महाभारत · अध्याय 7.15
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.15.1
बहूनि सुवुचित्राणि द्वन्द्वयुध्दानि सञ्जय् ।
त्वयोक्तानि निशम्याहं स्पृहयामि सचक्षुताम् ॥ ७.१५.१ ॥
हे संजया, तू वर्णन केलेली अनेक विचित्र द्वंद्वयुद्धे ऐकून मला दिव्यदृष्टी मिळावी अशी इच्छा होत आहे.
7.15.2
न हि देवासुरं युध्दमीदृग्भूतं भवेदिति ।
चिन्तयामि च युध्दानि श्रुत्वा घोराणि सञ्जय । ॥ ७.१५.२ ॥
हे संजया, देवासुर युद्धही असे झाले नसेल असे मला वाटते; भयंकर युद्धांचे वर्णन ऐकून मी असा विचार करतो.
7.15.3
आश्चर्यभूतं लोकेषु कथयिप्यन्ति मानवाः ।
कुरुणां पाण्डवानां च युध्दं देवासुरोपमम् ॥ ७.१५.३ ॥
जगात लोक आश्चर्याने सांगतील की कौरव आणि पांडव यांचे युद्ध देवासुर युद्धासारखे होते.
7.15.4
न हि मे तृप्तिरस्तीह शृण्वतो युध्दमुत्तमम् ।
तस्मादार्तायनेर्युध्दं सौभद्रस्य च शंस मे ॥ ७.१५.४ ॥
उत्तम युद्धाचे श्रवण करूनही मला समाधान होत नाही; म्हणून आर्तायनी आणि सौभद्र यांचे युद्ध मला सांग.
7.15.5
सादितं प्रेक्ष्य यन्तारं शल्यः सर्वायसीं गदाम् ।
समुत्क्षिप्य नदन्कुध्दः प्रचस्कन्द रथोत्तमात् ॥ ७.१५.५ ॥
आपला सारथी मारला गेलेला पाहून शल्याने सर्व लोखंडी गदा उचलली, क्रोधाने गर्जना करत उत्तम रथातून उडी मारली.
7.15.6
तं दीप्तमिव कालाग्निं दण्डहस्तमिवान्तकम् ।
जवेनाभ्यपतद्भीमः प्र्गृह्य महतीं गदाम् ॥ ७.१५.६ ॥
प्रज्वलित कालाग्नीसारखा आणि दंड हाती घेतलेल्या यमासारखा भीम मोठी गदा उचलून वेगाने त्याच्यावर चाल करून आला.
7.15.7
सौभद्रोऽप्यशनिप्रख्यां प्रगृह्य महतीं गदाम् ।
एह्येहीत्यव्रवीच्छल्यं यत्राद्भीमेन वारितः ॥ ७.१५.७ ॥
सौभद्रानेही वज्रासारखी मोठी गदा उचलून शल्याला म्हटले, "ये, ये!" तेव्हा भीमाने त्याला अडवले होते.
7.15.8
वारयित्वा तु सौभद्रं भीमसेनः प्रतापवान् ।
शल्यमासाद्य समरे तस्यौ गिरिरिवाचलः ॥ ७.१५.८ ॥
सौभद्राला अडवून प्रतापी भीमसेन युद्धात शल्याजवळ जाऊन पर्वतासारखा अचल उभा राहिला.
7.15.9
तथैव मद्रराजोऽपि भीमं दृष्ट्वा महाबलम् ।
ससाराभिमुखस्तूर्ण शार्दूल इव कुञ्जरम् ॥ ७.१५.९ ॥
तसाच मद्रराजही महाबली भीमाला पाहून वाघ हत्तीकडे धावतो तसा वेगाने समोर धावला.
7.15.10
तं दीप्तमिव कालाग्निं पाशहस्तमिवान्तकम् ।
जवेनाभ्यपतद्भीमः प्रगृह्य महतीं गदाम् ॥ ७.१५.१० ॥
प्रज्वलित कालाग्नीसारख्या आणि हाती पाश घेतलेल्या यमासारख्या त्याच्यावर भीम मोठी गदा उचलून वेगाने तुटून पडला.
