महाभारत · अध्याय 7.149
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.149.1
तस्मिन्विनिहते वीरे सैन्धवे सव्यसाचिना ।
मामका यदकुर्वन्त तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ७.१४९.१ ॥
त्या वीर सैंधवाचा सव्यसाची (अर्जुन) याने वध केल्यावर माझ्या लोकांनी काय केले, हे संजया, मला सांग.
7.149.2
पश्यतां सर्वसैन्यानां मामकानां महारणे ।
अहन्यत कथं युद्धे सैन्धवः सव्यसाचिना ॥ ७.१४९.२ ॥
महायुद्धात माझ्या सर्व सैन्यांच्या डोळ्यांदेखत सैंधव सव्यसाची (अर्जुन) याच्याकडून कसा मारला गेला?
7.149.3
कथं द्रौणिकृपैर्गुप्तः कर्णेन च महारणे ।
फल्गुनाग्निमुखं घोरं प्रविष्टः साधु सैन्धवः ॥ ७.१४९.३ ॥
द्रौणी (अश्वत्थामा), कृप आणि कर्ण यांनी संरक्षित असूनही सैंधव त्या महायुद्धात फल्गुनाच्या (अर्जुनाच्या) भयंकर अग्निमुखात कसा शिरला?
7.149.4
तस्मिन्हते महेष्वासे मन्दात्मा स सुयोधनः ।
भ्रातृबिः सहितः सूत किमकार्षीदनन्तरम् ॥ ७.१४९.४ ॥
हे सूता, त्या महाधनुर्धराचा वध झाल्यावर मंदबुद्धी सुयोधनाने आपल्या भावांसह पुढे काय केले?
7.149.5
सैन्धवं निहतं दृष्ट्वा रणे पार्थेन भारत ।
अमर्षवशमापन्नः कृपः शारद्वतस्ततः ॥ ७.१४९.५ ॥
हे भारता, युद्धात पार्थाने (अर्जुनाने) सैंधवाला मारलेले पाहून शारद्वत कृप तेव्हा अमर्षाच्या आधीन झाला.
7.149.6
महता शरवर्षेण पाण्डवं समवाकिरत् ।
द्रौणिश्चाभ्यद्रवद्राजन्रथमास्थाय फल्गुनम् ॥ ७.१४९.६ ॥
त्याने प्रचंड बाणवर्षावाने पांडवाला (अर्जुनाला) झाकून टाकले; हे राजा, द्रौणी (अश्वत्थामा) रथावर आरूढ होऊन फाल्गुनावर चालून गेला.
7.149.7
तावेतौ रथिनां श्रेष्ठौ रथाभ्यां रथसत्तमौ ।
उभावुभयतस्तीक्ष्णैर्विशिखैरभ्यवर्षताम् ॥ ७.१४९.७ ॥
रथींमध्ये श्रेष्ठ असलेले ते दोघे आपापल्या रथांवरून दोन्ही बाजूंनी तीक्ष्ण बाणांचा वर्षाव करू लागले.
7.149.8
स तथा शरवर्षाभ्यां सुमहद्ध्यां महाभुजः ।
पीड्यमानः परामार्तिमगमद्रथिनां वरः ॥ ७.१४९.८ ॥
महाबाहू असलेला तो श्रेष्ठ रथी त्या दोघांच्या प्रचंड बाणवर्षावाने असा पीडित होऊन अत्यंत वेदनेला प्राप्त झाला.
7.149.9
सोऽजिघांसुर्गुरुं सङ्ख्ये गुरोस्तनयमेव च ।
चकाराचार्यकं तत्र कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः ॥ ७.१४९.९ ॥
युद्धात गुरूला आणि गुरूच्या पुत्रालाही मारू इच्छिणारा नसलेला कुंतीपुत्र धनंजय तेथे आचार्याचे कर्तव्य पार पाडू लागला.
7.149.10
अस्त्रैरस्त्राणि संवार्य द्रौणेः शारद्वतस्य च ।
मन्दवेगानिषूंस्ताभ्यामजिघांसुरवासृजत् ॥ ७.१४९.१० ॥
द्रोणपुत्र आणि शारद्वताची अस्त्रे आपल्या अस्त्रांनी रोखून, त्या दोघांना मारण्याची इच्छा नसल्याने त्याने मंद वेगाचे बाण सोडले.
