महाभारत · अध्याय 7.16
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.16.1
तद्बलं सुमहद्दीर्णं त्वदीयं प्रेक्ष्य वीर्यवान् ।
दधारैको रणे पाण्डून्वृषसेनोऽस्त्रमायया ॥ ७.१६.१ ॥
तुमचे ते अत्यंत मोठे सैन्य विखुरलेले पाहून, पराक्रमी वृषसेनाने एकट्याने रणांगणात अस्त्रमायेने पांडवांना रोखून धरले.
7.16.2
शरा दश दिशो मुक्ता वृषसेनेन संयुगे ।
विचेरुस्ते विनिर्भिद्य नरवाजिरथद्विपान् ॥ ७.१६.२ ॥
युद्धात वृषसेनाने दहा दिशांना बाण सोडले; ते बाण माणसे, घोडे, रथ आणि हत्ती भेदून सर्वत्र पसरले.
7.16.3
तस्य दीप्ता महाबाणा विविश्चेरुः सहस्रशः ।
भानोरिव महाराज घर्मकाले मरीचयः ॥ ७.१६.३ ॥
महाराज, त्याचे तेजस्वी महाबाण हजारोंनी घुसले; उन्हाळ्यात सूर्याच्या किरणांप्रमाणे.
7.16.4
तेनार्दिता महाराज रथिनः सादिनस्तथा ।
निपेतुरुर्व्यां सहसा वातभग्ना इव द्रुमाः ॥ ७.१६.४ ॥
महाराज, त्याने पीडित केलेले रथी आणि घोडेस्वार अचानक भूमीवर कोसळले, वाऱ्याने मोडलेल्या झाडांप्रमाणे.
7.16.5
हयौघांश्च रथौघांश्च गजौघांश्च महारथः ।
अपातयद्रणे राजञ्शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ७.१६.५ ॥
महारथी रणांगणात, राजा, शेकडो आणि हजारो घोडे, रथ आणि हत्तींचे समूह पाडले.
7.16.6
दृष्ट्वा तमेकं समरे विचरन्तमभीतवत् ।
सहिताः सर्वराजानः परिवव्रुः समन्ततः ॥ ७.१६.६ ॥
युद्धात त्याला एकटा, निर्भयासारखा संचार करताना पाहून, सर्व राजे एकत्र होऊन चहूबाजूंनी त्याला वेढले.
7.16.7
नाकुलिस्तु शतानीको वृषसेनं समभ्ययात् ।
विव्याध चैनं दशभिर्नाराचैर्मर्मभेदिभिः ॥ ७.१६.७ ॥
नकुलाचा पुत्र शतानीक वृषसेनावर चाल करून गेला आणि मर्मभेदी दहा नाराच बाणांनी त्याला विद्ध केले.
7.16.8
तस्य कर्णात्मजश्चापं छित्त्वा केतुमपातयत् ।
तं भ्रातरं परीप्सन्तो द्रौपदेयाः समभ्ययुः ॥ ७.१६.८ ॥
कर्णपुत्राने त्याचे धनुष्य तोडून त्याची ध्वजा पाडली. तेव्हा भावाचे रक्षण करू इच्छिणारे द्रौपदीचे पुत्र त्याच्यावर धावून गेले.
7.16.9
कर्णात्मजं शरव्रातैरदृश्यं चक्रुरञ्जसा ।
तान्नदन्तोऽभ्यधावन्त द्रोणपुत्रमुखा रथाः ॥ ७.१६.९ ॥
बाणांच्या समूहांनी त्यांनी कर्णपुत्राला त्वरित दिसेनासा केला. तेव्हा द्रोणपुत्र पुढे असलेले रथी गर्जना करीत त्यांच्यावर धावून गेले.
7.16.10
छादयन्तो महाराज द्रौपदेयान्महारथान् ।
शरैर्नानाविधैस्तूर्णं पर्वताञ्जलदा इव ॥ ७.१६.१० ॥
हे महाराजा, नाना प्रकारच्या बाणांनी त्यांनी द्रौपदीच्या महारथी पुत्रांना त्वरित झाकून टाकले, जसे मेघ पर्वतांना झाकतात.
7.16.11
तान्पाण्डवाः प्रत्यगृह्णंस्त्वरिताः पुत्रगृद्धिनः ।
पाञ्चालाः केकया मत्स्याः सृञ्जयाश्चोद्यतायुधाः ॥ ७.१६.११ ॥
पुत्रांच्या ओढीने पांडव त्वरेने त्यांना प्रत्युत्तर देऊ लागले; पांचाल, केकय, मत्स्य आणि सृंजय शस्त्रे उगारून सज्ज होते.