7.15.11
ततस्तूर्यनिनादाश्च शङ्खानां च सहस्रशः ।
सिंहनादाश्च संजज्ञुर्भेरीणां च महास्वनाः ॥ ७.१५.११ ॥
तेव्हा तुतारींचे निनाद, हजारो शंखांचे स्वर, सिंहनाद आणि भेरींचे मोठे आवाज उठले.
7.15.12
पश्यतां शतशो ह्यासीदन्योन्यमभिधावताम् ।
पाण्डवानां कुरुणां च साधुसाध्विति निः स्वनः ॥ ७.१५.१२ ॥
एकमेकांवर धावणाऱ्यांना शेकडो लोक पाहत असताना पांडव आणि कौरव यांच्याकडून "साधु, साधु!" असा घोष झाला.
7.15.13
नहि मद्राधिपादन्यः सर्वराजसु भारत् ।
सोदृमुत्सहते वेगं भीमसेनस्य संयुगे ॥ ७.१५.१३ ॥
हे भारता, सर्व राजांमध्ये मद्रराजाशिवाय दुसरा कोणीही युद्धात भीमसेनाचा वेग सहन करू शकत नाही.
7.15.14
तथा मद्राधिपस्यापि गदावेगं महात्मनः ।
सोहुमुत्सहते लोके युधि कोऽन्यो वृकोदरात् ॥ ७.१५.१४ ॥
तसेच महात्मा मद्रराजाचा गदावेग युद्धात वृकोदरावाचून जगात दुसरा कोण सहन करू शकेल?
7.15.15
पट्टैर्जाम्बूनदैर्वद्धा बभूव जनहर्षणी ।
प्रजज्वाल तदा विध्दा भीमेन महती गदा ॥ ७.१५.१५ ॥
सोन्याच्या पट्ट्यांनी बांधलेली, लोकांना आनंद देणारी ती मोठी गदा भीमाने प्रहार केल्यावर तेव्हा पेटली.
7.15.16
साग्निदीप्ता महारौद्रा गदा सा शुशुभे तदा ॥ ७.१५.१६ ॥
अग्नीने तेजस्वी झालेली, अत्यंत भयंकर ती गदा तेव्हा शोभून दिसली.
7.15.17
तथैव चरतो मार्गान्मण्डलानि च सर्वशः ।
महाविद्युत्प्रतीकाशा शल्यस्य शुशुभे गदा ॥ ७.१५.१७ ॥
तसेच सर्व बाजूंनी मार्गांवर आणि मंडलांमध्ये फिरणारी शल्याची गदा मोठ्या विजेसारखी शोभली.
7.15.18
तौ वृपाविव नर्दन्तौ मण्डलानि विचेरतुः ।
आवर्तितगदश्रुङ्गावुभौ शल्यवृकोदरौ ॥ ७.१५.१८ ॥
गर्जणाऱ्या दोन वृषभांप्रमाणे ते दोघे मंडलांमध्ये फिरले — शल्य आणि वृकोदर, त्यांच्या गदा शिंगांसारख्या फिरत होत्या.
7.15.19
क्रोधताम्रेक्षणौ वीरौ शत्रुसङ्घविमर्दनौ ।
महामात्रौ महोत्साहौ गदायुध्दविशारदौ ॥ ७.१५.१९ ॥
क्रोधाने ताम्र झालेल्या नेत्रांचे, शत्रुसमूहाला चिरडणारे, महावीर, महोत्साही, गदायुद्धात निपुण ते दोन वीर.
7.15.20
मण्डलावर्तमार्गेषु गदाविहरणेषु च ।
निर्विशेपमभूद्युध्दं तयोः पुरुषसिंहयोः ॥ ७.१५.२० ॥
वर्तुळाकार फेऱ्यांच्या मार्गांत आणि गदेच्या विहारात त्या दोन पुरुषसिंहांचे युद्ध समान झाले.
7.15.21
ताडिता भीमसेनेन शल्यस्य महती गदा ।
साग्रिज्वाला महारौद्रा तदा तूर्णमशीर्यत ॥ ७.१५.२१ ॥
भीमसेनाने प्रहार केल्याने शल्याची मोठी गदा अग्निज्वालांसह अत्यंत भयंकर रीतीने त्वरित तुटली.
