મહાભારત · અધ્યાય 7.142
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.142.1
तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य सात्वतं युद्धदुर्मदम् ।
क्रोधाद्भूरिश्रवा राजन्सहसा समुपाद्रवत् ॥ ७.१४२.१ ॥
યુદ્ધમદથી ઉન્મત્ત સાત્વતને (સાત્યકિને) પોતાની તરફ ધસી આવતો જોઈને, હે રાજન, ક્રોધથી ભૂરિશ્રવાએ અચાનક તેના પર હુમલો કર્યો.
7.142.2
तमब्रवीन्महाराज कौरव्यः शिनिपुङ्गवम् ।
अद्य प्राप्तोऽपि दिष्ट्या मे चक्षुर्विषयमित्युत ॥ ७.१४२.२ ॥
કૌરવે શિનિ વંશના શ્રેષ્ઠ વીરને કહ્યું, હે મહારાજ, આજે સદભાગ્યે તું પણ મારી દૃષ્ટિમાં આવ્યો છે.
7.142.3
चिराभिलषितं काममहं प्राप्स्यामि संयुगे ।
न हि मे मोक्ष्यसे जीवन्यदि नोत्सृजसे रणम् ॥ ७.१४२.३ ॥
લાંબા સમયથી જે ઇચ્છા સેવી હતી તે હું યુદ્ધમાં પ્રાપ્ત કરીશ. જો તું રણ છોડશે નહીં, તો જીવતો રહીને મારાથી છૂટી શકશે નહીં.
7.142.4
अद्य त्वां समरे हत्वा नित्यं शूराभिमानिनम् ।
नन्दयिष्यामि दाशार्ह कुरुराजं सुयोधनम् ॥ ७.१४२.४ ॥
આજે યુદ્ધમાં તને હણીને, જે હંમેશાં પોતાની શૂરવીરતાનો અભિમાન ધરાવે છે, હે દાશાર્હ, કુરુરાજ સુયોધનને હું આનંદિત કરીશ.
7.142.5
अद्य मद्बाणनिर्दग्धं पतितं धरणीतले ।
द्रक्ष्यतस्त्वां रणे वीरौ सहितौ केशवार्जुनौ ॥ ७.१४२.५ ॥
આજે મારા બાણોથી બળીને ધરતી પર પડેલા તને, રણમાં બે વીરો કેશવ અને અર્જુન સાથે મળીને જોશે.
7.142.6
अद्य धर्मसुतो राजा श्रुत्वा त्वां निहतं मया ।
सव्रीडो भविता सद्यो येनासीह प्रवेशितः ॥ ७.१४२.६ ॥
આજે ધર્મપુત્ર રાજા (યુધિષ્ઠિર), તું મારા દ્વારા હણાયો છે એ સાંભળીને તરત લજ્જિત થશે, કારણ કે અહીં યુદ્ધમાં તને પ્રવેશ કરાવનાર તે જ હતો.
7.142.7
अद्य मे विक्रमं पार्थो विज्ञास्यति धनञ्जयः ।
त्वयि भूमौ विनिहते शयाने रुधिरोक्षिते ॥ ७.१४२.७ ॥
આજે પૃથાનો પુત્ર ધનંજય મારું પરાક્રમ જાણશે, જ્યારે તું ભૂમિ પર હણાઈને લોહીથી લથબથ પડ્યો હોઈશ.
7.142.8
चिराभिलषितो ह्येष त्वया सह समागमः ।
पुरा देवासुरे युद्धे शक्रस्य बलिना यथा ॥ ७.१४२.८ ॥
લાંબા સમયથી હું ઇચ્છતો હતો તે આ મિલન તારી સાથે થાય છે, પૂર્વે દેવાસુર યુદ્ધમાં ઇન્દ્ર અને બલિની જેમ.
7.142.9
अद्य युद्धं महाघोरं तव दास्यामि सात्वत ।
ततो ज्ञास्यसि तत्त्वेन मद्वीर्यबलपौरुषम् ॥ ७.१४२.९ ॥
આજે તને અત્યંત ભયાનક યુદ્ધ આપીશ, હે સાત્વત; ત્યારે મારું વીર્ય, બળ અને પૌરુષ તું સાચી રીતે જાણીશ.
7.142.10
अद्य संयमनीं याता मया त्वं निहतो रणे ।
यथा रामानुजेनाजौ रावणिर्लक्ष्मणेन ह ॥ ७.१४२.१० ॥
આજે યુદ્ધમાં મારા હાથે હણાઈને તું યમપુરીએ જઈશ, જેમ રામના નાનાભાઈ લક્ષ્મણે યુદ્ધમાં રાવણપુત્રને હણ્યો હતો.
7.142.11
अद्य कृष्णश्च पार्थश्च धर्मराजश्च माधव ।
हते त्वयि निरुत्साहारणं त्यक्ष्यन्त्यसंशयम् ॥ ७.१४२.११ ॥
હે માધવ, આજે તું હણાઈશ તો કૃષ્ણ, પાર્થ અને ધર્મરાજ ઉત્સાહહીન થઈને નિઃસંદેહ રણ છોડી દેશે.
