महाभारत · अध्याय 7.176
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.176.1
यत्तद्वैकर्तनः कर्णो राक्षसश्च घटोत्कचः ।
निशीथे समसज्जेतां तद्युद्धमभवत्कथम् ॥ ७.१७६.१ ॥
वैकर्तन कर्ण आणि राक्षस घटोत्कच मध्यरात्री जे भिडले, ते युद्ध कसे घडले?
7.176.2
कीदृशं चाभवद्रूपं तस्य घोरस्य रक्षसः ।
येन वैकर्तनः कर्णः सङ्ग्रामे तेन निर्जितः ॥ ७.१७६.२ ॥
त्या भयंकर राक्षसाचे रूप कसे होते, ज्याच्याकडून वैकर्तन कर्ण युद्धात पराभूत झाला?
7.176.3
रथश्च कीदृशस्तस्य मायाः सर्वायुधानि च ।
किम्प्रमाणा हयास्तस्य रथकेतुर्धनुस्तथा ॥ ७.१७६.३ ॥
त्याचा रथ कसा होता? त्याच्या माया आणि सर्व आयुधे कशी होती? त्याचे घोडे किती मोठे होते? रथाची ध्वजा आणि धनुष्य कसे होते?
7.176.4
कीदृशं वर्म चैवास्य शिरस्त्राणं च कीदृशम् ।
पृष्टस्त्वमेतदाचक्ष्व कुशलो ह्यसि सञ्जय ॥ ७.१७६.४ ॥
त्याचे कवच कसे होते आणि शिरस्त्राण कसे होते? विचारलेल्या तू हे सांग, संजया; तू कुशल आहेस.
7.176.5
लोहितोक्षो महाकायस्ताम्रास्यो निम्नितोदरः ।
ऊर्ध्वरोमा हरिश्मश्रुः शङ्कुकर्णो महाहनुः ॥ ७.१७६.५ ॥
लाल डोळे, विशाल देह, तांब्यासारखे तोंड, आत गेलेले पोट, उभे केस, पिंगट दाढी, खुंटीसारखे कान आणि मोठे जबडे असलेला.
7.176.6
आकर्णदारितास्यश्च तीक्ष्णदंष्ट्रः करालवान् ।
सुदीर्घताम्रजिह्वोष्ठो लम्बभ्रूः स्थूलनासिकः ॥ ७.१७६.६ ॥
कानापर्यंत फाटलेले तोंड, तीक्ष्ण दाढा, भयंकर, अति लांब तांबट जीभ आणि ओठ असलेला, लोंबत्या भुवया आणि जाड नाक असलेला.
7.176.7
नीलाङ्गो लोहितग्रीवो गिरिवर्ष्मा भयङ्करः ।
महाकायो महाबाहुर्महाशीर्षो महाबलः ॥ ७.१७६.७ ॥
त्याचे अंग निळे होते, मान तांबडी होती; पर्वतासारखा विशाल आणि भयंकर होता. तो महाकाय, महाबाहू, महामस्तक आणि महाबलवान होता.
7.176.8
विकृतः परुषस्पर्शो विकचोद्वृद्धपिण्डकः ।
स्थूलस्फिग्गूढनाभिश्च शिथिलोपचयो महान् ॥ ७.१७६.८ ॥
तो विकृत होता, त्याचा स्पर्श खरखरीत होता; विस्कटलेले केस आणि फुगलेले शरीरभाग असलेला. जाड नितंब, खोल लपलेली नाभी आणि सैल, लोंबता विशाल देह असलेला.
7.176.9
तथैव हस्ताभरणी महामायोऽङ्गदी तथा ।
उरसाऽधारयन्निष्कमग्निमालां यथाऽचलः ॥ ७.१७६.९ ॥
तसाच हातांत अलंकार, महामाया आणि बाजूबंद धारण करणारा. छातीवर अग्निमालेसारखा सोन्याचा हार घालून तो पर्वतासारखा उभा होता.
7.176.10
तस्य हेममयं चित्रं बहुरूपाङ्गशभितम् ।
तोरणप्रतिमं शुभ्रं किरीटं मूर्ध्न्यशोभत ॥ ७.१७६.१० ॥
त्याच्या मस्तकावर सोन्याचा, अनेक रूपे आणि अवयवांनी सजवलेला, तोरणासारखा तेजस्वी विचित्र मुकुट शोभत होता.
7.176.11
कुण्डले बालसूर्याभे मालां हेममयीं शुभाम् ।
धारयन्विपुलं कांस्यं कवचं च महाप्रभम्।
ताराजालनिभं राजन्पूर्णचन्द्रसमप्रभम् ॥ ७.१७६.११ ॥
उगवत्या सूर्यासारखी दोन कुंडले, सुंदर सोन्याची माला; विशाल कांस्य कवच आणि महाप्रभ कवच धारण केले होते. हे राजा, तो ताऱ्यांच्या जाळ्यासारखा आणि पौर्णिमेच्या चंद्रासारख्या तेजाने झळकत होता.
7.176.12
कण्ठसूत्रं महच्चापि तपनीयमधारयत् ।
स तेन विभ्राजत वै सविद्युदिव तोयदः ॥ ७.१७६.१२ ॥
गळ्यात मोठा, शुद्ध सोन्याचा हारही त्याने धारण केला होता. त्यामुळे तो विजेसह ढगासारखा झळकत होता.
7.176.13
किङ्किणीशतनिर्घोपं रक्तध्वजपताकिनम् ।
ऋक्षचर्मावनद्वाङ्गं नल्वमात्रं महारथम् ॥ ७.१७६.१३ ॥
शंभर घुंगरांच्या नादाने गर्जणारा, लाल ध्वज व पताका असलेला, अस्वलाच्या कातडीने आच्छादलेला, नल्वमात्र विशाल महारथ.
7.176.14
सर्वायुधवरोपेतमास्थितं ध्वजमालिनम् ।
अष्टचक्रसमायुक्तं मेघगम्भीरनिःस्वनम् ॥ ७.१७६.१४ ॥
सर्व श्रेष्ठ आयुधांनी युक्त, ध्वजमालांनी सजलेला, आठ चाकांनी जोडलेला, मेघासारखा गंभीर नाद करणारा रथ.
