचीं दक्षिणां प्राचीं प्रतीचीं विदिशस्तथा ।
पुनर्मध्यगतो वीर आहवे युद्धदुर्मदः ॥ ७.१४१.८ ॥
উত্তর, দক্ষিণ, পূর্ব, পশ্চিম এবং উপদিকে, আবার মধ্যস্থলে অবস্থিত সেই বীর যুদ্ধে যুদ্ধমদে উন্মত্ত ছিল।
7.141.9
एकः पर्यचरन्रङ्गे बहुधा स महाबलः ।
नृत्यन्निवाचरच्छूरो यथा रथशतं तथा ॥ ७.१४१.९ ॥
একাই সেই মহাবল রণভূমিতে বহুভাবে ঘুরে বেড়াল; নাচের মতো চলল, সেই শূর যেন শত রথের সমান।
7.141.10
तद्दृष्ट्वा चरितं तस्य सिंहविक्रान्तगामिनः ।
त्रिगर्ताः सन्न्यवर्तन्त सन्तप्ताः स्वजनं प्रति ॥ ७.१४१.१० ॥
সিংহের মতো বিক্রমে চলা তার সেই কর্ম দেখে ত্রিগর্তেরা সন্তপ্ত হয়ে স্বজনের দিকে ফিরে গেল।
7.141.11
तमन्ये शूरसेनानां शूराः सङ्ख्ये न्यवारयन् ।
नियच्छन्तः शरव्रातैर्मत्तं द्विपमिवाङ्कुशैः ॥ ७.१४१.११ ॥
শূরসেনদের অন্য বীরেরা যুদ্ধে তাকে বাধা দিল; মত্ত হাতিকে অঙ্কুশ দিয়ে নিয়ন্ত্রণ করার মতো শরসমূহে তাকে সংযত করল।
7.141.12
तैर्व्यवाहरदार्यात्मा मुहूर्तादेव सात्यकिः ।
ततः कलिङ्गैर्युयुधे सोऽचिन्त्यबलविक्रमः ॥ ७.१४१.१२ ॥
তাদের সঙ্গে উদারচেতা সাত্যকি মুহূর্তের মধ্যেই যুদ্ধ করল; তারপর অচিন্তনীয় বল ও বিক্রমের সেই বীর কলিঙ্গদের সঙ্গে যুদ্ধ করল।
7.141.13
तां च सेनामतिक्रम्य कलिङ्गानां दुरत्ययाम् ।
अथ पार्थं महाबाहुर्धनञ्जयमुपासदत् ॥ ७.१४१.१३ ॥
কলিঙ্গদের সেই দুর্লঙ্ঘ্য সেনা অতিক্রম করে মহাবাহু সেই বীর তখন ধনঞ্জয় পার্থের কাছে উপস্থিত হলেন।
7.141.14
तरन्निव जले श्रान्तो यथा स्थलमुपेयिवान् ।
तं दृष्ट्वा पुरुषव्याघ्रं युयुधानः समाश्वसत् ॥ ७.१४१.१४ ॥
জলে সাঁতার কেটে ক্লান্ত মানুষ যেমন স্থলে পৌঁছে আশ্বস্ত হয়, তেমনই সেই পুরুষব্যাঘ্রকে দেখে যুযুধান আশ্বস্ত হলেন।
7.141.15
तमायान्तमभिप्रेक्ष्य केशवः पार्थमब्रवीत् ।
असावायाति शैनेयस्तव पार्थ पदानुगः ॥ ७.१४१.१५ ॥
তাকে আসতে দেখে কেশব পার্থকে বললেন, "হে পার্থ, ওই শৈনেয় আসছে, তোমার পদানুসারী।"
7.141.16
एष शिष्यः सखा चैव तव सत्यपराक्रमः ।
सर्वान्योधांस्तृणीकृत्य विजिग्ये पुरुषर्षभः ॥ ७.१४१.१६ ॥
ইনি তোমার শিষ্য ও বন্ধু, সত্যপরাক্রমী। সমস্ত যোদ্ধাকে তৃণসম মনে করে এই পুরুষশ্রেষ্ঠ জয় করেছেন।
7.141.17
एष कौरवयोधानां कृत्वा घोरमुपद्रवम् ।
तव प्राणैः प्रियतमः किरीटिन्नेति सात्यकिः ॥ ७.१४१.१७ ॥
এ কৌরব যোদ্ধাদের ভয়ঙ্কর বিপর্যয় ঘটিয়েছে। হে কিরীটী, এই সাত্যকি তোমার প্রাণের চেয়েও প্রিয়।
7.141.18
एष द्रोणं तथा भोजं कृतवर्माणमेव च ।
कदर्थीकृत्य विशिखैः फल्गुनाभ्येति सात्यकिः ॥ ७.१४१.१८ ॥
এই সাত্যকি দ্রোণ, ভোজ ও কৃতবর্মাকে শরের দ্বারা অপমানিত করে ফল্গুনের কাছে আসছে।
7.141.19
धर्मराजप्रियान्वेषी हत्वा योधान्वरान्वरान् ।
शूरश्चैव कृतास्त्रश्च फल्गुनाभ्येति सात्यकिः ॥ ७.१४१.१९ ॥
ধর্মরাজের প্রিয়সাধনের ইচ্ছায় শ্রেষ্ঠ যোদ্ধাদের একের পর এক বধ করে, বীর ও অস্ত্রবিদ্যায় দক্ষ সাত্যকি ফাল্গুনের দিকে আসছেন।