7.149.11
तेन नातिभृशं त्रस्तौ विशिखैर्भृशपीडितौ ।
बहुत्वात्तु परामार्तिं शराणां तावगच्छताम् ॥ ७.१४९.११ ॥
त्याच्या बाणांमुळे ते दोघे फार घाबरले नाहीत; परंतु बाणांच्या बहुतेपणामुळे ते अत्यंत पीडित होऊन फार वेदनेला प्राप्त झाले.
7.149.12
अथ शारद्वतो राजन्कौन्तेयशरपीडितः ।
अवासीदद्रथोपस्थे मूर्च्छामभिजगाम ह ॥ ७.१४९.१२ ॥
मग हे राजा, कौंतेयाच्या बाणांनी पीडित झालेला शारद्वत रथाच्या तळाशी बसला आणि मूर्च्छित झाला.
7.149.13
विह्वलं तमभिज्ञाय भर्तारं शरपीडितम् ।
हतोऽयमिति च ज्ञात्वा सारथिस्तमपावहत् ॥ ७.१४९.१३ ॥
ते विव्हल आणि बाणांनी पीडित झालेले पाहून, "हा मारला गेला" असे समजून सारथ्याने त्यांना दूर नेले.
7.149.14
तस्मिन्भग्ने महाराज कृपे शारद्वते युधि ।
अश्वत्थामाप्यपायासीत्पाण्डवेयाद्रथान्तरम् ॥ ७.१४९.१४ ॥
हे महाराजा, युद्धात शारद्वत कृप पराभूत झाल्यावर अश्वत्थामाही पांडवाच्या रथापासून दुसऱ्या रथाकडे निघून गेला.
7.149.15
दृष्ट्वा शारद्वतं पार्थो मूर्च्छितं शरपीडितम् ।
धिग्धिङ्मामिति चैवोक्त्वा कृपणं पर्यदेवयत्।
अश्रुपूर्णमुखो दीनो वचनं चेदमब्रवीत् ॥ ७.१४९.१५ ॥
शारद्वत कृपाला मूर्च्छित आणि बाणांनी पीडित पाहून पार्थ "मला धिक्कार असो, धिक्कार असो" असे म्हणून दीनपणे विलाप करू लागला; अश्रूंनी भरलेल्या मुखाने दुःखी होऊन त्याने हे शब्द उच्चारले.
7.149.16
पश्यन्निदं महाप्राज्ञः क्षत्ता राजानमुक्तवान् ।
कुलान्तकरणे पापे जातमात्रे सुयोधने ॥ ७.१४९.१६ ॥
हे पाहून महाप्राज्ञ क्षत्ता (विदुर) राजाला म्हणाले — कुलाचा नाश करणारा पापी सुयोधन जन्मताच.
7.149.17
नीयतां परलोकाय साध्वयं कुलपांसनः ।
अस्माद्धि कुरुमुख्यानां महदुत्पत्स्यते भयम् ॥ ७.१४९.१७ ॥
"या कुलकलंकाला परलोकी पाठवणे हेच योग्य; कारण यामुळेच कुरुश्रेष्ठांवर मोठे भय येईल."
7.149.18
तदिदं समनुप्राप्तं वचनं सत्यवादिनः ।
तत्कृते ह्यद्य पश्यामि शरतल्पगतं गुरुम् ॥ ७.१४९.१८ ॥
सत्यवादी (विदुराचे) हे वचन आता खरे ठरले आहे; त्यामुळेच आज मी गुरुंना बाणांच्या शय्येवर पडलेले पाहत आहे.
7.149.19
धिगस्तु क्षात्रमाचारं धिगस्तु बलपौरुषम् ।
को हि ब्राह्मणमाचार्यमभिद्रुह्येत मादृशः ॥ ७.१४९.१९ ॥
क्षात्र आचाराला धिक्कार असो, बल आणि पौरुषाला धिक्कार असो! माझ्यासारखा कोण ब्राह्मण आणि आचार्यांशी द्रोह करील?
7.149.20
ऋषिपुत्रो ममाचार्यो द्रोणस्य परमः सखा ।
एष शेते रथोपस्थे कृपो मद्बाणपीडितः ॥ ७.१४९.२० ॥
ऋषिपुत्र, माझे आचार्य, द्रोणाचे परम मित्र हे कृप माझ्या बाणांनी पीडित होऊन रथाच्या तळाशी पडले आहेत.
