महाभारत · अध्याय 7.142
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.142.1
तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य सात्वतं युद्धदुर्मदम् ।
क्रोधाद्भूरिश्रवा राजन्सहसा समुपाद्रवत् ॥ ७.१४२.१ ॥
युद्धमदाने उन्मत्त झालेल्या सात्वताला (सात्यकीला) आपल्या दिशेने धावताना पाहून, हे राजन, क्रोधाने भूरिश्रवा अचानक त्याच्यावर चालून गेला.
7.142.2
तमब्रवीन्महाराज कौरव्यः शिनिपुङ्गवम् ।
अद्य प्राप्तोऽपि दिष्ट्या मे चक्षुर्विषयमित्युत ॥ ७.१४२.२ ॥
कौरव शिनि वंशातील श्रेष्ठ वीराला म्हणाला, हे महाराज, आज सुदैवाने तूही माझ्या दृष्टिपथात आला आहेस.
7.142.3
चिराभिलषितं काममहं प्राप्स्यामि संयुगे ।
न हि मे मोक्ष्यसे जीवन्यदि नोत्सृजसे रणम् ॥ ७.१४२.३ ॥
जी इच्छा मी दीर्घकाळ बाळगली होती, ती मी युद्धात मिळवीन. तू रणभूमी सोडली नाहीस तर जिवंत असताना माझ्यापासून सुटका होणार नाही.
7.142.4
अद्य त्वां समरे हत्वा नित्यं शूराभिमानिनम् ।
नन्दयिष्यामि दाशार्ह कुरुराजं सुयोधनम् ॥ ७.१४२.४ ॥
आज युद्धात तुला मारून, जो नेहमी आपल्या शौर्याचा अभिमान बाळगतो, हे दाशार्ह, कुरुराज सुयोधनाला मी आनंदित करीन.
7.142.5
अद्य मद्बाणनिर्दग्धं पतितं धरणीतले ।
द्रक्ष्यतस्त्वां रणे वीरौ सहितौ केशवार्जुनौ ॥ ७.१४२.५ ॥
आज माझ्या बाणांनी जळून पृथ्वीवर पडलेल्या तुला, रणात दोन वीर केशव आणि अर्जुन एकत्र पाहतील.
7.142.6
अद्य धर्मसुतो राजा श्रुत्वा त्वां निहतं मया ।
सव्रीडो भविता सद्यो येनासीह प्रवेशितः ॥ ७.१४२.६ ॥
आज धर्मपुत्र राजा (युधिष्ठिर), तू माझ्याकडून मारला गेलास हे ऐकून लगेच लज्जित होईल, कारण येथे युद्धात तुला प्रवेश करवणारा तोच होता.
7.142.7
अद्य मे विक्रमं पार्थो विज्ञास्यति धनञ्जयः ।
त्वयि भूमौ विनिहते शयाने रुधिरोक्षिते ॥ ७.१४२.७ ॥
आज पृथेचा पुत्र धनंजय माझा पराक्रम जाणेल, तू भूमीवर मारला जाऊन रक्ताने माखलेला पडलेला असताना.
7.142.8
चिराभिलषितो ह्येष त्वया सह समागमः ।
पुरा देवासुरे युद्धे शक्रस्य बलिना यथा ॥ ७.१४२.८ ॥
बऱ्याच काळापासून मी इच्छिलेली ही भेट तुझ्याशी होत आहे, पूर्वी देवासुर युद्धात इंद्र आणि बलि यांच्यात झाली तशी.
7.142.9
अद्य युद्धं महाघोरं तव दास्यामि सात्वत ।
ततो ज्ञास्यसि तत्त्वेन मद्वीर्यबलपौरुषम् ॥ ७.१४२.९ ॥
आज तुला अत्यंत भयंकर युद्ध देईन, हे सात्वता; तेव्हा माझे वीर्य, बल आणि पौरुष तू खऱ्या अर्थाने जाणशील.
7.142.10
अद्य संयमनीं याता मया त्वं निहतो रणे ।
यथा रामानुजेनाजौ रावणिर्लक्ष्मणेन ह ॥ ७.१४२.१० ॥
आज युद्धात माझ्याकडून मारला जाऊन तू यमपुरीला जाशील, जसा रामाचा धाकटा भाऊ लक्ष्मण युद्धात रावणपुत्राला मारून गेला.
7.142.11
अद्य कृष्णश्च पार्थश्च धर्मराजश्च माधव ।
हते त्वयि निरुत्साहारणं त्यक्ष्यन्त्यसंशयम् ॥ ७.१४२.११ ॥
हे माधवा, आज तू मारला गेलास तर कृष्ण, पार्थ आणि धर्मराज उत्साह गमावून निःसंशय रणभूमी सोडतील.