7.141.20
कृत्वा सुदुष्करं कर्म सैन्यमध्ये महाबलः ।
तव दर्शनमन्विच्छन्पाण्डवाभ्येति सात्यकिः ॥ ७.१४१.२० ॥
সেনাবাহিনীর মাঝে অতি দুষ্কর কর্ম সম্পাদন করে মহাবল সাত্যকি, হে পাণ্ডব, আপনার দর্শনের ইচ্ছায় আপনার দিকে আসছেন।
7.141.21
बहूनेकरथेनाजौ योधयित्वा महारथान् ।
आचार्यप्रमुखान्पार्थ प्रयात्येष स सात्यकिः ॥ ७.१४१.२१ ॥
হে পার্থ, যুদ্ধে একাকী রথে আচার্যপ্রমুখ বহু মহারথীর সঙ্গে যুদ্ধ করে এই সাত্যকি আসছেন।
7.141.22
स्वबाहुबलमाश्रित्य विदार्य च वरूथिनीम् ।
प्रेषितो धर्मराजेन पार्थैषोऽभ्येति सात्यकिः ॥ ७.१४१.२२ ॥
নিজের বাহুবল ভরসা করে সেনাব্যূহ বিদীর্ণ করে, ধর্মরাজ কর্তৃক প্রেরিত এই সাত্যকি, হে পার্থ, আপনার দিকে আসছেন।
7.141.23
प्रियः शिष्यश्च ते पार्थ त्वया तुल्यपराक्रमः ।
विद्राव्यं महतीं सेनामेष ह्यायाति सात्यकिः ॥ ७.१४१.२३ ॥
হে পার্থ, আপনার প্রিয় ও শিষ্য, আপনার সমান পরাক্রমী এই সাত্যকি মহাসেনাকে বিতাড়িত করতে আসছেন।
7.141.24
यस्य नास्ति समो योधः कौरवेषु कथञ्चन ।
सोऽयमायाति कौन्तेय सात्यकिर्युद्धदुर्मदः ॥ ७.१४१.२४ ॥
কৌরবদের মধ্যে যাঁর সমান যোদ্ধা কোনোভাবেই নেই, হে কৌন্তেয়, যুদ্ধে উন্মত্ত সেই সাত্যকিই আসছেন।
7.141.25
कुरुसैन्याद्विमुक्तो वै सिंहो मध्याद्गवामिव ।
निहत्य बहुलाः सेनाः पार्थैषोऽब्येति सात्यकिः ॥ ७.१४१.२५ ॥
হে পার্থ, কৌরব সেনা থেকে মুক্ত হয়ে এই সাত্যকি, গোপালের মাঝ থেকে বেরিয়ে আসা সিংহের মতো, বহু সেনা বধ করে আসছেন।
7.141.26
एष राजसहस्राणां वक्त्रैः पङ्कजसन्निभैः ।
आस्तीर्य वसुधां पार्थ क्षिप्रमायाति सात्यकिः ॥ ७.१४१.२६ ॥
হে পার্থ, পদ্মের মতো মুখ বিশিষ্ট সহস্র রাজার দ্বারা পৃথিবী আচ্ছাদিত করে এই সাত্যকি দ্রুত আসছেন।
7.141.27
एष दुर्योधनं जित्वा भ्रातृभिः सहितं रणे ।
निहत्य जलसन्धं च क्षिप्रमायाति सात्यकिः ॥ ७.१४१.२७ ॥
ভ্রাতাদের সঙ্গে দুর্যোধনকে যুদ্ধে জয় করে এবং জয়দ্রথকে বধ করে এই সাত্যকি দ্রুত আসছেন।
7.141.28
रुधिरौघवतीं कृत्वा नदीं शोणितकर्दमाम् ।
तृणवद्व्यस्य कौरव्यानेष ह्यायाति सात्यकिः ॥ ७.१४१.२८ ॥
রক্তস্রোতে পূর্ণ, রক্তকর্দমাক্ত এক নদী সৃষ্টি করে, কৌরবদের তৃণের মতো নিক্ষেপ করে এই সাত্যকি আসছেন।
7.141.29
ततः प्रहृष्टः कौन्तेयः केशवं वाक्यमब्रवीत् ।
न मे प्रियं महाबाहो यन्मामभ्येति सात्यकिः ॥ ७.१४१.२९ ॥
তখন আনন্দিত কৌন্তেয় কেশবকে বললেন: হে মহাবাহু, সাত্যকি আমার দিকে আসছেন, এটি আমার প্রিয় নয়।
7.141.30
न हि जानामि वृत्तान्तं धर्मराजस्य केशव ।
सात्वतेन विहीनः स यदि जीवति वा न वा ॥ ७.१४१.३० ॥
হে কেশব, ধর্মরাজের সংবাদ আমি জানি না। সাত্বত (সাত্যকি) বিহীন তিনি জীবিত আছেন কি না।
7.141.31
एतेन हि महाबाहो रक्षितव्यः स पार्थिवः ।
तमेष कथमुत्सृज्य मम कृष्ण पदानुगः ॥ ७.१४१.३१ ॥
হে মহাবাহু, এঁর দ্বারাই সেই রাজার রক্ষা হওয়া উচিত। হে কৃষ্ণ, আমার অনুগামী এই ব্যক্তি তাঁকে কীভাবে ত্যাগ করবে?