7.176.15
मत्तमातङ्गसङ्काशा लोहिताक्षा विभीपणाः ।
कालवर्णासमायुक्ता बलवन्तः शतं हयाः ॥ ७.१७६.१५ ॥
मत्त हत्तींसारखे, लालसर डोळ्यांचे, भयंकर, कालासारख्या रंगाचे, बलवान असे शंभर घोडे.
7.176.16
वहन्तो राक्षसं घोरं वालवन्तो जितश्रमाः ।
विपुलाभिः सटाभिस्ते हेषमाणा मुहुर्मुहुः ॥ ७.१७६.१६ ॥
त्या भयंकर राक्षसाला वाहून नेणारे, शेपटी असलेले, श्रम जिंकलेले, विशाल केशराचे ते घोडे वारंवार खिंकाळत होते.
7.176.17
मुखैर्नानाविधाकारैर्वगवन्तो हयोत्तमाः ।
रथेऽस्य युक्ता गकर्जन्तोऽवहंस्ते राक्षसाधिपम् ॥ ७.१७६.१७ ॥
नाना आकारांच्या तोंडांनी खिंकाळत व गर्जत, उत्तम घोडे त्याच्या रथाला जुंपलेले, राक्षसाधिपतीला वाहून नेत होते.
7.176.18
राक्षसोऽस्य विरूपाक्षः सूतो दीप्तास्यकुण्डलः ।
घोररूपो महाकायः करालो विकृताननः।
रश्मिभिः सूर्यरश्म्याह्वैः सञ्जग्राह हयान्रणे ॥ ७.१७६.१८ ॥
त्याचा सारथी विरूपाक्ष नावाचा राक्षस होता; तेजस्वी मुख व कुंडले असलेला, भयंकर रूपाचा, महाकाय, करालवदन व विकृत मुखाचा; युद्धात सूर्यरश्मी नावाच्या लगामांनी त्याने घोडे आवरले.
7.176.19
स तेन सहितस्तस्थावरुणेन यथा रविः ।
संसक्त इव चाभ्रेण यथाऽद्रिर्महता महान् ॥ ७.१७६.१९ ॥
तो अरुणासह सूर्याप्रमाणे, किंवा ढगांनी वेढलेल्या महान पर्वताप्रमाणे उभा राहिला.
7.176.20
दिवस्पृक्सुमहान्केतुः स्यन्दनेऽस्य समुच्छ्रितः ।
रक्तोत्तमाङ्गः क्रव्यादो गृध्रः परमभीषणः ॥ ७.१७६.२० ॥
त्याच्या रथावर आकाशाला स्पर्श करणारा अतिविशाल ध्वज उंच फडकत होता; त्यावर रक्तवर्ण मस्तकाचा, मांसभक्षक गिधाड होता, अत्यंत भयानक.
7.176.21
वासवाशनिनिर्घोषं दृढज्यमतिविक्षिपन् ।
व्यक्तं किष्कुपरीणाहं द्वादशारत्नि कार्मुकम् ॥ ७.१७६.२१ ॥
इंद्राच्या वज्राच्या गर्जनेसारखा घोष करणारे, दृढ प्रत्यंचा जोराने ओढणारे, स्पष्टपणे एक किष्कु परिघ व बारा अरत्नि लांबीचे धनुष्य.
7.176.22
रथाक्षमात्रैरिपुभिः सर्वाः प्रच्छादयन्दिशः ।
तस्यां वीरापहारिण्यां निशायां कर्णमभ्ययात् ॥ ७.१७६.२२ ॥
रथाच्या आसाइतक्या लांब बाणांनी सर्व दिशा झाकून टाकत, वीरांचा नाश करणाऱ्या त्या रात्री तो कर्णाकडे गेला.
7.176.23
तस्य विक्षिपतश्चापं रथे विष्टभ्य तिष्ठतः ।
अश्रूयत धनुर्घोषो विस्फूर्जितमिवाशनेः ॥ ७.१७६.२३ ॥
रथावर दृढ उभा राहून धनुष्य ओढताना त्याचा धनुर्घोष विजेच्या कडकडाटासारखा ऐकू आला.
7.176.24
तेन वित्रास्यमानानि तव सैन्यानि भारत ।
समकम्पन्त सर्वाणि सिन्धोरिव महोर्मयः ॥ ७.१७६.२४ ॥
हे भारता, त्या आवाजाने भयभीत झालेली तुझी सर्व सेना समुद्राच्या महालाटांप्रमाणे एकाच वेळी थरथरली.
7.176.25
तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य विरूपाक्षं विभीषणम् ।
उत्स्मयन्निव राधेयस्त्वरमाणोऽभ्यवारयत् ॥ ७.१७६.२५ ॥
विरूपाक्ष आणि भयंकर अशा त्याला वेगाने येताना पाहून राधापुत्र कर्णाने हसत-हसत त्वरेने त्याला अडवले.
7.176.26
ततः कर्णोऽभ्ययादेनमस्यन्नस्यन्तमन्तिकात् ।
मातङ्ग इव मातङ्गं यूथर्षभमिवर्षभः ॥ ७.१७६.२६ ॥
मग कर्ण बाणांचा वर्षाव करत जवळून त्याच्यावर धावून गेला; जसा एक हत्ती दुसऱ्या हत्तीवर, किंवा कळपाचा प्रमुख वृषभ दुसऱ्या वृषभावर झेप घेतो.
7.176.27
स सन्निपातस्तुमुलस्तयोरासीद्विशाम्पते ।
कर्णराक्षसयो राजन्निन्द्रशम्बरयोरिव ॥ ७.१७६.२७ ॥
हे राजा, प्रजापती, त्या दोघांची ती धडक भयंकर झाली—कर्ण आणि राक्षस यांची, जशी इंद्र आणि शंबर यांची झाली होती.
7.176.28
तौ प्रगृह्य महावेगे धनुषी भीमनिःस्वने ।
प्राच्छादयेतामन्योन्यं तक्षमाणौ महेषुभिः ॥ ७.१७६.२८ ॥
भयंकर टणत्कार करणारी आपली दोन्ही धनुष्ये वेगाने उचलून, ते दोघे मोठ्या बाणांनी एकमेकांना झाकू लागले.