7.149.21
अकामयानेन मया विशिखैरर्दितो भृशम् ।
अवसीदन्रथोपस्थे प्राणान्पीडयतीव मे ॥ ७.१४९.२१ ॥
मी इच्छा नसतानाही माझ्या बाणांनी ते अत्यंत पीडित झाले. रथाच्या तळाशी क्षीण होत असलेले त्यांचे प्राण जणू मलाच पीडा देत आहेत.
7.149.22
पुत्रशोकाभितप्तेन शरैरभ्यर्दितेन च ।
अभ्यस्तो बहुभिर्बाणैर्दशधर्मगतेन वै ॥ ७.१४९.२२ ॥
पुत्रशोकाने होरपळलेल्या मी बाणांनी त्यांच्यावर आक्रमण केले; दशधर्माचा अवलंब केलेल्या मी अनेक बाणांनी त्यांना प्रहार केला.
7.149.23
शरार्दितः स हि मया प्रेक्षमाणो महाद्युतिः ।
शोचयत्येष नियतं भूयः पुत्रवधाद्धि माम्।
कृपणं स्वरथे सन्नं पश्य कृष्ण यथागतम् ॥ ७.१४९.२३ ॥
बाणांनी पीडित झालेले ते महातेजस्वी माझ्याकडे पाहत पुत्रवधामुळे निश्चितच पुन्हा मला शोकाकुल करत आहेत. हे कृष्णा, आपल्या रथावर दीन होऊन पडलेले ते पाहा, ज्या स्थितीत ते आले होते तसेच.
7.149.24
उपाकृत्य तु वै विद्यामाचार्येभ्यो नरर्षभाः ।
प्रयच्छन्तीह ये कामान्देवत्वमुपयान्ति ते ॥ ७.१४९.२४ ॥
आचार्यांकडून विद्या प्राप्त करून इथे आपल्या इच्छा समर्पित करणारे नरश्रेष्ठ देवत्व प्राप्त करतात.
7.149.25
ये च विद्यामुपादाय गुरुभ्यः पुरुषाधमाः ।
घ्नन्ति तानेव दुर्वृत्तास्ते वै निरयगामिनः ॥ ७.१४९.२५ ॥
जे अधम पुरुष गुरूंकडून विद्या मिळवून त्याच गुरूंना मारतात, ते दुराचारी निश्चितच नरकाला जातात.
7.149.26
तदिदं नरकायाद्य कृतं कर्म मया ध्रुवम् ।
आचार्यं शरवर्षेण रथे सादयता कृपम् ॥ ७.१४९.२६ ॥
आज माझ्याकडून झालेले हे कर्म निश्चितच नरकासाठी आहे — बाणांचा वर्षाव करून रथावर आचार्य कृपाला पाडणे.
7.149.27
यत्तत्पूर्वमुपाकुर्वन्नस्त्रं मामब्रवीत्कृपः ।
न कथञ्चन कौरव्य प्रहर्तव्यं गुराविति ॥ ७.१४९.२७ ॥
पूर्वी मी शिकत असताना कृप मला म्हणाले होते — हे कौरव्या, कोणत्याही प्रकारे गुरूवर प्रहार करू नये.
7.149.28
तदिदं वचनं साधोराचार्यस्य महात्मनः ।
नानुष्ठितं तमेवाजौ विशिखैरभिवर्षता ॥ ७.१४९.२८ ॥
त्या महात्म्या, सज्जन आचार्यांचे हे वचन मी युद्धात पाळले नाही — त्यांच्यावरच बाणांचा वर्षाव करत.
7.149.29
नमस्तस्मै सुपूज्याय गौतमायापलायिने ।
धिगस्तु मम वार्ष्णेय यदस्मै प्रहराम्यहम् ॥ ७.१४९.२९ ॥
त्या सुपूज्य, कधीही पळ न काढणाऱ्या गौतम कृपांना नमस्कार. हे वार्ष्णेया, त्यांच्यावर मी प्रहार करतो आहे, मला धिक्कार असो.