7.141.32
राजा द्रोणाय चोत्सृष्टः सैन्धवश्चानिपातितः ।
प्रत्युद्याति च शैनेयमेष भूरिश्रवा रणे ॥ ७.१४१.३२ ॥
রাজা (ভূরিশ্রবা) দ্রোণের জন্য প্রেরিত; সৈন্ধব (জয়দ্রথ) এখনও পতিত হননি। এই ভূরিশ্রবা যুদ্ধে শৈনেয়ের সম্মুখীন হতে এগিয়ে আসছেন।
7.141.33
सोऽयं गुरुतरो भारः सैन्धवार्थे समाहितः ।
ज्ञातव्यश्च हि मे राजा रक्षितव्यश्च सात्यकिः ॥ ७.१४१.३३ ॥
সৈন্ধবের জন্য এই গুরুতর ভার আমার উপর ন্যস্ত হয়েছে। আমাকে সেই রাজার খবর জানতে হবে, এবং সাত্যকিকেও রক্ষা করতে হবে।
7.141.34
जयद्रथश्च हन्तव्यो लम्बते च दिवाकरः ।
श्रान्तश्चैष महाबाहुरल्पप्राणश्च साम्प्रतम् ॥ ७.१४१.३४ ॥
জয়দ্রথকে বধ করতে হবে; সূর্য অস্ত যাচ্ছেন। এই মহাবাহু এখন ক্লান্ত, তাঁর প্রাণও ক্ষীণ হয়ে এসেছে।
7.141.35
परिश्रान्ता हयाश्चास्य हययन्ता च माधव ।
न च भूरिश्रवाः श्रान्तः ससहायश्च केशव ॥ ७.१४१.३५ ॥
হে মাধব, এঁর ঘোড়া ও সারথিও ক্লান্ত। হে কেশব, ভূরিশ্রবা তাঁর সহায়কদের সঙ্গে ক্লান্ত নন।
7.141.36
अपीदानीं भवेदस्य क्षेममस्मिन्समागमे ।
कच्चिन्न सागरं तीर्त्वा सात्यकिः सत्यविक्रमः।
गोष्पदं प्राप्य सीदेत महौजाः शिनिपुङ्गवः ॥ ७.१४१.३६ ॥
এই মুখোমুখি লড়াইয়ে এখন কি তাঁর মঙ্গল হবে? সত্যপরাক্রম সাত্যকি কি সমুদ্র পেরিয়ে গোষ্পদ-জলে এসে ডুবে যাবেন? মহৌজা শিনিবংশের সেই বৃষ কি এভাবে ক্লান্ত হবেন?
7.141.37
अपि कौरवमुख्येन कृतास्त्रेण महात्मना ।
समेत्य भूरिश्रवसा स्वस्तिमान्सात्यकिर्भवेत् ॥ ७.१४१.३७ ॥
কৌরবশ্রেষ্ঠ, অস্ত্রবিদ্যায় নিপুণ মহাত্মা ভূরিশ্রবার সঙ্গে সাক্ষাৎ করে সাত্যকি কি কুশলে থাকবে?
7.141.38
व्यतिक्रममिमं मन्ये धर्मराजस्य केशव ।
आचार्याद्भयमुत्सृज्य यः प्रैषयत सात्यकिम् ॥ ७.१४१.३८ ॥
হে কেশব, আচার্যের ভয় ত্যাগ করে যিনি সাত্যকিকে পাঠিয়েছেন, ধর্মরাজের এই কাজকে আমি লঙ্ঘন বলেই মনে করি।
7.141.39
ग्रहणं धर्मराजस्य खगः श्येन इवामिषम् ।
नित्यमाशंसते द्रोणः कच्चित्स्यात्कुशली नृपः ॥ ७.१४१.३९ ॥
বাজ যেমন মাংস ছোঁ মারতে চায়, তেমনই দ্রোণ সর্বদা ধর্মরাজকে ধরতে আকাঙ্ক্ষা করেন; সেই রাজা কি কুশলে থাকবেন?