મહાભારત · અધ્યાય 7.153
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.153.1
ततो दुर्योधनो राजा द्रोणेनैवं प्रचोदितः ।
अमर्षवशमापन्नो युद्धायैव मनो दधे।
अब्रवीच्च तदा कर्णं पुत्रो दुर्योधनस्तव ॥ ७.१५३.१ ॥
ત્યારે દ્રોણ દ્વારા આ રીતે પ્રેરિત થઈને રાજા દુર્યોધન ક્રોધને વશ થયો અને યુદ્ધમાં જ મન લગાવ્યું. ત્યારે આપનો પુત્ર દુર્યોધન કર્ણને બોલ્યો.
7.153.2
पश्य कृष्णसहायेन पाण्डवेन किरीटिना ।
आचार्यविहितं व्यूहं भित्त्वा देवैः सुदुर्भिदम् ॥ ७.१५३.२ ॥
કૃષ્ણ જેના સહાયક છે એવા કિરીટધારી પાંડવે આચાર્યે રચેલો તે વ્યૂહ ભેદી નાખ્યો છે; દેવોથી પણ તે ભેદવો મુશ્કેલ છે. જુઓ.
7.153.3
तव व्यायच्छमानस्य द्रोणस्य च महात्मनः ।
मिषतां योधमुख्यानां सैन्धवो विनिपातितः ॥ ७.१५३.३ ॥
તમારા માટે લડતા મહાત્મા દ્રોણ હોવા છતાં, મુખ્ય યોદ્ધાઓ જોતા રહ્યા અને સૈંધવ માર્યો ગયો.
7.153.4
पश्य राधेय पृथ्वीशाः पृथिव्यां प्रवरा युधि ।
पार्थेनैकेन निहताः सिंहेनेवेतरे मृगाः ॥ ७.१५३.४ ॥
હે રાધેય, પૃથ્વીના શ્રેષ્ઠ રાજાઓ યુદ્ધમાં એકલા પાર્થ દ્વારા, સિંહ જેમ અન્ય મૃગોને મારે તેમ, માર્યા ગયા છે. જુઓ.
7.153.5
मम व्यायच्छमानस्य समरे शत्रुसूदन ।
अल्पावशेषं सैन्यं मे कृतं शक्रात्मजेन ह ॥ ७.१५३.५ ॥
હે શત્રુસૂદન! યુદ્ધમાં મારા માટે લડતા છતાં ઇન્દ્રપુત્રે મારું સૈન્ય બહુ થોડું જ બાકી રાખ્યું છે.
7.153.6
कथं वै युध्यमानस्य द्रोणस्य युधि फल्गुनः ।
भिन्द्यात्सुदुर्भिदं व्यूहं यतमानोऽपि संयुगे ॥ ७.१५३.६ ॥
યુદ્ધમાં દ્રોણ લડતા હોય ત્યારે, ફાલ્ગુન (અર્જુન) પ્રયત્ન કરવા છતાં તે અતિદુર્ભેદ્ય વ્યૂહ કેવી રીતે ભેદી શકે?
7.153.7
प्रतिज्ञाया गतः पारं हत्वा सैन्धवमर्जुनः ॥ ७.१५३.७ ॥
સિંધુરાજને મારીને અર્જુને પોતાની પ્રતિજ્ઞા પૂર્ણ કરી.
7.153.8
पश्य राधेय पृथ्वीशान्पृथिव्यां पातितान्बहून् ।
पार्थेन निहतान्सङ्ख्ये महेन्द्रोपमविक्रमान् ॥ ७.१५३.८ ॥
હે રાધેય, યુદ્ધમાં પાર્થે માર્યા, ઇન્દ્રસમાન પરાક્રમી, પૃથ્વી પર પડેલા ઘણા રાજાઓને જુઓ.
7.153.9
अनिच्छतः कथं वीर द्रोणस्य युधि पाण्डवः ।
भिन्द्यात्सुदुर्भिदं व्यृहं यतमानस्य शुप्मिणः ॥ ७.१५३.९ ॥
હે વીર, યુદ્ધમાં દ્રોણ ઇચ્છા ન રાખતા હોવા છતાં, પ્રયત્ન કરી રહેલા એ શક્તિશાળીના અભેદ્ય વ્યૂહને પાંડવ કેવી રીતે ભેદી શક્યો?
7.153.10
दयितः फल्गुनो नित्यमाचार्यस्य महात्मनः ।
ततोऽस्य दत्तवान्द्वारमयुद्धेनैव शत्रुहन् ॥ ७.१५३.१० ॥
મહાત્મા આચાર્યને સદા પ્રિય ફાલ્ગુનને, હે શત્રુહંતા, દ્રોણે યુદ્ધ વિના જ માર્ગ આપ્યો.
