મહાભારત · અધ્યાય 7.183
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.183.1
एकवीरवधे मोघा शक्तिः सूतात्मजे यदा ।
कस्मात्सर्वान्समुत्सृज्य स तां पार्थे न मुक्तवान् ॥ ७.१८३.१ ॥
એક વીરના વધમાં જ્યારે સૂતપુત્રની શક્તિ નિષ્ફળ ગઈ, ત્યારે બધાને છોડીને તેને પાર્થ પર કેમ ન છોડી?
7.183.2
तस्मिन्हते हता हि स्युः सर्वे पाण्डवसृञ्जयाः ।
एकवीरवधे कस्माद्युद्धे न जयमादधे ॥ ७.१८३.२ ॥
તેનો વધ થાત તો પાંડવો અને સૃંજયો સૌ હણાયા હોત. એક વીરના વધમાં તેણે યુદ્ધમાં જય કેમ ન મેળવ્યો?
7.183.3
आहूतो न निवर्तेयमिति तस्य महाव्रतम् ।
स्वयं मार्गयितव्यः स सूतपुत्रेण फल्गुनः ॥ ७.१८३.३ ॥
'આહ્વાન થાય તો હું પાછો નહીં ફરું' એ તેનું મહાવ્રત હતું. સૂતપુત્રે પોતે ફલ્ગુનને શોધવો જોઈતો હતો.
7.183.4
ततो द्वैरथमानीय फल्गुनं शक्तदत्तया ।
जघान न वृषा कस्मात्तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ७.१८३.४ ॥
પછી દ્વંદ્વયુદ્ધમાં ફલ્ગુનને સામે લાવીને, શક્રે આપેલી શક્તિથી વૃષે તેને કેમ ન માર્યો? હે સંજય, તે મને કહે.
7.183.5
नूनं बुद्धिविहीनश्चाप्यसहायश्च मे सुतः ।
शत्रुभिर्व्यंसितः पापः कथं नु स जयेदरीन् ॥ ७.१८३.५ ॥
ચોક્કસ મારો પુત્ર બુદ્ધિહીન અને સહાયરહિત છે. શત્રુઓએ છેતરેલો તે પાપી શત્રુઓને કેવી રીતે જીતશે?
7.183.6
या ह्यस्य परमा शक्तिर्जयस्य च परायणम् ।
सा शख्तिर्वासुदेवेन व्यंसिता च घटोत्कचे ॥ ७.१८३.६ ॥
જે તેની પરમ શક્તિ અને વિજયનો પરમ આધાર હતી, તે શક્તિ વાસુદેવે ઘટોત્કચ તરફ વાળી દીધી.
7.183.7
कुणेर्यथा हस्तगतं हियेद्बिल्वं बलीयसा ।
तथा शक्तिरमोघा सा मोघीभूता घटोत्कचे ॥ ७.१८३.७ ॥
એક હાથવાળા માણસના હાથમાં રહેલું બીલીફળ બળવાન છીનવી લે, તેમ એ અમોઘ શક્તિ ઘટોત્કચ પર નિષ્ફળ થઈ.
7.183.8
यथा वराहस्य शुनश्च युध्यतो… ।
स्तयोरभावे श्वपचस्य लाभः।
मन्ये विद्वन्वासुदेवस्य तद्व… ।
द्युद्धे लाभः कर्णहैडिम्बयोर्वै ॥ ७.१८३.८ ॥
ભૂંડ અને કૂતરો લડતા હોય ત્યારે…, એ બંનેના અભાવમાં ચાંડાળને લાભ થાય. હે વિદ્વાન, હું માનું છું કે વાસુદેવનું તે…; યુદ્ધમાં કર્ણ અને હૈડિંબ બંનેને લાભ છે.
7.183.9
घटोत्कचो यदि हन्याद्वि कर्णं ।
परो लाभः स भवेत्पाण्डवानाम्।
वैकर्तनो वा यदि तं निहन्या… ।
त्तथापि कृत्यं शक्तिनाशात्कृतं स्यात् ॥ ७.१८३.९ ॥
ઘટોત્કચ જો કર્ણને મારે, તો તે પાંડવોનો પરમ લાભ થશે. અથવા વૈકર્તન (કર્ણ) તેને મારે, તોપણ શક્તિના નાશથી એ કાર્ય સિદ્ધ થયું ગણાશે.
