મહાભારત · અધ્યાય 7.156
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.156.1
तस्मिन्प्रविष्टे दुर्धर्षे सृञ्जयानमितौजसि ।
अमृष्यमाणे संरब्धे का वोऽभूद्वै मतिस्तदा ॥ ७.१५६.१ ॥
તે દુર્ધર્ષ પ્રવેશ્યો ત્યારે, અમિત તેજસ્વી સૃંજયોને સહન ન કરતા ક્રોધિત થયેલા તમારા મનમાં તે સમયે કયો વિચાર આવ્યો?
7.156.2
दुर्योधनं तथा पुत्रमुक्त्वा शास्त्रातिगं मम ।
यत्प्राविशदमेयात्मा किं पार्थः प्रत्यपद्यत ॥ ७.१५६.२ ॥
શાસ્ત્રનું ઉલ્લંઘન કરનાર મારા પુત્ર દુર્યોધનને આમ કહીને, જ્યારે અમેયાત્મા પ્રવેશ્યો ત્યારે પાર્થે શું પ્રતિભાવ આપ્યો?
7.156.3
निहते सैन्धवे वीरे भूरिश्रवसि चैव ह ।
यदाऽभ्यगान्महातेजाः पाञ्चालानपराजितः ॥ ७.१५६.३ ॥
સૈંધવ વીર અને ભૂરિશ્રવા હણાયા પછી, મહાતેજસ્વી અને અપરાજિત તે પાંચાલો તરફ આવ્યો ત્યારે.
7.156.4
किममन्यत दुर्धर्षे प्रविष्टे शत्रुतापने ।
दुर्योधनस्तु किं कृत्यं प्राप्तकालममन्यत ॥ ७.१५६.४ ॥
તે દુર્ધર્ષ, શત્રુઓને તાપ આપનાર પ્રવેશ્યો ત્યારે તેણે શું વિચાર્યું? અને દુર્યોધને સમયોચિત કયું કર્તવ્ય માન્યું?
7.156.5
के च तं वरदं वीरमन्वयुर्द्विजसत्तमम् ।
के चास्य पृष्ठतोऽगच्छन्वीराः शूरस्य युध्यतः।
के पुरस्तादवर्तन्त निघ्नन्तः शास्त्रवान्रणे ॥ ७.१५६.५ ॥
વરદાતા તે વીર, દ્વિજશ્રેષ્ઠને કોણે અનુસર્યા? લડતા તે શૂરની પાછળ કયા વીરો ગયા? રણમાં પ્રહાર કરતા શાસ્ત્રજ્ઞ કોણ તેની આગળ ઊભા રહ્યા?
7.156.6
मन्येऽहं पाण्डवान्सर्वान्भारद्वाजशरार्दितान् ।
शिशिरे कम्पमाना वै कृशा गाव इव प्रभो ॥ ७.१५६.६ ॥
હે પ્રભુ, ભારદ્વાજના બાણોથી પીડિત સર્વ પાંડવો શિશિર ઋતુમાં ધ્રૂજતી દુર્બળ ગાયો જેવા થયા છે એમ હું માનું છું.
7.156.7
प्रविश्य स महेष्वासः पाञ्चालानरिमर्दनः ।
कथं नु पुरुषव्याघ्रः पञ्चत्वमुपजग्मिवान् ॥ ७.१५६.७ ॥
મહાધનુર્ધર, શત્રુમર્દન એ પુરુષવ્યાઘ્ર પાંચાલોમાં પ્રવેશીને કેવી રીતે મૃત્યુ પામ્યો?
7.156.8
सर्वेषु योधेषु च सङ्गतेषु ।
रात्रौ समेतेषु महारथेषु।
संलोड्यमानेषु पृथग्बलेषु ।
के वस्तदानीं मतिमन्त आसन् ॥ ७.१५६.८ ॥
રાત્રે બધા યોદ્ધાઓ ભેગા થયા, મહારથીઓ એકઠા થયા, જુદાં જુદાં સૈન્યો ઊથલપાથલ થતાં ત્યારે તમારામાંથી કોણ બુદ્ધિમાન હતા?
