మహాభారతం · అధ్యాయం 7.164
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.164.1
वर्तमाने यथा यद्धे घोररूपे भयावहे ।
तमसा संवृते लोके रजसा च महीपते ॥ ७.१६४.१ ॥
ఓ రాజా, భయంకరమైన రూపంతో, భయాన్ని కలిగిస్తూ ఆ యుద్ధం సాగుతుండగా, లోకం చీకటితో మరియు ధూళితో కప్పబడి ఉండెను.
7.164.2
नापश्यन्त रणे योधाः परस्परमवस्थिताः ।
अनुमानेन संज्ञाभिर्युद्धं तद्ववृधे महत् ॥ ७.१६४.२ ॥
రణంలో నిలిచిన యోధులు ఒకరినొకరు చూడలేకపోయారు; ఊహతో, సంకేతాలతో గుర్తించుకున్నారు. ఆ యుద్ధం ఎంతో పెరిగింది.
7.164.3
नरनागाश्वमथनं परमं रोमहर्षणम् ।
द्रोणकर्णकृपा वीरा भीमपार्षतसात्यकाः।
अन्योन्यं क्षोभयामासुः सैन्यानि नृपसत्तम ॥ ७.१६४.३ ॥
మనుషులను, ఏనుగులను, గుర్రాలను మథించే, రోమాంచం కలిగించే ఘోర యుద్ధం జరిగింది; ద్రోణుడు, కర్ణుడు, కృపుడు, భీముడు, ధృష్టద్యుమ్నుడు, సాత్యకి వంటి వీరులు ఒకరి సేనలను మరొకరు కలత పెట్టారు. ఓ నృపశ్రేష్ఠా.
7.164.4
वध्यमानानि सैन्यानि समन्तात्तैर्महारथैः ।
तमसा संवृते चैव समन्ताद्विप्रदुद्रुवुः ॥ ७.१६४.४ ॥
ఆ మహారథులచే అన్ని వైపులా చంపబడుతున్న సేనలు, చీకటిలో కప్పబడి, అన్ని దిక్కులకు పారిపోయాయి.
7.164.5
ते सर्वतो विद्रवन्तो योधा विध्वस्तचेतनाः ।
अहन्यन्त महाराज धावमानाश्च संयुगे ॥ ७.१६४.५ ॥
ఆ యోధులు అన్ని వైపులా పరుగెత్తుతూ, స్పృహ కోల్పోయి, ఓ మహారాజా, యుద్ధంలో పరుగెడుతుండగానే చంపబడ్డారు.
7.164.6
महारथसहस्राणि जघ्नुरन्योन्यमाहवे ।
अन्ये तमसि मूढानि पुत्रस्य तव मन्त्रिते ॥ ७.१६४.६ ॥
వేలాది మహారథులు యుద్ధంలో ఒకరినొకరు చంపుకున్నారు; ఇతరులు చీకటిలో గందరగోళంగా, మీ కుమారుని మంత్రాంగంతో (అలా చేశారు).
7.164.7
ततः सर्वाणि सैन्यानि सेनागोपाश्च भारत ।
व्यमुह्यन्त रणे तत्र तमसा संवृते सति ॥ ७.१६४.७ ॥
అప్పుడు, ఓ భారతా, అన్ని సైన్యాలు మరియు సేనా రక్షకులు ఆ యుద్ధంలో, చీకటితో కప్పబడి ఉండగా, గందరగోళానికి గురయ్యారు.
7.164.8
तेषां संलोड्यमानानां पाण्डवैर्विहतौजसाम् ।
अन्धे तमसि मग्नानामासीत्किं वो मनस्तदा ॥ ७.१६४.८ ॥
పాండవులచే వేధించబడి, బలం కోల్పోయి, గాఢాంధకారంలో మునిగిన వారికి అప్పుడు మీ మనసు ఎలా ఉంది?
7.164.9
कथं प्रकाशस्तेषां वा मम सैन्यस्य वा पुनः ।
बभूव लोके तमसा तथा सञ्जय संवृते ॥ ७.१६४.९ ॥
సంజయా, లోకం ఇలా చీకటితో కప్పబడి ఉండగా, వారికి గాని లేదా నా సైన్యానికి గాని మళ్లీ వెలుగు ఎలా కలిగింది?