7.16.12
तद्युद्धमभवद्धोरं सुमहद्रोमहर्षणम् ।
त्वदीयैः पाण्डुपुत्राणां देवानामिव दानवैः ॥ ७.१६.१२ ॥
ते युद्ध अत्यंत भयंकर व रोमांचकारी झाले—तुमचे योद्धे आणि पांडुपुत्र यांच्यात, जसे देव आणि दानव यांच्यात होत असे.
7.16.13
एवं युयुधिरे वीराः संरब्धाः कुरुपाण्डवाः ।
परस्परमुदीक्षन्तः परस्परकृतागसः ॥ ७.१६.१३ ॥
अशा प्रकारे क्रुद्ध झालेले वीर कौरव आणि पाण्डव, एकमेकांचे अपराधी ठरून, एकमेकांकडे पाहत लढू लागले.
7.16.14
तेषां ददृशिरे कोपाद्वपूम्ष्यमिततेजसाम् ।
युयुत्सूनामिवाकाशे पतत्त्रिवरभोगिनाम् ॥ ७.१६.१४ ॥
क्रोधाने युद्धाची इच्छा करणाऱ्या त्या अमित तेजस्वी वीरांची शरीरे आकाशात उडणाऱ्या श्रेष्ठ पक्षी आणि सर्पांसारखी दिसली.
7.16.15
भीमकर्णकृपद्रोणद्रौणिपार्षतसात्यकैः ।
बभासे स रणोद्देशः कालसूर्यैरिवोदितैः ॥ ७.१६.१५ ॥
भीम, कर्ण, कृप, द्रोण, द्रौणि, पार्षत आणि सात्यकी यांच्यामुळे ते रणांगण उगवलेल्या कालसूर्यांसारखे तेजाने झळकले.
7.16.16
प्रजानां संक्षये घोरे यथा सूर्योदयो भवेत् ।
शूराणामुदयस्तद्वदासीत्पुरुषसत्तम ॥ ७.१६.१६ ॥
हे पुरुषश्रेष्ठा, भयंकर प्रजाक्षयात जसा सूर्योदय होतो, तसाच शूरांचा उदय झाला.
7.16.17
तदासीत्तुमुलं युद्धं निघ्नतामितरेतरम् ।
महाबलानां बलिभिर्दानवानां यथा सुरैः ॥ ७.१६.१७ ॥
तेव्हा एकमेकांवर प्रहार करणाऱ्या महाबलवान वीरांमध्ये तुमुल युद्ध झाले, जसे देव आणि दानव लढतात.
7.16.18
ततो युधिष्ठिरानीकमुद्धूतार्णवनिःस्वनम् ।
त्वदीयमवधीत्सैन्यं संप्रद्रुतमहारथम् ॥ ७.१६.१८ ॥
तेव्हा उसळणाऱ्या समुद्रासारखा गर्जणाऱ्या युधिष्ठिराच्या सैन्याने तुमचे सैन्य मारले; त्यातील महारथी पळून गेले.
7.16.19
तत्प्रभग्नं बलं दृष्ट्वा शत्रुभिर्भृशमर्दितम् ।
अलं द्रुतेन वः शूरा इति द्रोणोऽभ्यभाषत ॥ ७.१६.१९ ॥
शत्रूंनी अत्यंत चिरडलेले आणि विखुरलेले ते सैन्य पाहून द्रोण म्हणाला, 'हे शूरांनो, पळणे पुरे.'
7.16.20
भारद्वाजममर्षश्च विक्रमश्च समाविशत् ।
समुद्धृत्य निषङ्गाच्च धनुर्ज्यामवमृज्य च।
महाशरधनुष्पाणिर्यन्तारमिदमब्रवीत् ॥ ७.१६.२० ॥
द्रोणाच्या अंगात संताप आणि पराक्रम संचारला. भात्यातून बाण काढून, धनुष्याची दोरी पुसून, मोठे बाण आणि धनुष्य हाती घेऊन तो सारथ्याला म्हणाला.
7.16.21
सारथे याहि यत्रैष पाण्डरेण विराजता ।
ध्रियमाणेन च्छेण राजा तिष्ठति धर्मराट् ॥ ७.१६.२१ ॥
हे सारथ्या, जिथे हा पांढऱ्या तेजस्वी छत्राखाली राजा उभा आहे तिकडे चल. तो धर्मराज आहे.
7.16.22
तदेतद्दीर्यते सैन्यं धार्तराष्ट्रमनेकधा ।
एतत्संस्तम्भयिष्यामि प्रतिवार्य युधिष्ठिरम् ॥ ७.१६.२२ ॥
धृतराष्ट्राच्या पुत्रांचे हे सैन्य अनेक प्रकारे विस्कळीत होत आहे. युधिष्ठिराला अडवून मी हे सैन्य स्थिर करीन.