7.153.11
अभयं सिन्धुराजाय दत्त्वा द्रोणः परन्तपः ।
प्रादात्किरीटिने द्वारं पश्यन्निर्गुणतां मयि ॥ ७.१५३.११ ॥
શત્રુઓને તપાવનાર દ્રોણે સિંધુરાજને અભય આપીને, મારામાં ગુણની ઊણપ જોઈને, કિરીટીને માર્ગ આપ્યો.
7.153.12
यद्यदास्यदनुज्ञां वै पूर्वमेव गृहान्प्रति ।
प्रम्थातुं सिन्धुराजस्य न भवेज्जीवितक्षयः ॥ ७.१५३.१२ ॥
સિંધુરાજે પહેલેથી ઘરે જવાની રજા માગી હોત, તો તેના પ્રાણનો નાશ ન થાત.
7.153.13
जयद्रथो जीवितार्थी गच्छमानो गृहान्प्रति ।
मयाऽनार्येण संरुद्धो द्रोणात्प्राप्याभयं रणे ॥ ७.१५३.१३ ॥
જીવનની ઇચ્છાથી ઘર તરફ જતા જયદ્રથને, તે અનાર્ય એવા મેં રણમાં રોક્યો; દ્રોણ પાસેથી અભય મેળવીને.
7.153.14
रक्षामि सैन्धवं युद्धे नैनं प्राप्स्यति फल्गुनः ।
मम सैन्यविनाशाय रुद्धो विप्रेण सैन्धवः ॥ ७.१५३.१४ ॥
યુદ્ધમાં હું સૈંધવનું રક્ષણ કરીશ; ફલ્ગુન તેને પામશે નહીં. મારી સેનાના વિનાશ માટે બ્રાહ્મણે સૈંધવને રોક્યો.
7.153.15
तस्य मे मन्दभाग्यस्य यतमानस्य संयुगे ।
हतानि सर्वसैन्यानि हतो राजा जयद्रथः ॥ ७.१५३.१५ ॥
યુદ્ધમાં પ્રયત્ન કરતા મંદભાગ્ય એવા મારી બધી સેનાઓ હણાઈ ગઈ; રાજા જયદ્રથ પણ હણાયો.
7.153.16
पश्य योधवरान्कर्ण शतशोऽथ सहस्रशः ।
पार्थनामाङ्कितैर्वाणैः सर्वे नीता यमक्षयम् ॥ ७.१५३.१६ ॥
કર્ણ, જુઓ — સેંકડો-હજારો શ્રેષ્ઠ યોદ્ધાઓ પાર્થના નામવાળા બાણોથી યમલોક મોકલાયા.
7.153.17
कथमेकरथेनाजौ बहूनां नः प्रपश्यताम् ।
विपन्नः सैन्धवो राजा योधाश्चैव सहस्रशः ॥ ७.१५३.१७ ॥
યુદ્ધમાં અમે ઘણા જોતા હતા ત્યારે એક જ રથથી સૈંધવ રાજા અને હજારો યોદ્ધાઓ કેવી રીતે હણાયા?
7.153.18
अद्य मे भ्रातरः क्षीणाश्चित्रसेनादयो रणे ।
भामसनं समासाद्य पश्यतां नोदुरात्मनाम् ॥ ७.१५३.१८ ॥
આજે મારા ભાઈઓ ચિત્રસેન આદિ રણમાં નાશ પામ્યા; ભયંકર ભીમને પામીને, તે દુરાત્માઓ જોતા હતા ત્યારે.
7.153.19
आचार्यं मा विगर्हस्व शक्त्याऽसौ युध्यते द्विजः ।
यथाबलं यथोत्साहं त्यक्त्वा जीवितमात्मनः ॥ ७.१५३.१९ ॥
આચાર્યની નિંદા ન કર; તે બ્રાહ્મણ પોતાની શક્તિથી, બળ અને ઉત્સાહ પ્રમાણે, પોતાના પ્રાણની પરવા કર્યા વિના યુદ્ધ કરી રહ્યા છે.
7.153.20
यद्येनं समतिक्रम्य प्रविष्टः श्वेतवाहनः ।
नात्र सूक्ष्मोऽपि दोषःस्यादाचार्यस्य कथञ्चन ॥ ७.१५३.२० ॥
જો શ્વેતવાહન અર્જુન તેમને ઓળંગીને અંદર પ્રવેશ્યા હોય, તો એમાં આચાર્યનો કોઈ પણ રીતે સૂક્ષ્મ દોષ પણ નથી.