7.176.29
ततः पूर्णायतोत्सृष्टैरिषुभिर्नतपर्वभिः ।
न्यवारयेतामन्योन्यं कांस्ये निर्भिद्य वर्मणी ॥ ७.१७६.२९ ॥
मग पूर्ण ओढून सोडलेल्या, वाकलेल्या पेरांच्या बाणांनी ते दोघे एकमेकांना अडवू लागले; कांस्याची चिलखते भेदून.
7.176.30
तौ नखैरिव शार्दूलौ दन्तैरिव महाद्विपौ ।
रथशक्तिभिरन्योन्यं विशिखैश्च ततक्षतुः ॥ ७.१७६.३० ॥
ते दोघे नखांनी लढणाऱ्या दोन वाघांसारखे, आणि दातांनी लढणाऱ्या दोन महागजांसारखे होते; रथशक्ती आणि बाणांनी ते एकमेकांना जखमी करू लागले.
7.176.31
सञ्छिन्दन्तौ च गात्राणि सन्दधानौ च सायकान् ।
दहन्तौ च शरोल्काभिर्दुष्प्रेक्ष्यौ च बभूवतुः ॥ ७.१७६.३१ ॥
ते दोघे अवयव छेदीत, बाण सांधीत, बाणांच्या उल्कांनी जाळीत पाहण्यास कठीण झाले.
7.176.32
तौ तु विक्षतसर्वाङ्गौ रुधिरौघपरिप्लुतौ ।
विभ्राजेतां यथा वारि स्रवन्तौ गैरिकाचलौ ॥ ७.१७६.३२ ॥
सर्वांगांनी जखमी, रक्तप्रवाहात न्हालेले ते दोघे, पाणी वाहणाऱ्या गैरिक पर्वतांसारखे चमकले.
7.176.33
तौ शराग्रविनुन्नाङ्गौ निर्भिन्दन्तौ परस्परम् ।
नाकम्पयेतामन्योन्यं यतमानौ महाद्युती ॥ ७.१७६.३३ ॥
बाणांच्या टोकांनी अवयव जखमी झालेले, एकमेकांना भेदत, प्रयत्न करणारे ते दोघे महातेजस्वी एकमेकांना हलवू शकले नाहीत.
7.176.34
तत्प्रवृत्तं निशायुद्धं चिरं सममिवाभवत् ।
प्राणयोर्दीव्यतो राजन्कर्णराक्षसयोर्मृधे ॥ ७.१७६.३४ ॥
ते सुरू झालेले रात्रीचे युद्ध दीर्घ काळ समानच राहिल्यासारखे झाले, हे राजा; कर्ण आणि राक्षस रणात प्राणांची बाजी लावून खेळत होते.
7.176.35
तस्य सन्दधतस्तीक्ष्णाञ्छरांश्चासक्तमस्यतः ।
धनुर्घोषेण वित्रस्ताः स्वे परे च तदाऽभवन् ॥ ७.१७६.३५ ॥
तो तीक्ष्ण बाण सांधून सतत सोडत असताना धनुष्याच्या टणत्काराने स्वपक्ष आणि परपक्ष दोघेही तेव्हा भयभीत झाले.
7.176.36
घटोत्कचं यदा कर्णो विशेषयति नो नृप ।
ततः प्रादुष्करोद्दिव्यमस्त्रमस्त्रविदां वरः ॥ ७.१७६.३६ ॥
कर्ण घटोत्कचाला आमच्यापासून वेगळे पाडून दाबू लागला, हे नृपा, तेव्हा अस्त्रविदांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या त्याने दिव्य अस्त्र प्रकट केले.
7.176.37
कर्णेन सन्धितं दृष्ट्वा दिव्यमस्त्रं घटोत्कचः ।
प्रादुश्चक्रे महामायां राक्षसीं पाण्डुनन्दनः ॥ ७.१७६.३७ ॥
कर्णाने सोडलेले दिव्य अस्त्र पाहून पांडुनंदन घटोत्कचाने महान राक्षसी माया प्रकट केली.
7.176.38
शूलमुद्गरधारिण्या शैलपादपहस्तया ।
रक्षसां घोररूपाणां महत्या सेनया वृतः ॥ ७.१७६.३८ ॥
शूळ आणि मुद्गर धारण करणारी, हातात पर्वतशिखरे व वृक्ष घेतलेली, भयंकर रूपांच्या राक्षसांच्या प्रचंड सेनेने वेढलेला.
7.176.39
तमुद्यतमहाचापं दृष्ट्वा ते व्यथिता नृपाः ।
भूतान्तकमिवायान्तं कालदण्डोग्रधारिणम् ॥ ७.१७६.३९ ॥
उभारलेले महाधनुष्य पाहून ते राजे व्यथित झाले; जणू भूतांचा अंत करणारा काळदंड घेऊन यम येत आहे.
7.176.40
घटोत्कचप्रयुक्तेन सिंहनादेन भीषिताः ।
प्रसुस्रुवुर्गजा मूत्रं विव्यधुश्च नरा भृशम् ॥ ७.१७६.४० ॥
घटोत्कचाने केलेल्या सिंहनादाने भयभीत होऊन हत्तींनी मूत्रविसर्जन केले; माणसे अत्यंत पीडित झाली.
7.176.41
ततोऽश्मवृष्टिरत्युग्रा महत्यासीत्समन्ततः ।
अर्धरात्रेऽधिकबलैर्विमुक्ता रक्षसां बलैः ॥ ७.१७६.४१ ॥
नंतर मध्यरात्री राक्षसांच्या सैन्यांनी सोडलेला अत्युग्र व प्रचंड दगडांचा वर्षाव चहूकडून झाला.
7.176.42
आयसानि च चक्राणि भुशुण्ड्यः शक्तितोमराः ।
पतन्त्यविरलाः शूलाः शतघ्न्यः पट्टसास्तथा ॥ ७.१७६.४२ ॥
लोखंडी चक्रे, भुशुंडी, शक्ती, तोमर, शूळ, शतघ्नी आणि पट्टिश अखंड पडत होते.
7.176.43
तदुग्रमतिरौद्रं च दृष्ट्वा युद्धं नराधिप ।
पुत्राश्च तव योधाश्च व्यथिता विप्रदुद्रुवुः ॥ ७.१७६.४३ ॥
हे नराधिपा, त्या भयंकर आणि अतिरौद्र युद्धाला पाहून आपले पुत्र व योद्धे व्यथित होऊन पळून गेले.
