মহাভারত · অধ্যায় 7.178
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.178.1
तमागतमभिप्रेक्ष्य भीमकर्माणमाहवे ।
हर्षमाहारयाञ्चक्रुः कुरवः सर्व एव ते ॥ ७.१७८.१ ॥
যুদ্ধে ভয়ংকর কর্মা সেই বীরকে আসতে দেখে কৌরবেরা সবাই আনন্দ প্রকাশ করল।
7.178.2
तथैव तव पुत्रास्ते दुर्योधनपुरोगमाः ।
अप्लुवाः प्लवमासाद्य तर्तुकामा इवार्णवम् ॥ ७.१७८.२ ॥
তেমনই আপনার পুত্রেরাও, দুর্যোধনকে অগ্রবর্তী করে, সাঁতার না-জানা মানুষ ভেলা পেয়ে সাগর পার হতে চাওয়ার মতো হলো।
7.178.3
पुनर्जातमिवात्मानं मन्वानाः पुरुषर्षभाः ।
अलायुधं राक्षसेन्द्रं स्वागतेनाभ्यपूजयन् ॥ ७.१७८.३ ॥
নিজেদের পুনর্জন্মপ্রাপ্ত মনে করে সেই পুরুষশ্রেষ্ঠেরা রাক্ষসরাজ অলায়ুধকে স্বাগত জানিয়ে সম্মান করলেন।
7.178.4
तस्मिंस्त्वमानुषे युद्धे वर्तमाने महाभये ।
कर्णराक्षसयोर्नक्तं दारुणप्रतिदर्शने ॥ ७.१७८.४ ॥
সেই অমানুষিক মহাভয়ংকর যুদ্ধে, রাতে কর্ণ ও রাক্ষসের মধ্যে ভয়াবহ রূপে যুদ্ধ চলছিল।
7.178.5
न द्रौणिर्न कृपद्रोणौ न शल्यो न च माधवः ।
एक एव तु तेनासीद्योद्धा कर्णो रणे वृषा ॥ ७.१७८.५ ॥
না দ্রোণপুত্র, না কৃপ ও দ্রোণ, না শল্য, না মাধব; যুদ্ধে সেই বৃষ কর্ণই একমাত্র যোদ্ধা ছিলেন।
7.178.6
उपप्रैक्षन्त पाञ्चालाः स्मयमानाः सराजकाः ।
व्यभ्रमंस्तावकाश्चापि घूर्णमानास्ततस्ततः ॥ ७.१७८.६ ॥
পাঞ্চালেরা রাজাদের সঙ্গে হাসতে হাসতে তাকিয়ে রইল; আপনার সৈন্যরাও ঘুরতে ঘুরতে এদিক-ওদিক ঘুরে বেড়াল।
7.178.7
चुक्रुशुर्नेदमस्तीति द्रोणद्रौणिकृपादयः ।
तत्कर्म दृष्ट्वा सम्भ्रान्ता हैडिम्बस्य रणाजिरे ॥ ७.१७८.७ ॥
দ্রোণ, দ্রৌণি, কৃপ প্রভৃতি চিৎকার করে উঠলেন, "এ নয়!" হৈড়িম্বের সেই কর্ম দেখে রণক্ষেত্রে তাঁরা সম্ভ্রান্ত হলেন।
7.178.8
सर्वमाविग्नमभवद्धाहाभूतमचेतनम् ।
तव सैन्यं महाराज निराशं कर्णजीविते ॥ ७.१७८.८ ॥
হে মহারাজ! আপনার সমস্ত সেনা উদ্বিগ্ন হয়ে "হায় হায়" করে অচেতনের মতো হয়ে পড়ল; কর্ণের জীবন সম্পর্কে তারা নিরাশ হল।
7.178.9
दुर्योधनस्तु सम्प्रेक्ष्य कर्णमार्तिं परां गतम् ।
अलायुधं राक्षसेन्द्रं समाहूयेदमब्रवीत् ॥ ७.१७८.९ ॥
কিন্তু দুর্যোধন কর্ণকে চরম কষ্টে পতিত দেখে রাক্ষসরাজ অলায়ুধকে ডেকে এই কথা বললেন।
7.178.10
एष वैकर्तनः कर्णो हैडिम्बेन समागतः ।
कुरुते कर्म सुमहद्यदस्योपयिकं मृधे ॥ ७.१७८.१० ॥