7.16.23
न हि मामभिवर्षन्तं संयुगे तात पाण्डवाः ।
मात्स्यपाञ्चालराजानः सर्वे च सहसोमकाः ॥ ७.१६.२३ ॥
प्रिया, युद्धात बाणांचा वर्षाव करणाऱ्या मला पांडव, मत्स्य-पांचाल राजे आणि सर्व सोमक मिळूनही अडवू शकणार नाहीत.
7.16.24
अर्जुनो मत्प्रसादाद्धि महास्त्राणि समाप्तवान् ।
न मामुत्सहते तात न भीमो न च सात्यकिः ॥ ७.१६.२४ ॥
माझ्या कृपेनेच अर्जुनाने महास्त्रांत प्रावीण्य मिळवले. प्रिया, अर्जुन, भीम किंवा सात्यकी मला सामोरे जाण्याचे धाडस करणार नाहीत.
7.16.25
मत्प्रसादाद्धि बीभत्सुः परमेष्वासतां गतः ।
ममैवास्त्रं विजानाति धृष्टद्युम्नोऽपि पार्षतः ॥ ७.१६.२५ ॥
माझ्या प्रसादानेच बीभत्सु (अर्जुन) परम धनुर्धरांच्या पदाला पोहोचला आहे. माझे अस्त्रज्ञान पार्षत धृष्टद्युम्नही जाणतो.
7.16.26
नायं संरक्षितुं कालः प्राणांस्तात जयैषिणा ।
याहि सर्गं पुरस्कृत्य यशसे च जयाय च ॥ ७.१६.२६ ॥
हे तात, विजयाची इच्छा करणाऱ्याला प्राणांचे रक्षण करण्याची ही वेळ नाही. कीर्ती आणि जयासाठी आक्रमण पुढे ठेवून जा.
7.16.27
एवं सञ्चोदितो यन्ता द्रोणमभ्यवहत्ततः ॥ ७.१६.२७ ॥
असा प्रेरित झालेल्या सारथ्याने तेव्हा द्रोणाचा रथ पुढे नेला.
7.16.28
तदाऽश्वहृदयेनाश्वानभिमन्त्र्याशु हर्षयन् ।
रथेन सवरूथेन भास्वरेण विराजता ॥ ७.१६.२८ ॥
तेव्हा अश्वहृदय विद्येने घोड्यांना त्वरित मंत्रून, त्यांना हर्षवीत करीत, छत्रासह तेजस्वी रथाने (पुढे गेला).
7.16.29
तं करूशाश्च मात्स्याश्च चेदयश्च ससात्वताः ।
पाण्डवाश्च सपाञ्चालाः सहिताः पर्यवारयन् ॥ ७.१६.२९ ॥
करूष, मत्स्य, चेदी, सात्वतांसह, आणि पांडव व पांचाल एकत्र होऊन त्याला वेढले.
7.16.30
ततः शोणहयः क्रुद्धश्चतुर्दन्त इव द्विपः ।
प्रविश्य पाण्डवानीकं युधिष्ठिरमुपाद्रवत् ॥ ७.१६.३० ॥
तेव्हा तांबड्या घोड्यांचा तो क्रुद्ध होऊन, चार दातांच्या हत्तीप्रमाणे पांडवसेनेत शिरून युधिष्ठिराकडे धावला.
7.16.31
तमाविध्यच्छितैर्बाणैः कङ्कपत्रैर्युधिष्ठिरः ।
तस्य द्रोणो धनुश्छित्वा तं द्रुतं समुपाद्रवत् ॥ ७.१६.३१ ॥
युधिष्ठिराने कंकपक्ष्यांच्या पिसांनी युक्त तीक्ष्ण बाणांनी त्याला विद्ध केले. तेव्हा द्रोणाने त्याचे धनुष्य तोडले आणि वेगाने त्याच्यावर धाव घेतली.
7.16.32
चक्ररक्षः कुमारस्तु पाञ्चालानां यशस्करः ।
दधार द्रोणमायान्तं वेलेव सरितां पतिम् ॥ ७.१६.३२ ॥
पांचालांचे यश वाढवणारा चक्ररक्षक कुमार येत असलेल्या द्रोणाला असा अडवून धरला, जसा किनारा नद्यांच्या स्वामी समुद्राला अडवतो.
7.16.33
द्रोणं निवारितं दृष्ट्वा कुमारेण द्विजर्षभम् ।
सिंहनादरवो ह्यासीत्साधुसाध्विति भाषितम् ॥ ७.१६.३३ ॥
कुमाराने द्विजश्रेष्ठ द्रोणाला अडवलेले पाहून सिंहगर्जनेसारखा नाद झाला; "साधु! साधु!" असे शब्द उच्चारले गेले.
