મહાભારત · અધ્યાય 7.173
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.173.1
विद्रुतं स्वबलं दृष्ट्वा वध्यमानं महात्मभिः ।
क्रोधेन महताऽविष्टः पुत्रस्तव विशाम्पते ॥ ७.१७३.१ ॥
મહાત્માઓ દ્વારા માર્યા જતા અને ભાગતા પોતાના સૈન્યને જોઈને, હે પ્રજાપતિ, તમારો પુત્ર મહાન ક્રોધથી ઘેરાઈ ગયો.
7.173.2
अभ्येत्य सहसा कर्णं द्रोणं च जयतां वरम् ।
अमर्षवशमापन्नो वाक्यज्ञो वाक्यमब्रवीत् ॥ ७.१७३.२ ॥
વિજેતાઓમાં શ્રેષ્ઠ કર્ણ અને દ્રોણ પાસે અચાનક જઈને, અમર્ષને વશ થયેલો, વાણીમાં કુશળ તે આ વચનો બોલ્યો.
7.173.3
भवद्ध्भामिह सङ्ग्रामः क्रुद्धाभ्यां सम्प्रवर्तितः ।
आहवे निहतं दृष्ट्वा सैन्धवं सव्यसाचिना ॥ ७.१७३.३ ॥
તમે બંનેએ ક્રોધે ભરાઈને અહીં આ યુદ્ધ શરૂ કર્યું; યુદ્ધમાં સવ્યસાચી દ્વારા સૈંધવને મારી નાખેલો જોઈને.
7.173.4
निहन्यमानां पाण्डूनां बलेन मम वाहिनीम् ।
भूत्वा तद्विजये शक्तावशक्ताविव पश्यतः ॥ ७.१७३.४ ॥
પાંડવોના બળથી મારું સૈન્ય મરાતું હતું ત્યારે, તેના વિજયમાં સમર્થ છતાં તમે બંને અસમર્થની જેમ જોઈ રહ્યા.
7.173.5
यद्यहं भवतोस्त्याज्यो न वाच्योऽस्मि तदैव हि ।
आवां पाण्डुसुतान्सङ्ख्ये जेष्याव इति मानदौ ॥ ७.१७३.५ ॥
જો તમે બંને મને ત્યાગવાલાયક અને મારી સાથે બોલવાલાયક ન ગણતા હો, તો ત્યારે જ; કારણ કે આપણે બંને યુદ્ધમાં પાંડુપુત્રોને જીતીશું એમ કહીને માન આપનારા.
7.173.6
तदैवाहं वचः श्रुत्वा भवद्ध्यामनुसम्पतम् ।
नाकरिष्यमिदं पार्थैर्वैरं योधविनाशनम् ॥ ७.१७३.६ ॥
ત્યારે જ મેં તમારા બંનેના વચન સાંભળીને, ફરી તમારી પાસે આવીને, યોદ્ધાઓનો નાશ કરનાર આ વૈર પાર્થો સાથે કર્યું ન હોત.
7.173.7
यदि नाहं परित्याज्यो भवद्भ्यां पुरुषर्षभौ ।
युध्यतामनुरूपेण विक्रमेण सुविक्रमौ ॥ ७.१७३.७ ॥
હે પુરુષશ્રેષ્ઠો, જો તમે બંને મારો ત્યાગ નહીં કરો, તો યુદ્ધ કરતી વખતે તમારા યોગ્ય પરાક્રમથી, હે મહાપરાક્રમીઓ.
7.173.8
वाक्प्रतोदेन तौ वीरौ प्रणुन्नौ तनयेन ते ।
प्रावर्तयेतां सङ्ग्रामं घट्टिताविव पन्नगौ ॥ ७.१७३.८ ॥
તમારા પુત્રના શબ્દરૂપી અંકુશથી પ્રેરાયેલા તે બે વીરો, છંછેડાયેલા બે સર્પોની જેમ યુદ્ધ આરંભ્યું.
7.173.9
ततस्तौ रथिनां श्रेष्ठौ सर्वलोकधनुर्धरौ ।
शैनेयप्रमुखान्पार्थानभिदुद्रुवत् रणे ॥ ७.१७३.९ ॥
પછી રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ એ બંને, સર્વલોકના ધનુર્ધરો, રણમાં શૈનેયને આગળ રાખેલા પાર્થો પર ધસી ગયા.
7.173.10
तथैव सहिताः पार्थाः सर्वसैन्येन संवृताः ।
अभ्यवर्तन्त तौ वीरौ नर्दमानौ मुहुर्मुहुः ॥ ७.१७३.१० ॥
એ જ રીતે એકઠા થયેલા પાર્થો, આખા સૈન્યથી ઘેરાયેલા, વારંવાર ગર્જના કરતા એ બે વીરો તરફ આગળ વધ્યા.