ওই দেখো বৈকর্তন কর্ণ হৈড়িম্বের সঙ্গে যুদ্ধে লিপ্ত; যুদ্ধে তাঁর উপযুক্ত মহৎ কর্ম তিনি করছেন।
7.178.11
पश्यैतान्पार्थिवाञ्शूरान्निहतान्भैमसेनिना ।
नानाशस्त्रैरभिहतान्पादपानिव दन्तिना ॥ ७.१७८.११ ॥
দেখ, ভীমসেনের পুত্রের হাতে নিহত এই বীর রাজাদের; হাতি যেমন গাছ ভাঙে তেমনি নানা অস্ত্রে আহত হয়ে তারা পড়ে আছেন।
7.178.12
तवैष भारः समरे ज्ञातिमध्ये मया कृतः ।
तवैवानुमते वीर तं विक्रम्य निबर्हय ॥ ७.१७८.१२ ॥
হে বীর! যুদ্ধে জ্ঞাতিদের মাঝে এই ভার আমি তোমার উপর দিয়েছি; তোমার সম্মতিতেই বিক্রমে তাকে বিনাশ কর।
7.178.13
पुरा वैकर्तनं कर्णमेष पापो घटोत्कचः ।
मायाबलं समाश्रित्य कर्षयत्यरिकर्शन ॥ ७.१७८.१३ ॥
পূর্বে এই পাপী ঘটোৎকচ, হে শত্রুদমনকারী, মায়াবল আশ্রয় করে বৈকর্তন কর্ণকে টেনে নিয়ে যাচ্ছে।
7.178.14
एवमुक्तः स राज्ञा तु राक्षसो भीमविक्रमः ।
तथेत्युक्त्वा महाबाहुर्घटोत्कचमुपाद्रवत् ॥ ७.१७८.१४ ॥
রাজা এরূপ বললে ভীমবিক্রম মহাবাহু সেই রাক্ষস 'তথাস্তু' বলে ঘটোৎকচের দিকে ছুটে গেল।
7.178.15
ततः कर्णं समुत्सृज्य भैमसेनिरपि प्रभो ।
प्रत्यमित्रमुपायान्तमर्दयामास मार्गणैः ॥ ७.१७८.१५ ॥
তারপর, হে প্রভু, ভীমসেনপুত্র ঘটোৎকচও কর্ণকে ছেড়ে দিয়ে, সম্মুখে আসা শত্রুকে বাণে পীড়িত করল।
7.178.16
तयोः समभवद्युद्धं क्रुद्धयो राक्षसेन्द्रयोः ।
मत्तयोर्वासिताहेतोर्दीपयोरिव कानने ॥ ७.१७८.१६ ॥
সেই দুই ক্রুদ্ধ রাক্ষসরাজের মধ্যে যুদ্ধ হল, বনে বাসিতার কারণে উন্মত্ত দুই হাতির মতো।
7.178.17
रक्षसा विप्रमुक्तस्तु कर्णोऽपि रथिनां वरः ।
अभ्यद्रवद्भीमसेनं रथेनादित्यवर्चसा ॥ ७.१७८.१७ ॥
রাক্ষসের দ্বারা মুক্ত হয়ে রথীশ্রেষ্ঠ কর্ণও সূর্যের মতো দীপ্ত রথে ভীমসেনের দিকে ছুটে গেল।
7.178.18
तमायान्तमनादृत्य दृष्ट्वा ग्रस्तं घटोत्कचम् ।
अलायुधेन समरे सिंहेनेव गवां पतिम् ॥ ७.१७८.१८ ॥
যুদ্ধে তার আগমন উপেক্ষা করে, অলায়ুধ কর্তৃক আক্রান্ত ঘটোৎকচকে দেখে, যেমন সিংহ গোপতিকে ধরে।
7.178.19
रथेनादित्यवपुषा भीमः प्रहरतां वरः ।
किरञ्छरौघान्प्रययावलायुधरथं प्रति ॥ ७.१७८.१९ ॥
সূর্যের মতো দীপ্ত রথে, যোদ্ধাদের মধ্যে শ্রেষ্ঠ ভীম বাণের ধারা বর্ষণ করতে করতে অলায়ুধের রথের দিকে এগিয়ে গেলেন।
7.178.20
तमायान्तमभिप्रेक्ष्य स तदाऽलायुधः प्रभो ।