7.164.10
ततः सर्वाणि सैन्यानि हतशिष्टानि यानि वै ।
सेनागोप्तॄनथादिश्य पुनर्व्यूहमकल्पयत् ॥ ७.१६४.१० ॥
అప్పుడు చంపబడక మిగిలిన అన్ని సైన్యాలు, సేనా రక్షకులకు ఆజ్ఞాపించి మళ్లీ వ్యూహాన్ని రచించాయి.
7.164.11
द्रोणः पुरस्ताज्जघने तु शल्य… ।
स्तथा द्रौणिः कृतवर्मा सौबलश्च।
स्वयं तु सर्वाणि बलानि राज… ।
न्राजाऽभ्ययाद्गोपयन्वै निशायाम् ॥ ७.१६४.११ ॥
ద్రోణుడు ముందు, శల్యుడు వెనుక ఉండగా, ద్రౌణి (అశ్వత్థామ), కృతవర్మ, సౌబలుడు (శకుని) కూడా ఉన్నారు. రాజు స్వయంగా సైన్యాలన్నింటినీ కాపాడుతూ రాత్రివేళ ముందుకు సాగాడు…
7.164.12
उवाच सर्वांश्च पदातिसङ्घा… ।
न्दुर्योधनः पार्थिवसान्त्वपूर्वम्।
उत्सृज्य सर्वे परमायुधानि ।
गृह्णीत हस्तैर्ज्वलितान्प्रदीपान् ॥ ७.१६४.१२ ॥
దుర్యోధనుడు మొదట రాజోచితమైన ఓదార్పు మాటలతో కాలిబలాల సమూహాలన్నింటితో ఇలా అన్నాడు… అందరూ ఉత్తమాయుధాలను విడిచి, చేతుల్లో మండుతున్న దీపాలను పట్టుకోండి.
7.164.13
ते चोदिताः पार्थिवसत्तमेन ।
ततः प्रहृष्टा जगृहुः प्रदीपान् ॥ ७.१६४.१३ ॥
రాజులలో ఉత్తముడు ప్రేరేపించగా వారు ఆనందంతో దీపాలను పట్టుకున్నారు.
7.164.14
देवर्षिगन्धर्वसुरर्षिसङ्घा ।
विद्याधराश्चाप्सरसां गणाश्च।
नागाः सयक्षोरगकिन्नराश्च ।
हृष्टा दिविस्था जगृहुः प्रदीपान् ॥ ७.१६४.१४ ॥
దేవ, ఋషి, గంధర్వ, సుర, దేవర్షుల సమూహాలు, విద్యాధరులు, అప్సరసల గణాలు, నాగులు, యక్షులు, ఉరగులు, కిన్నరులు ఆనందంతో ఆకాశంలో నిలిచి దీపాలను పట్టుకున్నారు.
7.164.15
दिग्धैर्वतेभ्यश्च समापतन्तो… ।
ऽदृश्यन्त दीपाः ससुगन्धितैलाः।
विशेषतो नारदपर्वताभ्यां ।
सम्बोध्यमानाः कुरुपाण्डवार्थम् ॥ ७.१६४.१५ ॥
వత్తుల నుండి దిగివస్తూ… దీపాలు కనిపించాయి, సుగంధ నూనెతో, ముఖ్యంగా నారద పర్వతులు కౌరవ-పాండవుల హితం కోసం సంబోధిస్తుండగా.
7.164.16
सा भूय एव ध्वजिनी विभक्ता ।
व्यरोचताग्निप्रभया निशायाम्।
महाधनैराभरणैश्च दिव्यैः ।
शस्त्रैश्च दीप्तैरपि सम्पतद्भिः ॥ ७.१६४.१६ ॥
ఆ సైన్యం మళ్లీ విభజింపబడి రాత్రిలో అగ్ని కాంతితో ప్రకాశించింది; మహాధనం, దివ్య అలంకారాలు, ప్రకాశించే ఆయుధాలతో.
7.164.17
रथेरथे पञ्च विदीपकास्तु ।
प्रदीपकास्तत्र गजे त्रयश्च।
प्रत्यश्वमेकश्च महाप्रदीपः ।
कृतास्तु तैः पाण्डवैः कौरवेयैः ॥ ७.१६४.१७ ॥
ప్రతి రథంపై ఐదు దీపాలు, అక్కడ ఏనుగుపై మూడు, ప్రతి గుర్రానికి ఒక పెద్ద దీపం; పాండవులు, కౌరవులు వాటిని ఏర్పాటు చేశారు.