7.173.11
अथ द्रोणो महेष्वासो दशभिः शिनिपुङ्गवम् ।
अविध्यत्त्वरितं क्रुद्धः सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ ७.१७३.११ ॥
ત્યારે મહાધનુર્ધર દ્રોણે ક્રોધે ભરાઈ, સર્વ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ, શિનિવંશના વૃષભને તરત જ દસ બાણોથી વીંધ્યો.
7.173.12
कर्णश्च दशभिर्बाणैः पुत्रश्च तव सप्तभिः ।
दशभिर्वृषसेनश्च सौबलश्चापि सप्तभिः।
एते कौरव सङ्क्रन्दे शैनेयं पर्यवाकिरन् ॥ ७.१७३.१२ ॥
કર્ણે દસ બાણોથી, તમારા પુત્રે સાતથી, વૃષસેને દસથી અને સૌબલે પણ સાતથી, હે કૌરવ, એ કોલાહલમાં શૈનેયને ચારે તરફ બાણવર્ષાથી ઢાંકી દીધો.
7.173.13
दृष्ट्वा च समरे द्रोणं निघ्नन्तं पाण्डवीं चमूम् ।
विव्यधुः सोमकास्तूर्णं समन्ताच्छरवृष्टिभिः ॥ ७.१७३.१३ ॥
યુદ્ધમાં પાંડવ સૈન્યનો સંહાર કરતા દ્રોણને જોઈને સોમકોએ તરત ચારે બાજુથી બાણવર્ષાથી તેને વીંધી નાખ્યો.
7.173.14
तत्र द्रोणोऽहरत्प्राणान्क्षत्रियाणां विशाम्पते ।
रश्मिभिर्भास्करो राजंस्तमांसीव समन्ततः ॥ ७.१७३.१४ ॥
હે રાજા, ત્યાં દ્રોણે ક્ષત્રિયોના પ્રાણ હરી લીધા, જેમ સૂર્ય પોતાનાં કિરણોથી ચારે બાજુનો અંધકાર દૂર કરે છે.
7.173.15
द्रोणेन वध्यमानानां पाञ्चालानां विशाम्पते ।
शुश्रुवे तुमुलः शब्दः क्रोशतामितरेतरम् ॥ ७.१७३.१५ ॥
હે પ્રજાપતિ, દ્રોણ દ્વારા મરાઈ રહેલા પાંચાલોનો એકબીજાને બૂમો પાડતો ભયંકર કોલાહલ સંભળાયો.
7.173.16
पुत्रानन्ये पितॄनन्ये भ्रातॄनन्ये च मातुलान् ।
भागिनेयान्वयस्यांश्च तथा सम्बन्धिबान्धवान्।
उत्सृज्योत्सृज्य गच्छन्ति त्वरिता जीवितेप्सवः ॥ ७.१७३.१६ ॥
કોઈ પુત્રોને, કોઈ પિતાઓને, કોઈ ભાઈઓને, મામાઓને, ભાણેજોને, મિત્રોને અને સગાંઓને છોડીને જીવ બચાવવાની ઇચ્છાથી ઉતાવળે દોડી ગયા.
7.173.17
अपरे मोहिता मोहात्तमेवाभिमुखा ययुः ।
पाण्डवानां रणे योधाः परलोकं गताः परे ॥ ७.१७३.१७ ॥
કેટલાક મોહથી મૂંઝાઈને તેની સામે જ ચાલ્યા ગયા; પાંડવોના કેટલાક યોદ્ધાઓ યુદ્ધમાં પરલોક પામ્યા.
7.173.18
सा तथा पाण्वी सेना पीड्यमाना महात्मना ।
निशि सम्प्राद्रवद्राजन्नुत्सृज्योल्काः सहस्रशः ॥ ७.१७३.१८ ॥
હે રાજા, મહાત્મા દ્વારા આ રીતે પીડાયેલી તે પાંડવ સેના રાત્રે હજારો મશાલો છોડીને ભાગી ગઈ.
7.173.19
पश्यतो भीमसेनस्य विजयस्याच्युतस्य च ।
ययमोर्धर्मपुत्रस्य पार्षतस्य च पश्यतः ॥ ७.१७३.१९ ॥
ભીમસેન, વિજય (અર્જુન) અને અચ્યુત (કૃષ્ણ) જોતા હતા; યમળો, ધર્મપુત્ર (યુધિષ્ઠિર) અને પાર્ષત (ધૃષ્ટદ્યુમ્ન) જોતા હતા.