7.142.12
अद्य तेऽपचितिं कृत्वा शितैर्माधव सायकैः ।
तत्स्त्रियो नन्दयिष्यामि ये त्वया निहता रणे ॥ ७.१४२.१२ ॥
હે માધવ, આજે તીક્ષ્ણ બાણોથી તને યોગ્ય બદલો આપીને, યુદ્ધમાં તારા હાથે હણાયેલાઓની સ્ત્રીઓને હું પ્રસન્ન કરીશ.
7.142.13
मच्चक्षुर्विषये प्राप्तो न त्वं माधव मोक्ष्यसे ।
सिंहस्य विषयं प्राप्तो यथा क्षुद्रमृगस्तथा ॥ ७.१४२.१३ ॥
હે માધવ, મારી દૃષ્ટિની મર્યાદામાં આવેલો તું છટકી નહીં શકે; સિંહની મર્યાદામાં આવેલું નાનું હરણ છટકી ન શકે તેમ.
7.142.14
युयुधानस्तु तं राजन्प्रत्युवाच हसन्निव ।
कौरवेय न सन्त्रासो विद्यते मम संयुगे ॥ ७.१४२.१४ ॥
હે રાજન, યુયુધાન જાણે હસતાં હસતાં તેને જવાબ આપ્યો— હે કૌરવેય, યુદ્ધમાં મને કોઈ ભય નથી.
7.142.15
नाहं भीषयितुं शक्यो वाङ्मात्रेण तु केवलम् ।
स मां निहन्यात्सङ्ग्रामे यो मां कुर्यान्निरायुधम् ॥ ७.१४२.१५ ॥
માત્ર શબ્દોથી મને ડરાવી શકાય નહીં. જે યુદ્ધમાં મને નિઃશસ્ત્ર કરી શકે, તે જ મને મારી શકે.
7.142.16
समास्तु शाश्वतीर्हन्याद्यो मां हन्याद्धि संयुगे ।
किं वृथोक्तेन बहुना कर्मणा तत्समाचर ॥ ७.१४२.१६ ॥
જે યુદ્ધમાં મને મારશે, તે શાશ્વત વર્ષો સુધી ફળ ભોગવે. વ્યર્થ ઘણી વાતોથી શું લાભ? તે કર્મમાં કરી બતાવ.
7.142.17
शारदस्येव मेघस्य गर्जितं निष्फलं हिते ।
श्रुत्वा त्वद्गर्जितं वीर हास्यं हि मम जायते ॥ ७.१४२.१७ ॥
શરદઋતુના મેઘની ગર્જનાની જેમ હિતકારી નહીં, તારી ગર્જના નિષ્ફળ છે. હે વીર, તારી ગર્જના સાંભળીને મને હાસ્ય આવે છે.
7.142.18
चिरकालेप्सितं लोके युद्धमद्यास्तु कौरव ।
त्वरते मे मतिस्तात तव युद्धाभिकाङ्क्षिणी।
नाहत्वाऽहं निवर्तिष्ये त्वामद्य पुरुषाधम ॥ ७.१४२.१८ ॥
હે કૌરવ, જગતમાં લાંબા સમયથી ઇચ્છાયેલું યુદ્ધ આજે થાઓ. હે તાત, યુદ્ધની ઇચ્છા રાખતી તારી બુદ્ધિ મારા મનને ઉતાવળ કરાવે છે. હે અધમ પુરુષ, આજે તને માર્યા વિના હું પાછો નહીં ફરું.
7.142.19
अन्योन्यं तौ तथा वाग्भिस्तक्षन्तौ नरपुङ्गवौ ।
जिघांसू परमक्रुद्धभिजघ्नतुराहवे ॥ ७.१४२.१९ ॥
તે બંને નરશ્રેષ્ઠો શબ્દોથી એકબીજાને ઘાયલ કરતા, મારી નાખવાની ઇચ્છાથી અત્યંત ક્રોધિત થઈ યુદ્ધમાં એકબીજા પર પ્રહાર કરવા લાગ્યા.
7.142.20
समेतौ तौ महेष्वासौ शुष्मिणौ स्पर्धिनौ रणे ।
द्विरदाविव सङ्क्रुद्धौ वासितार्थे मदोत्कटौ ॥ ७.१४२.२० ॥
તે બંને મહાધનુર્ધરો, શક્તિશાળી અને એકબીજાના સ્પર્ધક યુદ્ધમાં ભેગા થયા; હાથણી માટે મદથી ઉન્મત્ત થયેલા બે ક્રોધિત હાથીઓ જેવા તેઓ હતા.
7.142.21
भूरिश्रवाः सात्यकिश्च ववर्षतुररिन्दमौ ।
शरवर्षाणि घोराणि मेघाविव परस्परम् ॥ ७.१४२.२१ ॥
શત્રુઓનું દમન કરનાર ભૂરિશ્રવા અને સાત્યકિ એકબીજા પર ભયંકર બાણોની વર્ષા કરવા લાગ્યા; જાણે બે મેઘ પરસ્પર વરસી રહ્યા હોય.
7.142.22
सौमदत्तिस्तु शैनेयं प्रच्छाद्येषुभिराशुगैः ।
जिघांसुर्भरतश्रेष्ठ विव्याध निशितैः शरैः ॥ ७.१४२.२२ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ! સોમદત્તના પુત્રે મારી નાખવાની ઇચ્છાથી શૈનેય સાત્યકિને વેગવાન બાણોથી ઢાંકી દઈ તીક્ષ્ણ બાણોથી વીંધ્યો.
