महाभारत · अध्याय 7.156
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.156.1
तस्मिन्प्रविष्टे दुर्धर्षे सृञ्जयानमितौजसि ।
अमृष्यमाणे संरब्धे का वोऽभूद्वै मतिस्तदा ॥ ७.१५६.१ ॥
तो दुर्धर्ष प्रवेश करताच, अमितपराक्रमी सृंजयांना सहन न करता संतप्त झालेल्या तेव्हा तुमच्या मनात कोणता विचार आला?
7.156.2
दुर्योधनं तथा पुत्रमुक्त्वा शास्त्रातिगं मम ।
यत्प्राविशदमेयात्मा किं पार्थः प्रत्यपद्यत ॥ ७.१५६.२ ॥
माझा पुत्र दुर्योधन, जो शास्त्राचे उल्लंघन करणारा आहे, त्याला असे सांगून, जो अमेयात्मा प्रविष्ट झाला, तेव्हा पार्थाने काय प्रतिकार केला?
7.156.3
निहते सैन्धवे वीरे भूरिश्रवसि चैव ह ।
यदाऽभ्यगान्महातेजाः पाञ्चालानपराजितः ॥ ७.१५६.३ ॥
सैंधव वीर आणि भूरिश्रवा मारले गेल्यावर, महातेजस्वी आणि अपराजित तो पांचालांवर चालून आला तेव्हा.
7.156.4
किममन्यत दुर्धर्षे प्रविष्टे शत्रुतापने ।
दुर्योधनस्तु किं कृत्यं प्राप्तकालममन्यत ॥ ७.१५६.४ ॥
तो दुर्धर्ष, शत्रूंना संतप्त करणारा प्रविष्ट झाल्यावर त्याने काय विचार केला? आणि दुर्योधनाने योग्य काळी कोणते कर्तव्य मानले?
7.156.5
के च तं वरदं वीरमन्वयुर्द्विजसत्तमम् ।
के चास्य पृष्ठतोऽगच्छन्वीराः शूरस्य युध्यतः।
के पुरस्तादवर्तन्त निघ्नन्तः शास्त्रवान्रणे ॥ ७.१५६.५ ॥
वरदाता त्या वीराला, द्विजश्रेष्ठाला कोणी अनुसरले? लढणाऱ्या त्या शूराच्या मागे कोणते वीर गेले? रणात प्रहार करीत शास्त्रज्ञ कोण त्याच्या पुढे उभे राहिले?
7.156.6
मन्येऽहं पाण्डवान्सर्वान्भारद्वाजशरार्दितान् ।
शिशिरे कम्पमाना वै कृशा गाव इव प्रभो ॥ ७.१५६.६ ॥
हे प्रभो, भारद्वाजाच्या बाणांनी पीडित झालेले सर्व पांडव शिशिर ऋतूत थरथरणाऱ्या कृश गायींसारखे झाले आहेत असे मला वाटते.
7.156.7
प्रविश्य स महेष्वासः पाञ्चालानरिमर्दनः ।
कथं नु पुरुषव्याघ्रः पञ्चत्वमुपजग्मिवान् ॥ ७.१५६.७ ॥
महाधनुर्धर, शत्रुमर्दन करणारा तो पुरुषव्याघ्र पांचालांमध्ये प्रवेश करून कसा मृत्यू पावला?
7.156.8
सर्वेषु योधेषु च सङ्गतेषु ।
रात्रौ समेतेषु महारथेषु।
संलोड्यमानेषु पृथग्बलेषु ।
के वस्तदानीं मतिमन्त आसन् ॥ ७.१५६.८ ॥
रात्री सर्व योद्धे एकत्र झाले असताना, महारथी जमले असताना, वेगळी सैन्ये ढवळली जात असताना तेव्हा तुमच्यात कोण बुद्धिमान होते?
7.156.9
हतांश्चैव विषक्तांश्च पराभूतांश्च शंससि ।
रथिनो विरथांश्चैव कृतान्युद्धेषु मामकान् ॥ ७.१५६.९ ॥
युद्धांत मारले गेलेल्या, अडकलेल्या, पराभूत झालेल्या, रथी आणि विरथ अशा माझ्या माणसांबद्दल तू सांगतोस.
7.156.10
तेषां संलोड्यमानानां पाण्डवैर्हतचेतसाम् ।
अन्धे तमसि मग्नानामभवत्का मतिस्तदा ॥ ७.१५६.१० ॥
पांडवांनी ढवळून टाकलेल्या, हतचित्त झालेल्या, आंधळ्या अंधारात बुडालेल्या त्यांची तेव्हा काय मती होती?