7.164.18
क्षणेन सर्वे विहिताः प्रदीपा ।
व्यादीपयन्तो ध्वजिनीं तवासु ॥ ७.१६४.१८ ॥
క్షణంలో అన్ని దీపాలు ఏర్పాటు చేయబడి, మీ సైన్యాన్ని ప్రకాశింపజేశాయి.
7.164.19
सर्वास्तु सेना व्यतिसेव्यमानाः ।
पदातिभिः पावकतैलहस्तैः।
प्रकाश्यमाना ददृशुर्निशायां ।
यथान्तरिक्षे जलदास्तडिद्भिः ॥ ७.१६४.१९ ॥
రాత్రివేళ కాలిబలం నిప్పు, నూనె చేతబట్టి ముందుకు కదిలించగా, అన్ని సేనలు ఆకాశంలో మెరుపులతో ప్రకాశించే మేఘాల వలె కనిపించాయి.
7.164.20
प्रकाशितायां तु ततो ध्वजिन्यां ।
द्रोणोऽग्निकल्पः प्रतपन्सपत्नान्।
रराज राजेन्दर सुवर्णवर्मा ।
मध्यं गतः सूर्य इवांशुमाली ॥ ७.१६४.२० ॥
అప్పుడు సేన ప్రకాశించగా, అగ్నితో సమానుడైన ద్రోణుడు శత్రువులను దహిస్తూ, ఓ రాజేంద్రా, బంగారు కవచంతో మధ్యాహ్నానికి చేరిన సూర్యునివలె ప్రకాశించాడు.
7.164.21
जाम्बूनदेष्वाभरणेषु चैव ।
निष्केषु शुद्धेषु शरासनेषु।
पीतेषु शस्त्रेषु च पावकस्य ।
प्रतिप्रभास्तत्र तदा बभूवुः ॥ ७.१६४.२१ ॥
జాంబూనద బంగారు ఆభరణాలలో, శుద్ధమైన నిష్కాలలో, విల్లులలో, పసుపు ఆయుధాలలో, అగ్నిలో అప్పుడు ప్రతిబింబించే కాంతులు కనిపించాయి.
7.164.22
गदाश्च शैक्याः परिघाश्च शुभ्रा ।
रथेषु शक्त्यश्च विवर्तमानाः।
प्रतिप्रभारश्मिभिराजमीढ ।
पुनःपुनः सञ्जनयन्ति दीपान् ॥ ७.१६४.२२ ॥
అజమీఢ వంశస్థుడా, ఉక్కు గదలు, తెల్లని ఇనుప పరిఘలు, రథాలపై తిరిగే శక్తులు ప్రతిబింబించే కిరణాలతో మళ్లీ మళ్లీ దీపాల వంటి వెలుగును సృష్టిస్తున్నాయి.
7.164.23
छत्राणि वालव्यजनानि खङ्गा ।
दीप्ता महोल्काश्च तथैव राजन्।
व्याघूर्णमानाश्च सुवर्णमाला ।
व्यायच्छतां तत्र तदा विरेजुः ॥ ७.१६४.२३ ॥
రాజా, గొడుగులు, చామరాలు, ఖడ్గాలు, మండే మహోల్కలు, ఊగే బంగారు మాలలు ఎత్తిపట్టేవారి చేతుల్లో అప్పుడు అక్కడ ప్రకాశించాయి.
7.164.24
शस्त्रप्रभाभिश्च विराजमानं ।
दीपप्रभाभिश्च तदा बलं तत्।
प्रकाशितं चाभरणप्रभाभि… ।
र्भृशं प्रकाशं नृपते बभूव ॥ ७.१६४.२४ ॥
ఆయుధాల కాంతితో, దీపాల కాంతితో ప్రకాశిస్తున్న ఆ సైన్యం అప్పుడు; ఆభరణాల కాంతితోనూ ప్రకాశించి, ఓ రాజా, అది మిక్కిలి ప్రకాశవంతమైంది.
7.164.25
पीतानि शस्त्राण्यसृगुक्षितानि ।
वीरावधूतानि तनुच्छदानि।
दीप्तां प्रभां प्राजनयन्त तत्र ।
तपात्यये विद्युदिवान्तरिक्षे ॥ ७.१६४.२५ ॥
రక్తంతో తడిసి, వీరులచే ఊపబడిన ఆ పసుపు రంగు ఆయుధాలు, కవచాలు అక్కడ ప్రకాశించే కాంతిని కలిగించాయి; ఎండాకాలం ముగింపులో ఆకాశంలో మెరుపులా.