7.156.9
हतांश्चैव विषक्तांश्च पराभूतांश्च शंससि ।
रथिनो विरथांश्चैव कृतान्युद्धेषु मामकान् ॥ ७.१५६.९ ॥
યુદ્ધોમાં મરાયેલા, ફસાયેલા, પરાજિત થયેલા, રથી અને વિરથ એવા મારા માણસો વિશે તું કહે છે.
7.156.10
तेषां संलोड्यमानानां पाण्डवैर्हतचेतसाम् ।
अन्धे तमसि मग्नानामभवत्का मतिस्तदा ॥ ७.१५६.१० ॥
પાંડવોથી ઊથલાવાયેલા, હત ચિત્તવાળા, આંધળા અંધકારમાં ડૂબેલા તેમની ત્યારે કેવી મતિ હતી?
7.156.11
प्रहृष्टांश्चाप्युदग्रांश्च सन्तुष्टांश्चैव पाण्डवान् ।
शंससीहाप्रहृष्टांश्च विभ्रष्टांश्चैव मामकान् ॥ ७.१५६.११ ॥
અહીં તું પાંડવોને આનંદિત, ઉત્સાહી અને સંતુષ્ટ કહે છે; અને મારા માણસોને અપ્રસન્ન તથા ભ્રષ્ટ કહે છે.
7.156.12
कथमेषां तदा तत्र पार्थानामपलायिनाम् ।
प्रकाशमभवद्रात्रौ कथं कुरुषु सञ्जय ॥ ७.१५६.१२ ॥
હે સંજય, ત્યાં ત્યારે રાત્રે ન ભાગેલા તે પાર્થોને પ્રકાશ કેવી રીતે થયો? કુરુઓ વચ્ચે તે કેવી રીતે થયું?
7.156.13
रात्रियुद्धे तदा राजन्वर्तमाने सुदारुणे ।
द्रोणमभ्यद्रवन्सर्वे पाण्डवाः सह सोमकैः ॥ ७.१५६.१३ ॥
હે રાજન, ત્યારે રાત્રિયુદ્ધ અત્યંત ભયંકર ચાલી રહ્યું હતું, ત્યારે સર્વ પાંડવો સોમકો સાથે દ્રોણ પર ધસી ગયા.
7.156.14
ततो द्रोणः केकयांश्च धृष्टद्युम्नस्य चात्मजान् ।
सम्प्रैषयत्प्रेतलोकं सर्वानिषुभिराशुगैः ॥ ७.१५६.१४ ॥
પછી દ્રોણે કેકયોને અને ધૃષ્ટદ્યુમ્નના પુત્રોને બધાને વેગવાન બાણોથી પ્રેતલોક મોકલી દીધા.
7.156.15
तस्य प्रमुखतो राजन्येऽवर्तन्त महारथाः ।
तान्सर्वान्प्रेषयामास पितृलोकं स भारत ॥ ७.१५६.१५ ॥
હે રાજન, તેની સામે આવેલા મહારથીઓ બધાને, હે ભારત, તેણે પિતૃલોક મોકલી દીધા.
7.156.16
प्रमथ्नन्तं तदा वीरान्भारद्वाजं महारथम् ।
अभ्यवर्तत सङ्क्रुद्धः शिबी राजा प्रतापवान् ॥ ७.१५६.१६ ॥
ત્યારે વીરોને કચડતા મહારથી ભારદ્વાજ (દ્રોણ) સામે ક્રોધે ભરાયેલો પ્રતાપી રાજા શિબિ આગળ વધ્યો.
7.156.17
तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य पाण्डवानां महारथम् ।
विव्याध दशभिर्द्रोणः सर्वपारशवैः शितैः ॥ ७.१५६.१७ ॥
પાંડવોના તે મહારથીને ધસી આવતો જોઈને દ્રોણે સર્વ-પારશવ નામના તીક્ષ્ણ બાણોથી દસ બાણો વડે તેને વીંધી નાખ્યો.
