महाभारत · अध्याय 7.173
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.173.1
विद्रुतं स्वबलं दृष्ट्वा वध्यमानं महात्मभिः ।
क्रोधेन महताऽविष्टः पुत्रस्तव विशाम्पते ॥ ७.१७३.१ ॥
महात्म्यांकडून मारल्या जाणाऱ्या आपल्या सैन्याला पळताना पाहून, हे प्रजापते, तुमचा पुत्र महान क्रोधाने व्यापला गेला.
7.173.2
अभ्येत्य सहसा कर्णं द्रोणं च जयतां वरम् ।
अमर्षवशमापन्नो वाक्यज्ञो वाक्यमब्रवीत् ॥ ७.१७३.२ ॥
विजेत्यांमध्ये श्रेष्ठ अशा कर्ण आणि द्रोण यांच्याजवळ अचानक जाऊन, अमर्षाच्या अधीन झालेला, वाक्यकुशल तो हे वचन बोलला.
7.173.3
भवद्ध्भामिह सङ्ग्रामः क्रुद्धाभ्यां सम्प्रवर्तितः ।
आहवे निहतं दृष्ट्वा सैन्धवं सव्यसाचिना ॥ ७.१७३.३ ॥
तुम्ही दोघे क्रोधाने येथे हे युद्ध सुरू केलेत; युद्धात सव्यसाचीने सैंधवाला मारलेले पाहून.
7.173.4
निहन्यमानां पाण्डूनां बलेन मम वाहिनीम् ।
भूत्वा तद्विजये शक्तावशक्ताविव पश्यतः ॥ ७.१७३.४ ॥
पांडवांच्या बळाने माझी सेना मारली जात असताना, तिच्या विजयाला समर्थ असूनही तुम्ही दोघे असमर्थांप्रमाणे पाहत राहिलात.
7.173.5
यद्यहं भवतोस्त्याज्यो न वाच्योऽस्मि तदैव हि ।
आवां पाण्डुसुतान्सङ्ख्ये जेष्याव इति मानदौ ॥ ७.१७३.५ ॥
तुम्ही दोघे मला त्याग्य आणि माझ्याशी बोलण्यास अयोग्य मानत असाल, तर तेव्हाच; कारण आपण दोघे युद्धात पांडुपुत्रांना जिंकू असे म्हणून मान देणारे.
7.173.6
तदैवाहं वचः श्रुत्वा भवद्ध्यामनुसम्पतम् ।
नाकरिष्यमिदं पार्थैर्वैरं योधविनाशनम् ॥ ७.१७३.६ ॥
तेव्हाच मी तुम्हा दोघांचे शब्द ऐकून, पुन्हा तुमच्याजवळ येऊन, योद्ध्यांचा विनाश करणारे हे वैर पार्थांशी केले नसते.
7.173.7
यदि नाहं परित्याज्यो भवद्भ्यां पुरुषर्षभौ ।
युध्यतामनुरूपेण विक्रमेण सुविक्रमौ ॥ ७.१७३.७ ॥
हे पुरुषश्रेष्ठांनो, जर तुम्ही दोघे मला सोडले नाही, तर युद्ध करताना तुमच्या योग्य पराक्रमाने, हे महापराक्रमी वीरहो.
7.173.8
वाक्प्रतोदेन तौ वीरौ प्रणुन्नौ तनयेन ते ।
प्रावर्तयेतां सङ्ग्रामं घट्टिताविव पन्नगौ ॥ ७.१७३.८ ॥
तुमच्या पुत्राच्या शब्दरूपी अंकुशाने प्रेरित झालेल्या त्या दोन वीरांनी, डिवचलेल्या दोन सापांप्रमाणे युद्ध सुरू केले.
7.173.9
ततस्तौ रथिनां श्रेष्ठौ सर्वलोकधनुर्धरौ ।
शैनेयप्रमुखान्पार्थानभिदुद्रुवत् रणे ॥ ७.१७३.९ ॥
मग रथिकांमध्ये श्रेष्ठ असलेले ते दोघे, सर्व लोकांचे धनुर्धर, रणात शैनेयाला पुढे ठेवलेल्या पार्थांवर चालून गेले.
7.173.10
तथैव सहिताः पार्थाः सर्वसैन्येन संवृताः ।
अभ्यवर्तन्त तौ वीरौ नर्दमानौ मुहुर्मुहुः ॥ ७.१७३.१० ॥
तसेच एकत्र असलेले पार्थ, सर्व सैन्याने वेढलेले, वारंवार गर्जना करणाऱ्या त्या दोन वीरांकडे चालून गेले.