7.142.12
अद्य तेऽपचितिं कृत्वा शितैर्माधव सायकैः ।
तत्स्त्रियो नन्दयिष्यामि ये त्वया निहता रणे ॥ ७.१४२.१२ ॥
हे माधवा, आज तीक्ष्ण बाणांनी तुला योग्य मोबदला देऊन, रणात तुझ्याकडून मारले गेलेल्या त्यांच्या स्त्रियांना मी आनंदित करीन.
7.142.13
मच्चक्षुर्विषये प्राप्तो न त्वं माधव मोक्ष्यसे ।
सिंहस्य विषयं प्राप्तो यथा क्षुद्रमृगस्तथा ॥ ७.१४२.१३ ॥
हे माधवा, माझ्या दृष्टिपथात आलेला तू सुटणार नाहीस; सिंहाच्या कक्षेत सापडलेले लहान हरीण जसे सुटत नाही तसे.
7.142.14
युयुधानस्तु तं राजन्प्रत्युवाच हसन्निव ।
कौरवेय न सन्त्रासो विद्यते मम संयुगे ॥ ७.१४२.१४ ॥
हे राजा, युयुधान त्याला जणू हसत उत्तरला— हे कौरवेया, युद्धात मला भीती नाही.
7.142.15
नाहं भीषयितुं शक्यो वाङ्मात्रेण तु केवलम् ।
स मां निहन्यात्सङ्ग्रामे यो मां कुर्यान्निरायुधम् ॥ ७.१४२.१५ ॥
केवळ शब्दांनी मला घाबरवता येणार नाही. जो युद्धात मला निःशस्त्र करू शकेल, तोच मला मारू शकेल.
7.142.16
समास्तु शाश्वतीर्हन्याद्यो मां हन्याद्धि संयुगे ।
किं वृथोक्तेन बहुना कर्मणा तत्समाचर ॥ ७.१४२.१६ ॥
जो युद्धात मला मारील, त्याला शाश्वत वर्षे फळ मिळो. व्यर्थ बोलण्यात काय अर्थ? ते कृतीत करून दाखव.
7.142.17
शारदस्येव मेघस्य गर्जितं निष्फलं हिते ।
श्रुत्वा त्वद्गर्जितं वीर हास्यं हि मम जायते ॥ ७.१४२.१७ ॥
शरद्ऋतूतील मेघाच्या गर्जनेसारखी तुझी गर्जना हितकारी नाही, ती निष्फळ आहे. हे वीरा, तुझी गर्जना ऐकून मला हसू येते.
7.142.18
चिरकालेप्सितं लोके युद्धमद्यास्तु कौरव ।
त्वरते मे मतिस्तात तव युद्धाभिकाङ्क्षिणी।
नाहत्वाऽहं निवर्तिष्ये त्वामद्य पुरुषाधम ॥ ७.१४२.१८ ॥
हे कौरवा, जगात दीर्घकाळ इच्छिलेले युद्ध आज होवो. हे तात, युद्धाची इच्छा करणारी तुझी बुद्धी माझे मन त्वरित करत आहे. हे अधम पुरुषा, आज तुला मारल्याशिवाय मी परत फिरणार नाही.
7.142.19
अन्योन्यं तौ तथा वाग्भिस्तक्षन्तौ नरपुङ्गवौ ।
जिघांसू परमक्रुद्धभिजघ्नतुराहवे ॥ ७.१४२.१९ ॥
ते दोन्ही नरश्रेष्ठ शब्दांनी एकमेकांना घायाळ करत, मारण्याच्या इच्छेने अत्यंत क्रोधित होऊन युद्धात एकमेकांवर प्रहार करू लागले.
7.142.20
समेतौ तौ महेष्वासौ शुष्मिणौ स्पर्धिनौ रणे ।
द्विरदाविव सङ्क्रुद्धौ वासितार्थे मदोत्कटौ ॥ ७.१४२.२० ॥
ते दोन्ही महाधनुर्धर, पराक्रमी आणि परस्पर स्पर्धक वीर युद्धात भिडले; हत्तिणीसाठी मदोन्मत्त होऊन क्रोधित झालेल्या दोन हत्तींसारखे ते होते.
7.142.21
भूरिश्रवाः सात्यकिश्च ववर्षतुररिन्दमौ ।
शरवर्षाणि घोराणि मेघाविव परस्परम् ॥ ७.१४२.२१ ॥
शत्रूंचे दमन करणारे भूरिश्रवा आणि सात्यकी एकमेकांवर भयंकर बाणांचा वर्षाव करू लागले; जणू दोन मेघ परस्परांवर पाऊस पाडत आहेत.
7.142.22
सौमदत्तिस्तु शैनेयं प्रच्छाद्येषुभिराशुगैः ।
जिघांसुर्भरतश्रेष्ठ विव्याध निशितैः शरैः ॥ ७.१४२.२२ ॥
हे भरतश्रेष्ठा! सोमदत्ताच्या पुत्राने मारण्याच्या इच्छेने शैनेय सात्यकीला वेगवान बाणांनी झाकून तीक्ष्ण बाणांनी घायाळ केले.