7.173.20
तमसा संवृते लोके न प्राज्ञायत किञ्चन ।
कौरवाणां प्रकाशेन दृश्यन्ते विद्रुताः परे ॥ ७.१७३.२० ॥
વિશ્વ અંધકારથી ઢંકાયેલું હોવાથી કંઈ ઓળખાતું નહોતું; કૌરવોના પ્રકાશમાં શત્રુઓ ભાગતા દેખાયા.
7.173.21
द्रवमाणं तु तत्सैन्यं द्रोणकर्णौ महारथौ ।
जघ्नतुः पृष्ठतो राजन्किरन्तौ सायकान्बहून् ॥ ७.१७३.२१ ॥
હે રાજન્! ભાગતા તે સૈન્ય પર દ્રોણ અને કર્ણ, બે મહારથીઓએ પાછળથી પ્રહાર કર્યા, ઘણા બાણોનો વરસાદ કરતા.
7.173.22
पाञ्चालेषु प्रभग्नेषु क्षीयमाणेषु सर्वतः ।
जनार्दनो दीनमानाः प्रत्यभाषत फल्गुनम् ॥ ७.१७३.२२ ॥
પાંચાલો ચારે બાજુ પરાજિત થઈ નાશ પામતા હતા ત્યારે, દુઃખી મનવાળા જનાર્દન (કૃષ્ણ) ફાલ્ગુનને (અર્જુનને) જવાબ આપ્યો.
7.173.23
द्रोणकर्णौ महेष्वासावेतौ पार्षतसात्यकी ।
पाञ्चालांश्चैव सहितौ जघ्नतुः सायकैर्भृशम् ॥ ७.१७३.२३ ॥
આ બે મહાધનુર્ધર દ્રોણ અને કર્ણ, તથા પાર્ષત અને સાત્યકિ, સાથે મળીને પાંચાલોને બાણોથી ભારે પ્રહાર કરતા હતા.
7.173.24
एतयोः शरवर्षेण प्रभग्ना नो महारथाः ।
वार्यमाणापि कौन्तेय पृतना नावतिष्ठते ॥ ७.१७३.२४ ॥
આ બંનેના બાણવર્ષાથી આપણા મહારથીઓ પરાજિત થયા; હે કૌન્તેય, રોકાયા છતાં સૈન્ય ટકતું નથી.
7.173.25
तां तु विद्रवतीं दृष्ट्वा ऊचतुः केशवार्जुनौ ।
मा विद्रवत वित्रस्ता भयं त्यजत पाण्डवाः ॥ ७.१७३.२५ ॥
ભાગતી એ સેનાને જોઈને કેશવ અને અર્જુને કહ્યું, હે પાંડવો, ભયભીત થઈને ભાગો નહીં, ભય ત્યજો.
7.173.26
तावावां सर्वसैन्यैश्च व्यूहैः सम्यगुदायुधैः ।
द्रोणं च सूतपुत्रं च प्रयतावः प्रबाधितुम् ॥ ७.१७३.२६ ॥
અમે બંને સમગ્ર સેના અને યોગ્ય રીતે ગોઠવેલા વ્યૂહો સાથે, શસ્ત્રો ઉગામીને, દ્રોણ અને સૂતપુત્રને પીડવાનો પ્રયત્ન કરીશું.
7.173.27
एतौ हि बलिनौ शूरौ कृतास्त्रौ जितकाशिनौ ।
उपेक्षितौ बलं तूर्णं नाशयेतां निशामिमाम् ॥ ७.१७३.२७ ॥
આ બંને બળવાન, શૂરવીર, શસ્ત્રવિદ્યામાં નિપુણ અને વિજયનો ગર્વ ધરાવનારા છે; તેમની ઉપેક્ષા કરાય તો આ રાતમાં જ તેઓ સેનાનો ઝડપથી નાશ કરશે.
7.173.28
तयोः संवदतोरेवं भीमकर्मा महाबलः। ॥ ७.१७३.२८ ॥
તેઓ બંને આ રીતે વાત કરી રહ્યા હતા ત્યારે, ભયંકર કર્મ કરનાર મહાબલી...
7.173.29
आयाद्वृकोदरः शीघ्रं पुनरावर्त्य वाहिनीम् ।
वृकोदरमथायान्तं दृष्ट्वा तत्र जनार्दनः। ॥ ७.१७३.२९ ॥
વૃકોદર સેનાને પાછી વાળીને ઝડપથી આવ્યો. ત્યાં વૃકોદરને આવતો જોઈને જનાર્દને...
7.173.30
पुनरेवाब्रवीद्राजन्हर्षयन्निव पाण्डवम् ।
एष भीमो रणश्लाघी वृतः सोमकपाण्डवैः। ॥ ७.१७३.३० ॥
હે રાજન, પાંડવને જાણે હર્ષ આપતા તેણે ફરી કહ્યું: યુદ્ધમાં ગર્વ ધરાવતો આ ભીમ સોમકો અને પાંડવોથી ઘેરાયેલો છે.