7.149.30
तथा विलपमाने तु सव्यसाचिनि तं प्रति ।
ततो राजन्हृष्टीकेशः संङ्गामशिरसि स्थितम्।
तीर्णप्रतिज्ञं बीभत्सुं परिष्वज्यैनमब्रवीत् ॥ ७.१४९.३० ॥
असा विलाप करणाऱ्या सव्यसाचीकडे पाहून, हे राजा, मग हृषीकेशाने युद्धाच्या अग्रभागी उभ्या असलेल्या, प्रतिज्ञा पूर्ण केलेल्या बीभत्सूला आलिंगन देऊन असे म्हटले.
7.149.31
दिष्ठ्या सम्पादिता जिष्णो प्रतिज्ञा महती त्वया ।
दिष्ट्या विनिहतः पापो वृद्धक्षत्रः सहात्मजः ॥ ७.१४९.३१ ॥
हे विजयी, तू आपली महान प्रतिज्ञा भाग्याने पूर्ण केलीस; भाग्याने पापी वृद्धक्षत्र आपल्या पुत्रासह मारला गेला.
7.149.32
धार्तराष्ट्रबलं प्राप्य देवसेनापि भारत ।
सीदेत समरे जिष्णो नात्र कार्या विचारणा ॥ ७.१४९.३२ ॥
हे भरतवंशजा, धृतराष्ट्रपुत्रांच्या सेनेला सामोरे गेल्यास देवसेनाही युद्धात खचली असती; हे विजयी, यात शंका नाही.
7.149.33
न तं पश्यामि लोकेषु चिन्तयन्पुरुषं क्वचित् ।
त्वदृते पुरुषव्याघ्र य एतद्योधयेद्बलम् ॥ ७.१४९.३३ ॥
हे पुरुषव्याघ्रा, जगात विचार करूनही तुझ्याशिवाय या सेनेशी लढू शकेल असा पुरुष मला कुठेही दिसत नाही.
7.149.34
महाप्रभावा बहवस्त्वया तुल्याधिकापि वा ।
समेताः पृथिवीपाला धार्तराष्ट्रस्य कारणात् ॥ ७.१४९.३४ ॥
धृतराष्ट्रपुत्राच्या कारणास्तव तुझ्यासारखे किंवा तुझ्याहूनही अधिक असे अनेक महाप्रतापी पृथ्वीपाल एकत्र जमले होते.
7.149.35
ते त्वां प्राप्य रणे क्रुद्धा नाभ्यवर्तन्त दंशिताः ।
तव वीर्यं बलं चैव रुद्रशक्रान्तकोपमम् ॥ ७.१४९.३५ ॥
युद्धात तुला सामोरे जाऊनही ते क्रुद्ध आणि कवचधारी असूनही तुझ्यावर चाल करू शकले नाहीत; तुझा पराक्रम आणि बळ रुद्र, इंद्र आणि यम यांच्या क्रोधासारखे होते.
7.149.36
नेदृशं शक्नुयात्कश्चिद्रमे कर्तुं पराक्रमम् ।
यादृशं कृतवानद्य त्वमेकः शत्रुतापनः ॥ ७.१४९.३६ ॥
आज तू एकट्याने युद्धात जसा पराक्रम केलास, तसा पराक्रम कोणीही करू शकला नसता, हे शत्रुतापना.
7.149.37
एवमेव हते कर्णे सानुबन्धे दुरात्मनि ।
वर्धयिष्यामि भूयस्त्वां विजितारिं हतद्विषम् ॥ ७.१४९.३७ ॥
याचप्रमाणे अनुचरांसह दुरात्मा कर्ण मारला गेल्यावर, शत्रूंना जिंकलेल्या आणि वैऱ्यांचा नाश केलेल्या तुम्हाला मी पुन्हा गौरवीन.
7.149.38
तमर्जुनः प्रत्युवाच प्रसादात्तव माधव ।
प्रतिज्ञेयं मया तीर्णा विबुधैरपि दुस्तरा ॥ ७.१४९.३८ ॥
अर्जुन त्यांना उत्तरला: हे माधवा, तुझ्या कृपेने देवांनाही दुस्तर अशी ही प्रतिज्ञा मी पूर्ण केली आहे.