7.156.11
प्रहृष्टांश्चाप्युदग्रांश्च सन्तुष्टांश्चैव पाण्डवान् ।
शंससीहाप्रहृष्टांश्च विभ्रष्टांश्चैव मामकान् ॥ ७.१५६.११ ॥
येथे तू पांडवांना आनंदित, उत्साहित आणि संतुष्ट असे सांगतोस; आणि माझ्या माणसांना आनंदहीन व भ्रष्ट असे सांगतोस.
7.156.12
कथमेषां तदा तत्र पार्थानामपलायिनाम् ।
प्रकाशमभवद्रात्रौ कथं कुरुषु सञ्जय ॥ ७.१५६.१२ ॥
हे संजया, तेथे तेव्हा रात्री न पळणाऱ्या त्या पार्थांना प्रकाश कसा झाला? कौरवांमध्ये तो कसा झाला?
7.156.13
रात्रियुद्धे तदा राजन्वर्तमाने सुदारुणे ।
द्रोणमभ्यद्रवन्सर्वे पाण्डवाः सह सोमकैः ॥ ७.१५६.१३ ॥
हे राजा, तेव्हा रात्रियुद्ध अत्यंत भयानक चालू असताना सर्व पांडव सोमकांसह द्रोणावर चालून गेले.
7.156.14
ततो द्रोणः केकयांश्च धृष्टद्युम्नस्य चात्मजान् ।
सम्प्रैषयत्प्रेतलोकं सर्वानिषुभिराशुगैः ॥ ७.१५६.१४ ॥
नंतर द्रोणाने केकयांना आणि धृष्टद्युम्नाच्या पुत्रांना सर्वांना वेगवान बाणांनी प्रेतलोकाकडे पाठवले.
7.156.15
तस्य प्रमुखतो राजन्येऽवर्तन्त महारथाः ।
तान्सर्वान्प्रेषयामास पितृलोकं स भारत ॥ ७.१५६.१५ ॥
हे राजा, त्याच्यासमोर आलेल्या सर्व महारथींना, हे भारता, त्याने पितृलोकाकडे पाठवले.
7.156.16
प्रमथ्नन्तं तदा वीरान्भारद्वाजं महारथम् ।
अभ्यवर्तत सङ्क्रुद्धः शिबी राजा प्रतापवान् ॥ ७.१५६.१६ ॥
तेव्हा वीरांना चिरडणाऱ्या महारथी भारद्वाजाच्या (द्रोणाच्या) विरुद्ध संतप्त झालेला प्रतापी राजा शिबी पुढे सरसावला.
7.156.17
तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य पाण्डवानां महारथम् ।
विव्याध दशभिर्द्रोणः सर्वपारशवैः शितैः ॥ ७.१५६.१७ ॥
पांडवांच्या त्या महारथीला धावून येताना पाहून द्रोणाने सर्वपारशव नावाच्या तीक्ष्ण बाणांनी दहा बाणांनी त्याला भेदले.
7.156.18
तं शिबिः प्रतिविव्याध त्रिंशता निशितैः शरैः ।
सारथिं चास्य भुल्लेन स्मयमानो न्यपातयत् ॥ ७.१५६.१८ ॥
शिबीने प्रत्युत्तरादाखल तीक्ष्ण तीस बाणांनी त्याला भेदले; हसत हसत एका भल्ल बाणाने त्याच्या सारथ्याला पाडले.
7.156.19
तस्य द्रोणो हयान्हत्वा सारथिं च महात्मनः ।
अथाऽस्य सशिरस्त्राणं शिरः कायादपाहरत् ॥ ७.१५६.१९ ॥
द्रोणाने त्या महात्म्याचे घोडे आणि सारथी मारले; मग शिरस्त्राणासह त्याचे मस्तक धडापासून छाटले.
7.156.20
ततोऽस्य सारथिं क्षिप्रमन्यं दुर्योधनोऽदिशत् ।
स तेन सङ्गृहीताश्वः पुनरभ्यद्रवद्रिपून् ॥ ७.१५६.२० ॥
मग दुर्योधनाने त्याच्यासाठी ताबडतोब दुसरा सारथी नेमला; त्याने घोडे सावरून पुन्हा शत्रूंवर धाव घेतली.
7.156.21
कलिङ्गानामनीकेन कालिङ्गस्य सुतो रणे ।
पूर्वं पितृवधात्क्रुद्धौ भीमसेनमुपाद्रवत् ॥ ७.१५६.२१ ॥
कलिंगांच्या सैन्यासह कालिंगाचा पुत्र, वडिलांच्या वधामुळे आधीच क्रुद्ध होऊन, रणात भीमसेनावर चालून गेला.
