महाभारत · अध्याय 7.153
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.153.1
ततो दुर्योधनो राजा द्रोणेनैवं प्रचोदितः ।
अमर्षवशमापन्नो युद्धायैव मनो दधे।
अब्रवीच्च तदा कर्णं पुत्रो दुर्योधनस्तव ॥ ७.१५३.१ ॥
तेव्हा द्रोणाने असे प्रेरित केल्यावर राजा दुर्योधन रागाच्या अधीन होऊन युद्धातच मन लावता झाला. तेव्हा तुमचा पुत्र दुर्योधन कर्णाला म्हणाला.
7.153.2
पश्य कृष्णसहायेन पाण्डवेन किरीटिना ।
आचार्यविहितं व्यूहं भित्त्वा देवैः सुदुर्भिदम् ॥ ७.१५३.२ ॥
कृष्ण ज्याचा सहाय्यक आहे अशा किरीटधारी पांडवाने आचार्यांनी रचलेला तो व्यूह भेदला आहे; तो देवांनाही भेदणे कठीण. पाहा.
7.153.3
तव व्यायच्छमानस्य द्रोणस्य च महात्मनः ।
मिषतां योधमुख्यानां सैन्धवो विनिपातितः ॥ ७.१५३.३ ॥
तुमच्यासाठी लढणारे महात्मा द्रोण असताना, प्रमुख योद्ध्यांच्या देखत सैंधव पाडला गेला.
7.153.4
पश्य राधेय पृथ्वीशाः पृथिव्यां प्रवरा युधि ।
पार्थेनैकेन निहताः सिंहेनेवेतरे मृगाः ॥ ७.१५३.४ ॥
हे राधेया, पृथ्वीवरील श्रेष्ठ राजे युद्धात एकट्या पार्थाकडून सिंहाने इतर मृगांना मारावे तसे मारले गेले आहेत. पाहा.
7.153.5
मम व्यायच्छमानस्य समरे शत्रुसूदन ।
अल्पावशेषं सैन्यं मे कृतं शक्रात्मजेन ह ॥ ७.१५३.५ ॥
हे शत्रुसूदना! समरांगणात माझ्यासाठी लढत असतानाही इंद्रपुत्राने माझे सैन्य अगदी थोडेच उरू दिले आहे.
7.153.6
कथं वै युध्यमानस्य द्रोणस्य युधि फल्गुनः ।
भिन्द्यात्सुदुर्भिदं व्यूहं यतमानोऽपि संयुगे ॥ ७.१५३.६ ॥
युद्धात द्रोण लढत असताना, फाल्गुन (अर्जुन) प्रयत्न करूनही तो अतिदुर्भेद्य व्यूह कसा भेदील?
7.153.7
प्रतिज्ञाया गतः पारं हत्वा सैन्धवमर्जुनः ॥ ७.१५३.७ ॥
सिंधुराजाला ठार मारून अर्जुनाने आपली प्रतिज्ञा पूर्ण केली.
7.153.8
पश्य राधेय पृथ्वीशान्पृथिव्यां पातितान्बहून् ।
पार्थेन निहतान्सङ्ख्ये महेन्द्रोपमविक्रमान् ॥ ७.१५३.८ ॥
हे राधेया, युद्धात पार्थाने मारलेले, इंद्रासारखे पराक्रमी, पृथ्वीवर पडलेले अनेक राजे पाहा.
7.153.9
अनिच्छतः कथं वीर द्रोणस्य युधि पाण्डवः ।
भिन्द्यात्सुदुर्भिदं व्यृहं यतमानस्य शुप्मिणः ॥ ७.१५३.९ ॥
हे वीरा, युद्धात द्रोणाची इच्छा नसतानाही, प्रयत्न करणाऱ्या त्या पराक्रमी द्रोणाचा अभेद्य व्यूह पांडुपुत्राने कसा भेदला?
7.153.10
दयितः फल्गुनो नित्यमाचार्यस्य महात्मनः ।
ततोऽस्य दत्तवान्द्वारमयुद्धेनैव शत्रुहन् ॥ ७.१५३.१० ॥
महात्मा आचार्यांचा नेहमी प्रिय असलेल्या फाल्गुनाला, हे शत्रुहंता, द्रोणाने युद्धाविना मार्ग दिला.