7.16.34
कुमारस्तु ततो द्रोणं सायकेन महाहवे ।
विव्याधोरसि सङ्क्रुद्धः सिंहवच्च नदन्मुहुः ॥ ७.१६.३४ ॥
मग कुमाराने महायुद्धात अत्यंत संतापून द्रोणाच्या छातीवर एका बाणाने प्रहार केला आणि सिंहासारखा वारंवार गर्जना केली.
7.16.35
संवार्य च रणे द्रोणं कुमारस्तु महाबलः ।
शरैरनेकसाहस्रैः कृतहस्तो जितश्रमः ॥ ७.१६.३५ ॥
रणांगणात द्रोणाला अडवून त्या महाबलवान कुमाराने हजारो बाणांनी प्रहार केला; तो कुशल हातांचा आणि थकव्यावर विजय मिळवणारा होता.
7.16.36
तं शूरमार्यव्रतिनं मन्त्रास्त्रेषु कृतश्चमम् ।
चक्ररक्षतं परामृद्रात्कुमारं द्विजपुङ्गवः ॥ ७.१६.३६ ॥
तो शूर, आर्यव्रती, मंत्रास्त्रांत श्रमाने कुशल असलेला, चक्ररक्षक कुमार यास द्विजश्रेष्ठ (द्रोण) याने दाबून टाकले.
7.16.37
स मध्यं प्राप्य सैन्यानां सर्वाः प्रविचरन्दिशः ।
तव सैन्यस्य गोप्तासीद्भारद्वाजो द्विजर्षभः ॥ ७.१६.३७ ॥
ते सैन्यांच्या मध्यभागी पोहोचून सर्व दिशांमध्ये संचार करीत आपल्या सैन्याचे रक्षक झाले — द्विजश्रेष्ठ भारद्वाज (द्रोण).
7.16.38
शिखण्डिनं द्वादशभिर्विंशत्या चोत्तमौजसम् ।
नकुलं पञ्चभिर्विद्ध्वा सहदेवं च सप्तभिः ॥ ७.१६.३८ ॥
शिखंडीला बारा, उत्तमौजाला वीस, नकुलाला पाच, सहदेवाला सात बाणांनी विद्ध करून (द्रोणाने आक्रमण केले).
7.16.39
युधिष्ठिरं द्वादशभिर्द्रौपदेयांस्त्रिभिस्त्रिभिः ।
सात्यकिं पञ्चभिर्विद्ध्वा मत्स्यं च दशभिः शरैः ॥ ७.१६.३९ ॥
युधिष्ठिराला बारा, द्रौपदीच्या पुत्रांना प्रत्येकी तीन, सात्यकीला पाच, मत्स्याला दहा बाणांनी विद्ध करून.
7.16.40
व्यक्षोभयद्रणे योधान्यथामुख्यमभिद्रवन् ।
अभ्यवर्ततं सम्प्रेप्सुः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् ॥ ७.१६.४० ॥
युद्धात योद्ध्यांना त्यांच्या श्रेणीनुसार विचलित करीत ते पुढे सरसावले, कुंतीपुत्र युधिष्ठिराला पकडण्याच्या इच्छेने.
7.16.41
युगन्धरस्ततो राजन्भारद्वाजं महारथम् ।
वारयामास सङ्क्रुद्वं वातोद्धतमिवार्णवम् ॥ ७.१६.४१ ॥
हे राजा, तेव्हा युगंधराने संतप्त महारथी भारद्वाजाला अडवले — वाऱ्याने खवळलेल्या समुद्राप्रमाणे.
7.16.42
युधिष्ठिरं स विद्ध्वा तु शरैः सन्नतपर्वभिः ।
युगन्धरं तु भल्लने रथनीडादपातयत् ॥ ७.१६.४२ ॥
त्याने युधिष्ठिराला वाकलेल्या पर्वांच्या बाणांनी विद्ध केले आणि युगंधराला भल्लाने रथाच्या आसनावरून खाली पाडले.
7.16.43
तं विजित्य महातेजा भारद्वाजो महामनाः ।
अभ्यवर्तत सम्प्रेप्सुः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् ॥ ७.१६.४३ ॥
त्याला जिंकून महातेजस्वी, महामनस्क भारद्वाज (द्रोण) कुंतीपुत्र युधिष्ठिराला पकडण्याच्या इच्छेने त्याच्याकडे पुढे सरसावले.