7.156.22
स भीमं पञ्चभिर्विद्ध्वा पुनर्विव्याध सप्तभिः ।
विशोकं त्रिभिरानर्च्छद्वजमेकेन पत्रिणा ॥ ७.१५६.२२ ॥
त्याने भीमाला पाच बाणांनी विद्ध केले, पुन्हा सातांनी विद्ध केले; तीन बाणांनी विशोकाला घायाळ केले आणि एका पंखेदार बाणाने ध्वज छेदला.
7.156.23
कलिङ्गानां तु तं शूरं क्रुद्धं क्रुद्धो वृकोदरः ।
रथाद्रथमभिद्रुत्य मुष्टिनाऽभिजघान ह ॥ ७.१५६.२३ ॥
कलिंगांच्या त्या क्रुद्ध वीरावर क्रुद्ध झालेल्या वृकोदराने एका रथावरून दुसऱ्या रथावर झेप घेऊन मुठीने त्याला प्रहार केला.
7.156.24
तस्य मुष्टिहतस्याजौ पाण्डवेन बलीयसा ।
सर्वाण्यस्थीनि सहसा प्रापतन्वै पृथक्पृथक् ॥ ७.१५६.२४ ॥
युद्धात बलवान पांडवाच्या मुठीच्या प्रहाराने त्याची सर्व हाडे अचानक एकेक करून तुटून पडली.
7.156.25
तस्मिन्हते तदा तेन सिंहनादो महानभूत् ।
पाञ्चालानां महाराज साधुसाध्विति पाण्डवम् ॥ ७.१५६.२५ ॥
तो मारला गेल्यावर तेव्हा त्याच्याकडून महान सिंहनाद झाला. हे महाराज, पांचाळ पांडवाला 'साधु साधु' म्हणाले.
7.156.26
तं कर्णो भ्रातरश्चास्य नामृष्यन्त परन्तप ।
ते भीमसेनं नाराचैर्जघ्नुराशीविषोपमैः ॥ ७.१५६.२६ ॥
कर्ण आणि त्याच्या भावांना ते सहन झाले नाही. हे शत्रुतापना, त्यांनी विषारी सापांसारख्या लोखंडी बाणांनी भीमसेनाला घायाळ केले.
7.156.27
ततः शत्रुरथं त्यक्त्वा भीमो द्रुमरथं गतः ।
द्रुमं चास्यन्तमनिशं मुष्टिना समपोथयत् ॥ ७.१५६.२७ ॥
मग शत्रूचा रथ सोडून भीम वृक्षरथावर गेला; त्या झाडाचा शेंडा सतत मुठीने पूर्णपणे चेंदामेंदा केला.
7.156.28
यथा काचमणिर्न्यस्तो मुष्टिनैकेन लीलया ।
स हतः सर्वथा चूर्णो रक्तमेवोदपद्यत ॥ ७.१५६.२८ ॥
काचेचा मणी एका मुठीने खेळता खेळता दाबला तर जसा चुरडतो, तसाच तो आदळला जाऊन पूर्णपणे चुरा झाला; त्यातून केवळ रक्तच उद्भवले.
7.156.29
तथा चूर्णमभूत्तत्र कर्णभ्राता द्रुमस्तथा ।
स तदा पाण्डुपुत्रेण बलिनाऽभिहतोऽपतत् ॥ ७.१५६.२९ ॥
तसाच तिथे कर्णाचा भाऊ असलेला तो वृक्षही चुरा झाला; तेव्हा बलवान पांडुपुत्राच्या प्रहाराने तो कोसळला.
7.156.30
तं निहत्य महाराज भीमसेनो महाबलः ।
जयरातरथं प्राप्य मुहुः सिंह इवानदत् ॥ ७.१५६.३० ॥
हे महाराज, त्याला मारून महाबली भीमसेन जयद्रथाच्या रथाजवळ पोहोचला आणि सिंहासारखा वारंवार गर्जना करू लागला.
7.156.31
जयरातं तु चरणे गृह्य भीमो महाबलः ।
सूतं चास्य महाबाहुर्गृह्य राजंस्तथैव च ॥ ७.१५६.३१ ॥
महाबली भीमाने जयद्रथाचा पाय धरला; हे राजा, तसेच महाबाहूने त्याच्या सारथ्यालाही धरले.