7.153.21
कृती दक्षो युवा शूरः कृतास्त्रो लघुविक्रमः ।
दिव्यास्त्रयुक्तमास्थाय रथं वानरलक्षणम् ॥ ७.१५३.२१ ॥
કુશળ, ચતુર, યુવાન, શૂર, અસ્ત્રવિદ્યામાં નિપુણ અને ઝડપી પરાક્રમી એવો તે દિવ્ય અસ્ત્રોથી યુક્ત, વાનર-ચિહ્નવાળા રથ પર આરૂઢ થયો છે.
7.153.22
कृष्णेन च गृहीताश्वमभेद्यकचावृतः ।
गाण्डीवमजरं दिव्यं धनुरादाय वीर्यवान् ॥ ७.१५३.२२ ॥
કૃષ્ણે જેના ઘોડાની લગામ પકડી છે, અભેદ્ય વાળથી આચ્છાદિત, એવા વીર્યવાન અર્જુને અજર દિવ્ય ગાંડીવ ધનુષ્ય ઉપાડ્યું છે.
7.153.23
प्रवर्षन्निशितान्बाणान्बाहुद्रविणदर्पितः ।
यदर्जुनोऽभ्ययाद्द्रोणमुपपन्नं हि तस्य तत् ॥ ७.१५३.२३ ॥
બાહુબળની સંપત્તિથી ગર્વિત થઈ તીક્ષ્ણ બાણોની વર્ષા કરતા અર્જુન જે દ્રોણ તરફ ગયા, તે તેમને યોગ્ય જ છે.
7.153.24
आचार्यः स्थविरो राजञ्शीघ्रयाने तथाऽक्षमः ।
बाहुव्यायामचेष्टायामशक्तस्तु नराधिप ॥ ७.१५३.२४ ॥
આચાર્ય વૃદ્ધ છે, હે રાજન્; ઝડપી રથસંચાલનમાં પણ તેઓ અસમર્થ છે; હે નરાધિપ, બાહુવ્યાયામ અને ક્રિયાચેષ્ટામાં પણ તેઓ અશક્ત છે.
7.153.25
तेनैवमभ्यतिक्रान्तः श्वेताश्वः कृष्णसारथिः ।
तस्य दोषं न पश्यामि द्रोणस्यानेन हेतुना ॥ ७.१५३.२५ ॥
તેના દ્વારા આ રીતે પાર કરાયેલા શ્વેતાશ્વ, જેનો સારથી કૃષ્ણ છે; આ કારણથી હું દ્રોણનો કોઈ દોષ જોતો નથી.
7.153.26
अजय्यान्पाण्डवान्मन्ये द्रोणोनास्त्रविदा मृधे ।
तथा ह्येनमतिक्रम्य प्रविष्टः श्वेतवाहनः ॥ ७.१५३.२६ ॥
યુદ્ધમાં અસ્ત્રવિદ્ દ્રોણ વડે પણ પાંડવો અજેય છે એમ હું માનું છું; કારણ કે તેને પાર કરીને શ્વેતવાહન પ્રવેશ્યો.
7.153.27
सततं चेष्टमानानां निकृत्या विक्रमेण च ।
दैवादिष्टोऽन्यथाभावो न मन्ये विद्यते क्वचित् ॥ ७.१५३.२७ ॥
સતત પ્રયત્ન કરનારાઓ માટે, કપટથી અને પરાક્રમથી પણ, દૈવ દ્વારા નિર્ધારિત ફળનો વિપરીત ફેરફાર ક્યાંય છે એમ હું માનતો નથી.
7.153.28
यतो नो युध्यमानानां परं शक्त्या सुयोधन ।
सैन्धवो निहतो युद्धे दैवमत्र परं स्मृतम् ॥ ७.१५३.२८ ॥
હે સુયોધન, અમે પૂરી શક્તિથી લડતા હતા છતાં યુદ્ધમાં સૈંધવ માર્યો ગયો; અહીં દૈવ જ સર્વોપરી મનાયું છે.
7.153.29
परं यत्नं कुर्वतां च त्वया सार्धं रणाजिरे ।
हत्वाऽस्माकं पौरुषं वै दैवं पश्चात्करोति नः ॥ ७.१५३.२९ ॥
રણભૂમિમાં તારી સાથે મહાન પ્રયત્ન કરતા અમારા પૌરુષનો નાશ કરીને દૈવ પછીથી અમારી સાથે એવું કરે છે.
7.153.30
दैवोपसृष्टपुरुषो यत्कर्म कुरुते क्वचित् ।
कृतं कृतं हि तत्तस्यट दैवेन विनिपात्यते ॥ ७.१५३.३० ॥
દૈવથી ગ્રસ્ત પુરુષ ક્યાંય પણ જે કર્મ કરે છે, કર્યું હોય તોપણ તે દૈવ દ્વારા નષ્ટ કરાય છે.