7.142.23
दशभिः सात्यकिं विद्ध्वा सौमदत्तिरथापरान् ।
मुमोच निशितान्बाणाञ्जिघांसुः शिनिपुङ्गवं ॥ ७.१४२.२३ ॥
सोमदत्ताच्या पुत्राने सात्यकीला दहा बाणांनी विद्ध करून, इतर रथींनाही प्रहार करत, शिनिवंशातील श्रेष्ठ वीराला मारण्याच्या इच्छेने तीक्ष्ण बाण सोडले.
7.142.24
तानस्य विशिखांस्तीक्ष्णानन्तरिक्षे विशाम्पते ।
अप्राप्तानस्त्रमायाभिरग्रसत्सात्यकिः प्रभो ॥ ७.१४२.२४ ॥
हे प्रभो! हे प्रजापते! सात्यकीने आपल्याकडे येणाऱ्या त्या तीक्ष्ण बाणांना, ते त्याच्यापर्यंत पोहोचण्यापूर्वीच आकाशातच अस्त्रमायेने गिळून टाकले.
7.142.25
तौ पृथक्शस्त्रवर्षाभ्यामवर्षेतां परस्परम् ।
उत्तमाभिजनौ वीरौ कुरुवृष्मियशस्करौ ॥ ७.१४२.२५ ॥
ते दोघे निरनिराळ्या शस्त्रांच्या वर्षावाने एकमेकांवर वर्षाव करू लागले. उत्तम कुळात जन्मलेले ते दोन वीर कुरु आणि वृष्णि वंशांचे यश वाढवणारे होते.
7.142.26
तौ नखैरिव शार्दूलौ दन्तैरिव महाद्विपौ ।
रथशक्तिभिरन्योन्यं विशिखैश्चाप्यकृन्तताम् ॥ ७.१४२.२६ ॥
ते दोघे नखांनी युक्त वाघांसारखे आणि दातांनी युक्त महागजांसारखे होते; त्यांनी रथशक्ती आणि बाणांनी एकमेकांना छेदले.
7.142.27
निर्भिदन्तौ हि गात्राणि विक्षरन्तौ च शोणितम् ।
व्यष्टम्भयेतामन्योन्यं प्राणद्यूताभिदेविनौ ॥ ७.१४२.२७ ॥
शरीरे छेदत असताना, रक्त वाहत असताना, प्राणांची बाजी लावणाऱ्या जुगाऱ्यांप्रमाणे ते एकमेकांना धरून उभे राहिले.
7.142.28
एवमुत्तमकर्माणौ कुरुवृष्णियशस्करौ ।
परस्परमयुध्येतां वारणाविव यूथपौ ॥ ७.१४२.२८ ॥
अशा प्रकारे उत्तम कर्म करणारे, कुरु आणि वृष्णि वंशांचे यश वाढवणारे ते दोघे यूथपती हत्तींप्रमाणे एकमेकांशी लढले.
7.142.29
तावदीर्घेण कालेन ब्रह्मलोकपुरस्कृतौ ।
यियासन्तौ परं स्थानमन्योन्यं सञ्जगर्जतुः ॥ ७.१४२.२९ ॥
ब्रह्मलोक समोर ठेवून, परम स्थानाकडे जाण्याच्या इच्छेने, फार वेळ न जाता ते दोघे एकमेकांवर गर्जना करू लागले.
7.142.30
सात्यकिः सौमदत्तिश्च शरवृष्ट्या परस्परम् ।
हृष्टवद्धार्तराष्ट्राणां पश्यतामभ्यवर्षताम् ॥ ७.१४२.३० ॥
सात्यकी आणि सौमदत्ती बाणांच्या वर्षावाने एकमेकांवर वर्षाव करू लागले; धृतराष्ट्राचे पुत्र आनंदाने पाहत होते.
7.142.31
सम्प्रैक्षन्त जनास्तौ तु युध्यमानौ युधाम्पती ।
यूथपौ वासिताहेतोः प्रयुद्धाविव कुञ्जरौ ॥ ७.१४२.३१ ॥
युद्धनायक ते दोघे लढत असताना लोक एकाग्रतेने पाहू लागले; जणू हत्तिणीसाठी झुंजणारे दोन यूथपती गजराज.
7.142.32
भूयोभूयः शरै राजंस्तक्षन्तौ क्रोधमूर्च्छितौ ।
अयुध्येतां महारङ्गे वने केसरिणाविव ॥ ७.१४२.३२ ॥
हे राजा, बाणांनी वारंवार एकमेकांना घायाळ करत, क्रोधाने मूर्छित झालेले ते दोघे महारणांगणात अरण्यातील दोन सिंहांप्रमाणे लढले.
7.142.33
मर्मज्ञाविव सङ्क्रुद्धौ जिघांसन्तौ जगर्जतुः ।
विमर्दन्तावथान्योन्यं बलवज्रधराविव ॥ ७.१४२.३३ ॥
मर्मस्थाने जाणणाऱ्या वीरांप्रमाणे क्रुद्ध होऊन, मारण्याच्या इच्छेने ते दोघे गर्जले; मग एकमेकांना चिरडत, बलवान वज्रधारकांसारखे भिडले.