7.15.22
तथैव भीमसेनस्य द्विषताऽभिहता गदा ।
वर्षाप्रदोषे खद्योतैर्वृतो वृक्ष इवावभौ ॥ ७.१५.२२ ॥
त्याचप्रमाणे शत्रूने प्रहार केलेली भीमसेनाची गदा पावसाळ्याच्या संध्याकाळी काजव्यांनी वेढलेल्या वृक्षासारखी चमकली.
7.15.23
गदा क्षिप्ता तु समरे मद्रराजेन भारत ।
व्योम दीपयमाना सा ससृजे पावकं मुहुः ॥ ७.१५.२३ ॥
हे भारता, युद्धात मद्रराजाने फेकलेली ती गदा आकाश उजळवीत वारंवार अग्नी निर्माण करू लागली.
7.15.24
तथैव भीमसेनेन द्विषते ग्रेषिता गदा ।
तापयामास तत्सैन्यं महोल्का पतती यथा ॥ ७.१५.२४ ॥
त्याचप्रमाणे भीमसेनाने शत्रूवर फेकलेली गदा पडणाऱ्या महाउल्केप्रमाणे त्या सैन्याला तापवू लागली.
7.15.25
ते गदे गदिनां श्रेष्ठे समासाद्य परस्परम् ।
श्वसन्त्यौ नागकन्ये व ससृजाते विभावसुम् ॥ ७.१५.२५ ॥
गदाधार्‍यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या त्या दोन गदा एकमेकांवर आदळून फुत्कार टाकणाऱ्या दोन नागकन्यांप्रमाणे अग्नी उधळू लागल्या.
7.15.26
नखैरिव् महाव्याघ्रौ दनैरिव महागजौ ।
तौ विचेरतुरासाद्य गदाग्र्याभ्यां परस्परम् ॥ ७.१५.२६ ॥
नखांनी लढणाऱ्या दोन महाव्याघ्रांप्रमाणे आणि दातांनी लढणाऱ्या दोन महागजांप्रमाणे ते दोघे एकमेकांसमोर येऊन आपल्या श्रेष्ठ गदांनी फिरू लागले.
7.15.27
ततो गदाग्राभिहतौ क्षणेन रुधिरोक्षितौ ।
ददृशाते महात्मानौ किंशुकाविव पुष्पितौ ॥ ७.१५.२७ ॥
नंतर गदांच्या टोकांनी घायाळ झालेले ते दोन महात्मे क्षणार्धात रक्ताने न्हाऊन निघाले आणि फुललेल्या दोन पळस वृक्षांसारखे दिसू लागले.
7.15.28
शुश्रुवे दिक्षु सर्वासु तयोः पुरुषसिंहयोः ।
गदाभिघातसंहादः शक्राशनिरवोपमः ॥ ७.१५.२८ ॥
त्या दोन पुरुषसिंहांच्या गदाप्रहारांचा घोष सर्व दिशांत ऐकू आला; तो इंद्राच्या वज्राच्या गर्जनेसारखा होता.
7.15.29
गदया मद्रराजेन सव्यदक्षिणमाहतः ।
नाकम्पत तदा भीमो भिद्यमान् इवाचलः ॥ ७.१५.२९ ॥
मद्रराजाच्या गदेने डावीकडून आणि उजवीकडून आघात होऊनही भीम त्यावेळी फुटत असलेल्या पर्वताप्रमाणे डगमगला नाही.
7.15.30
तथा भीमगदावेगैस्ताड्यमानो महाबलः ।
धैर्यान्मद्राधिपस्तस्थौ वज्रैर्गिरिरिवाहतः ॥ ७.१५.३० ॥
तसेच, भीमाच्या गदांच्या वेगाने आघात झालेला महाबलवान मद्राधिपती धैर्याने उभा राहिला, वज्रांनी घायाळ झालेला पर्वत उभा राहतो तसा.
7.15.31
आपेततुर्महावेगौ समुच्छ्रितगदावुभौ ।
पुनरन्तरमार्गस्थौ मण्डलानि विचेरतुः ॥ ७.१५.३१ ॥
महावेगवान दोन्ही वीर गदा उंचावून एकमेकांवर धावले; मग मधल्या मार्गावर उभे राहून वर्तुळाकार फिरू लागले.