7.142.23
दशभिः सात्यकिं विद्ध्वा सौमदत्तिरथापरान् ।
मुमोच निशितान्बाणाञ्जिघांसुः शिनिपुङ्गवं ॥ ७.१४२.२३ ॥
સોમદત્તના પુત્રે સાત્યકિને દસ બાણોથી વીંધીને, બીજા રથીઓને પણ પ્રહાર કરીને, શિનિવંશના શ્રેષ્ઠ વીરને મારી નાખવાની ઇચ્છાથી તીક્ષ્ણ બાણો છોડ્યા.
7.142.24
तानस्य विशिखांस्तीक्ष्णानन्तरिक्षे विशाम्पते ।
अप्राप्तानस्त्रमायाभिरग्रसत्सात्यकिः प्रभो ॥ ७.१४२.२४ ॥
હે પ્રભુ! હે પ્રજાપતિ! સાત્યકિએ તેની તરફ આવતા તે તીક્ષ્ણ બાણોને, તેની પાસે પહોંચતા પહેલાં જ આકાશમાં અસ્ત્રમાયાથી ગળી લીધા.
7.142.25
तौ पृथक्शस्त्रवर्षाभ्यामवर्षेतां परस्परम् ।
उत्तमाभिजनौ वीरौ कुरुवृष्मियशस्करौ ॥ ७.१४२.२५ ॥
તે બંનેએ જુદાં જુદાં શસ્ત્રોની વર્ષાથી એકબીજા પર વરસાદ વરસાવ્યો. ઉત્તમ કુળમાં જન્મેલા એ બે વીરો કુરુ અને વૃષ્ણિ વંશનું યશ વધારનારા હતા.
7.142.26
तौ नखैरिव शार्दूलौ दन्तैरिव महाद्विपौ ।
रथशक्तिभिरन्योन्यं विशिखैश्चाप्यकृन्तताम् ॥ ७.१४२.२६ ॥
તે બંને નખવાળા વાઘ જેવા અને દાંતવાળા મહાહાથી જેવા હતા; તેમણે રથશક્તિઓ અને બાણોથી એકબીજાને કાપ્યા.
7.142.27
निर्भिदन्तौ हि गात्राणि विक्षरन्तौ च शोणितम् ।
व्यष्टम्भयेतामन्योन्यं प्राणद्यूताभिदेविनौ ॥ ७.१४२.२७ ॥
શરીરોને વીંધતા, લોહી વહાવતા, પ્રાણની બાજી લગાવતા જુગારીઓની જેમ તેઓ એકબીજાને થામી રહ્યા.
7.142.28
एवमुत्तमकर्माणौ कुरुवृष्णियशस्करौ ।
परस्परमयुध्येतां वारणाविव यूथपौ ॥ ७.१४२.२८ ॥
આ રીતે ઉત્તમ કર્મ કરનારા, કુરુ અને વૃષ્ણિ વંશનું યશ વધારનારા તે બંને યૂથપતિ હાથીઓની જેમ એકબીજા સાથે લડ્યા.
7.142.29
तावदीर्घेण कालेन ब्रह्मलोकपुरस्कृतौ ।
यियासन्तौ परं स्थानमन्योन्यं सञ्जगर्जतुः ॥ ७.१४२.२९ ॥
બ્રહ્મલોકને આગળ રાખીને, પરમ સ્થાને જવાની ઇચ્છાથી, લાંબો સમય વીત્યા વિના તે બંને એકબીજા પર ગર્જ્યા.
7.142.30
सात्यकिः सौमदत्तिश्च शरवृष्ट्या परस्परम् ।
हृष्टवद्धार्तराष्ट्राणां पश्यतामभ्यवर्षताम् ॥ ७.१४२.३० ॥
સાત્યકિ અને સૌમદત્તિ બાણોની વર્ષાથી એકબીજા પર વરસ્યા; ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો હર્ષપૂર્વક જોતા રહ્યા.
7.142.31
सम्प्रैक्षन्त जनास्तौ तु युध्यमानौ युधाम्पती ।
यूथपौ वासिताहेतोः प्रयुद्धाविव कुञ्जरौ ॥ ७.१४२.३१ ॥
યુદ્ધના નાયક એ બંનેને લોકો ધ્યાનથી જોવા લાગ્યા; જાણે હાથણી માટે લડતા બે યૂથપતિ ગજરાજ.
7.142.32
भूयोभूयः शरै राजंस्तक्षन्तौ क्रोधमूर्च्छितौ ।
अयुध्येतां महारङ्गे वने केसरिणाविव ॥ ७.१४२.३२ ॥
હે રાજન, બાણોથી વારંવાર એકબીજાને ઘાયલ કરતા, ક્રોધથી મૂર્છિત એ બંને મહારણાંગણમાં વનના બે સિંહોની જેમ લડ્યા.
7.142.33
मर्मज्ञाविव सङ्क्रुद्धौ जिघांसन्तौ जगर्जतुः ।
विमर्दन्तावथान्योन्यं बलवज्रधराविव ॥ ७.१४२.३३ ॥
મર્મસ્થાનો જાણતા વીરોની જેમ ક્રોધિત થઈને, મારવાની ઇચ્છાથી એ બંને ગર્જ્યા; પછી એકબીજાને કચડતા બળવાન વજ્રધારીઓની જેમ ભીડાયા.