7.156.32
पादयोर्गृह्य तौ वीरौ भीमः कर्णस्य पश्यतः ।
भूमावाविद्ध्य जघ्ने स तौ च प्राणैर्व्ययुज्यताम् ॥ ७.१५६.३२ ॥
कर्ण पाहत असताना भीमाने त्या दोन वीरांचे पाय धरून जमिनीवर आपटून त्यांना ठार केले; त्यांचे प्राण गेले.
7.156.33
कर्णस्तु पाण्डवे शक्तिं काञ्चनीं समवासृजत् ।
ततस्तामेव जग्राह प्रहसन्पाण्डुनन्दनः ॥ ७.१५६.३३ ॥
कर्णाने पांडवावर सोन्याची शक्ती फेकली; तेव्हा पांडुपुत्राने हसत हसत तीच पकडली.
7.156.34
कर्णायैव च दुर्धर्षश्चिक्षेपाजौ वृकोदरः ।
तामापतन्तीं चिच्छेद शकुनिस्तैलपायिना ॥ ७.१५६.३४ ॥
दुर्धर्ष वृकोदराने युद्धात तीच कर्णावर फेकली; ती येत असताना तैलपायी शकुनीने ती छेदली.
7.156.35
एतत्कृत्वा महत्कर्म रणेऽद्भुतपराक्रमः ।
पुनः स्वरथमास्थाय दुद्राव तव वाहिनीम् ॥ ७.१५६.३५ ॥
युद्धात हे महान कर्म करून अद्भुत पराक्रमी भीम पुन्हा आपल्या रथावर चढून तुझ्या सेनेकडे धावला.
7.156.36
तमायान्तं जिघांसन्तं भीमं क्रुद्धमिवान्तकम् ।
न्यवारयन्महाबाहुं तव पुत्रा विशाम्पते।
महता शरवर्षेण च्छादयन्तो महारथाः ॥ ७.१५६.३६ ॥
हे प्रजापती, क्रुद्ध यमासारखा मारण्याच्या इच्छेने येणाऱ्या महाबाहू भीमाला तुझ्या पुत्रांनी अडवले; महारथींनी मोठ्या बाणवर्षावाने त्याला झाकून थोपवले.
7.156.37
दुर्मदस्य ततो भीमः प्रहसन्निव संयुगे ।
सारथिं च हयांश्चैव शरैर्निन्ये यमक्षयम् ॥ ७.१५६.३७ ॥
मग भीमाने युद्धात जणू हसत दुर्मदाच्या सारथ्याला आणि घोड्यांना बाणांनी यमलोकी पाठवले.
7.156.38
दुर्मदस्तु ततो यानं दुष्कर्णस्यावचक्रमे ।
तावेकरथमारूढौ भ्रातरौ परतापनौ। ॥ ७.१५६.३८ ॥
मग दुर्मद दुष्कर्णाच्या रथाकडे गेला. शत्रूंना पीडा देणारे ते दोघे भाऊ एकाच रथावर चढले.
7.156.39
सङ्ग्रामशिरसो मध्ये भीमं द्वावप्यधावताम् ।
यथाम्बुपतिमित्रौ हि तारकं दैत्यसत्तमम् ॥ ७.१५६.३९ ॥
युद्धाच्या अग्रभागी मध्यभागी ते दोघेही भीमावर धावले, जसे जलपतीचे दोन मित्र दैत्यश्रेष्ठ तारकावर धावले.
7.156.40
ततस्तु दुर्मदश्चैव दुष्कर्णश्च तवात्मजौ ।
रथमेकं समारुह्य भीमं बाणैरविध्यताम् ॥ ७.१५६.४० ॥
मग आपल्या दोन्ही पुत्रांनी, दुर्मद आणि दुष्कर्णाने, एकाच रथावर चढून भीमाला बाणांनी विंधले.
7.156.41
ततः कर्णस्य मिषतो द्रौणेर्दुर्योधनस्य च ।
कृपस्य सोमदत्तस्य बाह्लीकस्य च पाण्डवः ॥ ७.१५६.४१ ॥
तेव्हा कर्ण, द्रोणपुत्र, दुर्योधन, कृप, सोमदत्त आणि बाह्लीक पाहत असताना पांडव (भीम)...
7.156.42
दुर्मदस्य च वीरस्य दुष्कर्णस्य च तं रथम् ।
पादप्रहारेण धरां प्रावेशयदरिन्दमः ॥ ७.१५६.४२ ॥
शत्रूंचे दमन करणाऱ्या त्या वीराने दुर्मद आणि दुष्कर्णाचा तो रथ पायाच्या प्रहाराने धरणीत रुतवला.