7.16.44
ततो विराटद्रुपदौ केकयाः सात्यकिः शिबिः ।
व्याघ्रदत्तश्च पाञ्चल्यः सिंहसेनश्च वीर्यवान् ॥ ७.१६.४४ ॥
मग विराट, द्रुपद, केकय, सात्यकी, शिबी, पांचाल व्याघ्रदत्त आणि पराक्रमी सिंहसेन (पुढे सरसावले).
7.16.45
एते चान्ये च बहवः परीप्सन्तो युधिष्ठिरम् ।
आवव्रुस्तस्य पन्थानं किरन्तः सायकान्बहून् ॥ ७.१६.४५ ॥
हे आणि इतर अनेक, युधिष्ठिराचे रक्षण करू इच्छिणारे, पुष्कळ बाण सोडत त्याचा मार्ग अडवून उभे राहिले.
7.16.46
व्याघ्रदत्तस्तु पाञ्चाल्यो द्रोणं विव्याध मार्गणैः ।
पञ्चाशता शितै राजंस्तत उच्चुक्रुशुर्जनाः ॥ ७.१६.४६ ॥
पण पांचाल व्याघ्रदत्ताने द्रोणाला पन्नास तीक्ष्ण बाणांनी भेदले, हे राजा; तेव्हा लोक मोठ्याने ओरडले.
7.16.47
त्वरितं सिंहसेनस्तु द्रोणं विद्ध्वा महारथम् ।
प्राहसत्सहसा हृष्टस्त्रासयन्वै महारथान् ॥ ७.१६.४७ ॥
सिंहसेनाने तत्काळ महारथी द्रोणाला भेदून, हर्षाने अचानक हसला; महारथींना भयभीत करत.
7.16.48
ततो विष्फार्य नयने धनुर्ज्यामवमृज्य च ।
तलशब्दं महत्कृत्वा द्रोणस्तं समुपाद्रवत् ॥ ७.१६.४८ ॥
मग द्रोणाने डोळे विस्फारून, धनुष्याची दोरी पुसून, मोठ्याने टाळी वाजवत त्याच्यावर धाव घेतली.
7.16.49
ततस्तु सिंहसेनस्य शिरः कायात्सकुण्डलम् ।
व्याघ्रदत्तस्य चाक्रम्य भल्लाभ्यामाहरद्बली ॥ ७.१६.४९ ॥
नंतर बलवान द्रोणाने दोन भल्लांनी कुंडलांसह सिंहसेनाचे शिर धडावेगळे केले; व्याघ्रदत्तावरही आक्रमण करून त्याचेही शिर घेतले.
7.16.50
तान्प्रमृज्य शरव्रातैः पाण्डवानां महारथान् ।
युधिष्ठिररथाभ्याशे तस्थौ मृत्युरिवान्तकः ॥ ७.१६.५० ॥
पांडवांच्या महारथींना बाणांच्या वर्षावाने दूर सारून द्रोण युधिष्ठिराच्या रथाजवळ मृत्यू अथवा यमासारखा उभा राहिला.
7.16.51
ततोऽभवन्महाशब्दो राजन्यौधिष्ठिरे बले ।
हृतो राजेति योधानां समीपस्थे यतव्रते ॥ ७.१६.५१ ॥
तेव्हा, हे राजा, युधिष्ठिराच्या सैन्यात मोठा गोंधळ उडाला: राजाचे हरण झाले, असे जवळ असलेल्या सावध योद्ध्यांमध्ये.
7.16.52
अब्रुवन्सैनिकास्तत्र दृष्ट्वा द्रोणस्य विक्रमम् ।
अद्य राजा धार्तराष्ट्रः कृतार्थो वै भविष्यति ॥ ७.१६.५२ ॥
तेथील सैनिक द्रोणाचा पराक्रम पाहून म्हणाले: आज धृतराष्ट्राचा पुत्र राजा निश्चितच कृतार्थ होईल.
7.16.53
अस्मिन्महूर्ते द्रोणस्तु पाण्डवं गृह्य हर्षितः ।
आगमिष्यति नो नूनं धार्तराष्ट्रस्य संयुगे ॥ ७.१६.५३ ॥
या क्षणी आनंदित द्रोण एखाद्या पांडवाला पकडून निश्चितच धृतराष्ट्रपुत्राच्या युद्धात आमच्याकडे येईल.
7.16.54
एवं सञ्जल्पतां तेषां तावकानां महारथः ।
आयाज्जवेन कौन्तेयो रथघोषेण नादयन् ॥ ७.१६.५४ ॥
असे आपले सैनिक बोलत असताना महारथी कौंतेय रथाच्या घर्घराटाने दिशा दुमदुमवत वेगाने आला.