7.142.34
अथान्योन्यं पताकाश्च रथोपकरणानि च ।
सञ्चिच्छिदतुरायान्तौ बाणैः सन्नतपर्वभिः ॥ ७.१४२.३४ ॥
પછી આગળ આવતાં એ બંનેએ વળેલી ગાંઠોવાળા બાણોથી એકબીજાના ધ્વજો અને રથની સામગ્રી કાપી નાખી.
7.142.35
पुनश्च शरवर्षाभ्यामन्योन्यमभिवर्षताम् ।
उभौ तु जघ्नतुस्तूर्णमितरेतरसारथी ॥ ७.१४२.३५ ॥
ફરીથી બાણોની વર્ષાથી એકબીજા પર વરસતા, એ બંનેએ ઝડપથી એકબીજાના સારથિઓ પર પ્રહાર કર્યો.
7.142.36
अन्योन्यस्य हयान्हत्वा धनुषी विनिकृत्य च ।
विरथावसियुद्धाय समेयातां महारणे ॥ ७.१४२.३६ ॥
એકબીજાના ઘોડા મારીને અને ધનુષ્યો કાપીને, રથ વિનાના થયેલા એ બંને મહાયુદ્ધમાં તલવારયુદ્ધ માટે સામસામે આવ્યા.
7.142.37
आर्षभे चर्मणी चित्रे प्रगृह्य विपुले शुभे ।
विकोशौ चाप्यसी कृत्वा समरे तौ विचेरतुः ॥ ७.१४२.३७ ॥
બળદના ચામડાની બે વિશાળ, ચિત્રિત, શુભ ઢાલો લઈ, મ્યાનમાંથી કાઢેલી તલવારો સાથે તે બંને યુદ્ધમાં ફરવા લાગ્યા.
7.142.38
चरन्तौ विविधान्मार्गान्मण्डलानि च भागशः ।
मुहुराजघ्नतुः क्रुद्धावन्योन्यमरिमर्दनौ।
सखङ्गौ चित्रवर्माणौ सनिष्काङ्गदभूषणौ ॥ ७.१४२.३८ ॥
વિવિધ માર્ગોમાં અને વર્તુળાકારે ફરતા, ક્રોધિત થયેલા, શત્રુમર્દન તે બંને, તલવાર સાથે, ચિત્રિત બખ્તર પહેરી, હાર અને બાજુબંધથી શોભિત થઈ વારંવાર એકબીજા પર પ્રહાર કરવા લાગ્યા.
7.142.39
भ्रान्तमुद्धान्तमाविद्धमाप्लुतं विप्लुतं सृतम् ।
सम्पातं समुदीर्णं च दर्शयन्तौ यशस्विनौ ॥ ७.१४२.३९ ॥
ભમવું, ઉછળવું, પ્રહાર, કૂદકો, બાજુએ કૂદકો, સરકવું, ઝપટ અને ઊંચકવું જેવી કુશળતા બતાવતા તે બંને યશસ્વી.
7.142.40
असिभ्यां सम्प्रजहाते परस्परमरिन्दमौ ।
उभौ छिद्रैषिणौ वीरावुभौ चित्रं ववल्गतुः ॥ ७.१४२.४० ॥
તલવારોથી તે બંને એકબીજા પર પૂરી શક્તિથી પ્રહાર કરતા હતા; શત્રુઓનું દમન કરનારા તે બે વીરો, છિદ્ર શોધતા, વિચિત્ર રીતે કૂદતા રહ્યા.
7.142.41
दर्शयन्तावुभौ शिक्षां लाघवं सौष्ठवं तथा ।
रणे रणकृतां श्रेष्ठावन्योन्यं पर्यकर्षताम् ॥ ७.१४२.४१ ॥
બંનેએ પોતાની તાલીમ, ચપળતા અને કુશળતા બતાવતા, યુદ્ધ કરનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ તે બંનેએ રણમાં એકબીજાને ખેંચ્યા.
7.142.42
मुहूर्तमिव राजेन्द्र समाहत्य परस्परम् ।
पश्यतां सर्वसैन्यानां वीरावाश्वसतां पुनः ॥ ७.१४२.४२ ॥
હે રાજેન્દ્ર, એક ક્ષણ એકબીજા પર પ્રહાર કરીને, સર્વ સૈન્યો જોતાં, તે બે વીરો ફરી શ્વાસ લેવા લાગ્યા.
7.142.43
असिभ्यां चर्मणी चित्रे शतचन्द्रे नराधिप ।
निकृत्य पुरुषव्याघ्रौ बाहुयुद्धं प्रचक्रतुः ॥ ७.१४२.४३ ॥
હે નરાધિપ, તલવારોથી ચિત્રવિચિત્ર શતચંદ્ર ઢાલો કાપીને તે બંને પુરુષવ્યાઘ્રોએ બાહુયુદ્ધ શરૂ કર્યું.
7.142.44
व्यूढोरस्कौ दीर्घभुजौ नियुद्धकुशलावुभौ ।
बाहुभिः समसज्जेतामायसैः परिधैरिव ॥ ७.१४२.४४ ॥
વિશાળ છાતી અને લાંબા હાથવાળા, કુસ્તીમાં કુશળ એ બંને લોખંડના દંડો જેવા બાહુઓથી એકબીજા સાથે ભીડાયા.