7.173.11
अथ द्रोणो महेष्वासो दशभिः शिनिपुङ्गवम् ।
अविध्यत्त्वरितं क्रुद्धः सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ ७.१७३.११ ॥
मग महाधनुर्धर द्रोणाने क्रोधाने सर्व शस्त्रधारकांत श्रेष्ठ अशा शिनिवंशातील वृषभाला तत्काळ दहा बाणांनी विद्ध केले.
7.173.12
कर्णश्च दशभिर्बाणैः पुत्रश्च तव सप्तभिः ।
दशभिर्वृषसेनश्च सौबलश्चापि सप्तभिः।
एते कौरव सङ्क्रन्दे शैनेयं पर्यवाकिरन् ॥ ७.१७३.१२ ॥
कर्णाने दहा बाणांनी, तुमच्या पुत्राने सात बाणांनी, वृषसेनाने दहा बाणांनी आणि सौबलानेही सात बाणांनी, हे कौरवा, त्या गोंधळात शैनेयाला सर्वत्र बाणवृष्टीने झाकून टाकले.
7.173.13
दृष्ट्वा च समरे द्रोणं निघ्नन्तं पाण्डवीं चमूम् ।
विव्यधुः सोमकास्तूर्णं समन्ताच्छरवृष्टिभिः ॥ ७.१७३.१३ ॥
युद्धात पांडवसेनेचा संहार करणाऱ्या द्रोणाला पाहून सोमकांनी त्वरित चहूबाजूंनी बाणवृष्टीने त्याला विद्ध केले.
7.173.14
तत्र द्रोणोऽहरत्प्राणान्क्षत्रियाणां विशाम्पते ।
रश्मिभिर्भास्करो राजंस्तमांसीव समन्ततः ॥ ७.१७३.१४ ॥
राजा, तेथे द्रोणाने क्षत्रियांचे प्राण हरण केले, जसा सूर्य आपल्या किरणांनी सर्वत्र अंधार दूर करतो.
7.173.15
द्रोणेन वध्यमानानां पाञ्चालानां विशाम्पते ।
शुश्रुवे तुमुलः शब्दः क्रोशतामितरेतरम् ॥ ७.१७३.१५ ॥
हे प्रजापते, द्रोणाकडून मारल्या जाणाऱ्या पांचालांचा एकमेकांना हाका मारणारा प्रचंड आवाज ऐकू आला.
7.173.16
पुत्रानन्ये पितॄनन्ये भ्रातॄनन्ये च मातुलान् ।
भागिनेयान्वयस्यांश्च तथा सम्बन्धिबान्धवान्।
उत्सृज्योत्सृज्य गच्छन्ति त्वरिता जीवितेप्सवः ॥ ७.१७३.१६ ॥
कोणी पुत्रांना, कोणी पित्यांना, कोणी भावांना, मामांना, भाच्यांना, मित्रांना व नातेवाईकांना सोडून जीव वाचवण्याच्या इच्छेने घाईघाईने पळत होते.
7.173.17
अपरे मोहिता मोहात्तमेवाभिमुखा ययुः ।
पाण्डवानां रणे योधाः परलोकं गताः परे ॥ ७.१७३.१७ ॥
कोणी मोहाने भ्रमित होऊन त्यालाच सामोरे गेले; पांडवांचे काही योद्धे रणांगणात परलोकी गेले.
7.173.18
सा तथा पाण्वी सेना पीड्यमाना महात्मना ।
निशि सम्प्राद्रवद्राजन्नुत्सृज्योल्काः सहस्रशः ॥ ७.१७३.१८ ॥
राजा, महात्म्याने अशा पीडित केलेली ती पांडवसेना रात्री हजारो मशाली टाकून पळून गेली.
7.173.19
पश्यतो भीमसेनस्य विजयस्याच्युतस्य च ।
ययमोर्धर्मपुत्रस्य पार्षतस्य च पश्यतः ॥ ७.१७३.१९ ॥
भीमसेन, विजय (अर्जुन) आणि अच्युत (कृष्ण) पाहत असताना; यम, धर्मपुत्र (युधिष्ठिर) आणि पार्षत (धृष्टद्युम्न) पाहत असताना.