7.156.18
तं शिबिः प्रतिविव्याध त्रिंशता निशितैः शरैः ।
सारथिं चास्य भुल्लेन स्मयमानो न्यपातयत् ॥ ७.१५६.१८ ॥
શિબિએ સામે તીક્ષ્ણ ત્રીસ બાણોથી તેને વીંધ્યો; હસતાં હસતાં એક ભલ્લ બાણથી તેના સારથિને પાડી નાખ્યો.
7.156.19
तस्य द्रोणो हयान्हत्वा सारथिं च महात्मनः ।
अथाऽस्य सशिरस्त्राणं शिरः कायादपाहरत् ॥ ७.१५६.१९ ॥
દ્રોણે તે મહાત્માના ઘોડા અને સારથિને મારી નાખ્યા, પછી શિરસ્ત્રાણ સહિત તેનું માથું ધડથી કાપી નાખ્યું.
7.156.20
ततोऽस्य सारथिं क्षिप्रमन्यं दुर्योधनोऽदिशत् ।
स तेन सङ्गृहीताश्वः पुनरभ्यद्रवद्रिपून् ॥ ७.१५६.२० ॥
પછી દુર્યોધને તરત તેના માટે બીજો સારથિ નિયુક્ત કર્યો; તેણે ઘોડા સંભાળીને ફરી શત્રુઓ પર હુમલો કર્યો.
7.156.21
कलिङ्गानामनीकेन कालिङ्गस्य सुतो रणे ।
पूर्वं पितृवधात्क्रुद्धौ भीमसेनमुपाद्रवत् ॥ ७.१५६.२१ ॥
કલિંગોની સેના સાથે કાલિંગનો પુત્ર, પિતાના વધને કારણે પહેલેથી ક્રોધિત થઈને, યુદ્ધમાં ભીમસેન પર ધસી ગયો.
7.156.22
स भीमं पञ्चभिर्विद्ध्वा पुनर्विव्याध सप्तभिः ।
विशोकं त्रिभिरानर्च्छद्वजमेकेन पत्रिणा ॥ ७.१५६.२२ ॥
તેણે ભીમને પાંચ બાણે વીંધ્યો, ફરી સાતે વીંધ્યો; ત્રણે વિશોકને ઘાયલ કર્યો અને એક પાંખવાળા બાણે ધ્વજ કાપી નાખ્યો.
7.156.23
कलिङ्गानां तु तं शूरं क्रुद्धं क्रुद्धो वृकोदरः ।
रथाद्रथमभिद्रुत्य मुष्टिनाऽभिजघान ह ॥ ७.१५६.२३ ॥
કલિંગોના તે ક્રોધિત વીર પર ક્રોધિત વૃકોદરે એક રથથી બીજા રથ પર ધસી જઈ મુઠ્ઠીથી તેને પ્રહાર કર્યો.
7.156.24
तस्य मुष्टिहतस्याजौ पाण्डवेन बलीयसा ।
सर्वाण्यस्थीनि सहसा प्रापतन्वै पृथक्पृथक् ॥ ७.१५६.२४ ॥
યુદ્ધમાં બળવાન પાંડવની મુઠ્ઠીથી પ્રહાર પામતાં તેના બધા હાડકાં અચાનક એક પછી એક તૂટી પડ્યાં.
7.156.25
तस्मिन्हते तदा तेन सिंहनादो महानभूत् ।
पाञ्चालानां महाराज साधुसाध्विति पाण्डवम् ॥ ७.१५६.२५ ॥
તે માર્યો ગયો ત્યારે તેના દ્વારા મહાન સિંહનાદ થયો. હે મહારાજ, પાંચાલોએ પાંડવને 'સાધુ સાધુ' કહ્યું.
7.156.26
तं कर्णो भ्रातरश्चास्य नामृष्यन्त परन्तप ।
ते भीमसेनं नाराचैर्जघ्नुराशीविषोपमैः ॥ ७.१५६.२६ ॥
કર્ણ અને તેના ભાઈઓ તે સહન ન કરી શક્યા. હે શત્રુતાપન, તેમણે ભીમસેનને ઝેરી સર્પો જેવા લોખંડી બાણોથી પ્રહાર કર્યો.