7.142.34
अथान्योन्यं पताकाश्च रथोपकरणानि च ।
सञ्चिच्छिदतुरायान्तौ बाणैः सन्नतपर्वभिः ॥ ७.१४२.३४ ॥
मग पुढे येत ते दोघे वाकलेल्या पेरांच्या बाणांनी एकमेकांचे ध्वज आणि रथसामग्री तोडू लागले.
7.142.35
पुनश्च शरवर्षाभ्यामन्योन्यमभिवर्षताम् ।
उभौ तु जघ्नतुस्तूर्णमितरेतरसारथी ॥ ७.१४२.३५ ॥
पुन्हा बाणांच्या वर्षावाने एकमेकांवर वर्षाव करत, ते दोघे लवकरच एकमेकांच्या सारथ्यांवर प्रहार करू लागले.
7.142.36
अन्योन्यस्य हयान्हत्वा धनुषी विनिकृत्य च ।
विरथावसियुद्धाय समेयातां महारणे ॥ ७.१४२.३६ ॥
एकमेकांचे घोडे मारून आणि धनुष्ये तोडून, रथहीन झालेले ते दोघे महायुद्धात तलवारीच्या लढाईसाठी समोरासमोर आले.
7.142.37
आर्षभे चर्मणी चित्रे प्रगृह्य विपुले शुभे ।
विकोशौ चाप्यसी कृत्वा समरे तौ विचेरतुः ॥ ७.१४२.३७ ॥
बैलाच्या कातड्याच्या दोन विशाल, चित्रित, शुभ ढाली घेऊन, म्यानातून काढलेल्या तलवारी घेऊन ते दोघे युद्धात संचार करू लागले.
7.142.38
चरन्तौ विविधान्मार्गान्मण्डलानि च भागशः ।
मुहुराजघ्नतुः क्रुद्धावन्योन्यमरिमर्दनौ।
सखङ्गौ चित्रवर्माणौ सनिष्काङ्गदभूषणौ ॥ ७.१४२.३८ ॥
विविध मार्गांनी आणि वर्तुळाकार फिरत, क्रोधाने, शत्रूंचे मर्दन करणारे ते दोघे, तलवारी घेऊन, चित्रित चिलखत घालून, हार व बाजूबंद अलंकृत होऊन, वारंवार एकमेकांवर प्रहार करू लागले.
7.142.39
भ्रान्तमुद्धान्तमाविद्धमाप्लुतं विप्लुतं सृतम् ।
सम्पातं समुदीर्णं च दर्शयन्तौ यशस्विनौ ॥ ७.१४२.३९ ॥
फिरणे, उसळी, प्रहार, उडी, बाजूला उडी, सरकणे, झेप आणि उंच उभारणे अशी कौशल्ये दाखवणारे ते दोघे यशस्वी.
7.142.40
असिभ्यां सम्प्रजहाते परस्परमरिन्दमौ ।
उभौ छिद्रैषिणौ वीरावुभौ चित्रं ववल्गतुः ॥ ७.१४२.४० ॥
तलवारींनी ते दोघे एकमेकांवर पूर्ण शक्तिनिशी प्रहार करत होते; शत्रूंचे दमन करणारे ते दोन वीर, छिद्र शोधत, विचित्रपणे उड्या मारत होते.
7.142.41
दर्शयन्तावुभौ शिक्षां लाघवं सौष्ठवं तथा ।
रणे रणकृतां श्रेष्ठावन्योन्यं पर्यकर्षताम् ॥ ७.१४२.४१ ॥
दोघांनीही आपले शिक्षण, चपळाई आणि कौशल्य दाखवत, योद्ध्यांत श्रेष्ठ असलेले ते दोघे, युद्धात एकमेकांना ओढू लागले.
7.142.42
मुहूर्तमिव राजेन्द्र समाहत्य परस्परम् ।
पश्यतां सर्वसैन्यानां वीरावाश्वसतां पुनः ॥ ७.१४२.४२ ॥
हे राजेंद्रा, क्षणभर एकमेकांवर प्रहार करून, सर्व सैन्ये पाहत असताना, ते दोन वीर पुन्हा श्वास घेऊ लागले.
7.142.43
असिभ्यां चर्मणी चित्रे शतचन्द्रे नराधिप ।
निकृत्य पुरुषव्याघ्रौ बाहुयुद्धं प्रचक्रतुः ॥ ७.१४२.४३ ॥
हे नराधिपा, तलवारींनी विचित्र शतचंद्र ढाली तोडून त्या दोन पुरुषव्याघ्रांनी बाहुयुद्ध सुरू केले.
