महाभारत · अध्याय 7.183
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.183.1
एकवीरवधे मोघा शक्तिः सूतात्मजे यदा ।
कस्मात्सर्वान्समुत्सृज्य स तां पार्थे न मुक्तवान् ॥ ७.१८३.१ ॥
एका वीराच्या वधात जेव्हा सूतपुत्राची शक्ती व्यर्थ ठरली, तेव्हा सर्वांना सोडून तिला पार्थावर का सोडले नाही?
7.183.2
तस्मिन्हते हता हि स्युः सर्वे पाण्डवसृञ्जयाः ।
एकवीरवधे कस्माद्युद्धे न जयमादधे ॥ ७.१८३.२ ॥
त्याचा वध झाला असता तर पाण्डव आणि सृञ्जय सर्व मारले गेले असते. एका वीराच्या वधात त्याने युद्धात विजय का मिळवला नाही?
7.183.3
आहूतो न निवर्तेयमिति तस्य महाव्रतम् ।
स्वयं मार्गयितव्यः स सूतपुत्रेण फल्गुनः ॥ ७.१८३.३ ॥
'आव्हान दिले असता मी मागे फिरणार नाही' हे त्याचे महाव्रत होते. सूतपुत्रानेच फल्गुनाचा शोध घ्यायला हवा होता.
7.183.4
ततो द्वैरथमानीय फल्गुनं शक्तदत्तया ।
जघान न वृषा कस्मात्तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ७.१८३.४ ॥
मग द्वंद्वयुद्धात फाल्गुनाला समोर आणून, शक्राने दिलेल्या शक्तीने वृषाने त्याला का मारले नाही? हे सञ्जया, ते मला सांग.
7.183.5
नूनं बुद्धिविहीनश्चाप्यसहायश्च मे सुतः ।
शत्रुभिर्व्यंसितः पापः कथं नु स जयेदरीन् ॥ ७.१८३.५ ॥
निश्चितच माझा पुत्र बुद्धिहीन आणि सहाय्यरहित आहे. शत्रूंनी फसवलेला तो पापी शत्रूंना कसा जिंकेल?
7.183.6
या ह्यस्य परमा शक्तिर्जयस्य च परायणम् ।
सा शख्तिर्वासुदेवेन व्यंसिता च घटोत्कचे ॥ ७.१८३.६ ॥
जी त्याची परम शक्ती आणि विजयाचा परम आधार होती, ती शक्ती वासुदेवाने घटोत्कचाकडे वळवली.
7.183.7
कुणेर्यथा हस्तगतं हियेद्बिल्वं बलीयसा ।
तथा शक्तिरमोघा सा मोघीभूता घटोत्कचे ॥ ७.१८३.७ ॥
एका हाताच्या माणसाच्या हातातील बेलफळ बलवानाने हिसकावून घ्यावे, तसे ती अमोघ शक्ती घटोत्कचावर निष्फळ झाली.
7.183.8
यथा वराहस्य शुनश्च युध्यतो… ।
स्तयोरभावे श्वपचस्य लाभः।
मन्ये विद्वन्वासुदेवस्य तद्व… ।
द्युद्धे लाभः कर्णहैडिम्बयोर्वै ॥ ७.१८३.८ ॥
डुक्कर आणि कुत्रा लढत असताना…, त्या दोघांच्या अभावी चांडाळाला लाभ होतो. हे विद्वान, मला वाटते वासुदेवाचे ते…; युद्धात कर्ण आणि हैडिम्ब दोघांनाही लाभ आहे.
7.183.9
घटोत्कचो यदि हन्याद्वि कर्णं ।
परो लाभः स भवेत्पाण्डवानाम्।
वैकर्तनो वा यदि तं निहन्या… ।
त्तथापि कृत्यं शक्तिनाशात्कृतं स्यात् ॥ ७.१८३.९ ॥
घटोत्कचाने कर्णाला मारले तर ते पांडवांचे मोठे हित होईल. किंवा वैकर्तनाने (कर्णाने) त्याला मारले तरी शक्ती नष्ट झाल्यामुळे ते काम साधले गेले असे होईल.
7.183.10
इति प्राज्ञः प्रज्ञयैतद्विचिन्त्य ।
घटोत्कचं सूतपुत्रेण युद्धे।
अघातयद्वासुदेवो नृसिंहः ।
प्रियं कुर्वन्पाण्डवानां हितं च ॥ ७.१८३.१० ॥
अशा प्रकारे प्राज्ञाने आपल्या बुद्धीने हे विचारून युद्धात सूतपुत्राकडून (कर्णाकडून) घटोत्कचाचा वध करविला. नृसिंह वासुदेवाने पांडवांचे प्रिय व हित करीत असे केले.
7.183.11
एतच्चिकीर्षितं ज्ञात्वा कर्णे मधुनिहा नृप ।
नियोजयामास तदा द्वैरथे राक्षसेश्वरम् ॥ ७.१८३.११ ॥
हे राजा, हे करू इच्छिलेले जाणून मधुहंता (कृष्णाने) तेव्हा कर्णाला द्वंद्वयुद्धात राक्षसेश्वराविरुद्ध (घटोत्कचाविरुद्ध) नियुक्त केले.
7.183.12
घटोत्कचं महावीर्यं महाबुद्धिर्जनार्दनः ।
अमोघाया विघातार्थं राजन्दुर्मन्त्रिते तव ॥ ७.१८३.१२ ॥
महापराक्रमी घटोत्कचाला, महाबुद्धिमान जनार्दनाने, हे राजा, तुझ्या दुर्मंत्रणेमुळे निर्माण झालेल्या त्या अमोघ (शक्तीला) निष्फळ करण्यासाठी नियुक्त केले.