7.156.27
ततः शत्रुरथं त्यक्त्वा भीमो द्रुमरथं गतः ।
द्रुमं चास्यन्तमनिशं मुष्टिना समपोथयत् ॥ ७.१५६.२७ ॥
પછી ભીમ શત્રુનો રથ છોડીને વૃક્ષરથ પર ગયો; તે વૃક્ષનો અગ્રભાગ સતત મુઠ્ઠીથી સંપૂર્ણપણે ચૂરો કરી નાખ્યો.
7.156.28
यथा काचमणिर्न्यस्तो मुष्टिनैकेन लीलया ।
स हतः सर्वथा चूर्णो रक्तमेवोदपद्यत ॥ ७.१५६.२८ ॥
કાચના મણિને એક મુઠ્ઠીથી રમતાં રમતાં દબાવતાં જેમ તે ભાંગી જાય, તેમ તે પ્રહાર પામીને સંપૂર્ણ ચૂરો થયો; તેમાંથી માત્ર રક્ત જ નીકળ્યું.
7.156.29
तथा चूर्णमभूत्तत्र कर्णभ्राता द्रुमस्तथा ।
स तदा पाण्डुपुत्रेण बलिनाऽभिहतोऽपतत् ॥ ७.१५६.२९ ॥
તેવી જ રીતે ત્યાં કર્ણનો ભાઈ એવો તે વૃક્ષ પણ ચૂરો થયો; ત્યારે બળવાન પાંડુપુત્રના પ્રહારથી તે પડી ગયો.
7.156.30
तं निहत्य महाराज भीमसेनो महाबलः ।
जयरातरथं प्राप्य मुहुः सिंह इवानदत् ॥ ७.१५६.३० ॥
હે મહારાજ, તેને મારીને મહાબળવાન ભીમસેન જયદ્રથના રથ પાસે પહોંચ્યો અને સિંહની જેમ વારંવાર ગર્જના કરવા લાગ્યો.
7.156.31
जयरातं तु चरणे गृह्य भीमो महाबलः ।
सूतं चास्य महाबाहुर्गृह्य राजंस्तथैव च ॥ ७.१५६.३१ ॥
મહાબલી ભીમે જયદ્રથનો પગ પકડ્યો; હે રાજન, એ જ રીતે મહાબાહુએ તેના સારથિને પણ પકડ્યો.
7.156.32
पादयोर्गृह्य तौ वीरौ भीमः कर्णस्य पश्यतः ।
भूमावाविद्ध्य जघ्ने स तौ च प्राणैर्व्ययुज्यताम् ॥ ७.१५६.३२ ॥
કર્ણ જોતો હતો ત્યારે ભીમે તે બે વીરોના પગ પકડી જમીન પર પછાડીને તેમને મારી નાખ્યા; તેમના પ્રાણ નીકળી ગયા.
7.156.33
कर्णस्तु पाण्डवे शक्तिं काञ्चनीं समवासृजत् ।
ततस्तामेव जग्राह प्रहसन्पाण्डुनन्दनः ॥ ७.१५६.३३ ॥
કર્ણે પાંડવ પર સોનાની શક્તિ ફેંકી; ત્યારે પાંડુપુત્રે હસતાં હસતાં તેને જ પકડી લીધી.
7.156.34
कर्णायैव च दुर्धर्षश्चिक्षेपाजौ वृकोदरः ।
तामापतन्तीं चिच्छेद शकुनिस्तैलपायिना ॥ ७.१५६.३४ ॥
દુર્ધર્ષ વૃકોદરે યુદ્ધમાં એ જ કર્ણ પર ફેંકી; તે આવતી હતી ત્યારે તૈલપાયી શકુનિએ તેને કાપી નાખી.
7.156.35
एतत्कृत्वा महत्कर्म रणेऽद्भुतपराक्रमः ।
पुनः स्वरथमास्थाय दुद्राव तव वाहिनीम् ॥ ७.१५६.३५ ॥
યુદ્ધમાં આ મહાન કર્મ કરીને અદ્ભુત પરાક્રમી તે ફરી પોતાના રથ પર ચઢીને તમારી સેના તરફ દોડી ગયો.