घटोत्कचं समुत्सृज्य भीमसेनं समाह्वयत् ॥ ७.१७८.२० ॥
হে প্রভু, তাকে আসতে দেখে অলায়ুধ তখন ঘটোৎকচকে ছেড়ে ভীমসেনকে আহ্বান করলেন।
7.178.21
तं भीमः सहसाऽभ्येत्य राक्षसान्तकरः प्रभो ।
सगणं राक्षसेन्द्रं तं शरवर्षैरवाकिरत् ॥ ७.१७८.२१ ॥
হে প্রভু, রাক্ষসদের বিনাশকারী ভীম সহসা তার কাছে এসে, গণসহ সেই রাক্ষসরাজকে বাণবর্ষণে আচ্ছন্ন করলেন।
7.178.22
तथैवालायुधो राजञ्शिलाधौतैरजिह्मगैः ।
अभ्यवर्षत कौन्तेयं पुनःपुनररिन्दम ॥ ७.१७८.२२ ॥
হে রাজন, তেমনই অলায়ুধও পাথরে শানিত সরল বাণে কৌন্তেয়কে বারবার আচ্ছন্ন করলেন। হে শত্রুদমন।
7.178.23
तथा ते राक्षसाः सर्वे भीमसेनमुपाद्रवन् ।
नानाप्रहरणा भीमास्त्वत्सुतानां जयैषिणः ॥ ७.१७८.२३ ॥
তেমনই সেই রাক্ষসরা সবাই নানা অস্ত্র হাতে, ভয়ংকর রূপে, আপনার পুত্রদের জয় কামনায় ভীমসেনের উপর ঝাঁপিয়ে পড়ল।
7.178.24
स ताड्यमानो बहुभिर्भीमसेनो महाबलः ।
पञ्चभिः पञ्चभिः सर्वांस्तानविध्यच्छितैः शरैः ॥ ७.१७८.२४ ॥
বহু শত্রুর আঘাতে আহত হয়েও সেই মহাবলী ভীমসেন প্রত্যেককে পাঁচটি করে তীক্ষ্ণ বাণে বিদ্ধ করলেন।
7.178.25
ते वध्यमाना भीमेन राक्षसाः क्रूरबुद्धयः ।
विनेदुस्तुमुलान्नादान्दुद्रुवुस्ते दिशो दश ॥ ७.१७८.२५ ॥
ভীমের দ্বারা আহত হয়ে ক্রূরবুদ্ধি রাক্ষসেরা ভয়ানক চিৎকার করে দশ দিকে পালিয়ে গেল।
7.178.26
तांस्त्रास्यमानान्भीमेन दृष्ट्वा रक्षो मबहालम् ।
अभिदुद्राव वेगेन शरैश्चैनमवाकिरत् ॥ ७.१७८.२६ ॥
ভীমের ভয়ে ত্রস্ত তাদের দেখে সেই মহাবলী রাক্ষস বেগে ভীমের দিকে ছুটে গিয়ে তাঁর উপর বাণবর্ষণ করল।
7.178.27
तं भीमसेनः समरे तीक्ष्णाग्रैरक्षिणोच्छरैः ॥ ७.१७८.२७ ॥
ভীমসেন যুদ্ধে তীক্ষ্ণাগ্র বাণ দিয়ে তাকে বিদ্ধ করলেন।
7.178.28
अलायुधस्तु तानस्तान्भीमेन विशिखान्रणे ।
चिच्छेद कांश्चित्समरे त्वरया कांश्चिदग्रहीत् ॥ ७.१७८.२८ ॥
অলায়ুধ যুদ্ধে ভীমের নিক্ষিপ্ত সেই বাণগুলির কিছু কেটে ফেললেন, কিছু দ্রুত ধরে ফেললেন।
7.178.29
स तं दृष्ट्वा राक्षसेन्द्रं भीमो भीमपराक्रमः ।
गदां चिक्षेप वेगेन वज्रपातोपमां तदा ॥ ७.१७८.२९ ॥
সেই রাক্ষসরাজকে দেখে ভয়ঙ্কর পরাক্রমী ভীম তখন বজ্রপাতের মতো গদা বেগে নিক্ষেপ করলেন।
7.178.30
तामापतन्तीं वेगेन गदां ज्वालाकुलां ततः ।
गदया ताडयामास सा गदा भीममाव्रजत् ॥ ७.१७८.३० ॥