7.149.39
अनाश्चार्यो जयस्तेषां येषां नाथोऽसि केशव ।
त्वत्प्रसादान्महीं कृत्स्नां संप्राप्स्यति युधिष्ठिरः ॥ ७.१४९.३९ ॥
हे केशवा, ज्यांचा तू नाथ आहेस त्यांच्या विजयात संशय नाही. तुझ्या कृपेने युधिष्ठिर संपूर्ण पृथ्वी मिळवील.
7.149.40
तवैष भारो धार्ष्णेय तवैव विजयः प्रभो ।
वर्धनीयास्तव वयं प्रेष्याश्च मधुसूदन ॥ ७.१४९.४० ॥
हे धृष्णिवंशजा, हा भार तुझा आहे; हे प्रभो, विजयही तुझाच आहे. हे मधुसूदना, आम्ही तुझ्याकडून गौरविले जावे असे आहोत आणि तुझे सेवक आहोत.
7.149.41
एवमुक्तस्ततः कृष्णः शनकैर्वाहयन्हयान् ।
दर्शयामास पार्थाय क्रूरमायोधनं महत् ॥ ७.१४९.४१ ॥
असे सांगितल्यावर कृष्णाने हळूहळू घोडे हाकत पार्थाला भयंकर, विशाल रणभूमी दाखवली.
7.149.42
प्रार्थयन्तो जये युद्धे प्रथितं च महद्यशः ।
पृथिव्यां शेरते शूराः पार्थिवास्त्वच्छरैर्हताः ॥ ७.१४९.४२ ॥
युद्धात विजय आणि महान प्रसिद्ध कीर्तीची इच्छा धरणारे शूर राजे तुझ्या बाणांनी मारले जाऊन पृथ्वीवर पडले आहेत.
7.149.43
विकीर्णशस्त्राभरणा विपन्नाश्वरथद्विपाः ।
सञ्छिन्नभिन्नमर्माणो वैक्लव्यं परमं गताः ॥ ७.१४९.४३ ॥
शस्त्रे आणि अलंकार विखुरलेले आहेत; घोडे, रथ आणि हत्ती नष्ट झाले आहेत; मर्मस्थाने तुटलेली व भेदलेली आहेत; ते परम विवशतेला प्राप्त झाले आहेत.
7.149.44
ससत्वा गतसत्वाश्च प्रभया परया युताः ।
सजीवा इव लक्ष्यन्ते गतसत्वा नराधिपाः ॥ ७.१४९.४४ ॥
जिवंत असल्यासारखे आणि निष्प्राण असलेले, परम तेजाने युक्त असे ते राजे जिवंत दिसतात, तरी त्यांच्यात प्राण नाही.
7.149.45
तेषां शरैः स्वर्णपुङ्खैः शस्त्रैश्च विविधैः शितैः ।
वाहनैरायुधैश्चैव सम्पूर्णां पश्य मेदिनीम् ॥ ७.१४९.४५ ॥
त्यांचे सुवर्णपंखी बाण, विविध तीक्ष्ण शस्त्रे, वाहने आणि आयुधांनी भरलेली पृथ्वी पाहा.
7.149.46
वर्मभिश्चर्मभिर्हारैः शिरोभिश्च सकुण्डलैः ।
उष्णीषैर्मकुटैः स्रग्भिश्चूडामणिभिरम्बरैः ॥ ७.१४९.४६ ॥
चिलखते, ढाली, हार, कुंडलांसह मस्तके, पगड्या, मुकुट, माळा, चूडामणी आणि वस्त्रे.
7.149.47
कण्ठसूत्रैरङ्गदैश्च निष्कैरपि च सप्रभैः ।
अन्यैश्चाभरणैश्चित्रैर्भाति भारत मेदिनी ॥ ७.१४९.४७ ॥
कंठसूत्रे, अंगदे, तेजस्वी निष्क आणि इतर विचित्र अलंकारांनी, हे भारता, पृथ्वी शोभत आहे.
7.149.48
अनुकर्षैरुपासङ्गैः पताकाभिर्ध्वजैस्तथा ।
उपस्करैरधिष्ठानैरीषादण्डकबन्धुरैः ॥ ७.१४९.४८ ॥
अनुकर्ष, उपासंग, पताका, ध्वज, उपस्कर, अधिष्ठान आणि ईषादंडांनी युक्त (पृथ्वी).