7.153.11
अभयं सिन्धुराजाय दत्त्वा द्रोणः परन्तपः ।
प्रादात्किरीटिने द्वारं पश्यन्निर्गुणतां मयि ॥ ७.१५३.११ ॥
शत्रूंना तापविणारे द्रोण, सिंधुराजाला अभय देऊन, माझ्यातील गुणहीनता पाहून, किरीटीला मार्ग देते झाले.
7.153.12
यद्यदास्यदनुज्ञां वै पूर्वमेव गृहान्प्रति ।
प्रम्थातुं सिन्धुराजस्य न भवेज्जीवितक्षयः ॥ ७.१५३.१२ ॥
सिंधुराजाने आधीच घरी परतण्याची परवानगी मागितली असती, तर त्याच्या जीवाचा नाश झाला नसता.
7.153.13
जयद्रथो जीवितार्थी गच्छमानो गृहान्प्रति ।
मयाऽनार्येण संरुद्धो द्रोणात्प्राप्याभयं रणे ॥ ७.१५३.१३ ॥
जीवनाच्या इच्छेने घराकडे जाणाऱ्या जयद्रथाला, त्या अनार्य मी रणात अडवले; द्रोणांकडून अभय मिळवून.
7.153.14
रक्षामि सैन्धवं युद्धे नैनं प्राप्स्यति फल्गुनः ।
मम सैन्यविनाशाय रुद्धो विप्रेण सैन्धवः ॥ ७.१५३.१४ ॥
युद्धात मी सैंधवाचे रक्षण करीन; फल्गुन त्याला गाठणार नाही. माझ्या सैन्याच्या नाशासाठी ब्राह्मणाने सैंधवाला रोखले.
7.153.15
तस्य मे मन्दभाग्यस्य यतमानस्य संयुगे ।
हतानि सर्वसैन्यानि हतो राजा जयद्रथः ॥ ७.१५३.१५ ॥
युद्धात प्रयत्न करणाऱ्या माझ्या मंदभाग्याने सर्व सैन्ये मारली गेली, आणि राजा जयद्रथ ठार झाला.
7.153.16
पश्य योधवरान्कर्ण शतशोऽथ सहस्रशः ।
पार्थनामाङ्कितैर्वाणैः सर्वे नीता यमक्षयम् ॥ ७.१५३.१६ ॥
कर्णा, पाहा — शेकडो-हजारो श्रेष्ठ योद्धे पार्थाच्या नावाने अंकित बाणांनी यमलोकी पाठवले गेले.
7.153.17
कथमेकरथेनाजौ बहूनां नः प्रपश्यताम् ।
विपन्नः सैन्धवो राजा योधाश्चैव सहस्रशः ॥ ७.१५३.१७ ॥
युद्धात आम्ही पुष्कळ पाहत असताना, एकाच रथाने सैंधव राजा आणि हजारो योद्धे कसे मारले गेले?
7.153.18
अद्य मे भ्रातरः क्षीणाश्चित्रसेनादयो रणे ।
भामसनं समासाद्य पश्यतां नोदुरात्मनाम् ॥ ७.१५३.१८ ॥
आज माझे बंधू चित्रसेन इत्यादी रणात नष्ट झाले; भयंकर भीमाजवळ जाऊन, त्या दुरात्म्यांनी पाहत असताना.
7.153.19
आचार्यं मा विगर्हस्व शक्त्याऽसौ युध्यते द्विजः ।
यथाबलं यथोत्साहं त्यक्त्वा जीवितमात्मनः ॥ ७.१५३.१९ ॥
आचार्यांची निंदा करू नकोस; तो ब्राह्मण आपल्या शक्तीने, बलाप्रमाणे आणि उत्साहाप्रमाणे, स्वतःच्या प्राणांची पर्वा न करता युद्ध करीत आहे.
7.153.20
यद्येनं समतिक्रम्य प्रविष्टः श्वेतवाहनः ।
नात्र सूक्ष्मोऽपि दोषःस्यादाचार्यस्य कथञ्चन ॥ ७.१५३.२० ॥
जर श्वेतवाहन अर्जुन त्याला ओलांडून आत शिरला असेल, तर यात आचार्यांचा कोणताही सूक्ष्म दोषही असू शकत नाही.