7.142.45
तयो राजन्भुजाघातनिग्रहप्रग्रहास्तथा ।
शिक्षाबलसमुद्भूताः सर्वयोधप्रहर्षणाः ॥ ७.१४२.४५ ॥
હે રાજન્, તેમના બંનેના બાહુપ્રહાર, પકડ અને બંધનો શિક્ષણ અને બળથી ઉદ્ભવીને સર્વ યોદ્ધાઓને હર્ષ આપનારાં હતાં.
7.142.46
तयोर्नृवरयो राजन्समरे युध्यमानयोः ।
भीमोऽभवन्महाशब्दो वज्रपर्वतयोरिव ॥ ७.१४२.४६ ॥
હે રાજન્, યુદ્ધ કરતા તે બંને નરશ્રેષ્ઠોમાંથી વજ્ર અને પર્વત અથડાય તેવો ભયંકર મહાશબ્દ ઊઠ્યો.
7.142.47
द्विपाविव विषाणाग्रैः शृङ्गैरिव महर्षभौ ।
भुजयोक्रावबन्धैश्च शिरोभ्यां चावघातनैः ॥ ७.१४२.४७ ॥
બે હાથીઓની જેમ દાંતના અગ્રભાગથી, બે મહાવૃષભોની જેમ શિંગડાથી, બાહુના પકડ-બંધનોથી અને માથાના પ્રહારોથી (તેઓ લડ્યા).
7.142.48
पादावकर्षसन्धानैस्तोमराङ्कशलासनैः ।
पादोदरविबन्धैश्च भूमावुद्धमणैस्तथा ॥ ७.१४२.४८ ॥
પગ ખેંચી જકડવાથી, તોમર, અંકુશ અને ઉપાડીને ફેંકવાના દાવોથી, પગ અને પેટ બાંધવાથી, તથા ભૂમિ પર પછાડી ફેરવવાથી (તેઓ લડ્યા).
7.142.49
गतप्रत्यागताक्षेपैः पातनोत्थानसम्पुतैः ।
युयुधाते महात्मानौ कुरुसात्वतपुङ्गवौ ॥ ७.१४२.४९ ॥
આગળ વધીને અને પાછા હટીને, ફેંકીને અને ચૂકવીને, પાડીને અને ઊભા થઈને, જકડીને તે બે મહાત્માઓ, કુરુ અને સાત્વતોના શ્રેષ્ઠ વીરો, લડ્યા.
7.142.50
द्वात्रिंशत्कारणानि स्युर्यानि युद्धानि भारत ।
तान्यदर्शयतां तत्र युध्यमानौ महाबलौ ॥ ७.१४२.५० ॥
હે ભારત, યુદ્ધના બત્રીસ પ્રકાર છે; ત્યાં લડતા તે બે મહાબલીઓએ તે બધા દર્શાવ્યા.
7.142.51
क्षीणायुधे सात्वते युध्यमाने ।
ततोऽब्रवीदर्जुनं वासुदेवः।
पश्यस्वैनं विरथं युध्यमानं ।
रणे वरं सर्वधनुर्धराणाम् ॥ ७.१४२.५१ ॥
સાત્વત (સાત્યકિ) શસ્ત્રો ખૂટી ગયા છતાં લડતા હતા ત્યારે વાસુદેવે અર્જુનને કહ્યું: 'રથ વિનાનો લડતો આ વીરને જો; રણમાં સર્વ ધનુર્ધરોમાં આ શ્રેષ્ઠ છે.'
7.142.52
सिन्धुराजवधे सक्तं पार्थं कृष्णोऽब्रवीत्पुनः ।
सीदन्तं सात्यकिं पश्य पार्थैनं परिरक्ष च ॥ ७.१४२.५२ ॥
સિંધુરાજના વધમાં લાગેલા પાર્થને કૃષ્ણે ફરી કહ્યું: 'સાત્યકિ ડૂબી રહ્યો છે, જો; હે પાર્થ, તેનું રક્ષણ કર.'
7.142.53
प्रविष्टो भारतीं भित्त्वा तव पाण्डव पृष्ठतः ।
योधितश्च महावीर्यैः सर्वैर्भारत भारतैः ॥ ७.१४२.५३ ॥
હે પાંડવ, તે ભારતી વ્યૂહને ભેદીને તારી પાછળથી પ્રવેશ્યો; હે ભારત, ત્યાં મહાપરાક્રમી ભારતો સૌએ તેની સાથે યુદ્ધ કર્યું.
7.142.54
धार्तराष्ट्राश्च ये मुख्या ये च मुख्या महारथाः ।
निहता वृष्णिवीरेण शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ७.१४२.५४ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો અને જે મુખ્ય મહારથીઓ હતા, તેઓ વૃષ્ણિવીરના હાથે સેંકડો અને હજારો મરાયા.
7.142.55
परिश्रान्तं युधां श्रेष्ठं सम्प्राप्तो भूरिदक्षिणः ।
युद्धाकाङ्क्षी समायान्तं नैतत्सममिवार्जुन ॥ ७.१४२.५५ ॥
થાકેલા યોદ્ધાઓમાં શ્રેષ્ઠ, અતિ કુશળ ભૂરિશ્રવા યુદ્ધની ઇચ્છાથી આવ્યા; હે અર્જુન, આ તેના જેવું ન હતું.