7.149.49
चक्रैः प्रमथितैश्चित्रैरक्षैश्च बहुधा रणे ।
युगैर्योक्त्रैः कलापैश्च धनुर्भिः सायकैस्तथा ॥ ७.१४९.४९ ॥
युद्धभूमीवर तुटलेली चाके, रंगीत आस, अनेक प्रकारे विखुरलेली जू, लगामाच्या दोरी, कलाप, धनुष्ये आणि बाणही (पडले होते).
7.149.50
परिस्तोमैः कुथाभिश्च परिघैरङ्कुशैस्तथा ।
शक्तिभिर्भिण्डिपालैश्च तूणैः शूलैः परश्वथैः ॥ ७.१४९.५० ॥
परिस्तोम व कुथ, परिघ व अंकुश, शक्ती व भिंडिपाल, भाते, शूल व फरसे (पडले होते).
7.149.51
प्रासैश्च तोमरैश्चैव कुन्तैर्यष्टिभिरेव च ।
शतघ्नीभिर्भुशुण्डीभिः खङ्गैः परशुभिस्तथा ॥ ७.१४९.५१ ॥
प्रास व तोमर, कुंत व यष्टी, शतघ्नी व भुशुंडी, तलवारी व फरसे (पडले होते).
7.149.52
मुसलैर्मुद्गरैश्चैव गदाभिः कुणपैस्तथा ।
सुवर्णविकृताभिश्च कशाभिर्भरतर्षभ ॥ ७.१४९.५२ ॥
मुसळे व मुद्गर, गदा व प्रेते, सोन्याने सजवलेले चाबूक (पडले होते), हे भरतर्षभ.
7.149.53
घण्टाभिश्च गजेन्द्राणां भाण्डैश्च विविधैरपि ।
स्रग्भिश्च नानाभरणैर्बस्त्रैश्चैव महाधनैः।
अपविद्धैर्बभौ भूमिर्ग्रहैर्द्यौरिव शारदी ॥ ७.१४९.५३ ॥
महागजांच्या घंटा, विविध भांडी, माळा, नाना अलंकार आणि मौल्यवान वस्त्रे यांनी विखुरलेली भूमी शरद् ऋतूच्या आकाशासारखी ग्रहांनी तेजस्वी दिसत होती.
7.149.54
पृथिव्यां पृथिवीहेतोः पृथिवीपतयो हताः ।
पृथिवीमुपगुह्याङ्गैः सुप्ताः कान्तामिव प्रियाम् ॥ ७.१४९.५४ ॥
पृथ्वीसाठी, पृथ्वीचे राजे पृथ्वीवर मारले गेले; आपल्या अवयवांनी पृथ्वीला आलिंगन देऊन प्रिय पत्नीप्रमाणे ते निजले आहेत.
7.149.55
इमांश्च गिरिकूटाभान्नागानैरावतोपमान् ।
क्षरतः शोणितं भूरि शस्त्रच्छेददरीमुखैः।
दरीमुखैरिव गिरीन्गैरिकाम्बुपरिस्रवान् ॥ ७.१४९.५५ ॥
पर्वतशिखरांसारखे, ऐरावताच्या तोडीचे हे हत्ती पाहा; शस्त्रच्छेदांच्या गुहामुखांतून भरपूर रक्त वाहत आहे, गैरिक जलप्रवाह सोडणाऱ्या पर्वतांसारखे.
7.149.56
तांश्च बाणहतान्वीर पश्य निष्टनतः क्षितौ ।
हयांश्च पतितान्पश्य स्वर्णभाण्डविभूषितान् ॥ ७.१४९.५६ ॥
हे वीरा, बाणांनी घायाळ होऊन जमिनीवर विव्हळणाऱ्यांना पाहा; सोन्याच्या अलंकारांनी सजवलेले पडलेले घोडेही पाहा.
7.149.57
गन्धर्वनगराकारान्रथांश्च निहतेश्वरान् ।
छिन्नध्वजपताकाक्षान्विचक्रान्हतसारथीन् ॥ ७.१४९.५७ ॥
गंधर्वनगरासारखे, स्वामी मारले गेलेले, ध्वज-पताका आणि आस तुटलेले, चाकांविना, सारथी मारले गेलेले रथ पाहा.