7.176.44
तत्रैकोऽस्तबलश्लाघी कर्णो मानी न विव्यथे ।
व्यधमच्च शरैर्मायां तां घटोत्कचनिर्मिताम् ॥ ७.१७६.४४ ॥
तेथे केवळ शस्त्रबलाचा अभिमान बाळगणारा मानी कर्ण व्यथित झाला नाही; त्याने घटोत्कचाने निर्माण केलेली ती माया बाणांनी नष्ट केली.
7.176.45
मायायां तु प्रहीणायाममर्षाच्च घटोत्कचः ।
विससर्ज शरान्धोरान्सूत पुत्रं त आविशन् ॥ ७.१७६.४५ ॥
माया नष्ट झाल्यावर घटोत्कचाने क्रोधाने सूतपुत्रावर भयंकर बाण सोडले; ते बाण त्याच्यात घुसले.
7.176.46
ततस्ते रुधिराभ्यक्ता भित्त्वा कर्णं महाहवे ।
विविशुर्धरणीं बाणाः सङ्क्रुद्धा इव पन्नगाः ॥ ७.१७६.४६ ॥
नंतर रक्ताने माखलेले ते बाण त्या महायुद्धात कर्णाला भेदून क्रुद्ध सर्पांप्रमाणे पृथ्वीत घुसले.
7.176.47
सूतपुत्रस्तु सङ्क्रद्धो लघुहस्तः प्रतापवान् ।
घटोत्कचमतिक्रम्य बिभेद दशभिः शरैः ॥ ७.१७६.४७ ॥
पण सूतपुत्र, क्रुद्ध, चपल हातांचा व पराक्रमी कर्ण घटोत्कचाला मागे टाकून दहा बाणांनी त्याला भेदला.
7.176.48
घटोत्कचो विनिर्भिन्नः सूतपुत्रेण मर्मसु ।
चक्रं दिव्यं सहस्रारमगृह्णाद्व्यथितो भृशम् ॥ ७.१७६.४८ ॥
सूतपुत्राने मर्मस्थानी खोलवर भेदलेल्या घटोत्कचाने अत्यंत व्यथित होऊन सहस्र आऱ्यांचे दिव्य चक्र हाती घेतले.
7.176.49
क्षुरान्तं बालसूर्याभं मणिरत्नविभूषितम् ।
चिक्षेपाधिरथेः क्रुद्धो भैमसेनिर्जिघांसया ॥ ७.१७६.४९ ॥
बालसूर्यासारखा तेजस्वी, मणिरत्नांनी अलंकृत, क्षुराग्र असलेले शस्त्र क्रुद्ध भैमसेनीने (घटोत्कचाने) वध करण्याच्या इच्छेने अधिरथपुत्र (कर्ण) याच्यावर फेकले.
7.176.50
प्रविद्वमतिवेगेन विक्षिप्तं कर्णसायकैः ।
अभाग्यस्येव सङ्कल्पस्तन्मोघमपतद्भुवि ॥ ७.१७६.५० ॥
कर्णाच्या बाणांनी अतिवेगाने भेदला गेलेला, फेकलेला ते शस्त्र, अभाग्याच्या संकल्पाप्रमाणे व्यर्थ होऊन भूमीवर पडले.
7.176.51
घटोत्कचस्तु सङ्क्रुद्धो दृष्ट्वा चक्रं निपातितम् ।
कर्णं प्राच्छादयद्बाणैः स्वर्भानुरिव भास्करम् ॥ ७.१७६.५१ ॥
अत्यंत क्रुद्ध झालेल्या घटोत्कचाने पाडलेले चक्र पाहून, स्वर्भानू (राहू) सूर्याला झाकतो तसे कर्णाला बाणांनी झाकले.
7.176.52
सूतपुत्रस्त्वसम्भ्रान्तो रुद्रोपेन्द्रेन्द्रविक्रमः ।
घटोत्कचरथं तूर्णं छादयामास पत्रिभिः ॥ ७.१७६.५२ ॥
परंतु सूतपुत्र (कर्ण), रुद्र, उपेंद्र आणि इंद्र यांच्या पराक्रमासारखा पराक्रम असलेला, विचलित न होता त्वरेने बाणांनी घटोत्कचाचा रथ झाकून टाकला.
7.176.53
घटोत्कचेन क्रुद्धेन गदा हेमाङ्गदा तदा ।
क्षिप्ता भ्राम्य शरैः साऽपि कर्णेनाभ्याहताऽपतत् ॥ ७.१७६.५३ ॥
तेव्हा क्रुद्ध घटोत्कचाने सोन्याच्या अलंकारांनी सजलेली गदा फिरवून फेकली; कर्णाच्या बाणांनी आघात होऊन तीही पडली.
7.176.54
ततोऽन्तरिक्षमुत्पत्य कालमेघ इवोन्नदन् ।
प्रववर्ष महाकायो द्रुमवर्षं नभस्तलात् ॥ ७.१७६.५४ ॥
नंतर महाकाय घटोत्कच आकाशात उडी मारून, कालमेघासारखा गर्जना करीत आकाशातून वृक्षांचा वर्षाव करू लागला.
7.176.55
ततो मायाविनं कर्णो भीमसेनसुतं दिवि ।
मार्गणैरभिविव्याध घनं सूर्य इवांशुभिः ॥ ७.१७६.५५ ॥
तेव्हा कर्णाने आकाशात असलेल्या मायावी भीमसेनपुत्राला बाणांनी चहूकडून विद्ध केले, जसा सूर्य आपल्या किरणांनी दाट मेघाला भेदतो.
7.176.56
तस्य सर्वान्हयान्हत्वा सञ्छिद्य शतधा रथम् ।
अभ्यवर्षच्छरैः कर्णः पर्जन्य इव वृष्टिमान् ॥ ७.१७६.५६ ॥
त्याचे सर्व घोडे मारून, रथ शंभर तुकडे करून, वृष्टी करणाऱ्या पर्जन्याप्रमाणे कर्णाने बाणांचा वर्षाव केला.