7.142.56
ततो भूरिश्रवाः क्रुद्धः सात्यकिं युद्धदुर्मदः ।
उद्यम्याभ्याहनद्राजन्मत्तो मत्तमिव द्विपम् ॥ ७.१४२.५६ ॥
પછી ક્રોધિત ભૂરિશ્રવા, યુદ્ધમદથી ઉન્મત્ત થઈને, સાત્યકિ પર તૂટી પડ્યા; હે રાજન, જેમ મદમસ્ત હાથી બીજા મદમસ્ત હાથીને પ્રહાર કરે તેમ તેમણે પ્રહાર કર્યો.
7.142.57
ततो जलदनिर्घोषः समीपे नृपसत्तम ।
हाहाकारो महानासीत्सैन्यानां भरतर्षभ।
यदुद्यम्य महाबाहुः सात्यकिं न्यहनद्भुवि ॥ ७.१४२.५७ ॥
પછી મેઘગર્જના જેવા અવાજ સાથે, હે નૃપશ્રેષ્ઠ, નજીકમાં સૈન્યોમાં મોટો 'હાહાકાર' ઊઠ્યો, હે ભરતર્ષભ; જ્યારે તે મહાબાહુએ સાત્યકિને ઉપાડીને ભૂમિ પર પછાડ્યો.
7.142.58
रथस्थयोर्द्वयोर्युद्धे क्रुद्धयोर्योधमुख्ययोः ।
केशवार्युनयो राजन्समरे प्रेक्षमाणयोः ॥ ७.१४२.५८ ॥
હે રાજન, રથો પર ઊભા રહીને યુદ્ધમાં ક્રોધિત એ બે મુખ્ય યોદ્ધાઓને, રણભૂમિમાં જોઈ રહેલા કેશવ અને અર્જુન.
7.142.59
अथ कृष्णो महाबाहुरर्जुनं प्रत्यभाषत ।
पश्य वृष्ण्यन्धकव्याघ्रं सौमदत्तिवशं गतम् ॥ ७.१४२.५९ ॥
ત્યારે મહાબાહુ કૃષ્ણે અર્જુનને કહ્યું: 'જુઓ, વૃષ્ણિ-અંધક વંશના વાઘને સૌમદત્તિના વશમાં જતો.'
7.142.60
परिश्रान्तं गतं भूमौ कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ।
तवान्तेवासिनं वीरं पालयार्जुन सात्यकिम् ॥ ७.१४२.६० ॥
અત્યંત દુષ્કર કર્મ કરીને થાકીને ભૂમિ પર પડેલો તે વીર તારો શિષ્ય સાત્યકિ છે; હે અર્જુન, તેનું રક્ષણ કર.
7.142.61
न वशं यज्ञशीलस्य गच्छेदेष वरोऽर्जुन ।
त्वत्कृते पुरुषव्याघ्र तदाऽऽशु क्रियतां विभो ॥ ७.१४२.६१ ॥
યજ્ઞશીલના વશમાં આ વર ન જાય, હે અર્જુન. હે પુરુષવ્યાઘ્ર, હે વિભો, તારા માટે તરત જ તે કરવામાં આવે.
7.142.62
स सिंह इव मातङ्गं विकर्षन्भूरिदक्षिणः ।
व्यरोचत कुरुश्रेष्ठः सात्वतप्रवरं युधि ॥ ७.१४२.६२ ॥
સિંહ હાથીને ખેંચે તેમ, પુષ્કળ દક્ષિણા આપનાર કુરુશ્રેષ્ઠ યુદ્ધમાં સાત્વતોમાં શ્રેષ્ઠને ખેંચતા શોભ્યા.
7.142.63
अथाब्रवीद्धृष्टमना वासुदेवं धनञ्जयः ।
पश्य वृष्णिप्रवीरेण क्रीडन्तं कुरुपुङ्गवम्।
महाद्विपेनेव वने मत्तेन हरियूथपम् ॥ ७.१४२.६३ ॥
ત્યારે હર્ષિત મનથી ધનંજયે વાસુદેવને કહ્યું: જુઓ, વૃષ્ણિવીર સાથે કુરુપુંગવ રમી રહ્યા છે, જેમ વનમાં મદમસ્ત મહાગજ વાનરયૂથપતિ સાથે રમે છે.
7.142.64
मामेव च महाबाहो परियान्ति महारथाः ।
यथाशक्ति यतन्तो मां योधयन्तो जनार्दन ॥ ७.१४२.६४ ॥
હે મહાબાહો, હે જનાર્દન, મહારથીઓ યથાશક્તિ પ્રયત્ન કરતા મને જ ઘેરીને મારી સાથે યુદ્ધ કરે છે.
7.142.65
ध्रुवं च योधयाम्येताञ्छिद्रान्वेषणतत्परान् ।
रक्षामि सात्यकिं चैव सौमदत्तिवशं गतम् ॥ ७.१४२.६५ ॥
ચોક્કસ હું છિદ્રો શોધવામાં લાગેલા આ યોદ્ધાઓ સાથે લડું છું અને સૌમદત્તિના વશમાં ગયેલા સાત્યકિની રક્ષા કરું છું.