7.183.10
इति प्राज्ञः प्रज्ञयैतद्विचिन्त्य ।
घटोत्कचं सूतपुत्रेण युद्धे।
अघातयद्वासुदेवो नृसिंहः ।
प्रियं कुर्वन्पाण्डवानां हितं च ॥ ७.१८३.१० ॥
આ રીતે પ્રાજ્ઞે પોતાની પ્રજ્ઞાથી આ વિચારીને યુદ્ધમાં સૂતપુત્ર (કર્ણ) દ્વારા ઘટોત્કચને મરાવ્યો. નૃસિંહ વાસુદેવે પાંડવોનું પ્રિય અને હિત કરતાં આમ કર્યું.
7.183.11
एतच्चिकीर्षितं ज्ञात्वा कर्णे मधुनिहा नृप ।
नियोजयामास तदा द्वैरथे राक्षसेश्वरम् ॥ ७.१८३.११ ॥
હે રાજા, આ કરવાની ઇચ્છા જાણીને મધુહંતા (કૃષ્ણ) એ ત્યારે કર્ણને દ્વૈરથ યુદ્ધમાં રાક્ષસેશ્વર (ઘટોત્કચ) સામે નિયુક્ત કર્યો.
7.183.12
घटोत्कचं महावीर्यं महाबुद्धिर्जनार्दनः ।
अमोघाया विघातार्थं राजन्दुर्मन्त्रिते तव ॥ ७.१८३.१२ ॥
મહાવીર્યવાન ઘટોત્કચને, મહાબુદ્ધિ જનાર્દને, હે રાજન, તમારી દુર્મંત્રણાથી ઉત્પન્ન થયેલી તે અમોઘ (શક્તિ)ને નિષ્ફળ કરવા નિયુક્ત કર્યો.
7.183.13
तदैव कृतकार्या हि वयं स्याम कुरूद्वह ।
न रक्षेद्यदि कृष्णस्तं पार्थं कर्णान्महारथात् ॥ ७.१८३.१३ ॥
હે કુરુશ્રેષ્ઠ, જો કૃષ્ણ મહારથી કર્ણથી તે પાર્થ (અર્જુન)ની રક્ષા ન કરે, તો તે જ સમયે અમે અમારું કાર્ય સિદ્ધ કરી ચૂક્યા હોત.
7.183.14
साश्वध्वजरथः सङ्क्ये धृतराष्ट्र पतेद्भुवि ।
विना जनार्दनं पार्थो योगानामीश्वरं प्रभुम् ॥ ७.१८३.१४ ॥
હે ધૃતરાષ્ટ્ર, યુદ્ધમાં ઘોડા, ધ્વજ અને રથ સહિત તે પાર્થ, યોગોના ઈશ્વર પ્રભુ જનાર્દન વિના ભૂમિ પર પડી જાત.
7.183.15
तैस्तैरुपायैर्बहुभी रक्ष्यमाणः स पार्थिव ।
जयत्यभिमुखः शत्रून्पार्थः कृष्णेन पालितः ॥ ७.१८३.१५ ॥
હે રાજન, અનેક ઉપાયોથી રક્ષિત તે પાર્થ, કૃષ્ણ વડે પાલિત થઈને, સામે રહેલા શત્રુઓ પર જય મેળવે છે.
7.183.16
सविशेषं त्वमेयात्मा कृष्णो रक्षेन्न फल्गुनम् ।
हन्यात्क्षिप्रं हि कौन्तेयं शक्तिर्वृक्षमिवाशनिः ॥ ७.१८३.१६ ॥
અપરિમિત આત્મા ધરાવતા કૃષ્ણ વિશેષ રીતે ફાલ્ગુન (અર્જુન)ની રક્ષા ન કરે, તો વીજળી વૃક્ષને પાડે તેમ શક્તિ અસ્ત્ર કૌંતેયને તરત જ હણી નાખત.
7.183.17
विरोधी च कुमन्त्री च प्राज्ञमानी ममात्मजः ।
यस्यैष समतिक्रान्तो वधोपायो जयं प्रति ॥ ७.१८३.१७ ॥
મારો પુત્ર, વિરોધી, કુમંત્રી અને પોતાને પ્રાજ્ઞ માનનારો છે; વિજય તરફ જતો આ વધોપાય તેના હાથમાંથી સરી ગયો છે.
7.183.18
स वा कर्णो महाबुद्धिः सर्वशस्त्रभृतां वरः ।
न मुक्तवान्कथं सूत ताममोघां धनञ्जये ॥ ७.१८३.१८ ॥
બધા શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ, મહાબુદ્ધિમાન કર્ણે તે અમોઘ અસ્ત્ર ધનંજય પર કેમ છોડ્યું નહીં, હે સૂત?