7.156.36
तमायान्तं जिघांसन्तं भीमं क्रुद्धमिवान्तकम् ।
न्यवारयन्महाबाहुं तव पुत्रा विशाम्पते।
महता शरवर्षेण च्छादयन्तो महारथाः ॥ ७.१५६.३६ ॥
હે પ્રજાપતિ, ક્રોધિત યમ જેવો મારવા ઇચ્છતો આવતો મહાબાહુ ભીમ તમારા પુત્રોએ રોક્યો; મહારથીઓએ ભારે બાણવર્ષાથી તેને ઢાંકીને અટકાવ્યો.
7.156.37
दुर्मदस्य ततो भीमः प्रहसन्निव संयुगे ।
सारथिं च हयांश्चैव शरैर्निन्ये यमक्षयम् ॥ ७.१५६.३७ ॥
ત્યારબાદ ભીમે યુદ્ધમાં જાણે હસતાં હસતાં દુર્મદના સારથિ અને ઘોડાઓને બાણોથી યમલોક મોકલ્યા.
7.156.38
दुर्मदस्तु ततो यानं दुष्कर्णस्यावचक्रमे ।
तावेकरथमारूढौ भ्रातरौ परतापनौ। ॥ ७.१५६.३८ ॥
પછી દુર્મદ દુષ્કર્ણના રથ તરફ ગયો. શત્રુઓને તપાવનારા એ બે ભાઈઓ એક જ રથ પર ચડ્યા.
7.156.39
सङ्ग्रामशिरसो मध्ये भीमं द्वावप्यधावताम् ।
यथाम्बुपतिमित्रौ हि तारकं दैत्यसत्तमम् ॥ ७.१५६.३९ ॥
યુદ્ધના મોખરે વચ્ચે એ બંને પણ ભીમ તરફ દોડ્યા, જેમ જળપતિના બે મિત્રો દૈત્યશ્રેષ્ઠ તારક પર દોડ્યા હતા.
7.156.40
ततस्तु दुर्मदश्चैव दुष्कर्णश्च तवात्मजौ ।
रथमेकं समारुह्य भीमं बाणैरविध्यताम् ॥ ७.१५६.४० ॥
પછી તમારા બે પુત્રો દુર્મદ અને દુષ્કર્ણે એક જ રથ પર ચડીને ભીમને બાણોથી વીંધ્યો.
7.156.41
ततः कर्णस्य मिषतो द्रौणेर्दुर्योधनस्य च ।
कृपस्य सोमदत्तस्य बाह्लीकस्य च पाण्डवः ॥ ७.१५६.४१ ॥
ત્યારે કર્ણ, દ્રોણપુત્ર, દુર્યોધન, કૃપ, સોમદત્ત અને બાહ્લીક જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે પાંડવ (ભીમ)...
7.156.42
दुर्मदस्य च वीरस्य दुष्कर्णस्य च तं रथम् ।
पादप्रहारेण धरां प्रावेशयदरिन्दमः ॥ ७.१५६.४२ ॥
શત્રુઓનું દમન કરનારા એ વીરે દુર્મદ અને દુષ્કર્ણના એ રથને પગના પ્રહારથી ધરતીમાં ઉતારી દીધો.
7.156.43
ततः सुतौ ते बलिनौ शूरौ दुष्कर्णदुर्मदौ ।
मुष्टिनाऽऽहत्य सङ्क्रुद्धौ ममर्द चरणेन ह ॥ ७.१५६.४३ ॥
ત્યારે આપના બળવાન અને શૂરવીર બે પુત્રો દુષ્કર્ણ અને દુર્મદે ક્રોધે ભરાઈ મુઠ્ઠીથી પ્રહાર કરી પગથી કચડ્યો.
7.156.44
ततो हाहाकृते सैन्ये दृष्ट्वा भीमं नृपाऽब्रुवन् ।
रुद्रोऽयं भीमरूपेण धार्तराष्ट्रेषु युध्यति ॥ ७.१५६.४४ ॥
ત્યારે સૈન્યમાં હાહાકાર મચી ગયો. ભીમને જોઈ રાજાઓ બોલ્યા, 'આ તો ભયંકર રૂપધારી રુદ્ર છે, જે ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો સાથે યુદ્ધ કરે છે.'