7.142.66
अप्राप्तोऽयं मया कृष्म हन्तुं भूरिश्रवा रणे ।
अन्येन तु समासक्तं मम नोत्सहते मनः ॥ ७.१४२.६६ ॥
યુદ્ધમાં ભૂરિશ્રવાને મારવા હું આ સુધી પહોંચી શક્યો નથી; પરંતુ બીજા સાથે જોડાયેલું મારું મન ઉત્સાહિત થતું નથી.
7.142.67
अवश्यं च मया कृष्ण वृष्णिवीरस्य रक्षणम् ।
मदर्थं युध्यमानस्य कार्यं प्राणैरपि प्रभो ॥ ७.१४२.६७ ॥
કૃષ્ણ, વૃષ્ણિવીર (સાત્યકિ)નું રક્ષણ મારે અવશ્ય કરવું જોઈએ. પ્રભો, મારા માટે યુદ્ધ કરનારનું પ્રાણના ભોગે પણ રક્ષણ કરવું જોઈએ.
7.142.68
अधर्मो वाऽस्तु धर्मो वा मम माधव माधवः ।
परेण निहतो मा स्म प्राणान्हासीन्महारथः ॥ ७.१४२.६८ ॥
તે અધર્મ હો કે ધર્મ, હે માધવ. મારો માધવ (સાત્યકિ) મહારથી છે; શત્રુથી હણાઈને તેણે પ્રાણ ન ત્યજવા.
7.142.69
एवमुक्त्वाऽर्जुनः कृष्णं परानाशु शितैः शरैः ।
छादयामास सङ्क्रुद्धः परे चापि धनञ्जयम् ॥ ७.१४२.६९ ॥
કૃષ્ણને આ પ્રમાણે કહીને ક્રોધિત અર્જુને તીક્ષ્ણ બાણોથી શત્રુઓને તરત ઢાંકી દીધા; શત્રુઓએ પણ ધનંજયને ઢાંકી દીધો.
7.142.70
एवं स्म युध्यते वीरः सात्यकिं च मुहुर्मुहुः ।
प्रेक्षते स्म नरव्याघ्रो भूरिश्रवसमेव च ॥ ७.१४२.७० ॥
આ રીતે તે વીર વારંવાર સાત્યકિ સાથે યુદ્ધ કરતો હતો; અને નરવ્યાઘ્ર ભૂરિશ્રવાને પણ વારંવાર જોતો હતો.
7.142.71
तथा तु कृष्यमाणं तं दृष्ट्वा सात्यकिमाहवे ।
वासुदेवस्तदा वाक्यं भूयोऽप्यर्जुनमब्रवीत् ॥ ७.१४२.७१ ॥
યુદ્ધમાં સાત્યકિને આ રીતે પીડિત થતો જોઈને વાસુદેવ (કૃષ્ણ) ત્યારે અર્જુનને ફરી આ વચન બોલ્યા.
7.142.72
पश्य वृष्ण्यन्धकव्याघ्रं सौमदत्तिवंशं गतम् ।
तव शिष्यं महाबाहो धनुष्यनवमं त्वया ॥ ७.१४२.७२ ॥
જુઓ, વૃષ્ણિ-અંધકોનો વ્યાઘ્ર (સાત્યકિ) સૌમદત્તિના વંશ (ભૂરિશ્રવા) સુધી પહોંચી ગયો છે. હે મહાબાહુ, તે તમારો શિષ્ય છે, ધનુષ્યમાં તમારા વડે અપ્રતિમ બનાવાયેલો.
7.142.73
अनित्यो विक्रमः पार्थ यत्र भूरिश्रवा रणे ।
विशेषयति वार्ष्णेयं सात्यकिं सत्यविक्रमम् ॥ ७.१४२.७३ ॥
હે પાર્થ, યુદ્ધમાં જ્યાં ભૂરિશ્રવા સત્યવિક્રમી વાર્ષ્ણેય સાત્યકિને અલગ તારવે છે, ત્યાં પરાક્રમ અનિત્ય બને છે.
7.142.74
बहुभिर्महारथैरेष पराक्रान्तैर्युयुत्सुभिः ।
युद्ध्वा भृशं परिश्रान्तः क्षीणायुधरपरिच्छदः ॥ ७.१४२.७४ ॥
આ ઘણા મહારથીઓથી આક્રમિત થઈ, યુદ્ધોત્સુક તેમની સાથે લડીને અત્યંત થાકી ગયો છે; તેનાં શસ્ત્ર અને કવચ ક્ષીણ થયાં છે.
7.142.75
एवमुक्तो महाराज वासुदेवेन पाण्डवः ।
मनसा पूजयामास भूरिश्रवसमाहवे ॥ ७.१४२.७५ ॥
હે મહારાજ, વાસુદેવે એમ કહેતાં પાંડવે યુદ્ધમાં ભૂરિશ્રવાનું મનમાં સન્માન કર્યું.
7.142.76
विकर्षन्सात्वतां श्रेष्ठं क्रीडमान इवाहवे ।
स हर्षयति मां भूयः कुरूणां नन्दिवर्धनः ॥ ७.१४२.७६ ॥
યુદ્ધમાં સાત્વતોમાં શ્રેષ્ઠને રમતની જેમ ખેંચતો, કૌરવોનો આનંદ વધારનાર એ મને ફરી હર્ષિત કરે છે.