7.142.44
व्यूढोरस्कौ दीर्घभुजौ नियुद्धकुशलावुभौ ।
बाहुभिः समसज्जेतामायसैः परिधैरिव ॥ ७.१४२.४४ ॥
विशाल छाती आणि लांब बाहू असलेले, मल्लयुद्धात कुशल ते दोघेही लोखंडी परिघांसारख्या बाहूंनी एकमेकांस भिडले.
7.142.45
तयो राजन्भुजाघातनिग्रहप्रग्रहास्तथा ।
शिक्षाबलसमुद्भूताः सर्वयोधप्रहर्षणाः ॥ ७.१४२.४५ ॥
हे राजा, त्या दोघांचे बाहूंचे प्रहार, पकड आणि बंधने शिक्षण व बलातून उद्भवून सर्व योद्ध्यांना हर्षित करणारी होती.
7.142.46
तयोर्नृवरयो राजन्समरे युध्यमानयोः ।
भीमोऽभवन्महाशब्दो वज्रपर्वतयोरिव ॥ ७.१४२.४६ ॥
हे राजा, युद्ध करणाऱ्या त्या दोन नरश्रेष्ठांकडून वज्र आणि पर्वत आदळल्यासारखा भयंकर महानाद उत्पन्न झाला.
7.142.47
द्विपाविव विषाणाग्रैः शृङ्गैरिव महर्षभौ ।
भुजयोक्रावबन्धैश्च शिरोभ्यां चावघातनैः ॥ ७.१४२.४७ ॥
दोन हत्तींप्रमाणे सुळांच्या टोकांनी, दोन महावृषभांप्रमाणे शिंगांनी, बाहूंच्या पकडी व बंधनांनी आणि डोक्याच्या प्रहारांनी (ते लढले).
7.142.48
पादावकर्षसन्धानैस्तोमराङ्कशलासनैः ।
पादोदरविबन्धैश्च भूमावुद्धमणैस्तथा ॥ ७.१४२.४८ ॥
पाय ओढून बांधण्याने, तोमर, अंकुश आणि उचलून फेकण्याच्या डावांनी, पाय व पोट बांधण्याने आणि जमिनीवर आपटून फिरवण्याने (ते लढले).
7.142.49
गतप्रत्यागताक्षेपैः पातनोत्थानसम्पुतैः ।
युयुधाते महात्मानौ कुरुसात्वतपुङ्गवौ ॥ ७.१४२.४९ ॥
पुढे जाऊन आणि मागे सरून, फेकून आणि चुकवून, पाडून आणि उठून, मिठी घालून ते दोघे महात्मे, कुरू आणि सात्वत यांमधील श्रेष्ठ वीर, लढत राहिले.
7.142.50
द्वात्रिंशत्कारणानि स्युर्यानि युद्धानि भारत ।
तान्यदर्शयतां तत्र युध्यमानौ महाबलौ ॥ ७.१४२.५० ॥
हे भारता, युद्धाचे बत्तीस प्रकार आहेत; तेथे लढणाऱ्या त्या दोन महाबलींनी ते सर्व दाखवले.
7.142.51
क्षीणायुधे सात्वते युध्यमाने ।
ततोऽब्रवीदर्जुनं वासुदेवः।
पश्यस्वैनं विरथं युध्यमानं ।
रणे वरं सर्वधनुर्धराणाम् ॥ ७.१४२.५१ ॥
सात्वत (सात्यकी) शस्त्रे क्षीण होऊन लढत असताना वासुदेव अर्जुनाला म्हणाले: 'रथाविना लढणाऱ्या याला पाहा; रणात सर्व धनुर्धरांत हा श्रेष्ठ आहे.'
7.142.52
सिन्धुराजवधे सक्तं पार्थं कृष्णोऽब्रवीत्पुनः ।
सीदन्तं सात्यकिं पश्य पार्थैनं परिरक्ष च ॥ ७.१४२.५२ ॥
सिंधुराजाच्या वधात गुंतलेल्या पार्थाला कृष्ण पुन्हा म्हणाले: 'सात्यकी खचत आहे पाहा; पार्था, याचे रक्षण कर.'
7.142.53
प्रविष्टो भारतीं भित्त्वा तव पाण्डव पृष्ठतः ।
योधितश्च महावीर्यैः सर्वैर्भारत भारतैः ॥ ७.१४२.५३ ॥
हे पांडवा, त्याने भारती व्यूह भेदून तुझ्या मागून प्रवेश केला; हे भारता, तेथे महापराक्रमी भारतांनी सर्वांनी त्याच्याशी युद्ध केले.
7.142.54
धार्तराष्ट्राश्च ये मुख्या ये च मुख्या महारथाः ।
निहता वृष्णिवीरेण शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ७.१४२.५४ ॥
धृतराष्ट्राचे पुत्र आणि जे प्रमुख महारथी होते, त्यांपैकी शेकडो आणि हजारो वृष्णिवीराने मारले.