7.183.19
तवापि समतिक्रान्तमेतद्गावल्गणे कथम् ।
एतमर्थं महाबुद्धे यत्त्वया नावबोधितः ॥ ७.१८३.१९ ॥
હે ગાવલ્ગણિ, આ વાત તારાથી પણ કેમ ચૂકી ગઈ? હે મહાબુદ્ધિ, આ વિષય તેં મને જણાવ્યો નહીં!
7.183.20
दुर्योधनस्य शकुनेर्मम दुःशासनस्य च ।
रात्रौ रात्रौ भवत्येषा नित्यमेव विकत्थना ॥ ७.१८३.२० ॥
દુર્યોધન, શકુનિ, મારી (ધૃતરાષ્ટ્રની) અને દુઃશાસનની આ આત્મપ્રશંસા દરરોજ રાત્રે સતત થતી રહે છે.
7.183.21
श्वः सर्वसैन्यानुत्सृज्य जहि कर्ण धनञ्जयम् ।
प्रेष्यवत्पाण्डुपाञ्चालानुपभोक्ष्यामहे ततः ॥ ७.१८३.२१ ॥
આવતીકાલે બધી સેના છોડીને, હે કર્ણ, ધનંજયને હણી નાખ; પછી પાંડવો અને પાંચાલોને સેવકોની જેમ આપણે ભોગવીશું.
7.183.22
अथवा निहते पार्थं पाण्डवान्यतमं ततः ।
स्थापयेद्यदि वार्ष्णेयस्तस्मात्कृष्णो हि हन्यताम् ॥ ७.१८३.२२ ॥
અથવા પાર્થ હણાયા પછી વૃષ્ણિવંશી કૃષ્ણ પાંડવોમાંથી કોઈને સ્થાપે, તો માટે કૃષ્ણને જ હણવામાં આવે.
7.183.23
कृष्णो हि मूलं पाण्डूनां पार्थः स्कन्ध इवोद्गतः ।
शाखा इवेतरे पार्थाः पाञ्चालाः पत्रसंज्ञिताः ॥ ७.१८३.२३ ॥
કૃષ્ણ પાંડવોનું મૂળ છે; પાર્થ (અર્જુન) થડની જેમ ઊગેલો છે; બીજા પાર્થો ડાળીઓ જેવા છે, અને પાંચાલો પાંદડાં નામે ઓળખાય છે.
7.183.24
कृष्णाश्रयाः कृष्णबलाः कृष्णनाथाश्च पाण्डवाः ।
कृष्णः परायणं चैषां ज्योतिषामिव चन्द्रमाः ॥ ७.१८३.२४ ॥
કૃષ્ણ જ જેમનો આશ્રય, કૃષ્ણ જ જેમનું બળ અને કૃષ્ણ જ જેમના નાથ છે, એવા પાંડવો છે. પ્રકાશોમાં ચંદ્ર જેમ, તેમ તેમનો પરમ આધાર કૃષ્ણ છે.
7.183.25
तस्मात्पर्णानि शाखाश्च स्कन्धं चोत्सृज्य सूतज ।
कृष्णं हि विद्वि पाण्डूनां मूलं सर्वत्र सर्वदा ॥ ७.१८३.२५ ॥
તેથી, હે સૂતપુત્ર, પાંદડાં, ડાળીઓ અને થડને છોડીને જાણો કે પાંડવોનું મૂળ સર્વત્ર અને સદા કૃષ્ણ જ છે.
7.183.26
हन्याद्यदि हि दाशार्हं कर्णो यादवनन्दनम् ।
कृत्स्ना वसुमती राजन्वशे तस्य न संशयः ॥ ७.१८३.२६ ॥
હે રાજન, જો કર્ણ યાદવોના આનંદ દાશાર્હ (કૃષ્ણ)ને મારી નાખે, તો આખી પૃથ્વી તેના વશમાં થશે; એમાં શંકા નથી.
7.183.27
यदि हि स निहतः शयीत भूमौ ।
यदुकुलपाण्डवनन्दनो महात्मा।
ननु तव वसुधा नरेन्द्र सर्वा ।
सगिरिसमुद्रवना वशं व्रजेत ॥ ७.१८३.२७ ॥
યદુકુળ અને પાંડવોના આનંદ એવા તે મહાત્મા મરાઈને ભૂમિ પર પડી રહ્યા હોત, તો હે નરેન્દ્ર, પર્વત, સમુદ્ર અને વન સહિત આખી પૃથ્વી તમારા વશમાં આવી ગઈ હોત.