7.156.45
एवमुक्त्वा पलायन्ते सर्वे भारत पार्थिवाः ।
विसंज्ञा वाहयन्वाहान्न च द्वौ सह धावतः ॥ ७.१५६.४५ ॥
હે ભારત, આમ કહીને સર્વ રાજાઓ ભાગી ગયા. ગભરાઈને ઘોડા હાંકતા બે જણ પણ સાથે દોડી ન શક્યા.
7.156.46
ततो बले भृशलुलिते निशामुखे ।
सुपूजितो नृपवृषभैर्वृकोदरः।
महाबलः कमलविबुद्धलोचनो ।
युधिष्ठिरं नृपतिमपूजयद्बली ॥ ७.१५६.४६ ॥
સૈન્ય અત્યંત વ્યાકુળ થયું ત્યારે રાત્રિના આરંભે, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠો દ્વારા સારી રીતે સન્માનિત મહાબલી વૃકોદરે, કમળ જેવી ખુલ્લી આંખોથી, રાજા યુધિષ્ઠિરને સન્માન આપ્યું.
7.156.47
ततो यमौ द्रुपदविराटकेकया ।
युधिष्ठिरश्चापि परां मुदं ययुः।
वृकोदरं भृशमनुपूजयंश्च ते ।
यथान्धके प्रतिनिहते हरं सुराः ॥ ७.१५६.४७ ॥
ત્યારે યમળો (નકુળ-સહદેવ), દ્રુપદ, વિરાટ, કેકય અને યુધિષ્ઠિર પણ અત્યંત આનંદ પામ્યા. અંધક માર્યો ગયો ત્યારે દેવોએ હરનું સન્માન કર્યું હતું તેમ તેમણે વૃકોદરનું પણ ખૂબ સન્માન કર્યું.
7.156.48
ततः सुतास्ते वरुणात्मजोपमा ।
रुपान्विताः सह गुरुणा महात्मना।
वृकोदरं सरथपदातिकुञ्जरा ।
युयुत्सवो भृशमभिपर्यवारयन् ॥ ७.१५६.४८ ॥
ત્યારે વરુણપુત્રો સમાન રૂપવાન આપના પુત્રો, મહાત્મા ગુરુ (દ્રોણ) સાથે, રથ, પાયદળ અને હાથીઓ સહિત, યુદ્ધની ઇચ્છાથી વૃકોદરને ચારેય બાજુએથી ભારે ઘેરીને રોકવા લાગ્યા.
7.156.49
ततो यमौ द्रुपदसुताः ससैनिका ।
युधिष्ठिरद्रुपदविराटसात्वताः।
घटोत्कचो जयविजयौ द्रुमो वृकः ।
ससृञ्जयास्तव तनयानवारयन् ॥ ७.१५६.४९ ॥
ત્યારે યમલ બંધુઓ, દ્રુપદના પુત્રો સૈન્ય સહિત, યુધિષ્ઠિર, દ્રુપદ, વિરાટ અને સાત્વતો, ઘટોત્કચ, જય અને વિજય, દ્રુમ અને વૃક, સૃંજયો સાથે, તમારા પુત્રોને રોકવા લાગ્યા.
7.156.50
ततोऽभवत्तिमिरघनैरिवावृते ।
महाभये भयदमतीव दारुणम्।
निशामुखे वृकबलगृध्रमोदनं ।
महात्मना नृपवर युद्धमद्भुतम् ॥ ७.१५६.५० ॥
ત્યારે રાત્રિના આરંભે ગાઢ અંધકારથી ઢંકાયેલા જેવું, અતિ ભયંકર અને ભય ઉપજાવનારું મહાભય થયું, હે નૃપશ્રેષ્ઠ, વરુઓ, સૈન્ય અને ગીધોને આનંદ આપનારું અદ્ભુત યુદ્ધ થયું.