7.149.58
निकृत्तकूबरयुगान्भग्नेषान्बन्धुरान्प्रभो ।
पश्य पार्थ हयान्भूमौ विमानोपमदर्शनान् ॥ ७.१४९.५८ ॥
हे प्रभो, छिन्न कूबर व जू, तुटलेल्या ईषा असलेले, सुंदर, हे पार्था, जमिनीवर पडलेले, विमानांसारखे दिसणारे घोडे पाहा.
7.149.59
पत्तींश्च निहतान्वीर शतशोऽथ सहस्रशः ।
धनुर्भृतश्चर्मभृतः शयानान्रुधिरोक्षितान् ॥ ७.१४९.५९ ॥
हे वीरा, शेकडो-हजारो मारले गेलेल्या पायदळांना पाहा; धनुष्य व ढाल धारण केलेले, रक्ताने माखून पडलेले.
7.149.60
महीमालिङ्ग्य सर्वाङ्गैः पांसुध्वस्तशिरोरुहान् ।
पश्य योधान्महाबाहो त्वच्छरैर्भिन्नविग्रहान् ॥ ७.१४९.६० ॥
हे महाबाहो, सर्व अंगांनी भूमीला आलिंगन देऊन, धुळीत केस विखुरलेले, तुझ्या बाणांनी देह छिन्नभिन्न झालेल्या योद्ध्यांना पाहा.
7.149.61
निपातितद्विपरथाजिसङ्कुल… ।
मसृग्वसापिशितसमृद्धकर्दमम्।
निशाचरश्ववृकपिशाचमोदनं ।
महीतलं नरवर पश्य दुर्दृशम् ॥ ७.१४९.६१ ॥
पडलेल्या हत्ती व रथांनी भरलेले रणांगण, रक्त, चरबी व मांसाने समृद्ध चिखल, निशाचर, कुत्रे, लांडगे व पिशाच यांचे भोजन बनलेली भूमी पाहा, हे नरश्रेष्ठा; ती पाहायला भयानक आहे.
7.149.62
इदंमहत्त्वय्युपपद्यते प्रभो ।
रणाजिरे कर्म यशोऽभिवर्धनम्।
शतक्रतौ चापि च देवसत्तमे ।
महाहवे जघ्नुषि दैत्यदानवान् ॥ ७.१४९.६२ ॥
हे प्रभो, रणांगणात केलेले हे महान कर्म, जे यश वाढवणारे आहे, ते तुलाच शोभते; देवश्रेष्ठ शतक्रतू इंद्राला जसे शोभले, ज्याने महायुद्धात दैत्य-दानवांचा वध केला.
7.149.63
एवं सन्दर्शयन्कृष्णो रणभूमिं किरीटिने ।
स्वैः समेतः समुदितैः पाञ्चजन्यं व्यनादयत् ॥ ७.१४९.६३ ॥
अशाप्रकारे कृष्णाने किरीटीला रणभूमी दाखवून, आपल्या तयार सहकाऱ्यांसह पांचजन्य शंख जोरात वाजवला.
7.149.64
सात्यकिः पार्थमभ्यायाद्भीमसेनश्च पाण्डवः ।
युधामन्यूत्तमौजौ च पाञ्चालस्यात्मजावुभौ ॥ ७.१४९.६४ ॥
सात्यकी पार्थाजवळ आला, पांडव भीमसेनही आला, आणि पांचालाचे दोन पुत्र युधामन्यू व उत्तमौजाही आले.
7.149.65
ते निवार्य शरैर्द्रौणिं कर्णं च सह भूमिपैः ।
आगच्छन्रथिनश्चैव यत्र राजा युधिष्ठिरः ॥ ७.१४९.६५ ॥
त्यांनी बाणांनी द्रौणी व कर्ण यांना आणि राजांसह आलेल्या रथींना रोखून धरले आणि जिथे राजा युधिष्ठिर होता तिथे ते आले.
7.149.66
स दर्शयन्नेव किरीटिनेऽरिहा ।
जनार्दनस्तामरिभूमिमञ्जसा।
अजातशत्रुं समुपेत्य पाण्डवं ।
निवेदयामास हतं जयद्रथम् ॥ ७.१४९.६६ ॥
शत्रुहन्ता जनार्दनाने किरीटीला शत्रूची भूमी दाखवत, लवकर अजातशत्रू पांडवाजवळ जाऊन जयद्रथ मारला गेला असे निवेदन केले.