7.153.31
यत्कर्तव्यं मनुष्येण व्यवसायवता सदा ।
तत्कार्यमविशङ्केन सिद्धिर्दैवे प्रतिष्ठिता ॥ ७.१५३.३१ ॥
ઉદ્યમી માણસે જે કર્તવ્ય હોય તે શંકા વિના સદા કરવું; સિદ્ધિ દૈવ પર જ પ્રતિષ્ઠિત છે.
7.153.32
निकृत्या वञ्चिताः पार्था विषयोगैश्च भारत ।
दग्धा जतुगृहे चापि द्यूतेन च पराजिताः ॥ ७.१५३.३२ ॥
હે ભારત! પૃથાના પુત્રો કપટથી છેતરાયા; ઝેરના પ્રયોગથી, લાક્ષાગૃહમાં બળાયા અને જુગારમાં પરાજિત થયા.
7.153.33
राजनीतिं समाश्रित्य प्रहिताश्चैव काननम् ।
यत्नेन च कृतं तत्तद्दैवेन विनिपातितम् ॥ ७.१५३.३३ ॥
રાજનીતિનો આશ્રય લઈ તેમને વનમાં મોકલવામાં આવ્યા; પ્રયત્નથી જે કંઈ કરાયું તે દૈવે ઉથલાવી નાખ્યું.
7.153.34
युध्यस्व यत्नमास्थय दैवं कृत्वा निरर्थकम् ।
यततस्तव तेषां च दैवं मार्गेण यास्यति ॥ ७.१५३.३४ ॥
પ્રયત્નનો આશ્રય લઈ યુદ્ધ કર, દૈવને નિરર્થક માનીને. તારા અને તેમના પ્રયત્ન વખતે પણ દૈવ પોતાના માર્ગે જ જશે.
7.153.35
न तेषां मतिपूर्वं हि सुकृतं दृश्यते क्वचित् ।
दुष्कृतं तव वा वीर बुद्ध्या हीनं कुरूद्वह ॥ ७.१५३.३५ ॥
તેમનું સુકૃત બુદ્ધિપૂર્વક કરેલું ક્યાંય દેખાતું નથી; હે વીર, કુરુશ્રેષ્ઠ, તારું દુષ્કૃત પણ બુદ્ધિહીન જ દેખાય છે.
7.153.36
दैवं प्रमाणं सर्वस्य सुकृतस्येतरस्य वा ।
अनन्यकर्म दैवं हि जागर्ति स्वपतामपि।
तेन युक्तो हि पुरुषः कार्याकार्ये नियुज्यते ॥ ७.१५३.३६ ॥
દૈવ સર્વનું પ્રમાણ છે, સુકૃત હોય કે બીજું. દૈવ, જેનું કર્મ બીજું નથી, ઊંઘનારાઓમાં પણ જાગતું રહે છે; તેનાથી યુક્ત માણસ કર્તવ્ય-અકર્તવ્યમાં નિયુક્ત થાય છે.
7.153.37
बहूनि तव सैन्यानि योधाश्च बहवस्तव ।
न तथा पाण्डुपुत्राणामेवं युद्धमवर्तत ॥ ७.१५३.३७ ॥
તારી સેના ઘણી છે, તારા યોદ્ધાઓ પણ ઘણા છે; પરંતુ પાંડુપુત્રો સાથેનું યુદ્ધ આ રીતે થયું ન હતું.
7.153.38
तैरल्पैर्बहवो यूयं क्षयं नीताः प्रहारिणः ।
शङ्के दैवस्य तत्कर्म पौरुषं येन नाशितम् ॥ ७.१५३.३८ ॥
તે થોડાઓ દ્વારા તમારા જેવા ઘણા પ્રહારકર્તાઓ વિનાશ પામ્યા; મને શંકા છે કે તે દૈવનું કર્મ છે, જેણે પૌરુષનો નાશ કર્યો.
7.153.39
एवं संभाषमाणानां बहु तत्तज्जनाधिप ।
पाण्डवानामनीकानि समदृश्यन्त संयुगे ॥ ७.१५३.३९ ॥
હે જનાધિપ, એ રીતે ઘણું બોલતા હતા ત્યારે યુદ્ધમાં પાંડવોની સેનાઓ દેખાઈ.
7.153.40
ततः प्रववृते युद्धं व्यतिषक्तरथद्विपम् ।
तावकानां परैः सार्धं राजन्दुर्मन्त्रिते तव ॥ ७.१५३.४० ॥
પછી, હે રાજન, તમારી દુર્મંત્રણાને કારણે તમારા લોકો શત્રુઓ સાથે, રથો અને હાથીઓ ભળીને યુદ્ધ શરૂ થયું.