7.176.57
न चास्यासीदनिर्भिन्नं गात्रे द्व्यङ्गुलमन्तरम् ।
सोऽदृश्यत मुहूर्तेन श्वाविच्छललितो यथा ॥ ७.१७६.५७ ॥
त्याच्या शरीरावर दोन बोटांइतकीही जागा विद्ध न झालेली उरली नव्हती; क्षणात तो साळिंदरासारखा दिसू लागला.
7.176.58
न हयान्न रथं तस्य न ध्वजं न घटोत्कचम् ।
दृष्टवन्तः स्म समरे शरौघैरभिसंवृतम् ॥ ७.१७६.५८ ॥
युद्धात बाणांच्या प्रवाहाने पूर्ण झाकलेल्या त्याचे घोडे, रथ, ध्वज किंवा घटोत्कच त्यांना दिसले नाहीत.
7.176.59
स तु कर्णस्य तद्दिव्यमस्त्रमस्त्रेण शातयन् ।
मायायुद्धेन मायावी सूतपुत्रमयोधयत् ॥ ७.१७६.५९ ॥
परंतु त्या मायावीने कर्णाचे ते दिव्य अस्त्र दुसऱ्या अस्त्राने तोडत मायायुद्धाने सूतपुत्राशी युद्ध केले.
7.176.60
सोऽयोधयत्तदा कर्णं मायया लाघवेन च ।
अलक्ष्यमाणानि दिवि शरजालानि चापतन् ॥ ७.१७६.६० ॥
तेव्हा त्याने माया आणि चपळतेने कर्णाशी युद्ध केले; आकाशात न दिसणारी बाणांची जाळी पडू लागली.
7.176.61
भैमसेनिर्महामायो मायया कुरुसत्तम ।
विचचार महाकायो मोहयन्निव भारत ॥ ७.१७६.६१ ॥
हे कुरुश्रेष्ठा! महामायावी भीमसेनपुत्राने मायेने संचार केला. हे भारता! विशाल देहाचा तो मोह पाडल्यासारखा फिरू लागला.
7.176.62
स तु कृत्वा विरूपाणि वदनान्यशुभानि च ।
अग्रसत्सूतपुत्रस्य दिव्यान्यस्त्राणि मायया ॥ ७.१७६.६२ ॥
त्याने विकराल आणि अशुभ मुखे निर्माण करून मायेने सूतपुत्राची दिव्य अस्त्रे गिळून टाकली.
7.176.63
पुनश्चापि महाकायः सञ्छिन्नः शतधा रणे ।
गतसत्वो निरुत्साहः पतितः खाद्व्यदृश्यत ॥ ७.१७६.६३ ॥
पुन्हा तो विशालकाय रणांगणात शंभर तुकडे होऊन, प्राणहीन आणि उत्साहहीन होऊन आकाशातून पडलेला दिसला.
7.176.64
तं हतं मन्यमानाः स्म प्राणदन्कुरुपुङ्गवाः ।
अथ देहैर्नवैरन्यैर्दिक्षु सर्वास्वदृश्यत ॥ ७.१७६.६४ ॥
तो मेला असे समजून कुरुश्रेष्ठ आनंदाने गर्जले. तेव्हा तो नव्या आणि इतर देहांनी सर्व दिशांत दिसू लागला.
7.176.65
पुनश्चापि महाकायः शतशीर्षः शतोदरः ।
व्यदृश्यत महाबाहुर्मैनाक इव पर्वतः ॥ ७.१७६.६५ ॥
पुन्हा तो विशालकाय शंभर मस्तके आणि शंभर पोटे असलेला, महाबाहू मैनाक पर्वतासारखा दिसला.
7.176.66
अङ्गुष्ठमात्रो भूत्वा च पुनरेव स राक्षसः ।
सागरोर्मिरिवोद्वूतस्तिर्यगूर्ध्वमवर्तत ॥ ७.१७६.६६ ॥
पुन्हा तो राक्षस अंगठ्याएवढा होऊन समुद्राच्या लाटेप्रमाणे उसळून तिरपा आणि वरच्या दिशेने फिरू लागला.
7.176.67
वसुधां दारयित्वा च पुनरप्यु न्यमज्जत ।
अदृश्यत तदा तत्र पुनरुन्मज्जितोऽन्यतः ॥ ७.१७६.६७ ॥
पृथ्वी फाडून तो पुन्हा खाली बुडाला; तेव्हा तेथे तो दुसऱ्या ठिकाणाहून पुन्हा वर येताना दिसला.
7.176.68
सोऽवतीर्य पुनस्तस्थौ रथे हेमपरिष्कृते ।
क्षितिं खं च दिशश्चैव माययाऽभ्येत्य दंशितः ॥ ७.१७६.६८ ॥
तो खाली उतरून पुन्हा सोन्याने सजवलेल्या रथावर उभा राहिला; मायेने पृथ्वी, आकाश आणि दिशांपर्यंत पोहोचून तो कवचधारी होता.
7.176.69
गत्वा कर्णरथाभ्याशं व्यचरत्कुण्डलाननः ।
प्राह वाक्यमसम्भ्रान्तः सूतपुत्रं विशाम्पते ॥ ७.१७६.६९ ॥
कर्णाच्या रथाजवळ जाऊन कुंडलांनी शोभणाऱ्या मुखाने तो फिरू लागला; हे प्रजापती, निर्भयपणे त्याने सूतपुत्राला हे शब्द सांगितले.
7.176.70
तिष्ठेदानीं क्व मे जीवन्सूतपुत्र गमिष्यसि ।
युद्धश्रद्धामहं तेऽद्य विनेष्यामि रमाजिरे ॥ ७.१७६.७० ॥
आता थांब! सूतपुत्रा, माझ्या हातून जिवंत राहून तू कुठे जाशील? आज या रणभूमीत तुझी युद्धश्रद्धा मी नष्ट करीन.
7.176.71
इत्युक्त्वा रोषताम्राक्षं रक्षः क्रूरपराक्रमम् ।
उत्पपातान्तरिक्षं च जहास च सुविस्तरम्।
कर्णमभ्यहनच्चैव गजेन्द्रमिव केसरी ॥ ७.१७६.७१ ॥
असे बोलून क्रोधाने लाल डोळे असलेला, क्रूर पराक्रमी राक्षस आकाशात उसळला आणि मोठ्याने हसला; सिंह गजेंद्रावर झेपावतो तसा त्याने कर्णावर प्रहार केला.