7.142.77
प्रवरं वृष्णिवीराणां यन्निहन्त्येष सात्यकिम् ।
महाद्विपमिवारण्ये कर्षन्निव हरिर्भृशम् ॥ ७.१४२.७७ ॥
વૃષ્ણિવીરોમાં શ્રેષ્ઠ સાત્યકિને આ મારી રહ્યો છે, જેમ જંગલમાં સિંહ મહા હાથીને ખેંચીને મારે.
7.142.78
एवं तु मनसा राजन्पार्थः सम्पूज्य कौरवम् ।
अयुध्यतारिभिर्वीरस्तं च सम्प्रेक्षते मुहुः ॥ ७.१४२.७८ ॥
હે રાજન, એમ મનમાં કૌરવનું સન્માન કરીને, વીર પાર્થ શત્રુઓ સાથે લડતો રહ્યો અને વારંવાર તેની તરફ જોતો રહ્યો.
7.142.79
अथ कोशाद्विनिष्कृष्य खङ्गं भूरिश्रवाः शितम् ।
मूर्धजेषु च जग्राह पदा चोरस्याताडयत्।
आक्रम्य चाप्यथोद्यम्य सहासिं सुभुजो भुजम् ॥ ७.१४२.७९ ॥
પછી ભૂરિશ્રવાએ મ્યાનમાંથી તીક્ષ્ણ તલવાર ખેંચી કાઢી, તેના વાળ પકડ્યા, પગથી તેની છાતી પર પ્રહાર કર્યો; પછી તે સુભુજે તલવાર સહિત પોતાનો હાથ ઊંચો કર્યો.
7.142.80
शुशुभे स भुजस्तस्य तपनीयविभूषणः ।
मध्ये रथसमूहस्य इन्द्रध्वज इवोच्छ्रितः ॥ ७.१४२.८० ॥
સુવર્ણાભૂષણોથી શોભતો તેનો તે બાહુ, રથસમૂહની મધ્યમાં ઊંચા ઉઠાવેલા ઇન્દ્રધ્વજ જેવો શોભી ઊઠ્યો.
7.142.81
हाहाकृतमभूत्सर्वं पाण्डवानां महद्बलम् ।
तावकाश्च मुदा युक्ताः सिंहनादं विचुक्रुशुः ॥ ७.१४२.८१ ॥
પાંડવોનું આખું મહાન સૈન્ય 'હાય હાય'ના પોકારથી ભરાઈ ગયું; અને તમારા યોદ્ધાઓ આનંદથી સિંહનાદ કરવા લાગ્યા.
7.142.82
निमीलिताक्षास्त्वभवञ्जनाः सङ्ग्रामभीरवः ।
तथा भूरिश्रवोग्रस्ते सात्वते नष्टविक्रमे ॥ ७.१४२.८२ ॥
યુદ્ધથી ડરેલા લોકો આંખો બંધ કરવા લાગ્યા; ભૂરિશ્રવા ઉગ્ર થઈને સાત્વત (સાત્યકિ)નો પરાક્રમ નષ્ટ કરી ચૂક્યો હતો.
7.142.83
वासुदेवं महाबाहुरर्जुनः प्रत्यभाषत ।
सैन्धवे सक्तदृष्टित्वान्न तं पश्यामि माधवम् ॥ ७.१४२.८३ ॥
મહાબાહુ અર્જુને વાસુદેવને કહ્યું — 'સૈંધવ (જયદ્રથ) પર મારી દૃષ્ટિ સ્થિર હોવાથી હું માધવને જોઈ શકતો નથી.'
7.142.84
एष त्वसुकरं कर्म यादवार्थे करोम्यहम् ।
मम शिष्यो ममार्थाय युध्यते मम शत्रुभिः।
तं कृष्ण मोक्षयिष्यामि दावात्सिंहशिशुं यथा ॥ ७.१४२.८४ ॥
'યાદવ માટે આ દુષ્કર કાર્ય હું કરીશ. મારો શિષ્ય મારા માટે શત્રુઓ સાથે લડે છે. હે કૃષ્ણ, દાવાનળમાંથી સિંહના બચ્ચાને છોડાવે તેમ હું તેને છોડાવીશ.'
7.142.85
इत्युक्त्वा वचनं कुर्वन्वासुदेवस्य पाण्डवः ।
ततः क्षुरप्रं निशितं गाण्डीवे समयोजयत् ॥ ७.१४२.८५ ॥
આમ કહીને વાસુદેવના વચનનું પાલન કરતા પાંડુપુત્રે પછી તીક્ષ્ણ ક્ષુરપ્ર બાણ ગાંડીવ પર ચડાવ્યું.
7.142.86
पार्थबाहुविसृष्टः स महोल्केव नभश्च्युता ।
सखङ्गं यज्ञशीलस्य बाहुं दक्षिणमच्छिनत् ॥ ७.१४२.८६ ॥
પાર્થના બાહુમાંથી છૂટેલું તે બાણ આકાશથી પડેલી મહાઉલ્કા જેવું જઈને યજ્ઞશીલનો જમણો બાહુ તલવાર સહિત કાપી નાખ્યો.