7.15.32
अथाप्लुत्य पदान्यष्टौ सन्निपत्य गजाविव ।
सहसा लोहदण्डाभ्यामन्योन्यमभिजघ्नतुः ॥ ७.१५.३२ ॥
मग आठ पावले उडी घेऊन, दोन हत्तींसारखे भिडून, अचानक लोखंडी दंडांनी एकमेकांवर प्रहार केले.
7.15.33
तौ परस्परवेगाच्च गदाभ्यां च भ्रुशाहतौ ।
युगपत्पेततुर्वीरौ क्षिताविन्द्रध्वजाविव ॥ ७.१५.३३ ॥
परस्परांच्या वेगाने आणि गदांच्या प्रहाराने अत्यंत जखमी झालेले ते दोन्ही वीर एकाच वेळी भूमीवर कोसळले, जणू इंद्रध्वज पडावेत.
7.15.34
ततो विह्वलमानं तं निः श्वसन्तं पुनः पुनः ।
शल्यमभ्यपतत्तूर्ण कृतवर्मा महारथः ॥ ७.१५.३४ ॥
मग महारथी कृतवर्मा विव्हल होऊन पुन्हा पुन्हा उसासे टाकणाऱ्या शल्यावर तत्काळ धावून गेला.
7.15.35
दृष्ट्वा चैनं महाराज गदयाऽभिनिपीडितम् ।
विचेष्टन्तं यथा नागं मूर्च्छयाऽभिपरिप्लुतम् ॥ ७.१५.३५ ॥
हे महाराजा, गदेने अत्यंत दाबला गेलेला, मूर्च्छेने वेढलेला, हत्तीसारखा तडफडणारा त्याला पाहून...
7.15.36
ततः स्वरथमारोप्य मद्राणामधिपं रणे ।
अपोवाह रणात्तूर्ण कृतवर्मा महारथः ॥ ७.१५.३६ ॥
मग महारथी कृतवर्म्याने युद्धात मद्रांच्या अधिपतीला आपल्या रथावर चढवून तत्काळ रणभूमीवरून दूर नेले.
7.15.37
क्षीववद्वीह्वलो वीरो निमेषात्पुनरुत्थितः ।
भीमोऽपि सुमहाबाहुर्गदापाणिरदृश्यत ॥ ७.१५.३७ ॥
वीर भीम मद्यधुंद माणसासारखा डगमगत होता, पण क्षणार्धात पुन्हा उठला; तो महाबाहू भीम हाती गदा घेऊन दिसला.
7.15.38
ततो मद्राधिपं दृष्ट्वा तव पुत्राः पराङ्मुखम् ।
सनागपत्त्यश्चरथाः समकम्पन्त मारिष ॥ ७.१५.३८ ॥
तेव्हा मद्रांचा अधिपती पाठ फिरवलेला पाहून तुमचे पुत्र, हत्ती, पायदळ, घोडे आणि रथ सर्व एकदम थरथरले, हे मान्यवरा.
7.15.39
ते पाण्डवैरर्धमानास्तावका जितकाशिभिः ।
भीता दिशोऽन्वपद्यन्त वातनुन्ना घना इव ॥ ७.१५.३९ ॥
पांडव आणि जिंकलेल्या काशींनी पीडलेले तुमचे सैनिक भयभीत होऊन दिशादिशांना पळाले, वाऱ्याने हाकलेल्या ढगांप्रमाणे.
7.15.40
निर्जित्य धार्तराष्ट्रांस्तु पाण्डवेया महारथाः ।
व्यरोचन्त रणे राजन्दीप्यमाना इवाग्रयः ॥ ७.१५.४० ॥
धृतराष्ट्राच्या पुत्रांना जिंकून पांडवांचे महारथी रणांगणात पेटत्या अग्नींप्रमाणे तळपू लागले, हे राजा.
7.15.41
अथ मङुकभेरिमहामुरजाः पणवानकदुन्दुभिनिर्झरिभिः ।
विनदन्ति भृशं सहशङ्खरवैर्विविधैश्च नरोत्तम सिंहरवैः ॥ ७.१५.४१ ॥
तेव्हा मंकू, भेरी, महामुरज, पणव, आनक, दुंदुभी आणि निर्झरी वाद्ये शंखनाद व विविध सिंहगर्जनांसह अतिशय निनादली, हे नरोत्तमा.