7.142.55
परिश्रान्तं युधां श्रेष्ठं सम्प्राप्तो भूरिदक्षिणः ।
युद्धाकाङ्क्षी समायान्तं नैतत्सममिवार्जुन ॥ ७.१४२.५५ ॥
थकलेल्या योद्ध्यांमध्ये श्रेष्ठ, अत्यंत कुशल भूरिश्रवा युद्धेच्छेने येत होता; हे अर्जुना, हे त्याच्यासारखे नव्हते.
7.142.56
ततो भूरिश्रवाः क्रुद्धः सात्यकिं युद्धदुर्मदः ।
उद्यम्याभ्याहनद्राजन्मत्तो मत्तमिव द्विपम् ॥ ७.१४२.५६ ॥
नंतर क्रुद्ध झालेल्या भूरिश्रवाने, युद्धमदाने उन्मत्त होऊन, सात्यकीवर झेप घेतली; हे राजा, मदोन्मत्त हत्ती दुसऱ्या मदोन्मत्त हत्तीवर प्रहार करतो तसा त्याने प्रहार केला.
7.142.57
ततो जलदनिर्घोषः समीपे नृपसत्तम ।
हाहाकारो महानासीत्सैन्यानां भरतर्षभ।
यदुद्यम्य महाबाहुः सात्यकिं न्यहनद्भुवि ॥ ७.१४२.५७ ॥
नंतर मेघगर्जनासारख्या आवाजात, हे नृपश्रेष्ठा, जवळ सैन्यांमध्ये मोठा 'हाहाकार' उठला, हे भरतर्षभा; त्या महाबाहूने सात्यकीला उचलून भूमीवर आपटले तेव्हा.
7.142.58
रथस्थयोर्द्वयोर्युद्धे क्रुद्धयोर्योधमुख्ययोः ।
केशवार्युनयो राजन्समरे प्रेक्षमाणयोः ॥ ७.१४२.५८ ॥
हे राजा, रथांवर उभे राहून युद्धात क्रुद्ध झालेल्या त्या दोन प्रमुख योद्ध्यांना, रणांगणात पाहणाऱ्या केशव आणि अर्जुनांनी.
7.142.59
अथ कृष्णो महाबाहुरर्जुनं प्रत्यभाषत ।
पश्य वृष्ण्यन्धकव्याघ्रं सौमदत्तिवशं गतम् ॥ ७.१४२.५९ ॥
तेव्हा महाबाहू कृष्ण अर्जुनाला म्हणाला, 'पाहा, वृष्णि-अंधक वंशातील वाघ सौमदत्तीच्या वशात गेला आहे.'
7.142.60
परिश्रान्तं गतं भूमौ कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ।
तवान्तेवासिनं वीरं पालयार्जुन सात्यकिम् ॥ ७.१४२.६० ॥
अत्यंत कठीण कर्म करून थकून जमिनीवर पडलेला तो वीर तुझा शिष्य सात्यकी आहे; हे अर्जुना, त्याचे रक्षण कर.
7.142.61
न वशं यज्ञशीलस्य गच्छेदेष वरोऽर्जुन ।
त्वत्कृते पुरुषव्याघ्र तदाऽऽशु क्रियतां विभो ॥ ७.१४२.६१ ॥
यज्ञशील पुरुषाच्या वशात हा वर जाऊ नये, हे अर्जुना. हे पुरुषव्याघ्रा, हे विभो, तुझ्यासाठी तत्काळ ते केले जावे.
7.142.62
स सिंह इव मातङ्गं विकर्षन्भूरिदक्षिणः ।
व्यरोचत कुरुश्रेष्ठः सात्वतप्रवरं युधि ॥ ७.१४२.६२ ॥
सिंह हत्तीला ओढतो तसा, भरपूर दक्षिणा देणारा कुरुश्रेष्ठ युद्धात सात्वतांमध्ये श्रेष्ठाला ओढत शोभला.
7.142.63
अथाब्रवीद्धृष्टमना वासुदेवं धनञ्जयः ।
पश्य वृष्णिप्रवीरेण क्रीडन्तं कुरुपुङ्गवम्।
महाद्विपेनेव वने मत्तेन हरियूथपम् ॥ ७.१४२.६३ ॥
तेव्हा हर्षित मनाने धनंजय वासुदेवाला म्हणाला: पाहा, वृष्णिवीरासह कुरुपुंगव खेळत आहे, जसा वनात मदोन्मत्त महागज वानरयूथपतीसह खेळतो.
7.142.64
मामेव च महाबाहो परियान्ति महारथाः ।
यथाशक्ति यतन्तो मां योधयन्तो जनार्दन ॥ ७.१४२.६४ ॥
हे महाबाहो, हे जनार्दना, महारथी यथाशक्ती प्रयत्न करीत मलाच वेढून माझ्याशी युद्ध करीत आहेत.
