ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 7.164
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.164.1
वर्तमाने यथा यद्धे घोररूपे भयावहे ।
तमसा संवृते लोके रजसा च महीपते ॥ ७.१६४.१ ॥
ਹੇ ਮਹੀਪਤੀ, ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਉਹ ਯੁੱਧ ਜਾਰੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਹਨੇਰੇ ਅਤੇ ਧੂੜ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
7.164.2
नापश्यन्त रणे योधाः परस्परमवस्थिताः ।
अनुमानेन संज्ञाभिर्युद्धं तद्ववृधे महत् ॥ ७.१६४.२ ॥
ਰਣ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਯੋਧੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕੇ; ਉਹ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਪਛਾਣਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਯੁੱਧ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਿਆ।
7.164.3
नरनागाश्वमथनं परमं रोमहर्षणम् ।
द्रोणकर्णकृपा वीरा भीमपार्षतसात्यकाः।
अन्योन्यं क्षोभयामासुः सैन्यानि नृपसत्तम ॥ ७.१६४.३ ॥
ਮਨੁੱਖਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਮਥਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਰੌਂਗਟੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ; ਦ੍ਰੋਣ, ਕਰਣ, ਕ੍ਰਿਪ, ਭੀਮ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਅਤੇ ਸਾਤਯਕੀ ਵਰਗੇ ਵੀਰਾਂ ਨੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਚਲਿਤ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।
7.164.4
वध्यमानानि सैन्यानि समन्तात्तैर्महारथैः ।
तमसा संवृते चैव समन्ताद्विप्रदुद्रुवुः ॥ ७.१६४.४ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਰਥੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਮਾਰੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਈਆਂ।
7.164.5
ते सर्वतो विद्रवन्तो योधा विध्वस्तचेतनाः ।
अहन्यन्त महाराज धावमानाश्च संयुगे ॥ ७.१६४.५ ॥
ਉਹ ਯੋਧੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਭੱਜਦੇ, ਹੋਸ਼ ਗੁਆਏ ਹੋਏ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੌੜਦਿਆਂ ਹੀ ਮਾਰੇ ਗਏ।
7.164.6
महारथसहस्राणि जघ्नुरन्योन्यमाहवे ।
अन्ये तमसि मूढानि पुत्रस्य तव मन्त्रिते ॥ ७.१६४.६ ॥
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਹਾਰਥੀਆਂ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; ਹੋਰ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ (ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ)।
7.164.7
ततः सर्वाणि सैन्यानि सेनागोपाश्च भारत ।
व्यमुह्यन्त रणे तत्र तमसा संवृते सति ॥ ७.१६४.७ ॥
ਤਦ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਉਸ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ।
7.164.8
तेषां संलोड्यमानानां पाण्डवैर्विहतौजसाम् ।
अन्धे तमसि मग्नानामासीत्किं वो मनस्तदा ॥ ७.१६४.८ ॥
ਪਾਂਡਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦੁਖੀ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਤੇਜ ਗਵਾ ਚੁੱਕੇ, ਘੋਰ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਉਦੋਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸੀ?
7.164.9
कथं प्रकाशस्तेषां वा मम सैन्यस्य वा पुनः ।
बभूव लोके तमसा तथा सञ्जय संवृते ॥ ७.१६४.९ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਾਂ ਮੇਰੀ ਫ਼ੌਜ ਲਈ ਫਿਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ?