7.153.21
कृती दक्षो युवा शूरः कृतास्त्रो लघुविक्रमः ।
दिव्यास्त्रयुक्तमास्थाय रथं वानरलक्षणम् ॥ ७.१५३.२१ ॥
कुशल, चतुर, तरुण, शूर, शस्त्रविद्येत निपुण आणि वेगवान पराक्रमी असा तो दिव्य अस्त्रांनी युक्त, वानरचिन्ह असलेल्या रथावर आरूढ झाला आहे.
7.153.22
कृष्णेन च गृहीताश्वमभेद्यकचावृतः ।
गाण्डीवमजरं दिव्यं धनुरादाय वीर्यवान् ॥ ७.१५३.२२ ॥
कृष्णाने ज्याच्या घोड्यांचे लगाम धरलेले, अभेद्य केशांनी वेढलेला, वीर्यवान असा तो अजर दिव्य गांडीव धनुष्य घेऊन आहे.
7.153.23
प्रवर्षन्निशितान्बाणान्बाहुद्रविणदर्पितः ।
यदर्जुनोऽभ्ययाद्द्रोणमुपपन्नं हि तस्य तत् ॥ ७.१५३.२३ ॥
बाहुबलाच्या संपत्तीने गर्विष्ठ होऊन तीक्ष्ण बाणांचा वर्षाव करीत अर्जुन जो द्रोणांच्या दिशेने गेला, ते त्याला योग्यच आहे.
7.153.24
आचार्यः स्थविरो राजञ्शीघ्रयाने तथाऽक्षमः ।
बाहुव्यायामचेष्टायामशक्तस्तु नराधिप ॥ ७.१५३.२४ ॥
आचार्य वृद्ध आहेत, हे राजा; वेगवान रथचालनातही ते असमर्थ आहेत; हे नराधिपा, बाहुव्यायाम आणि कृतीतही ते शक्तिहीन झाले आहेत.
7.153.25
तेनैवमभ्यतिक्रान्तः श्वेताश्वः कृष्णसारथिः ।
तस्य दोषं न पश्यामि द्रोणस्यानेन हेतुना ॥ ७.१५३.२५ ॥
त्याच्याकडून असा ओलांडला गेलेला श्वेताश्व, ज्याचा सारथी कृष्ण आहे; या कारणाने मला द्रोणाचा कोणताही दोष दिसत नाही.
7.153.26
अजय्यान्पाण्डवान्मन्ये द्रोणोनास्त्रविदा मृधे ।
तथा ह्येनमतिक्रम्य प्रविष्टः श्वेतवाहनः ॥ ७.१५३.२६ ॥
युद्धात अस्त्रविद्य द्रोणाने पाहिलेले पांडव अजेय आहेत असे मला वाटते; कारण त्याला ओलांडून श्वेतवाहन आत शिरला.
7.153.27
सततं चेष्टमानानां निकृत्या विक्रमेण च ।
दैवादिष्टोऽन्यथाभावो न मन्ये विद्यते क्वचित् ॥ ७.१५३.२७ ॥
सतत प्रयत्न करणाऱ्यांसाठी, कपटाने आणि पराक्रमाने, दैवाने ठरवलेल्या परिणामाचा उलटा बदल कुठेही आहे असे मला वाटत नाही.
7.153.28
यतो नो युध्यमानानां परं शक्त्या सुयोधन ।
सैन्धवो निहतो युद्धे दैवमत्र परं स्मृतम् ॥ ७.१५३.२८ ॥
हे सुयोधना, आम्ही पूर्ण शक्तीने लढत असतानाही युद्धात सैंधव मारला गेला; येथे दैवच सर्वोच्च मानले गेले आहे.
7.153.29
परं यत्नं कुर्वतां च त्वया सार्धं रणाजिरे ।
हत्वाऽस्माकं पौरुषं वै दैवं पश्चात्करोति नः ॥ ७.१५३.२९ ॥
रणांगणावर तुझ्यासोबत मोठे प्रयत्न करणाऱ्या आमच्या पौरुषाचा नाश करून दैव नंतर आमच्याशी तसेच करते.
7.153.30
दैवोपसृष्टपुरुषो यत्कर्म कुरुते क्वचित् ।
कृतं कृतं हि तत्तस्यट दैवेन विनिपात्यते ॥ ७.१५३.३० ॥
दैवाने ग्रस्त झालेला पुरुष कुठेही जे कर्म करतो, ते केलेले असले तरी, दैवाने त्याचा नाश केला जातो.