7.173.20
तमसा संवृते लोके न प्राज्ञायत किञ्चन ।
कौरवाणां प्रकाशेन दृश्यन्ते विद्रुताः परे ॥ ७.१७३.२० ॥
जग अंधाराने झाकलेले असल्याने काहीच ओळखता येत नव्हते; कौरवांच्या प्रकाशात शत्रू पळताना दिसले.
7.173.21
द्रवमाणं तु तत्सैन्यं द्रोणकर्णौ महारथौ ।
जघ्नतुः पृष्ठतो राजन्किरन्तौ सायकान्बहून् ॥ ७.१७३.२१ ॥
हे राजन्! पळणाऱ्या त्या सैन्यावर द्रोण आणि कर्ण या दोन महारथींनी मागून प्रहार केले, अनेक बाण वर्षाव करीत.
7.173.22
पाञ्चालेषु प्रभग्नेषु क्षीयमाणेषु सर्वतः ।
जनार्दनो दीनमानाः प्रत्यभाषत फल्गुनम् ॥ ७.१७३.२२ ॥
पांचाल सर्वत्र पराभूत होऊन नाश पावत असताना, खिन्न मनाचे जनार्दन (कृष्ण) फाल्गुनाला (अर्जुनाला) उत्तरले.
7.173.23
द्रोणकर्णौ महेष्वासावेतौ पार्षतसात्यकी ।
पाञ्चालांश्चैव सहितौ जघ्नतुः सायकैर्भृशम् ॥ ७.१७३.२३ ॥
हे दोन महाधनुर्धर द्रोण आणि कर्ण, तसेच पार्षत आणि सात्यकी, एकत्र होऊन पांचालांना बाणांनी प्रचंडपणे प्रहार करीत होते.
7.173.24
एतयोः शरवर्षेण प्रभग्ना नो महारथाः ।
वार्यमाणापि कौन्तेय पृतना नावतिष्ठते ॥ ७.१७३.२४ ॥
या दोघांच्या बाणवर्षावाने आमचे महारथी पराभूत झाले; हे कौन्तेया, अडवले जाऊनही सैन्य टिकत नाही.
7.173.25
तां तु विद्रवतीं दृष्ट्वा ऊचतुः केशवार्जुनौ ।
मा विद्रवत वित्रस्ता भयं त्यजत पाण्डवाः ॥ ७.१७३.२५ ॥
पळणाऱ्या त्या सैन्याला पाहून केशव आणि अर्जुन म्हणाले, हे पाण्डवांनो, भयभीत होऊन पळू नका, भय सोडा.
7.173.26
तावावां सर्वसैन्यैश्च व्यूहैः सम्यगुदायुधैः ।
द्रोणं च सूतपुत्रं च प्रयतावः प्रबाधितुम् ॥ ७.१७३.२६ ॥
आम्ही दोघे सर्व सैन्यासह, योग्य रचलेल्या व्यूहांसह, शस्त्रे उगारून द्रोण आणि सूतपुत्र यांना पीडा देण्याचा प्रयत्न करू.
7.173.27
एतौ हि बलिनौ शूरौ कृतास्त्रौ जितकाशिनौ ।
उपेक्षितौ बलं तूर्णं नाशयेतां निशामिमाम् ॥ ७.१७३.२७ ॥
हे दोघे बलवान, शूर, शस्त्रविद्येत निपुण आणि विजयाचा अभिमान बाळगणारे आहेत; त्यांची उपेक्षा केली तर या रात्रीतच ते सैन्याचा त्वरेने नाश करतील.
7.173.28
तयोः संवदतोरेवं भीमकर्मा महाबलः। ॥ ७.१७३.२८ ॥
ते दोघे असे बोलत असताना, भयंकर कर्म करणारा महाबलवान...
7.173.29
आयाद्वृकोदरः शीघ्रं पुनरावर्त्य वाहिनीम् ।
वृकोदरमथायान्तं दृष्ट्वा तत्र जनार्दनः। ॥ ७.१७३.२९ ॥
वृकोदर सैन्याला पुन्हा वळवून लवकर आला. तेथे वृकोदर येत असलेला पाहून जनार्दन...
7.173.30
पुनरेवाब्रवीद्राजन्हर्षयन्निव पाण्डवम् ।
एष भीमो रणश्लाघी वृतः सोमकपाण्डवैः। ॥ ७.१७३.३० ॥
हे राजा, पांडवाला जणू आनंदित करीत तो पुन्हा म्हणाला: युद्धात अभिमान बाळगणारा हा भीम सोमक व पांडवांनी वेढलेला आहे.