7.183.28
सा तु बुद्धिः कृताऽप्येवं जाग्रति त्रिदशेश्वरे ।
अप्रमेये हृषीकेशे युद्धकाले त्वमुह्यत ॥ ७.१८३.२८ ॥
આ રીતે કરાયેલો તે નિર્ણય, ત્રિદશેશ્વર (ઇન્દ્ર) જાગતા હોવા છતાં અને અપ્રમેય હૃષીકેશ (કૃષ્ણ) હોવા છતાં, યુદ્ધકાળમાં તમે મોહિત થયા.
7.183.29
अर्जुनं चापि राधेयात्सदा रक्षति केशवः ।
न ह्येनमैच्छत्प्रमुखे सौतेः स्थापयितुं रणे ॥ ७.१८३.२९ ॥
કેશવ હંમેશા રાધેય (કર્ણ)થી અર્જુનનું રક્ષણ કરે છે. યુદ્ધમાં તેને સૂતપુત્ર (કર્ણ)ની સામે ઊભો કરવાની તેણે ઇચ્છા રાખી નહોતી.
7.183.30
अन्यांश्चास्मै रथोदारानुपास्थापयदच्युतः ।
अमोघां तां कथं शक्तिं मोघां कुर्यामिति प्रभो ॥ ७.१८३.३० ॥
અચ્યુતે તેના માટે બીજા શ્રેષ્ઠ રથીઓને પણ આગળ ઊભા રાખ્યા. 'તે અમોઘ શક્તિને હું કેવી રીતે નિષ્ફળ કરું?' એમ, હે પ્રભો.
7.183.31
यश्चैवं रक्षते पार्थं कर्णात्कृष्णो महामनाः ।
आत्मानं स कथं राजन्न रक्षेत्पुरुपोत्तमः ॥ ७.१८३.३१ ॥
આ રીતે કર્ણથી પાર્થનું રક્ષણ કરનાર મહામનસ્ક કૃષ્ણ, હે રાજન, પોતાનું રક્ષણ કેમ ન કરે? તે પુરુષોત્તમ.
7.183.32
परिचिन्त्य तु पश्यामि चक्रायुधमरिन्दमम् ।
न सोऽस्ति त्रिषु लोकेषु यो जयेत जनार्दनम् ॥ ७.१८३.३२ ॥
વિચારીને જોઉં છું તો ચક્રાયુધ, શત્રુદમન જનાર્દનને ત્રણે લોકમાં કોઈ જીતી શકે એમ નથી.
7.183.33
ततः कृष्णं महाबाहुं सात्यकिः सत्यविक्रमः ।
पप्रच्छ रथशार्दूलः कर्णं प्रति महारथः ॥ ७.१८३.३३ ॥
પછી સત્યવિક્રમ, રથશાર્દૂલ, મહારથી સાત્યકિએ મહાબાહુ કૃષ્ણને કર્ણ વિશે પૂછ્યું.
7.183.34
अयं च प्रत्ययः कर्णे शक्तिश्चामितविक्रमा ।
किमर्थं सूतपुत्रेण न मुक्ता फल्गुने तु सा ॥ ७.१८३.३४ ॥
કર્ણમાં આ વિશ્વાસ છે, અને તે શક્તિ પણ અમિત પરાક્રમની છે. તો સૂતપુત્રે તેને ફાલ્ગુન પર કેમ ન છોડી?
7.183.35
दुःशासनश्च कर्णश्च शकुनिश्च मसैन्धवः ।
सततं मन्त्रयन्ति स्म दुर्योधनपुरोगमाः। ॥ ७.१८३.३५ ॥
દુઃશાસન, કર્ણ, શકુનિ અને સૈંધવ જયદ્રથ, દુર્યોધનને આગળ રાખીને સતત મંત્રણા કરતા હતા.
7.183.36
कर्णकर्ण महेष्वास रणेऽमितपराक्रम ।
नान्यस्य शक्तिरेषा ते मोक्तव्या जयतां वर ॥ ७.१८३.३६ ॥
હે કર્ણ, હે કર્ણ, મહાન ધનુર્ધર, યુદ્ધમાં અમિત પરાક્રમી! વિજેતાઓમાં શ્રેષ્ઠ, આ શક્તિ તારે બીજા કોઈ પર છોડવી જોઈએ.
7.183.37
ऋते महारथात्कर्ण कुन्तीपुत्राद्वनञ्जयात् ।
स हि तेषामतियशा देवानामिव वासवः ॥ ७.१८३.३७ ॥
હે કર્ણ, મહારથી કુંતીપુત્ર ધનંજય સિવાય, તે જ તેમનામાં અતિ યશસ્વી છે; દેવોમાં ઇન્દ્રની જેમ.