7.164.26
प्रकम्पितानामभिधातवेगै… ।
रभिघ्नतां चापततां जवेन।
वक्राण्यकाशन्त तदा नराणां ।
वाय्वीरितानीव महाम्बुजानि ॥ ७.१६४.२६ ॥
వణుకుతున్నవారి, దెబ్బల వేగంతో… కొట్టుకుంటున్నవారి, వేగంగా పడుతున్నవారి వంకర అవయవాలు అప్పుడు గాలికి కదిలిన మహా కమలాల్లా ప్రకాశించాయి.
7.164.27
महावने दारुमये प्रदीप्ते ।
यथा प्रभा भास्करस्यापि नश्येत्।
तथा तदाऽऽसीद्वजिनी प्रदीप्ता ।
महाभया भारत भीमरूपा ॥ ७.१६४.२७ ॥
పెద్ద అడవిలో, కట్టెలతో కూడినది మండుతున్నప్పుడు, సూర్యకాంతి కూడా మసకబారినట్లు, అలాగే అప్పుడు ఆ సైన్యం మండిపోయింది—మిక్కిలి భయంకరంగా, ఓ భారతా, భీకర రూపంతో.
7.164.28
तत्संप्रदीप्तां बलमस्मदीयं ।
निशाम्य पार्थास्त्वरितास्तथैव।
सर्वेषु सैन्येषु पदातिसङ्घा… ।
नचोदयंस्तेऽपि चक्रुः प्रदीपान् ॥ ७.१६४.२८ ॥
మన ఆ ప్రకాశిస్తున్న సైన్యాన్ని చూసి, పృథ కుమారులైన పార్థులు కూడా త్వరగా, అలాగే అన్ని సైన్యాల్లో పదాతి సమూహాలు కూడా… వారు కూడా దీపాలు వెలిగించారు.
7.164.29
गजेगजे सप्त कृपाः प्रदीपा ।
रथेरथे चैव दश प्रदीपाः।
द्वावश्वपृष्ठे परिपार्श्वतोऽन्ये ।
ध्वजेषु चान्ये जघनेषु चान्ये ॥ ७.१६४.२९ ॥
ప్రతి ఏనుగుపై ఏడు, ప్రతి రథంపై పది దీపాలు; రెండు గుర్రపు వీపుపై, కొన్ని చుట్టుపక్కల ప్రక్కలపై, కొన్ని ధ్వజాలపై, మరికొన్ని వెనుక భాగాలపై.
7.164.30
सेनासु सर्वासु च पार्श्वतोऽन्ये ।
पश्चात्पुरस्ताच्च समन्ततश्च।
मध्ये तथाऽन्ये ज्वलिताग्निहस्ता ।
व्यदीपयन्पाण्डुसुतस्य सेनाम् ॥ ७.१६४.३० ॥
అన్ని సేనలలో, కొందరు ప్రక్కలలో, వెనుక, ముందు, చుట్టూ, మధ్యలో కూడా చేతుల్లో మండుతున్న అగ్నిశూలాలతో పాండుపుత్రుని సేనను ప్రకాశింపజేశారు.
7.164.31
मध्ये तथाऽन्ये ज्वलिताग्निहस्ताः ।
सेनाद्वयेऽपि स्म नरा विचेरुः ॥ ७.१६४.३१ ॥
మధ్యలో కూడా ఇతరులు చేతుల్లో మండుతున్న అగ్నిశూలాలతో ఉన్నారు; రెండు సేనలలోనూ మనుషులు తిరుగాడారు.
7.164.32
सर्वेषु सैन्येषु पदातिसङ्घा ।
विमिश्रिता हस्तिरथाश्वबृन्दैः।
व्यदीपयंस्ते ध्वजिनीं प्रदीप्ता… ।
स्तथा बलं पाण्डवेयाभिगुप्तम् ॥ ७.१६४.३२ ॥
అన్ని సేనలలో కాల్బలపు సమూహాలు, ఏనుగులు, రథాలు, గుర్రాల దళాలతో కలిసి, మండుతున్న దీపాలతో వారు సేనను ప్రకాశింపజేశారు; అలాగే పాండవులు రక్షించిన సేనను కూడా.