7.142.65
ध्रुवं च योधयाम्येताञ्छिद्रान्वेषणतत्परान् ।
रक्षामि सात्यकिं चैव सौमदत्तिवशं गतम् ॥ ७.१४२.६५ ॥
निश्चितच मी छिद्रे शोधण्यात गुंतलेल्या या योद्ध्यांशी लढत आहे आणि सौमदत्तीच्या वशात गेलेल्या सात्यकीचे रक्षण करत आहे.
7.142.66
अप्राप्तोऽयं मया कृष्म हन्तुं भूरिश्रवा रणे ।
अन्येन तु समासक्तं मम नोत्सहते मनः ॥ ७.१४२.६६ ॥
युद्धात भूरिश्रवसाला मारण्यासाठी मी याच्यापर्यंत अद्याप पोहोचलो नाही; पण दुसऱ्याशी गुंतलेले माझे मन उत्साही होत नाही.
7.142.67
अवश्यं च मया कृष्ण वृष्णिवीरस्य रक्षणम् ।
मदर्थं युध्यमानस्य कार्यं प्राणैरपि प्रभो ॥ ७.१४२.६७ ॥
कृष्णा, वृष्णिवीर (सात्यकी) यांचे रक्षण मी अवश्य करायला हवे. प्रभो, माझ्यासाठी लढणाऱ्याचे रक्षण प्राण पणाला लावूनही करायला हवे.
7.142.68
अधर्मो वाऽस्तु धर्मो वा मम माधव माधवः ।
परेण निहतो मा स्म प्राणान्हासीन्महारथः ॥ ७.१४२.६८ ॥
तो अधर्म असो वा धर्म असो, हे माधवा. माझा माधव (सात्यकी) महारथी आहे; शत्रूकडून मारला जाऊन त्याने प्राण सोडू नये.
7.142.69
एवमुक्त्वाऽर्जुनः कृष्णं परानाशु शितैः शरैः ।
छादयामास सङ्क्रुद्धः परे चापि धनञ्जयम् ॥ ७.१४२.६९ ॥
कृष्णाला असे सांगून क्रुद्ध अर्जुनाने तीक्ष्ण बाणांनी शत्रूंना तत्काळ झाकून टाकले; शत्रूंनीही धनंजयाला झाकले.
7.142.70
एवं स्म युध्यते वीरः सात्यकिं च मुहुर्मुहुः ।
प्रेक्षते स्म नरव्याघ्रो भूरिश्रवसमेव च ॥ ७.१४२.७० ॥
अशा प्रकारे तो वीर वारंवार सात्यकीशी लढत होता; आणि नरव्याघ्र भूरिश्रवसाकडेही वारंवार पाहत होता.
7.142.71
तथा तु कृष्यमाणं तं दृष्ट्वा सात्यकिमाहवे ।
वासुदेवस्तदा वाक्यं भूयोऽप्यर्जुनमब्रवीत् ॥ ७.१४२.७१ ॥
युद्धात सात्यकीला असे पीडित होताना पाहून वासुदेव (कृष्ण) तेव्हा अर्जुनाला पुन्हा हे वचन बोलला.
7.142.72
पश्य वृष्ण्यन्धकव्याघ्रं सौमदत्तिवंशं गतम् ।
तव शिष्यं महाबाहो धनुष्यनवमं त्वया ॥ ७.१४२.७२ ॥
पाहा, वृष्णि-अंधकांचा व्याघ्र (सात्यकी) सौमदत्तीच्या वंशाकडे (भूरिश्रवसाकडे) पोहोचला आहे. हे महाबाहो, तो तुझा शिष्य आहे, धनुष्यात तुझ्याकडून अतुल्य घडवलेला.
7.142.73
अनित्यो विक्रमः पार्थ यत्र भूरिश्रवा रणे ।
विशेषयति वार्ष्णेयं सात्यकिं सत्यविक्रमम् ॥ ७.१४२.७३ ॥
हे पार्था, युद्धात जेथे भूरिश्रवा सत्यविक्रमी वार्ष्णेय सात्यकीला वेगळे करून दाखवतो, तेथे पराक्रम अनित्य ठरतो.
7.142.74
बहुभिर्महारथैरेष पराक्रान्तैर्युयुत्सुभिः ।
युद्ध्वा भृशं परिश्रान्तः क्षीणायुधरपरिच्छदः ॥ ७.१४२.७४ ॥
हा अनेक महारथींनी आक्रमिला गेला, युद्धोत्सुक त्यांच्याशी लढून अत्यंत थकला आहे; त्याची शस्त्रे आणि कवच क्षीण झाली आहेत.
7.142.75
एवमुक्तो महाराज वासुदेवेन पाण्डवः ।
मनसा पूजयामास भूरिश्रवसमाहवे ॥ ७.१४२.७५ ॥
हे महाराजा, वासुदेवांनी असे म्हटल्यावर पांडवाने युद्धात भूरिश्रवसाचा मनातून सन्मान केला.