7.153.31
यत्कर्तव्यं मनुष्येण व्यवसायवता सदा ।
तत्कार्यमविशङ्केन सिद्धिर्दैवे प्रतिष्ठिता ॥ ७.१५३.३१ ॥
उद्योगी माणसाने जे कर्तव्य असते ते शंका न बाळगता नेहमी करावे; सिद्धी दैवावरच प्रतिष्ठित आहे.
7.153.32
निकृत्या वञ्चिताः पार्था विषयोगैश्च भारत ।
दग्धा जतुगृहे चापि द्यूतेन च पराजिताः ॥ ७.१५३.३२ ॥
हे भारता! पृथेचे पुत्र कपटाने फसवले गेले; विषप्रयोगाने, लाक्षागृहात जाळले गेले आणि द्यूतात पराजित झाले.
7.153.33
राजनीतिं समाश्रित्य प्रहिताश्चैव काननम् ।
यत्नेन च कृतं तत्तद्दैवेन विनिपातितम् ॥ ७.१५३.३३ ॥
राजनीतीचा आश्रय घेऊन त्यांना वनात पाठवले गेले; प्रयत्नाने जे जे केले ते दैवाने उलथवले गेले.
7.153.34
युध्यस्व यत्नमास्थय दैवं कृत्वा निरर्थकम् ।
यततस्तव तेषां च दैवं मार्गेण यास्यति ॥ ७.१५३.३४ ॥
प्रयत्नाचा आश्रय घेऊन युद्ध कर, दैवाला निरर्थक मानून. तुझा आणि त्यांचा प्रयत्न चालू असताना दैव आपल्या मार्गानेच जाईल.
7.153.35
न तेषां मतिपूर्वं हि सुकृतं दृश्यते क्वचित् ।
दुष्कृतं तव वा वीर बुद्ध्या हीनं कुरूद्वह ॥ ७.१५३.३५ ॥
त्यांचे सुकृत बुद्धिपूर्वक केलेले कोठेही दिसत नाही; हे वीरा, कुरुश्रेष्ठा, तुझे दुष्कृतही बुद्धीविना केलेले दिसते.
7.153.36
दैवं प्रमाणं सर्वस्य सुकृतस्येतरस्य वा ।
अनन्यकर्म दैवं हि जागर्ति स्वपतामपि।
तेन युक्तो हि पुरुषः कार्याकार्ये नियुज्यते ॥ ७.१५३.३६ ॥
दैव हेच सर्वांचे प्रमाण आहे, ते सुकृत असो वा इतर. दैव, ज्याचे कर्म दुसरे नाही, झोपलेल्यांमध्येही जागे असते; त्याच्याशी युक्त झालेला माणूस कर्तव्य-अकर्तव्यात नियुक्त होतो.
7.153.37
बहूनि तव सैन्यानि योधाश्च बहवस्तव ।
न तथा पाण्डुपुत्राणामेवं युद्धमवर्तत ॥ ७.१५३.३७ ॥
तुझी सेना अनेक आहे, तुझे योद्धेही पुष्कळ आहेत; परंतु पांडुपुत्रांबरोबरचे युद्ध असे झाले नव्हते.
7.153.38
तैरल्पैर्बहवो यूयं क्षयं नीताः प्रहारिणः ।
शङ्के दैवस्य तत्कर्म पौरुषं येन नाशितम् ॥ ७.१५३.३८ ॥
त्या थोड्या लोकांनी तुमच्यासारखे पुष्कळ प्रहारकर्ते नाशाला नेले; हे दैवाचे कर्म असावे अशी मला शंका आहे, ज्याने पौरुष नष्ट केले.
7.153.39
एवं संभाषमाणानां बहु तत्तज्जनाधिप ।
पाण्डवानामनीकानि समदृश्यन्त संयुगे ॥ ७.१५३.३९ ॥
हे जनाधिपा, असे बरेच बोलत असताना युद्धात पांडवांची सेना दिसू लागली.
7.153.40
ततः प्रववृते युद्धं व्यतिषक्तरथद्विपम् ।
तावकानां परैः सार्धं राजन्दुर्मन्त्रिते तव ॥ ७.१५३.४० ॥
मग, हे राजा, तुझ्या दुर्मंत्रणेमुळे, तुझे सैन्य शत्रूंबरोबर, रथ आणि हत्ती मिसळून, युद्ध सुरू झाले.