7.164.33
तेन प्रदीप्तेन तथा प्रदीप्तं… ।
बलं तवासीद्बलवद्बलेन।
भाः कुर्वता भानुमता ग्रहेण ।
दिवाकरेणाग्निरिवाभिगुप्तः ॥ ७.१६४.३३ ॥
ఆ మండుతున్న దీపాలతో నీ సేన కూడా బలవంతంగా ప్రకాశించింది; ప్రకాశించే సూర్యునిచే ఒక గ్రహం కాంతితో అగ్ని రక్షితమైనట్లు.
7.164.34
तयोः प्रभाः पृथिवीमन्तरिक्षं ।
सर्वा व्यतिक्रम्य दिशश्च वृद्धाः।
तेन प्रकाशेन भृशं प्रकाशं ।
बभूव तेषां तव चैव सैन्यम् ॥ ७.१६४.३४ ॥
వారిద్దరి కాంతులు భూమిని, అంతరిక్షాన్ని, అన్ని దిక్కులను దాటి విస్తరించాయి. ఆ కాంతితో మీ సైన్యమూ వారి సైన్యమూ అత్యంత ప్రకాశించాయి.
7.164.35
तेन प्रकाशेन दिवं गतेन ।
सम्बोधिता देवगणाश्च राजन्।
गन्धर्वयक्षासुरसिद्धसङ्घाः ।
समागमन्नप्सरसश्च सर्वाः ॥ ७.१६४.३५ ॥
ఆ కాంతి ఆకాశానికి వ్యాపించగా, ఓ రాజా, దేవగణాలు మేల్కొన్నాయి. గంధర్వులు, యక్షులు, అసురులు, సిద్ధుల సమూహాలు, అప్సరసలందరూ అక్కడికి చేరారు.
7.164.36
तद्देवगन्धर्वसमाकुलं च ।
यक्षासुरेन्द्राप्सरसां गणैश्च।
हतैश्च शूरैर्दिवमारुहद्भि… ।
रायोधनं दिव्यकल्पं बभूव ॥ ७.१६४.३६ ॥
దేవతలు, గంధర్వులతో నిండిన ఆ యుద్ధభూమి, యక్షులు, అసురులు, ఇంద్రుడు, అప్సరసల సమూహాలతో నిండింది. మరణించిన శూరులు స్వర్గానికి ఎక్కుతుండగా అది దివ్యలోకంలా మారింది.
7.164.37
रथाश्वनागाकुलदीपदीप्तं ।
संरब्धयोधं हतविद्रुताश्वम्।
महद्बलं व्यूढरथाश्वनागं ।
सुरासुरव्यूहसमं बभूव ॥ ७.१६४.३७ ॥
రథాలు, గుర్రాలు, ఏనుగుల గుంపుల దీపాలతో ప్రకాశిస్తూ, కోపోద్రిక్త యోధులతో నిండి, చచ్చిన పరుగెత్తే గుర్రాలతో ఉన్న ఆ మహాసైన్యం, వ్యూహంగా నిలిచిన రథాలు, గుర్రాలు, ఏనుగులతో, దేవాసుర వ్యూహం వంటిదైంది.
7.164.38
तच्छक्तिसङ्घाकुलचण्डवातं ।
महारथाभ्रं गजवाजिघोषम्।
शस्त्रौगवर्षं रुधिराम्बुधारं ।
निशि प्रवृत्तं रथदुर्दिनं तत् ॥ ७.१६४.३८ ॥
శక్తి ఆయుధాల సమూహాలతో నిండిన భయంకర గాలి, మహారథుల మేఘం, ఏనుగులు, గుర్రాల గర్జన, ఆయుధాల వర్షం, రక్తపు ప్రవాహం. రాత్రిలో మొదలైన ఆ రథాల దుర్దినం అది.
7.164.39
तस्मिन्महाग्निप्रतिमो महात्मा ।
सन्तापंयन्पाण्डवान्विप्रमुख्यः।
गभस्तिभिर्मध्यगतो यथाऽर्को ।
वर्षात्यये तद्वदभून्नरेन्द्र ॥ ७.१६४.३९ ॥
ఆ యుద్ధంలో మహాగ్నిలా ఉన్న మహాత్ముడు, బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడు పాండవులను బాధిస్తూ, వర్షాకాలం ముగింపులో కిరణాల మధ్య ఉన్న సూర్యునిలా అయ్యాడు, ఓ నరేంద్రా.