7.16.55
शोणितोदां रथावर्तां कृत्वा विशसने नदीम् ।
शूरास्थिचयसङ्कीर्णां प्रेतकूलापहारिणीम् ॥ ७.१६.५५ ॥
रणभूमीत त्याने रक्त हेच पाणी, रथ हेच भोवरे, वीरांच्या हाडांच्या ढिगांनी भरलेली आणि मृतांचे काठ वाहून नेणारी एक नदी निर्माण केली.
7.16.56
तां शरौघमहाफेनां प्रासमत्स्यसमाकुलाम् ।
नदीमुत्तीर्य वेगेन कुरून्विद्राव्य पाण्डवः ॥ ७.१६.५६ ॥
बाणांच्या प्रवाहांच्या मोठ्या फेसाने आणि भाल्यांरूपी माशांनी भरलेली ती नदी वेगाने ओलांडून, कौरवांना पळवून लावणारा पांडुपुत्र.
7.16.57
ततः किरीटि सहसा द्रोणानीकमुपाद्रवत् ।
छादयन्निषुजालेन महता मोहयन्निव ॥ ७.१६.५७ ॥
तेव्हा किरीटी अर्जुनाने अचानक द्रोणाच्या सेनेवर धाव घेतली, बाणांच्या मोठ्या जाळ्याने झाकत, जणू मोहात पाडत.
7.16.58
शीघ्रमभ्यस्यतो बाणान्सन्दधानस्य चानिशम् ।
नान्तरं ददृशे कश्चित्कौन्तेयस्य यशस्विनः ॥ ७.१६.५८ ॥
वेगाने बाण सोडत आणि सतत ते धनुष्यावर जोडत असलेल्या यशस्वी कौंतेयामध्ये कोणतीही उसंत दिसली नाही.
7.16.59
न दिशो नान्तरिक्षं च न द्यौर्नैव च मेदिनी ।
अदृश्यन्त महाराज बाणभूता इवाभवन् ॥ ७.१६.५९ ॥
दिशा दिसल्या नाहीत, अंतरिक्ष नाही, आकाशही नाही, पृथ्वीही दिसली नाही, हे महाराजा! जणू सर्व बाणमय झाले होते.
7.16.60
नादृश्यत तदा राजंस्तत्र किञ्चन संयुगे ।
बाणान्धकारे महति कृते गाण्डीवधन्वना ॥ ७.१६.६० ॥
तेव्हा, हे राजा! त्या युद्धात तिथे काहीही दिसले नाही, गांडीवधारीने निर्माण केलेल्या त्या मोठ्या बाणांच्या अंधारात.
7.16.61
सूर्ये चास्तमनुप्राप्ते तमसा चाभिसंवृते ।
नाज्ञायत तदा शत्रुर्न सुहृन्न च कश्चन। ॥ ७.१६.६१ ॥
सूर्य मावळून अंधाराने वेढले गेले तेव्हा शत्रू ओळखता आला नाही, मित्रही नाही आणि कोणीही नाही.
7.16.62
ततोऽवहारं चक्रुस्ते द्रोणदुर्योधनादयः ।
तान्विदित्वा पुनस्त्रस्ता न युद्धमनसः परान् ॥ ७.१६.६२ ॥
तेव्हा द्रोण, दुर्योधन आदींनी माघार घेतली; त्यांना ओळखून, पुन्हा घाबरलेले, युद्धात मन नसलेले शत्रू (माघारले).
7.16.63
स्वान्यनीकानि बीभत्सुः शनकैरवहारयत् ।
ततोऽभितुष्टुवुः पार्थं प्रहृष्टाः पाण्डुसृञ्जयाः ॥ ७.१६.६३ ॥
बीभत्सु (अर्जुन) याने आपले सैन्य हळूहळू मागे घेतले; नंतर हर्षित पांडव व सृंजय पार्थाची (अर्जुनाची) मोठी स्तुती करू लागले.
7.16.64
पाञ्चालाश्च मनोज्ञाभिर्वाग्भिः सूर्यमिवर्षयः ।
एं स्वशिबिरं प्रायाज्जित्वा शत्रून्धनञ्जयः ॥ ७.१६.६४ ॥
पांचालांनीही मनोहर शब्दांनी (त्याची स्तुती केली), ऋषी सूर्याची स्तुती करतात तसे. शत्रूंना जिंकून धनंजय (अर्जुन) आपल्या शिबिराकडे गेला.
7.16.65
पृष्ठतः सर्वसैन्यानां मुदितो वै सकेशवः ।
मसारगल्वर्कमुवर्णरूपैर्वज्रप्रवालस्फटिकैश्च मुख्यैः। ॥ ७.१६.६५ ॥
सर्व सैन्यांच्या मागे, हर्षित होऊन केशवासह (अर्जुन होता); हिरा, प्रवाळ, स्फटिक अशा प्रमुख रत्नांनी सजवलेल्या (रथात).