7.173.31
अभ्यवर्तत वेगेन द्रोणकर्णौ महारथौ ।
एतेन सहितो युद्ध्य पाञ्चालैश्च महारथैः। ॥ ७.१७३.३१ ॥
દ્રોણ અને કર્ણ, બે મહારથીઓ વેગથી આગળ ધસ્યા. આમની સાથે યુદ્ધ કર, પાંચાલ મહારથીઓ સાથે પણ.
7.173.32
आश्वासनार्थं सैन्यानां सर्वेषां पाण्डुनन्दन ।
ततस्तौ पुरुषव्याघ्रावुभौ माधवपाण्डवौ। ॥ ७.१७३.३२ ॥
હે પાંડુનંદન, બધી સેનાઓને આશ્વાસન આપવા માટે. ત્યારે તે બંને પુરુષવ્યાઘ્રો, માધવ અને પાંડવ, બંને.
7.173.33
द्रोणकर्णौ समासाद्य धिष्ठितौ रणमूर्धनि ।
ततस्तत्पुनरावृत्तं युधिष्ठिरबलं महत्।
ततो द्रोणश्च कर्णश्च परान्ममृदतुर्युधि ॥ ७.१७३.३३ ॥
દ્રોણ અને કર્ણ યુદ્ધના મોખરે પહોંચીને અડગ ઊભા રહ્યા. ત્યારે યુધિષ્ઠિરની તે મહાન સેના ફરી પાછી વળી. પછી દ્રોણ અને કર્ણે યુદ્ધમાં શત્રુઓને કચડી નાખ્યા.
7.173.34
स सम्प्रहारस्तुमुलो निशि प्रत्यभवन्महान् ।
यथा सागरयो राजंश्चन्द्रोदयविरुद्धयोः ॥ ७.१७३.३४ ॥
તે અથડામણ રાત્રે ભયંકર અને મહાન બની, હે રાજન્, ચંદ્રોદય સમયે એકબીજાની સામે ઊછળતા બે સમુદ્રોની જેમ.
7.173.35
तत उत्सृज्य पाणिभ्यां प्रदीपांस्तव वाहिनी ।
युयुधे पाण्डवैः सार्धमुन्मत्तवदसङ्कुला ॥ ७.१७३.३५ ॥
પછી તમારી સેના હાથમાંથી દીવાઓ છોડી, પાગલોની જેમ વ્યવસ્થા વિના પાંડવો સાથે યુદ્ધ કરવા લાગી.
7.173.36
रजसा तमसा चैव संवृते भृशदारुणे ।
केवलं नामगोत्रेण प्रायुध्यन्त जयैषिणः ॥ ७.१७३.३६ ॥
ધૂળ અને અંધકારથી ઘેરાયેલા અત્યંત ભયાનક યુદ્ધમાં, વિજયની ઇચ્છા રાખનારા યોદ્ધાઓ ફક્ત નામ અને ગોત્રથી ઓળખાઈને લડ્યા.
7.173.37
अश्रूयन्त हि नामानि श्राव्यमाणानि पार्थिवैः ।
प्रहरद्भिर्महाराज स्वयंवर इवाहवे ॥ ७.१७३.३७ ॥
હે મહારાજ, યુદ્ધમાં પ્રહાર કરતા રાજાઓ દ્વારા ઉચ્ચારાતાં નામો સંભળાતાં હતાં; જાણે સ્વયંવર હોય.
7.173.38
निःशब्दमासीत्सहसा पुनः शब्दो महानभूत् ।
क्रुद्धानां युध्यमानानां जीयतां जयतामपि ॥ ७.१७३.३८ ॥
અચાનક મૌન હતું; ફરી મહાન શોર ઊઠ્યો — ક્રોધથી લડતા, હારતા અને જીતતા યોદ્ધાઓનો.
7.173.39
यत्रयत्र स्म दृश्यन्ते प्रदीपाः कुरुसत्तम ।
तत्रतत्र स्म शूरास्ते निपतन्ति पतङ्गवत् ॥ ७.१७३.३९ ॥
હે કુરુશ્રેષ્ઠ, જ્યાં જ્યાં દીવા દેખાતા હતા ત્યાં ત્યાં તે શૂરવીરો પતંગિયાંની જેમ પડતા હતા.
7.173.40
तथा संयुध्यमानानां विगाढाऽऽसीन्महानिशा ।
पाण्डवानां च राजेन्द्र कौरवाणां च सर्वशः ॥ ७.१७३.४० ॥
એ રીતે લડતા પાંડવો અને કૌરવો તરફથી, હે રાજેન્દ્ર, એ મહાન રાત્રિ સર્વત્ર ગાઢ થઈ ગઈ.