তখন বেগে ধেয়ে আসা, অগ্নিশিখায় আচ্ছন্ন সেই গদাকে সে আরেকটি গদা দিয়ে আঘাত করল; কিন্তু সেই গদা ভীমের দিকেই ছুটে গেল।
7.178.31
स राक्षसेन्द्रं कौन्तेयः शरवर्षैरवाकिरत् ।
तानप्यस्याकरोन्मोघान्राक्षसो निशितैः शरैः ॥ ७.१७८.३१ ॥
সেই কৌন্তেয় রাক্ষসেন্দ্রকে বাণবর্ষণে আচ্ছন্ন করলেন। কিন্তু রাক্ষস তাঁর তীক্ষ্ণ বাণে সেগুলিকেও ব্যর্থ করে দিল।
7.178.32
ते चापि राक्षसाः सर्वे रजन्यां भीमरूपिणः ।
शासनाद्राक्षसेन्द्रस्य निजघ्नू रथकुञ्जरान् ॥ ७.१७८.३२ ॥
সেই ভয়ংকররূপী রাক্ষসেরা সকলে রাতে রাক্ষসেন্দ্রের আদেশে রথ ও হাতিদের বিনাশ করল।
7.178.33
पाञ्चालाः सृञ्जयाश्चैव वाजिनः परमद्विपाः ।
न शान्तिं लेभिरे तत्र राक्षसैर्भृशपीडिताः ॥ ७.१७८.३३ ॥
পাঞ্চাল ও সৃঞ্জয়েরা, অশ্বারোহীরা ও শ্রেষ্ঠ হাতিরা রাক্ষসদের দ্বারা অত্যন্ত পীড়িত হয়ে সেখানে শান্তি পেল না।
7.178.34
तं तु दृष्ट्वा महाघोरं वर्तमानं महाहवम् ।
अब्रवीत्पुण्डरीकाक्षो धनञ्जयमिदं वचः ॥ ७.१७८.३४ ॥
সেই ভয়ংকর মহাযুদ্ধ চলছে দেখে পুণ্ডরীকাক্ষ ধনঞ্জয়কে এই কথা বললেন।
7.178.35
पश्य भीमं महाबाहुं राक्षसेन्द्रवशं गतम् ।
पदमस्यानुगच्छ त्वं मा विचारय पाण्डव ॥ ७.१७८.३५ ॥
দেখ, মহাবাহু ভীম রাক্ষসেন্দ্রের বশে চলে গেছে। হে পাণ্ডব, তার পথ অনুসরণ কর, দ্বিধা করো না।
7.178.36
धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च युधामन्यूत्तमौजसौ ।
सहितौ द्रौपदेयाश्च कर्णं यान्तु महारथाः ॥ ७.१७८.३६ ॥
ধৃষ্টদ্যুম্ন, শিখণ্ডী, যুধামন্যু ও উত্তমৌজা এবং দ্রৌপদীর পুত্রেরা—মহারথীরা একত্রে কর্ণের দিকে যাক।
7.178.37
नकुलः सहदेवश्च युयुधानश्च वीर्यवान् ।
इतरान्राक्षसान्घ्नन्तु शासनात्तव पाण्डव ॥ ७.१७८.३७ ॥
নকুল, সহদেব ও বীর্যবান যুযুধান, হে পাণ্ডব, তোমার আদেশে অন্য রাক্ষসদের বধ করুন।
7.178.38
त्वमपीमां महाबाहो चमूं द्रोणपुरस्कृताम् ।
मारयस्व नरव्याघ्र महद्धि भयमागतम् ॥ ७.१७८.३८ ॥
হে মহাবাহু, নরব্যাঘ্র, দ্রোণ পুরোভাগে থাকা এই সেনাদলকেও তুমি বধ কর; মহা ভয় উপস্থিত।
7.178.39
एवमुक्ते तु कृष्णेन यथोद्दिष्टा महारथाः ।
जग्मुर्वैकर्तनं कर्णं राक्षसांश्चैव तान्रणे ॥ ७.१७८.३९ ॥
কৃষ্ণ এরূপ বললে, নির্দেশমতো সেই মহারথীরা বৈকর্তন কর্ণের দিকে এবং যুদ্ধে সেই রাক্ষসদের দিকে গেলেন।
7.178.40
अथ पूर्णायतोत्सृष्टैः शरैराशीविषोपमैः ।