7.164.10
ततः सर्वाणि सैन्यानि हतशिष्टानि यानि वै ।
सेनागोप्तॄनथादिश्य पुनर्व्यूहमकल्पयत् ॥ ७.१६४.१० ॥
ਤਦ ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਚ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦੇ ਕੇ ਫਿਰ ਵਿਊਹ ਰਚਿਆ।
7.164.11
द्रोणः पुरस्ताज्जघने तु शल्य… ।
स्तथा द्रौणिः कृतवर्मा सौबलश्च।
स्वयं तु सर्वाणि बलानि राज… ।
न्राजाऽभ्ययाद्गोपयन्वै निशायाम् ॥ ७.१६४.११ ॥
ਦ੍ਰੋਣ ਅੱਗੇ ਅਤੇ ਸ਼ਲ ਪਿੱਛੇ ਸਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦ੍ਰੌਣਿ (ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ), ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਅਤੇ ਸੌਬਲ (ਸ਼ਕੁਨਿ) ਵੀ ਸਨ। ਰਾਜਾ ਖ਼ੁਦ ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ…
7.164.12
उवाच सर्वांश्च पदातिसङ्घा… ।
न्दुर्योधनः पार्थिवसान्त्वपूर्वम्।
उत्सृज्य सर्वे परमायुधानि ।
गृह्णीत हस्तैर्ज्वलितान्प्रदीपान् ॥ ७.१६४.१२ ॥
ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਵਰਗਾ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ ਸਾਰੇ ਪੈਦਲ ਟੋਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ… ਸਭ ਉੱਤਮ ਹਥਿਆਰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲਦੇ ਦੀਵੇ ਫੜ ਲਵੋ।
7.164.13
ते चोदिताः पार्थिवसत्तमेन ।
ततः प्रहृष्टा जगृहुः प्रदीपान् ॥ ७.१६४.१३ ॥
ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਅਤੇ ਦੀਵੇ ਲੈ ਲਏ।
7.164.14
देवर्षिगन्धर्वसुरर्षिसङ्घा ।
विद्याधराश्चाप्सरसां गणाश्च।
नागाः सयक्षोरगकिन्नराश्च ।
हृष्टा दिविस्था जगृहुः प्रदीपान् ॥ ७.१६४.१४ ॥
ਦੇਵ, ਰਿਸ਼ੀ, ਗੰਧਰਵ, ਸੁਰ ਅਤੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਵਿਦਿਆਧਰ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣ, ਨਾਗ, ਯਕਸ਼, ਉਰਗ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਦੀਵੇ ਲੈ ਲਏ।
7.164.15
दिग्धैर्वतेभ्यश्च समापतन्तो… ।
ऽदृश्यन्त दीपाः ससुगन्धितैलाः।
विशेषतो नारदपर्वताभ्यां ।
सम्बोध्यमानाः कुरुपाण्डवार्थम् ॥ ७.१६४.१५ ॥
ਬੱਤੀਆਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗਦੇ… ਦੀਵੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਤੇਲ ਵਾਲੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਪਰਵਤ ਕੌਰਵਾਂ-ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ।
7.164.16
सा भूय एव ध्वजिनी विभक्ता ।
व्यरोचताग्निप्रभया निशायाम्।
महाधनैराभरणैश्च दिव्यैः ।
शस्त्रैश्च दीप्तैरपि सम्पतद्भिः ॥ ७.१६४.१६ ॥
ਉਹ ਫ਼ੌਜ ਮੁੜ ਵੰਡੀ ਜਾ ਕੇ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕੀ; ਮਹਾਧਨ, ਦਿਵ ਗਹਿਣਿਆਂ ਅਤੇ ਦੀਪਤ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਨਾਲ।
7.164.17
रथेरथे पञ्च विदीपकास्तु ।
प्रदीपकास्तत्र गजे त्रयश्च।
प्रत्यश्वमेकश्च महाप्रदीपः ।
कृतास्तु तैः पाण्डवैः कौरवेयैः ॥ ७.१६४.१७ ॥
ਹਰ ਰੱਥ ਉੱਤੇ ਪੰਜ ਦੀਵੇ, ਉੱਥੇ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਘੋੜੇ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਦੀਵਾ; ਪਾਂਡਵਾਂ ਅਤੇ ਕੌਰਵਾਂ ਨੇ ਇਹ ਬਣਾਏ।
7.164.18
क्षणेन सर्वे विहिताः प्रदीपा ।
व्यादीपयन्तो ध्वजिनीं तवासु ॥ ७.१६४.१८ ॥
ਪਲ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੀਵੇ ਸਜਾਏ ਗਏ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
7.164.19
सर्वास्तु सेना व्यतिसेव्यमानाः ।
पदातिभिः पावकतैलहस्तैः।
प्रकाश्यमाना ददृशुर्निशायां ।
यथान्तरिक्षे जलदास्तडिद्भिः ॥ ७.१६४.१९ ॥
ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਅੱਗ ਅਤੇ ਤੇਲ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨਾਲ ਚਲਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਚਮਕ ਉੱਠ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿੱਸੀਆਂ।
7.164.20
प्रकाशितायां तु ततो ध्वजिन्यां ।
द्रोणोऽग्निकल्पः प्रतपन्सपत्नान्।
रराज राजेन्दर सुवर्णवर्मा ।
मध्यं गतः सूर्य इवांशुमाली ॥ ७.१६४.२० ॥
ਫਿਰ ਫੌਜ ਚਮਕੀ ਤਾਂ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਦ੍ਰੋਣ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਵਚ ਨਾਲ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕੇ।
7.164.21
जाम्बूनदेष्वाभरणेषु चैव ।
निष्केषु शुद्धेषु शरासनेषु।
पीतेषु शस्त्रेषु च पावकस्य ।
प्रतिप्रभास्तत्र तदा बभूवुः ॥ ७.१६४.२१ ॥