7.176.72
रथाक्षमात्रेरिषुभिरभ्यवर्षद्धटोत्कचः। ॥ ७.१७६.७२ ॥
घटोत्कचाने रथाच्या आसाइतक्या मोठ्या बाणांनी (कर्णावर) वर्षाव केला.
7.176.73
शरवृष्टिं च तां कर्णो दूरात्प्राप्तामशातयत् ॥ ७.१७६.७३ ॥
कर्णाने दुरून येणारी ती बाणवृष्टी तोडून टाकली.
7.176.74
दृष्ट्वा च विहतां मायां कर्णेन भरतर्षभ ।
घटोत्कचस्ततो मायां ससर्जान्तर्हितः पुनः ॥ ७.१७६.७४ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, कर्णाने आपली माया निष्फळ केलेली पाहून घटोत्कच लपला आणि पुन्हा माया निर्माण केली.
7.176.75
सोऽभवद्गिरिरत्युच्चः शिखरैस्तरुसङ्कटैः ।
शूलप्रासासिमुसलजलप्रस्रवणो महान् ॥ ७.१७६.७५ ॥
तो अत्यंत उंच असा पर्वत बनला; त्याची शिखरे वृक्षांनी दाट होती आणि शूल, प्रास, तलवार, मुसळ यांचे प्रवाह वाहत होते.
7.176.76
तमञ्जनचयप्रख्यं कर्णो दृष्ट्वा महीधरम् ।
प्रपातैरायुधान्युग्राण्युद्वहन्तं न चुक्षुभे ॥ ७.१७६.७६ ॥
अंजनाच्या राशीसारख्या त्या पर्वताला, धबधब्याप्रमाणे भयंकर शस्त्रे वाहणाऱ्या त्या पर्वताला पाहूनही कर्ण विचलित झाला नाही.
7.176.77
स्मयन्निव ततः कर्णो दिव्यमस्त्रमुदैरयत् ।
ततः सोऽस्रेण शैलेन्द्रो विक्षिप्तो वै व्यनश्यत ॥ ७.१७६.७७ ॥
मग जणू हसत कर्णाने दिव्य अस्त्र सोडले; त्या अस्त्राने आदळलेला तो पर्वतराज खरोखर नष्ट झाला.
7.176.78
ततः स तोयदो भूत्वा नीलः सेन्द्रायुधो दिवि ।
अश्मवृष्टिभिरत्युग्रः सूतपुत्रमवाकिरत् ॥ ७.१७६.७८ ॥
मग तो आकाशात इंद्रधनुष्य असलेला निळा मेघ होऊन अत्यंत भयंकर दगडांच्या वर्षावाने सूतपुत्रावर वर्षाव करू लागला.
7.176.79
अथ सन्धाय वायव्यमस्त्रमस्त्रविदां वरः ।
व्यधमत्कालमेघं तं कर्णो वैकर्तनो वृषः ॥ ७.१७६.७९ ॥
तेव्हा अस्त्रविदांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या वैकर्तन वृष कर्णाने वायव्य अस्त्र संधान करून तो कालमेघ विखरून टाकला.
7.176.80
स मार्गणगणैः कर्णो दिशः प्रच्छाद्य सर्वशः ।
जघानास्त्रं महाराज घटोत्कचसमीरितम् ॥ ७.१७६.८० ॥
कर्णाने बाणांच्या समूहांनी सर्व दिशा झाकून टाकल्या आणि हे महाराज, घटोत्कचाने सोडलेले ते अस्त्र नष्ट केले.
7.176.81
ततः प्रहस्य समरे भैमसेनिर्महाबलः ।
प्रादुश्चक्रे महामायां कर्णं प्रति महारथम् ॥ ७.१७६.८१ ॥
तेव्हा युद्धात महाबली भीमपुत्राने हसून महारथी कर्णासमोर महामाया प्रकट केली.
7.176.82
स दृष्ट्वा पुनरायान्तं रथेन रथिनां वरम् ।
घटोत्कचमसम्भ्रान्तं राक्षसैर्बहुभिर्वृतम्
सिंहशार्दूलसदृशैर्मत्तमातङ्गविक्रमैः। ॥ ७.१७६.८२ ॥
त्याने पुन्हा रथावरून येणाऱ्या रथिकांमध्ये श्रेष्ठ घटोत्कचाला पाहिले; तो निर्भय होता आणि सिंह-वाघांसारख्या, मत्त हत्तींच्या पराक्रमाच्या अनेक राक्षसांनी वेढलेला होता.
7.176.83
गजस्थैश्च रथस्थैश्च वाजिपृष्ठगतैस्तथा ।
नानाशस्त्रधरैर्घोरैर्नानाकवचभूषणैः ॥ ७.१७६.८३ ॥
हत्तींवर, रथांवर आणि घोड्यांवर स्वार झालेले, नाना शस्त्रे धारण केलेले, भयंकर, नाना कवचांनी अलंकृत असे (राक्षस).
7.176.84
वृतं घटोत्कचं क्रूरैर्मरुद्भिरिव वासवम् ।
दृष्ट्वा कर्णो महेष्वासो योधयामास राक्षसम् ॥ ७.१७६.८४ ॥
मरुद्गणांनी वेढलेल्या इंद्राप्रमाणे क्रूर राक्षसांनी वेढलेल्या घटोत्कचाला पाहून महाधनुर्धर कर्णाने त्या राक्षसाशी युद्ध केले.
7.176.85
घटोत्कचस्ततः कर्णं विद्धा पञ्चभिराशुगैः ।
ननाद भैरवं नादं भीषयन्सर्वपार्थिवान् ॥ ७.१७६.८५ ॥
नंतर घटोत्कचाने कर्णाला पाच वेगवान बाणांनी विद्ध करून सर्व राजांना भीती वाटेल असा भयंकर गर्जना केली.
7.176.86
भूयश्चाञ्जलिकेनाथ स मार्गणगणं महत् ।
कर्णहस्तस्थितं चापं चिच्छेदाशु घटोत्कचः ॥ ७.१७६.८६ ॥
पुन्हा घटोत्कचाने अंजलिक बाणाने कर्णाच्या हातातील धनुष्य त्वरित तोडले आणि बाणांचा मोठा समूहही तोडला.