7.156.43
ततः सुतौ ते बलिनौ शूरौ दुष्कर्णदुर्मदौ ।
मुष्टिनाऽऽहत्य सङ्क्रुद्धौ ममर्द चरणेन ह ॥ ७.१५६.४३ ॥
तेव्हा आपले बलवान व शूर दोन पुत्र दुष्कर्ण व दुर्मद संतापून मुठीने प्रहार करून पायाने चिरडू लागले.
7.156.44
ततो हाहाकृते सैन्ये दृष्ट्वा भीमं नृपाऽब्रुवन् ।
रुद्रोऽयं भीमरूपेण धार्तराष्ट्रेषु युध्यति ॥ ७.१५६.४४ ॥
तेव्हा सैन्यात हाहाकार झाला. भीमाला पाहून राजे म्हणाले, 'हा तर भयंकर रूपातील रुद्रच धृतराष्ट्रपुत्रांशी युद्ध करत आहे.'
7.156.45
एवमुक्त्वा पलायन्ते सर्वे भारत पार्थिवाः ।
विसंज्ञा वाहयन्वाहान्न च द्वौ सह धावतः ॥ ७.१५६.४५ ॥
हे भरता, असे बोलून सर्व राजे पळून गेले. गोंधळून घोडे हाकणारे दोघे एकत्र धावूही शकले नाहीत.
7.156.46
ततो बले भृशलुलिते निशामुखे ।
सुपूजितो नृपवृषभैर्वृकोदरः।
महाबलः कमलविबुद्धलोचनो ।
युधिष्ठिरं नृपतिमपूजयद्बली ॥ ७.१५६.४६ ॥
सैन्य अत्यंत विस्कळित झाले असता रात्रीच्या प्रारंभी, नृपश्रेष्ठांकडून चांगला सन्मानित झालेला महाबली वृकोदर, कमळासारखे उघडे डोळे असलेला, राजा युधिष्ठिराचा सन्मान करता झाला.
7.156.47
ततो यमौ द्रुपदविराटकेकया ।
युधिष्ठिरश्चापि परां मुदं ययुः।
वृकोदरं भृशमनुपूजयंश्च ते ।
यथान्धके प्रतिनिहते हरं सुराः ॥ ७.१५६.४७ ॥
तेव्हा यमल (नकुल-सहदेव), द्रुपद, विराट, केकय आणि युधिष्ठिर हेही अत्यंत आनंदित झाले. अंधक मारला गेल्यावर देवांनी हराचा (शिवाचा) सन्मान केला, तसा त्यांनी वृकोदराचाही फार सन्मान केला.
7.156.48
ततः सुतास्ते वरुणात्मजोपमा ।
रुपान्विताः सह गुरुणा महात्मना।
वृकोदरं सरथपदातिकुञ्जरा ।
युयुत्सवो भृशमभिपर्यवारयन् ॥ ७.१५६.४८ ॥
तेव्हा वरुणपुत्रांसारखे रूपवान आपले पुत्र, महात्मा गुरूंसह (द्रोणांसह), रथ, पायदळ व हत्तींसह, युद्धाच्या इच्छेने वृकोदराला सर्व बाजूंनी प्रबलपणे वेढून अडवू लागले.
7.156.49
ततो यमौ द्रुपदसुताः ससैनिका ।
युधिष्ठिरद्रुपदविराटसात्वताः।
घटोत्कचो जयविजयौ द्रुमो वृकः ।
ससृञ्जयास्तव तनयानवारयन् ॥ ७.१५६.४९ ॥
नंतर जुळे बंधू, द्रुपदाचे पुत्र सैन्यासह, युधिष्ठिर, द्रुपद, विराट आणि सात्वत, घटोत्कच, जय व विजय, द्रुम व वृक, सृंजयांसह, तुमच्या पुत्रांना अडवू लागले.
7.156.50
ततोऽभवत्तिमिरघनैरिवावृते ।
महाभये भयदमतीव दारुणम्।
निशामुखे वृकबलगृध्रमोदनं ।
महात्मना नृपवर युद्धमद्भुतम् ॥ ७.१५६.५० ॥
नंतर रात्रीच्या प्रारंभी दाट अंधाराने झाकल्यासारखे, अत्यंत भयंकर आणि भय देणाऱ्या महाभयात, हे नृपश्रेष्ठा, लांडगे, सैन्य आणि गिधाडांना आनंद देणारे अद्भुत युद्ध झाले.