7.183.38
तस्मिन्विनिहते पार्थे पाण्डवाः सृञ्जयैः सह ।
भविष्यन्ति गतात्मानः सुरा इव निरग्नयः ॥ ७.१८३.३८ ॥
તે પાર્થ મરાયા પછી પાંડવો સૃંજયો સાથે, અગ્નિ વિનાના દેવોની જેમ નિરાશ મનના થઈ જશે.
7.183.39
तथेति च प्रतिज्ञातं कर्णेन शिनिपुङ्गव ।
हृदि नित्यं च कर्णस्य वधो गाण्डीवधन्वनः ॥ ७.१८३.३९ ॥
હે શિનિપુંગવ, 'તથાસ્તુ' કહીને કર્ણે પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી; અને કર્ણના હૃદયમાં ગાંડીવધારી (અર્જુન)નો વધ સદા છે.
7.183.40
अहमेव तु राधेयं मोहयामि युधांवर ।
ततो नावासृजच्छक्तिं पाण्डवे श्वेतवाहने ॥ ७.१८३.४० ॥
પણ હું જ રાધેયને (કર્ણને) મોહિત કરીશ, હે યોદ્ધાઓમાં શ્રેષ્ઠ; તેથી તેણે શ્વેતવાહન પાંડવ પર તે શક્તિ છોડી નહીં.
7.183.41
फल्गुनस्य हि सा मृत्युरिति चिन्तयतोऽनिशम् ।
न निद्रा न च मे हार्षो मनसोऽस्ति युधांवर ॥ ७.१८३.४१ ॥
ફાલ્ગુન (અર્જુન)નું મૃત્યુ તે જ છે, એમ સતત વિચારતા મને ઊંઘ નથી અને મનમાં હર્ષ પણ નથી, હે યોદ્ધાઓમાં શ્રેષ્ઠ.
7.183.42
घटोत्कचे व्यंसितां तु दृष्ट्वा तां शिनिपुङ्गव ।
मृत्योरास्यान्तरान्मुक्तं पस्याम्यद्य धनञ्जयम् ॥ ७.१८३.४२ ॥
હે શિનિપુંગવ, ઘટોત્કચનું પતન જોયા છતાં હવે મૃત્યુના મુખમાંથી મુક્ત થયેલા ધનંજયને હું જોઉં છું.
7.183.43
न पिता न च मे माता न यूयं भ्रातरस्तथा ।
न च प्राणास्तथा रक्ष्या यथा बीभत्सुराहवे ॥ ७.१८३.४३ ॥
મારા પિતા નથી, માતા નથી, તમે ભાઈઓ પણ નથી; મારા પ્રાણ પણ યુદ્ધમાં બીભત્સુ (અર્જુન) જેટલા રક્ષણીય નથી.
7.183.44
त्रैलोक्यराज्याद्यत्किञ्चिद्भवेदन्यत्सुदुर्लभम् ।
नेच्छेयं सात्वताहं तद्विना पार्थं धनञ्जयम् ॥ ७.१८३.४४ ॥
ત્રણ લોકના રાજ્ય કે બીજી કોઈ અતિ દુર્લભ વસ્તુ પણ, સાત્વત એવો હું ધનંજય પાર્થ વિના તેને ઇચ્છીશ નહીં.
7.183.45
अतः प्रहर्षः सुमहान्युयुधानाद्य मेऽभवत् ।
मृतं प्रत्यागतमिव दृष्ट्वा पार्थं धनञ्जयम् ॥ ७.१८३.४५ ॥
તેથી, હે યુયુધાન, આજે મને અતિ આનંદ થયો છે; મરીને પાછા આવ્યા હોય તેમ પાર્થ ધનંજયને જોઈને.
7.183.46
अतश्च प्रहितो युद्धे मया कर्णाय राक्षसः ।
न ह्यन्यः समरे रात्रौ शक्तः कर्णं प्रबाधितुम् ॥ ७.१८३.४६ ॥
તેથી યુદ્ધમાં મેં કર્ણ સામે એક રાક્ષસ મોકલ્યો; રાત્રિના યુદ્ધમાં કર્ણને પીડવા બીજો કોઈ સમર્થ નથી.
7.183.47
इति सात्यकये प्राह तदा देवकिनन्दनः ।
धनञ्जयहिते युक्तस्तत्प्रिये सततं रतः ॥ ७.१८३.४७ ॥
ત્યારે દેવકીના પુત્રે સાત્યકિને આ પ્રમાણે કહ્યું; તેઓ ધનંજયના હિતમાં લાગેલા અને તેમના પ્રિય કાર્યોમાં સદા રત હતા.