7.176.87
अथान्यद्धनुरादाय दृढं भारसहं महत् ।
विचकर्ष बलात्कर्ण इन्द्रायुधमिवोच्छ्रितम् ॥ ७.१७६.८७ ॥
नंतर कर्णाने दुसरे दृढ, मोठे भार सहन करणारे धनुष्य घेऊन, उंच उभ्या इंद्रधनुष्यासारखे बलपूर्वक ओढले.
7.176.88
ततः कर्णो महाराज प्रेषयामास सायकान् ।
सुवर्णपुङ्खाञ्छत्रुघ्नान्खेचरान्राक्षसान्प्रति ॥ ७.१७६.८८ ॥
महाराज, नंतर कर्णाने सोनेरी पुंख असलेले, शत्रूंचा संहार करणारे बाण आकाशात संचार करणाऱ्या राक्षसांकडे सोडले.
7.176.89
तद्बाणैरर्दितं यूथं रक्षसां पीनवक्षसाम् ।
सिंहेनेवार्दितं वन्यं गजानामाकुलं कुलम् ॥ ७.१७६.८९ ॥
त्या बाणांनी पीडित झालेला, विशाल छातीच्या राक्षसांचा समूह सिंहाने हल्ला केलेल्या रानहत्तींच्या कळपासारखा व्याकूळ झाला.
7.176.90
विधम्य राक्षसान्बाणैः साश्वसूतगजान्विभुः ।
ददाह भगवान्वह्निर्भूतानीव युगक्षये ॥ ७.१७६.९० ॥
बाणांनी राक्षसांचा नाश करून, घोडे, सारथी आणि हत्तींसह त्या समर्थ कर्णाने त्यांना जाळले; युगान्ती भगवान अग्नी प्राण्यांना जाळतो तसे.
7.176.91
स हत्वा राक्षसीं सेनां शुशुभे सूतनन्दनः ।
पुरेव त्रिपुरं दग्ध्वा दिवि देवो महेश्वरः ॥ ७.१७६.९१ ॥
राक्षसी सेनेचा वध करून सूतपुत्र शोभला; पूर्वी त्रिपुर दग्ध करून स्वर्गात देव महेश्वर शोभावा तसा.
7.176.92
तेषु राजसहस्रेषु पाण्डवेयेषु मारिष ।
नैनं निरीक्षितुमपि कश्चिच्छक्नोति पार्थिव ॥ ७.१७६.९२ ॥
हे मारिष, पांडवांच्या हजारो राजांपैकी कोणीही, हे राजा, त्याच्याकडे नीट पाहण्यासही समर्थ होऊ शकला नाही.
7.176.93
ऋते घटोत्कचाद्राजन्राक्षसेन्द्रान्महाबलात् ।
भीमवीर्यबलोपेतात्क्रुद्ध्द्वैवस्वतादिव ॥ ७.१७६.९३ ॥
हे राजा, घटोत्कचाखेरीज, महाबलवान राक्षसेंद्र, भीमाच्या पराक्रम आणि बळाने युक्त, क्रुद्ध वैवस्वत यमासारखा.
7.176.94
तस्य क्रुद्धस्य नेत्राभ्यां पावकः समजायत ।
महोल्काभ्यां यथा राजन्सार्जिषः स्नेहबिन्दवः ॥ ७.१७६.९४ ॥
क्रुद्ध झालेल्या त्याच्या डोळ्यांतून अग्नी उत्पन्न झाला; हे राजा, मोठ्या मशालींमधून ज्वालांसह तेलाचे थेंब पडावेत तसा.
7.176.95
तलं तलेन संहत्य सन्दश्य दशनच्छदम् ।
रथमास्थाय च पुनर्मायया निर्मितं तदा ॥ ७.१७६.९५ ॥
तळहातावर तळहात आपटून, ओठ दातांनी चावून, मग मायेने निर्मिलेल्या रथावर पुन्हा आरूढ होऊन.
7.176.96
युक्तं गजनिभैर्वाहैः पिशाचवदनैः खरैः ।
स सूतमब्रवीत्क्रुद्धः सूतपुत्राय मां वह ॥ ७.१७६.९६ ॥
हत्तींसारख्या, पिशाचमुखी गाढवांसारख्या घोड्यांनी जुंपलेल्या रथात; क्रुद्ध होऊन तो सारथ्याला म्हणाला, 'सूतपुत्राकडे मला घेऊन चल.'
7.176.97
स ययौ घोररूपेण रथेन रथिनां वरः ।
द्वैरथं सूतपुत्रेण पुनरेव विशाम्पते ॥ ७.१७६.९७ ॥
भयंकर रूपाच्या रथातून रथिकांमध्ये श्रेष्ठ तो पुन्हा सूतपुत्राशी द्वंद्वासाठी गेला, हे प्रजापते.
7.176.98
स चिक्षेप पुनः क्रुद्धः सुतपुत्राय राक्षसः ।
अष्टचक्रां महाघोरामशनिं रुद्रनिर्मिताम् ॥ ७.१७६.९८ ॥
क्रुद्ध राक्षसाने पुन्हा सूतपुत्रावर आठ चाकांचे, अत्यंत भयंकर, रुद्राने निर्मिलेले वज्र फेकले.
7.176.99
द्वियोजनसमुत्सेधां योजनायामविस्तराम् ।
आयसीं निचितां शूलैः कदम्बमिव केशरैः ॥ ७.१७६.९९ ॥
ती दोन योजने उंच, एक योजन लांब व रुंद होती; लोखंडाची, कदंबाच्या केसरांप्रमाणे शूळांनी भरलेली.
7.176.100
तामवप्लुत्य जग्राह कर्णो न्यस्य महद्धनुः ।
चिक्षेप चैनां तस्यैव स्यन्दनात्सोऽवपुप्लुवे ॥ ७.१७६.१०० ॥
कर्णाने उडी घेऊन ते पकडले; आपले महान धनुष्य ठेवून ते त्याच्यावरच फेकले; तो रथावरून उडी मारून खाली उतरला.
7.176.101
साश्वसूतध्वजं यानं भस्म कृत्वा महाप्रभा ।
विवेश वसुधां भित्त्वा सुरास्तत्र विसिस्मियुः ॥ ७.१७६.१०१ ॥
महातेजस्वी त्याने घोडे, सारथी व ध्वजेसह रथ भस्म करून, पृथ्वी भेदून आत प्रवेश केला; तेथे देव विस्मित झाले.