7.173.31
अभ्यवर्तत वेगेन द्रोणकर्णौ महारथौ ।
एतेन सहितो युद्ध्य पाञ्चालैश्च महारथैः। ॥ ७.१७३.३१ ॥
द्रोण आणि कर्ण हे दोन महारथी वेगाने पुढे सरसावले. त्यांच्याशी आणि पांचाल महारथींशी युद्ध कर.
7.173.32
आश्वासनार्थं सैन्यानां सर्वेषां पाण्डुनन्दन ।
ततस्तौ पुरुषव्याघ्रावुभौ माधवपाण्डवौ। ॥ ७.१७३.३२ ॥
हे पाण्डुनंदना, सर्व सैन्यांना आश्वासन देण्यासाठी. मग ते दोघे पुरुषव्याघ्र, माधव आणि पाण्डव, दोघेही.
7.173.33
द्रोणकर्णौ समासाद्य धिष्ठितौ रणमूर्धनि ।
ततस्तत्पुनरावृत्तं युधिष्ठिरबलं महत्।
ततो द्रोणश्च कर्णश्च परान्ममृदतुर्युधि ॥ ७.१७३.३३ ॥
द्रोण आणि कर्ण रणमुखात पोहोचून स्थिर उभे राहिले. तेव्हा युधिष्ठिराचे ते मोठे सैन्य पुन्हा परतले. मग द्रोण आणि कर्ण यांनी युद्धात शत्रूंना चिरडून टाकले.
7.173.34
स सम्प्रहारस्तुमुलो निशि प्रत्यभवन्महान् ।
यथा सागरयो राजंश्चन्द्रोदयविरुद्धयोः ॥ ७.१७३.३४ ॥
ती धडक रात्री भयंकर आणि मोठी झाली, हे राजा, चंद्रोदयाच्या वेळी एकमेकांविरुद्ध उसळणाऱ्या दोन समुद्रांप्रमाणे.
7.173.35
तत उत्सृज्य पाणिभ्यां प्रदीपांस्तव वाहिनी ।
युयुधे पाण्डवैः सार्धमुन्मत्तवदसङ्कुला ॥ ७.१७३.३५ ॥
मग तुमच्या सैन्याने हातातले दिवे टाकून, वेड्यांप्रमाणे विस्कळीतपणे पांडवांशी युद्ध केले.
7.173.36
रजसा तमसा चैव संवृते भृशदारुणे ।
केवलं नामगोत्रेण प्रायुध्यन्त जयैषिणः ॥ ७.१७३.३६ ॥
धूळ आणि अंधाराने व्यापलेल्या अत्यंत भयंकर युद्धात, विजयाची इच्छा करणारे योद्धे केवळ नाव आणि गोत्रावरून ओळखले जाऊन लढले.
7.173.37
अश्रूयन्त हि नामानि श्राव्यमाणानि पार्थिवैः ।
प्रहरद्भिर्महाराज स्वयंवर इवाहवे ॥ ७.१७३.३७ ॥
हे महाराज, युद्धात प्रहार करणाऱ्या राजांकडून उच्चारली जाणारी नावे ऐकू येत होती; जणू स्वयंवरच होते.
7.173.38
निःशब्दमासीत्सहसा पुनः शब्दो महानभूत् ।
क्रुद्धानां युध्यमानानां जीयतां जयतामपि ॥ ७.१७३.३८ ॥
अचानक शांतता झाली; पुन्हा मोठा आवाज उठला — क्रुद्ध होऊन लढणाऱ्यांचा, हरणाऱ्यांचा आणि जिंकणाऱ्यांचा.
7.173.39
यत्रयत्र स्म दृश्यन्ते प्रदीपाः कुरुसत्तम ।
तत्रतत्र स्म शूरास्ते निपतन्ति पतङ्गवत् ॥ ७.१७३.३९ ॥
हे कुरुश्रेष्ठा, जिथे जिथे दिवे दिसत होते, तिथे तिथे ते शूर पतंगांप्रमाणे पडत होते.
7.173.40
तथा संयुध्यमानानां विगाढाऽऽसीन्महानिशा ।
पाण्डवानां च राजेन्द्र कौरवाणां च सर्वशः ॥ ७.१७३.४० ॥
असे लढणाऱ्या पांडव आणि कौरव यांच्याभोवती, हे राजेंद्रा, ती महानिशा सर्वत्र गाढ झाली.