7.16.66
चित्रे रथे पाण्डुसुतो बभासे नक्षत्रचित्रे वियतीव चन्द्रः ॥ ७.१६.६६ ॥
विचित्र रथात पांडुपुत्र (अर्जुन) ताऱ्यांनी चित्रित आकाशात चंद्रासारखा चमकला.
7.16.67
वृद्धक्षत्रस्य दायादं पितुरत्यन्तवैरिणम् ।
ससाराभिमुखः शूरः शार्दूल इव कुञ्जरम् ॥ ७.१६.६७ ॥
वृद्धक्षत्राचा पुत्र, आपल्या पित्याचा घोर शत्रू, त्याच्याकडे तो शूर समोरून धावला, जसा वाघ हत्तीकडे धावतो.
7.16.68
तौ परस्परमासाद्य खह्गदन्तनखायुधौ ।
हृष्टवत्सम्प्रजहाते व्याघ्रकेसरिणाविव ॥ ७.१६.६८ ॥
तलवार, दात व नखे ही ज्यांची शस्त्रे होती, ते दोघे एकमेकांना भिडून आनंदाने प्रहार करू लागले, जसे वाघ व सिंह.
7.16.69
सम्पातेष्वभिघातेषु निपातेष्वसिचर्मणोः ।
न तयोरन्तरं कश्चिद्ददर्श नरसिंहयोः ॥ ७.१६.६९ ॥
धडकांमध्ये, प्रहारांमध्ये, तलवार व ढालीच्या आघातांमध्ये त्या दोन नरसिंहांमध्ये कोणालाही अंतर दिसले नाही.
7.16.70
अवक्षेपोऽसिनिर्हादः शस्त्रान्तरनिदर्शनम् ।
बाह्यान्तरनिपातश्च निर्विशेमदृश्यत ॥ ७.१६.७० ॥
वार, तलवारीचा गर्जना, शस्त्रांमधील संधींचे प्रदर्शन, बाहेरील व आतील प्रहार — सर्व काही एकसारखे दिसत होते.
7.16.71
बाह्यमाभ्यन्तरं चैव चरन्तौ मार्गमुत्तमम् ।
ददृशाते महात्मानौ सपक्षाविव पर्वतौ ॥ ७.१६.७१ ॥
बाहेरच्या व आतल्या उत्तम मार्गांवर संचार करणारे ते दोन महात्मे पंख असलेल्या दोन पर्वतांसारखे दिसत होते.
7.16.72
ततो विक्षिपतः खङ्गं सौभद्रस्य यशस्विनः ।
शरावरणपक्षान्ते प्रजहार जयद्रथः ॥ ७.१६.७२ ॥
तेव्हा यशस्वी सौभद्राची तलवार फिरवली जात असताना, बाणांच्या ढालीच्या कडेला जयद्रथाने प्रहार केला.
7.16.73
रुक्मपत्रान्तरे सक्तस्तस्मिंश्चर्मणि भास्वरे ।
सिन्धुराजबलोद्धूतः सोऽभज्यत महानसिः ॥ ७.१६.७३ ॥
सोन्याच्या पत्र्यांमध्ये अडकलेली ती मोठी तलवार, त्या चमकत्या ढालीत अडकून, सिंधुराजाच्या सैन्यबळाने हलवली जाऊन तुटली.
7.16.74
भग्नमाज्ञाय निस्त्रिंशमवप्लुत्य पदानि षट् ।
अदृश्यत निमेषेण स्वरथं पुनरास्थितः ॥ ७.१६.७४ ॥
तलवार तुटलेली पाहून त्याने सहा पावले उडी मारली, आणि क्षणात आपल्या रथावर पुन्हा आरूढ झालेला दिसला.
7.16.75
तं कार्ष्णिं समरान्मुक्तमास्थितं रथमुत्तमम् ।
सहिताः सर्वराजानः परिवव्रुः समन्ततः ॥ ७.१६.७५ ॥
युद्धातून सुटून उत्तम रथावर आरूढ झालेल्या त्या कार्ष्णीला, सर्व राजांनी एकत्र येऊन सर्व बाजूंनी वेढले.
7.16.76
ततश्चर्म च खङ्गं च समुत्क्षिप्य महाबलः ।
ननादार्जुनदायादः प्रेक्षमाणो जयद्रथम् ॥ ७.१६.७६ ॥
मग ढाल आणि तलवार उंच उचलून त्या महाबलवान अर्जुनाच्या वारसाने जयद्रथाकडे पाहत गर्जना केली.