7.176.102
कर्णं तु सर्वभूतानि पूजयामासुरञ्जसा ।
यदप्लुत्य जग्राह देवसृष्टां महाशनिम् ॥ ७.१७६.१०२ ॥
सर्व प्राणिमात्रांनी कर्णाचा सहज गौरव केला, कारण त्याने उडी घेऊन देवनिर्मित त्या महान वज्राला पकडले.
7.176.103
एवं कृत्वा रणे कर्ण आरुरोह रथं पुनः ।
ततो मुमोच नाराचान्सूतपुत्रः परन्तपः ॥ ७.१७६.१०३ ॥
असे करून रणात कर्ण पुन्हा रथावर आरूढ झाला. मग शत्रूंना तापविणाऱ्या सूतपुत्राने नाराच बाण सोडले.
7.176.104
अशक्यं कर्तुमन्येन सर्वभूतेषु मानद ।
यदकार्षीत्तदा कर्णः सङ्ग्रामे भीमदर्शने ॥ ७.१७६.१०४ ॥
हे मानद! त्या वेळी भयानक दिसणाऱ्या युद्धात कर्णाने जे केले ते सर्वभूतांपैकी दुसऱ्या कोणालाही करणे अशक्य होते.
7.176.105
स हन्यमानो नाराचैर्धाराभिरिव पर्वतः ।
गन्धर्वनगराकारः पुनरन्तरधीयत ॥ ७.१७६.१०५ ॥
नाराच बाणांनी पर्वतासारखा आघात झालेला तो गंधर्वनगराच्या आकाराचा होऊन पुन्हा अदृश्य झाला.
7.176.106
एवं स वै महाकायो मायया लाघवेन च ।
अस्त्राणि तानि दिव्यानि जघान रिपुसूदनः ॥ ७.१७६.१०६ ॥
अशा प्रकारे तो महाकाय, मायेने व चपलतेने, त्या दिव्य अस्त्रांना शत्रुसंहारकाने नष्ट केले.
7.176.107
निहन्यमानेष्वस्त्रेषु मायया तेन रक्षसा ।
असम्भ्रान्तस्तदा कर्णस्तद्रक्षः प्रत्ययुध्यत ॥ ७.१७६.१०७ ॥
त्या राक्षसाच्या मायेने अस्त्रे नष्ट होत असताना कर्ण विचलित न होता त्या राक्षसाशी लढला.
7.176.108
ततः क्रुद्धो महाराज भैमसेनिर्महाबलः ।
चकार बहुधाऽऽत्मानं भीषयाणो महारथान् ॥ ७.१७६.१०८ ॥
हे महाराज! तेव्हा क्रुद्ध झालेल्या महाबली भीमसेनपुत्राने स्वतःला अनेक रूपे केली आणि महारथींना भयभीत केले.
7.176.109
ततो दिग्भ्यः समापेतुः सिंहव्याघ्रतरक्षवः ।
अग्निजिह्वाश्च भुजगा विहगाश्चाप्ययोमुखाः ॥ ७.१७६.१०९ ॥
तेव्हा सर्व दिशांतून सिंह, वाघ व अस्वल, अग्निजिव्हेचे सर्प आणि लोखंडी चोचीचे पक्षी एकत्र आले.
7.176.110
स कीर्यमाणो विशिखैः कर्णचापच्युतैः शरैः ।
नागराडिव दुष्प्रेक्ष्यस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ ७.१७६.११० ॥
कर्णाच्या धनुष्यातून सुटलेल्या बाणांनी झाकला गेलेला तो गजराजासारखा दुर्दर्श होऊन तिथेच अदृश्य झाला.
7.176.111
राक्षसाश्च पिशाचाश्च यातुधानास्तथैव च ।
शालावृकाश्च बहवो वृकाश्च विकृताननाः ॥ ७.१७६.१११ ॥
राक्षस, पिशाच आणि यातुधान, तसेच पुष्कळ शालावृक व लांडगे, विकृत मुखांचे.
7.176.112
ते कर्णं क्षपयिष्यन्तः सर्वतः समुपाद्रवन् ।
अथैनं वाग्भिरुग्राभिस्त्रासयाञ्चिक्रिरे तदा ॥ ७.१७६.११२ ॥
कर्णाचा नाश करण्याच्या इच्छेने ते सर्व बाजूंनी त्याच्यावर धावून गेले; मग भयंकर शब्दांनी त्याला घाबरवू लागले.
7.176.113
उद्यतैर्बहुभिर्घोरैरायुधैः शोणितोक्षितैः ।
तेषामनेकैरेकैकं कर्णो विव्याध सायकैः ॥ ७.१७६.११३ ॥
उगारलेल्या अनेक भयंकर, रक्ताने माखलेल्या शस्त्रांपैकी प्रत्येकाला कर्णाने अनेक बाणांनी भेदले.
7.176.114
प्रतिहत्य तु तां मायां दिव्येनास्त्रेण राक्षसीम् ।
आजघान हयानस्य शरैः सन्नतपर्वभिः ॥ ७.१७६.११४ ॥
त्या राक्षसी मायेला दिव्य अस्त्राने परतवून लावून त्याने त्याच्या घोड्यांना वाकलेल्या पेरांच्या बाणांनी घायाळ केले.
7.176.115
ते भग्ना विक्षताङ्गाश्च भिन्नपृष्ठाश्च सायकैः ।
वसुधामन्वपद्यन्त पश्यतस्तस्य रक्षसः ॥ ७.१७६.११५ ॥
ते मोडलेले, अंगांगी जखमी आणि बाणांनी पाठी छेदलेले होऊन, त्या राक्षसाच्या डोळ्यादेखत भूमीवर कोसळले.
7.176.116
स भग्नमायो हैडिम्बिः कर्णं वैकर्तनं तदा ।
एष ते विदधे मृत्युमित्युक्त्वान्तरधीयत ॥ ७.१७६.११६ ॥
माया भंगलेला तो हैडिम्बि तेव्हा वैकर्तन कर्णाला म्हणाला, "हा मी तुझ्यासाठी मृत्यू निर्माण केला आहे", असे बोलून तो अंतर्धान पावला.