7.142.76
विकर्षन्सात्वतां श्रेष्ठं क्रीडमान इवाहवे ।
स हर्षयति मां भूयः कुरूणां नन्दिवर्धनः ॥ ७.१४२.७६ ॥
युद्धात सात्वतांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्याला खेळल्यासारखे ओढत, कौरवांचा आनंद वाढवणारा तो मला पुन्हा हर्षित करतो.
7.142.77
प्रवरं वृष्णिवीराणां यन्निहन्त्येष सात्यकिम् ।
महाद्विपमिवारण्ये कर्षन्निव हरिर्भृशम् ॥ ७.१४२.७७ ॥
वृष्णिवीरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या सात्यकीला हा मारत आहे, जसा अरण्यात सिंह महाहत्तीला ओढून मारतो.
7.142.78
एवं तु मनसा राजन्पार्थः सम्पूज्य कौरवम् ।
अयुध्यतारिभिर्वीरस्तं च सम्प्रेक्षते मुहुः ॥ ७.१४२.७८ ॥
हे राजा, अशा प्रकारे मनातून कौरवाचा सन्मान करून, तो वीर पार्थ शत्रूंशी लढत राहिला आणि वारंवार त्याच्याकडे पाहत राहिला.
7.142.79
अथ कोशाद्विनिष्कृष्य खङ्गं भूरिश्रवाः शितम् ।
मूर्धजेषु च जग्राह पदा चोरस्याताडयत्।
आक्रम्य चाप्यथोद्यम्य सहासिं सुभुजो भुजम् ॥ ७.१४२.७९ ॥
मग भूरिश्रवाने म्यानातून तीक्ष्ण तलवार उपसली, त्याचे केस धरले, पायाने त्याच्या छातीवर प्रहार केला; मग त्या सुभुज वीराने तलवारीसह आपला बाहू उगारला.
7.142.80
शुशुभे स भुजस्तस्य तपनीयविभूषणः ।
मध्ये रथसमूहस्य इन्द्रध्वज इवोच्छ्रितः ॥ ७.१४२.८० ॥
सोन्याच्या अलंकारांनी शोभलेला त्याचा तो बाहू, रथसमूहाच्या मध्यभागी उंच उभारलेल्या इंद्रध्वजासारखा शोभला.
7.142.81
हाहाकृतमभूत्सर्वं पाण्डवानां महद्बलम् ।
तावकाश्च मुदा युक्ताः सिंहनादं विचुक्रुशुः ॥ ७.१४२.८१ ॥
पांडवांचे मोठे सैन्य सर्वत्र 'अरेरे' अशा आक्रोशाने भरून गेले; आणि तुमचे योद्धे आनंदाने सिंहनाद करू लागले.
7.142.82
निमीलिताक्षास्त्वभवञ्जनाः सङ्ग्रामभीरवः ।
तथा भूरिश्रवोग्रस्ते सात्वते नष्टविक्रमे ॥ ७.१४२.८२ ॥
युद्धाला घाबरलेले लोक डोळे मिटून घेऊ लागले; भूरिश्रवा उग्र होऊन सात्वताचा (सात्यकीचा) पराक्रम नष्ट करीत होता.
7.142.83
वासुदेवं महाबाहुरर्जुनः प्रत्यभाषत ।
सैन्धवे सक्तदृष्टित्वान्न तं पश्यामि माधवम् ॥ ७.१४२.८३ ॥
महाबाहू अर्जुन वासुदेवाला म्हणाला — 'सैंधवावर (जयद्रथावर) दृष्टी खिळल्यामुळे मी माधवाला पाहत नाही.'
7.142.84
एष त्वसुकरं कर्म यादवार्थे करोम्यहम् ।
मम शिष्यो ममार्थाय युध्यते मम शत्रुभिः।
तं कृष्ण मोक्षयिष्यामि दावात्सिंहशिशुं यथा ॥ ७.१४२.८४ ॥
'यादवासाठी हे दुष्कर कर्म मी करीन. माझा शिष्य माझ्यासाठी शत्रूंशी लढत आहे. हे कृष्णा, वणव्यातून सिंहाच्या छाव्याला सोडवावे तसे मी त्याला सोडवीन.'
7.142.85
इत्युक्त्वा वचनं कुर्वन्वासुदेवस्य पाण्डवः ।
ततः क्षुरप्रं निशितं गाण्डीवे समयोजयत् ॥ ७.१४२.८५ ॥
असे बोलून वासुदेवाचे वचन पाळणाऱ्या पाण्डुपुत्राने नंतर तीक्ष्ण क्षुरप्र बाण गाण्डीवावर जोडला.
7.142.86
पार्थबाहुविसृष्टः स महोल्केव नभश्च्युता ।
सखङ्गं यज्ञशीलस्य बाहुं दक्षिणमच्छिनत् ॥ ७.१४२.८६ ॥
पार्थाच्या बाहूतून सुटलेल्या त्या बाणाने आकाशातून पडलेल्या महान उल्केप्रमाणे जाऊन यज्ञशीलाचा उजवा बाहू तलवारीसह तोडला.