धनुश्चिच्छेद भीमस्य राक्षसेन्द्रः प्रतापवान् ॥ ७.१७८.४० ॥
তখন প্রতাপশালী রাক্ষসেন্দ্র পূর্ণভাবে আকর্ষিত বিষধর সর্পসদৃশ শরে ভীমের ধনুক ছিন্ন করলেন।
7.178.41
हयांश्चास्य शितैर्बाणैः सारथिं च महाबलः ।
जघान मिषतः सङ्ख्ये भीमसेनस्य राक्षसः ॥ ७.१७८.४१ ॥
সেই মহাবল রাক্ষস যুদ্ধে ভীমসেন দেখতে দেখতে তীক্ষ্ণ শরে তাঁর অশ্ব ও সারথিকে বধ করল।
7.178.42
सोऽवतीर्य रथोपस्थाद्धताश्वो हतसारथिः ।
तस्मै गुर्वीं गदां घोरां विनदन्नुत्ससर्ज ह ॥ ७.१७८.४२ ॥
ঘোড়া ও সারথি নিহত হলে তিনি রথের মঞ্চ থেকে নেমে গর্জন করে তার দিকে ভীষণ ভারী গদা নিক্ষেপ করলেন।
7.178.43
ततस्तां भीमनिर्घोषामापतन्तीं महागदाम् ।
गदया राक्षसो घोरो निजघान ननाद च ॥ ७.१७८.४३ ॥
তখন সেই ভয়ংকর গর্জনকারী মহাগদা ধেয়ে আসতে দেখে ঘোর রাক্ষস নিজের গদা দিয়ে তাতে আঘাত করল এবং গর্জন করে উঠল।
7.178.44
तद्दृष्ट्वा राक्षसेन्द्रस्य घोरं कर्म भयावहम् ।
भीमसेनः प्रहृष्टात्मा गदामाशु परामृशत् ॥ ७.१७८.४४ ॥
রাক্ষসরাজের সেই ভয়ংকর ও ভীতিপ্রদ কর্ম দেখে ভীমসেন হর্ষিত হৃদয়ে দ্রুত নিজের গদা তুলে নিলেন।
7.178.45
तयोः समभवद्युद्धं तुमुलं नररक्षसोः ।
गदानिपातसंहादैर्भुवं कम्पयतोर्भृशम् ॥ ७.१७८.४५ ॥
সেই নর ও রাক্ষসের মধ্যে ভীষণ যুদ্ধ শুরু হল; গদার আঘাতের নিনাদে পৃথিবী অত্যন্ত কেঁপে উঠল।
7.178.46
गदाविमुक्तौ तौ भूयः समासाद्येतरेतरम् ।
मुष्टिभिर्वज्रसंहादैरन्योन्यमभिजघ्नतुः ॥ ७.१७८.४६ ॥
গদা ছুঁড়ে ফেলার পর তারা দুজন আবার একে অপরের কাছে এসে বজ্রনিনাদের মতো মুষ্ট্যাঘাতে পরস্পরকে আঘাত করল।
7.178.47
रथचक्रैर्युगैरक्षैरधिष्ठानैरुपस्करैः ।
यथासन्नमुपादाय निजघ्नतुरमर्षणौ ॥ ७.१७८.४७ ॥
রথের চাকা, জোয়াল, অক্ষ, আসন ও অন্যান্য সরঞ্জাম, যা হাতের কাছে পেল তাই তুলে নিয়ে সেই ক্রুদ্ধ দু'জন একে অপরকে আঘাত করল।
7.178.48
तौ विक्षरन्तौ रुधिरं समासाद्येतरेतरम् ।
मत्ताविव महानागौ चकृपाते पुनः पुनः ॥ ७.१७८.४८ ॥
রক্ত ঝরাতে ঝরাতে তারা দু'জন একে অপরের মুখোমুখি হয়ে, মত্ত দুই মহাহস্তীর মতো বারবার ক্রোধে কম্পিত হয়ে ভিড়ে গেল।
7.178.49
तावपश्यद्वृषीकेशः पाण्डवानां हिते रतः ।
स भीमसेनरक्षार्थं हैडिम्बिं पर्यचोदयत् ॥ ७.१७८.४९ ॥
পাণ্ডবদের হিতে রত বৃষীকেশ সেই দুজনকে দেখলেন। ভীমসেনের রক্ষার জন্য তিনি হৈডিম্বিকে প্রেরণ করলেন।