ਜਾਂਬੂਨਦ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ, ਸ਼ੁੱਧ ਨਿਸ਼ਕਾਂ, ਧਨੁਸ਼ਾਂ, ਪੀਲੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਿਤ ਚਾਨਣ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
7.164.22
गदाश्च शैक्याः परिघाश्च शुभ्रा ।
रथेषु शक्त्यश्च विवर्तमानाः।
प्रतिप्रभारश्मिभिराजमीढ ।
पुनःपुनः सञ्जनयन्ति दीपान् ॥ ७.१६४.२२ ॥
ਹੇ ਅਜਮੀਢ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਇਸਪਾਤ ਦੀਆਂ ਗਦਾਵਾਂ, ਚਿੱਟੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਪਰਿਘ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੀਵਿਆਂ ਵਰਗਾ ਚਾਨਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
7.164.23
छत्राणि वालव्यजनानि खङ्गा ।
दीप्ता महोल्काश्च तथैव राजन्।
व्याघूर्णमानाश्च सुवर्णमाला ।
व्यायच्छतां तत्र तदा विरेजुः ॥ ७.१६४.२३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਛਤਰ, ਚਾਮਰ, ਖੜਗ, ਬਲਦੀਆਂ ਮਹਾ-ਉਲਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਝੂਲਦੀਆਂ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉਦੋਂ ਉੱਥੇ ਚਮਕ ਉੱਠੀਆਂ।
7.164.24
शस्त्रप्रभाभिश्च विराजमानं ।
दीपप्रभाभिश्च तदा बलं तत्।
प्रकाशितं चाभरणप्रभाभि… ।
र्भृशं प्रकाशं नृपते बभूव ॥ ७.१६४.२४ ॥
ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਅਤੇ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਤਦ ਉਹ ਸੈਨਾ ਜਗਮਗਾ ਉੱਠੀ; ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਉਜਲੀ ਹੋ ਗਈ।
7.164.25
पीतानि शस्त्राण्यसृगुक्षितानि ।
वीरावधूतानि तनुच्छदानि।
दीप्तां प्रभां प्राजनयन्त तत्र ।
तपात्यये विद्युदिवान्तरिक्षे ॥ ७.१६४.२५ ॥
ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿਬੜੇ, ਬਹਾਦਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਿਲਾਏ ਗਏ ਉਹ ਪੀਲੇ ਸ਼ਸਤਰ ਅਤੇ ਕਵਚ ਉੱਥੇ ਚਮਕਦੀ ਲਿਸ਼ਕ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ; ਗਰਮੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ।
7.164.26
प्रकम्पितानामभिधातवेगै… ।
रभिघ्नतां चापततां जवेन।
वक्राण्यकाशन्त तदा नराणां ।
वाय्वीरितानीव महाम्बुजानि ॥ ७.१६४.२६ ॥
ਕੰਬਦੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ, ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ… ਵਾਰ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਡਿੱਗਦੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਵਕ ਅੰਗ ਤਦ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਾਏ ਗਏ ਵੱਡੇ ਕਮਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕੇ।
7.164.27
महावने दारुमये प्रदीप्ते ।
यथा प्रभा भास्करस्यापि नश्येत्।
तथा तदाऽऽसीद्वजिनी प्रदीप्ता ।
महाभया भारत भीमरूपा ॥ ७.१६४.२७ ॥
ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਲੱਕੜ ਦਾ ਬਣਿਆ ਬਲਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਵੀ ਗੁਆਚ ਜਾਵੇ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਸੈਨਾ ਬਲ ਉੱਠੀ—ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣੀ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੀ।
7.164.28
तत्संप्रदीप्तां बलमस्मदीयं ।
निशाम्य पार्थास्त्वरितास्तथैव।
सर्वेषु सैन्येषु पदातिसङ्घा… ।
नचोदयंस्तेऽपि चक्रुः प्रदीपान् ॥ ७.१६४.२८ ॥
ਸਾਡੀ ਉਸ ਬਲਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪਾਰਥ ਵੀ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਲ ਟੋਲੀਆਂ ਵੀ… ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਦੀਵੇ ਜਗਾਏ।
7.164.29
गजेगजे सप्त कृपाः प्रदीपा ।
रथेरथे चैव दश प्रदीपाः।
द्वावश्वपृष्ठे परिपार्श्वतोऽन्ये ।
ध्वजेषु चान्ये जघनेषु चान्ये ॥ ७.१६४.२९ ॥
ਹਰ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਸੱਤ, ਹਰ ਰਥ ਉੱਤੇ ਦਸ ਦੀਵੇ; ਦੋ ਘੋੜੇ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ, ਕੁਝ ਚੁਫੇਰੇ ਦੇ ਪਾਸਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਕੁਝ ਧੁਜਾਂ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਉੱਤੇ।
7.164.30
सेनासु सर्वासु च पार्श्वतोऽन्ये ।
पश्चात्पुरस्ताच्च समन्ततश्च।
मध्ये तथाऽन्ये ज्वलिताग्निहस्ता ।
व्यदीपयन्पाण्डुसुतस्य सेनाम् ॥ ७.१६४.३० ॥
ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਪਾਸਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਪਿੱਛੇ, ਅੱਗੇ ਅਤੇ ਚੁਫੇਰੇ, ਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲਦੀਆਂ ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਲੈ ਕੇ ਪਾਂਡੂਪੁੱਤਰ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
7.164.31
मध्ये तथाऽन्ये ज्वलिताग्निहस्ताः ।
सेनाद्वयेऽपि स्म नरा विचेरुः ॥ ७.१६४.३१ ॥
ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਹੋਰ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲਦੀਆਂ ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਲੈ ਕੇ ਸਨ; ਦੋਵਾਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ।
7.164.32
सर्वेषु सैन्येषु पदातिसङ्घा ।
विमिश्रिता हस्तिरथाश्वबृन्दैः।
व्यदीपयंस्ते ध्वजिनीं प्रदीप्ता… ।
स्तथा बलं पाण्डवेयाभिगुप्तम् ॥ ७.१६४.३२ ॥
ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਹਾਥੀਆਂ, ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਦਲਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਬਲਦੇ ਦੀਵਿਆਂ ਨਾਲ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਵੀ।
7.164.33
तेन प्रदीप्तेन तथा प्रदीप्तं… ।
बलं तवासीद्बलवद्बलेन।
भाः कुर्वता भानुमता ग्रहेण ।
दिवाकरेणाग्निरिवाभिगुप्तः ॥ ७.१६४.३३ ॥
ਉਸ ਬਲਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਫ਼ੌਜ ਵੀ ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਚਮਕ ਉੱਠੀ; ਜਿਵੇਂ ਚਮਕਦੇ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਅੱਗ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋਵੇ।
7.164.34
तयोः प्रभाः पृथिवीमन्तरिक्षं ।
सर्वा व्यतिक्रम्य दिशश्च वृद्धाः।
तेन प्रकाशेन भृशं प्रकाशं ।
बभूव तेषां तव चैव सैन्यम् ॥ ७.१६४.३४ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਧਰਤੀ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਫੈਲ ਗਈਆਂ। ਉਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਬਹੁਤ ਚਮਕ ਉੱਠੀ।
7.164.35
तेन प्रकाशेन दिवं गतेन ।
सम्बोधिता देवगणाश्च राजन्।
गन्धर्वयक्षासुरसिद्धसङ्घाः ।
समागमन्नप्सरसश्च सर्वाः ॥ ७.१६४.३५ ॥
ਉਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਤੱਕ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੇਵਗਣ ਜਾਗ ਪਏ। ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਅਸੁਰ ਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।
7.164.36
तद्देवगन्धर्वसमाकुलं च ।
यक्षासुरेन्द्राप्सरसां गणैश्च।
हतैश्च शूरैर्दिवमारुहद्भि… ।
रायोधनं दिव्यकल्पं बभूव ॥ ७.१६४.३६ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਉਹ ਰਣਭੂਮੀ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਅਸੁਰਾਂ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਮਾਰੇ ਗਏ ਸੂਰਮੇ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ ਉਹ ਦਿਵਯ ਲੋਕ ਵਰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ।
7.164.37
रथाश्वनागाकुलदीपदीप्तं ।
संरब्धयोधं हतविद्रुताश्वम्।
महद्बलं व्यूढरथाश्वनागं ।
सुरासुरव्यूहसमं बभूव ॥ ७.१६४.३७ ॥
ਰਥਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਦੇ ਦੀਵਿਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਗੁੱਸੇ ਭਰੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਮਾਰੇ ਤੇ ਭੱਜਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਵੱਡਾ ਲਸ਼ਕਰ, ਵਿਉਂਤੇ ਰਥਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਦੇਵ-ਅਸੁਰ ਵਿਊਹ ਵਰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ।
7.164.38
तच्छक्तिसङ्घाकुलचण्डवातं ।
महारथाभ्रं गजवाजिघोषम्।
शस्त्रौगवर्षं रुधिराम्बुधारं ।
निशि प्रवृत्तं रथदुर्दिनं तत् ॥ ७.१६४.३८ ॥
ਸ਼ਕਤੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਪ੍ਰਚੰਡ ਹਵਾ, ਮਹਾਰਥੀਆਂ ਦਾ ਬੱਦਲ, ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਗਰਜ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ, ਲਹੂ ਦੀ ਧਾਰਾ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਉਹ ਰਥਾਂ ਦਾ ਦੁਰਦਿਨ ਸੀ।
7.164.39
तस्मिन्महाग्निप्रतिमो महात्मा ।
सन्तापंयन्पाण्डवान्विप्रमुख्यः।
गभस्तिभिर्मध्यगतो यथाऽर्को ।
वर्षात्यये तद्वदभून्नरेन्द्र ॥ ७.१६४.३९ ॥
ਉਸ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਮਹਾਤਮਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਏ, ਹੇ ਨਰੇਂਦਰ।