7.16.77
सिन्धुराजं परित्यज्य सौभद्रः परवीरहा ।
तापयामास तत्सैन्यं भुवनं भास्करो यथा ॥ ७.१६.७७ ॥
सिंधुराजाला सोडून, शत्रुवीरांचा संहार करणारा सुभद्रेचा पुत्र, सूर्य जसा जगाला तापवतो तसा त्या सैन्याला तापवू लागला.
7.16.78
तस्य सर्वायसीं शक्तिं शल्यः कनकभूषणाम् ।
चिक्षेप समरे घोरां दीप्तामग्निशिखामिव ॥ ७.१६.७८ ॥
शल्याने युद्धात त्याच्यावर सोन्याने अलंकृत, पूर्णपणे लोखंडाची, भयंकर, अग्निज्वालेसारखी प्रज्वलित शक्ती फेकली.
7.16.79
तामवप्लुत्य जग्राह विकोशं चाकरोदसिम् ।
वैनतेयो यथा कार्ष्णिः पतन्तमुरगोत्तमम् ॥ ७.१६.७९ ॥
त्याने उडी मारून ती शक्ती धरली आणि म्यानातून तलवार उपसली, जसा गरुड पडणाऱ्या श्रेष्ठ सर्पाला धरतो.
7.16.80
तस्य लाषवमाज्ञाय सत्वं चामिततेजसः ।
सहिताः सर्वराजानः सिंहनादमथानदन् ॥ ७.१६.८० ॥
त्याची चपळाई आणि अमित तेजस्वी वीराचे धैर्य पाहून सर्व राजांनी एकत्र येऊन सिंहनाद केला.
7.16.81
ततस्तामेव शल्यस्य सौभद्रः परवीरहा ।
मुमोच भुजवीर्येण वैदूर्यविकृतां शिताम् ॥ ७.१६.८१ ॥
मग शत्रुवीरांचा संहारक सौभद्राने आपल्या बाहुबलाने शल्याचीच ती वैडूर्यजडित तीक्ष्ण शक्ती फेकली.
7.16.82
सा तस्य रथमासाद्य निर्मुक्तभुजगोपमा ।
जघान सूतं शल्यस्य रथाच्चैनमपातयत् ॥ ७.१६.८२ ॥
ती शक्ती शल्याच्या रथापर्यंत पोहोचली आणि सुटलेल्या सर्पासारखी त्याच्या सारथ्याला ठार करून त्यालाही रथावरून खाली पाडले.
7.16.83
ततो विराटद्रुपदौ धृष्टकेतुर्युधिष्ठिरः ।
सात्यकिः केकया भीमो धृष्टद्युम्नशिखण्डिनौ ॥ ७.१६.८३ ॥
मग विराट आणि द्रुपद, धृष्टकेतू, युधिष्ठिर, सात्यकी, केकय राजपुत्र, भीम, धृष्टद्युम्न आणि शिखंडी.
7.16.84
यमौ च द्रौपदेयाश्च साधुसाध्विति चुक्रुशुः ।
बाणशब्दाश्च विविधाः सिंहनादाश्च पुष्कलाः ॥ ७.१६.८४ ॥
नकुल-सहदेव आणि द्रौपदीचे पुत्र 'साधु, साधु!' असे ओरडले; विविध बाणांचे आवाज आणि भरपूर सिंहनाद झाले.
7.16.85
प्रादुरासन्हर्षयन्तः सौभद्रमपलायिनम् ।
तन्नामृष्यन्त पुत्रास्ते शत्रोर्विजयलक्षणम् ॥ ७.१६.८५ ॥
सौभद्र पळून न जाता उभा असलेला पाहून हर्ष वाढला; शत्रूचे ते विजयचिन्ह आपल्या पुत्रांना सहन झाले नाही.
7.16.86
अथैनं सहसा सर्वे समन्तान्निशितैः शरैः ।
अभ्याकिरन्महाराज जलदा इव पर्वतम् ॥ ७.१६.८६ ॥
तेव्हा सर्वांनी अचानक चहूकडून तीक्ष्ण बाणांनी त्याला झाकून टाकले, हे महाराज, जसे मेघ पर्वताला झाकतात.
7.16.87
तेषां च प्रियमन्विच्छन्सूतस्य च पराभवम् ।
आर्तायनिरमित्रघ्नः क्रुद्धः सौभद्रमभ्ययात् ॥ ७.१६.८७ ॥
त्यांचे हित इच्छिणारा आणि सारथ्याचा पराभव पाहिलेला शत्रुघ्न आर्तायनी संतापून सौभद्राच्या दिशेने चालून गेला.