7.183.13
तदैव कृतकार्या हि वयं स्याम कुरूद्वह ।
न रक्षेद्यदि कृष्णस्तं पार्थं कर्णान्महारथात् ॥ ७.१८३.१३ ॥
हे कुरुश्रेष्ठा, कृष्णाने महारथी कर्णापासून त्या पार्थाचे (अर्जुनाचे) रक्षण केले नसते, तर त्याच वेळी आमचे कार्य सिद्ध झाले असते.
7.183.14
साश्वध्वजरथः सङ्क्ये धृतराष्ट्र पतेद्भुवि ।
विना जनार्दनं पार्थो योगानामीश्वरं प्रभुम् ॥ ७.१८३.१४ ॥
हे धृतराष्ट्रा, युद्धात घोडे, ध्वज व रथासह तो पार्थ, योगांचा ईश्वर असलेला प्रभू जनार्दन नसता तर भूमीवर पडला असता.
7.183.15
तैस्तैरुपायैर्बहुभी रक्ष्यमाणः स पार्थिव ।
जयत्यभिमुखः शत्रून्पार्थः कृष्णेन पालितः ॥ ७.१८३.१५ ॥
हे राजा, अनेक उपायांनी रक्षण केलेला तो पार्थ, कृष्णाने पालन केलेला असा, समोरील शत्रूंवर विजय मिळवतो.
7.183.16
सविशेषं त्वमेयात्मा कृष्णो रक्षेन्न फल्गुनम् ।
हन्यात्क्षिप्रं हि कौन्तेयं शक्तिर्वृक्षमिवाशनिः ॥ ७.१८३.१६ ॥
अमर्याद आत्मा असलेल्या कृष्णाने विशेषत्वे फाल्गुनाचे (अर्जुनाचे) रक्षण केले नसते, तर वीज वृक्षाला पाडते तसे शक्ती अस्त्र कौन्तेयाला लवकरच ठार मारते.
7.183.17
विरोधी च कुमन्त्री च प्राज्ञमानी ममात्मजः ।
यस्यैष समतिक्रान्तो वधोपायो जयं प्रति ॥ ७.१८३.१७ ॥
माझा पुत्र विरोधी, कुमंत्री आणि स्वतःला प्राज्ञ समजणारा आहे; त्याच्यापासून विजयाकडे नेणारा हा वधोपाय निसटून गेला आहे.
7.183.18
स वा कर्णो महाबुद्धिः सर्वशस्त्रभृतां वरः ।
न मुक्तवान्कथं सूत ताममोघां धनञ्जये ॥ ७.१८३.१८ ॥
सर्व शस्त्रधार्‍यांमध्ये श्रेष्ठ, महाबुद्धिमान कर्णाने ती अमोघ अस्त्र धनंजयावर का सोडले नाही, हे सूता?
7.183.19
तवापि समतिक्रान्तमेतद्गावल्गणे कथम् ।
एतमर्थं महाबुद्धे यत्त्वया नावबोधितः ॥ ७.१८३.१९ ॥
हे गावल्गणे, हे तुझ्याकडूनही कसे सुटले? हे महाबुद्धे, हा विषय तू मला कळवला नाहीस!
7.183.20
दुर्योधनस्य शकुनेर्मम दुःशासनस्य च ।
रात्रौ रात्रौ भवत्येषा नित्यमेव विकत्थना ॥ ७.१८३.२० ॥
दुर्योधन, शकुनी, माझा (धृतराष्ट्राचा) आणि दुःशासन यांची ही आत्मस्तुती रोज रात्री नित्यनेमाने होत असते.
7.183.21
श्वः सर्वसैन्यानुत्सृज्य जहि कर्ण धनञ्जयम् ।
प्रेष्यवत्पाण्डुपाञ्चालानुपभोक्ष्यामहे ततः ॥ ७.१८३.२१ ॥
उद्या सर्व सैन्य सोडून, हे कर्णा, धनंजयाचा वध कर; मग पांडव आणि पांचालांना सेवकाप्रमाणे आपण भोगू.
7.183.22
अथवा निहते पार्थं पाण्डवान्यतमं ततः ।
स्थापयेद्यदि वार्ष्णेयस्तस्मात्कृष्णो हि हन्यताम् ॥ ७.१८३.२२ ॥
किंवा पार्थ मारला गेल्यावर वृष्णिवंशी कृष्णाने पांडवांपैकी कोणालाही गादीवर बसवले, तर म्हणून कृष्णालाच मारावे.
7.183.23
कृष्णो हि मूलं पाण्डूनां पार्थः स्कन्ध इवोद्गतः ।
शाखा इवेतरे पार्थाः पाञ्चालाः पत्रसंज्ञिताः ॥ ७.१८३.२३ ॥
कृष्ण हेच पांडवांचे मूळ आहे; पार्थ (अर्जुन) खोडाप्रमाणे वर आलेला आहे; इतर पार्थ फांद्यांप्रमाणे, आणि पांचाल पानांच्या नावाने ओळखले जातात.
7.183.24
कृष्णाश्रयाः कृष्णबलाः कृष्णनाथाश्च पाण्डवाः ।
कृष्णः परायणं चैषां ज्योतिषामिव चन्द्रमाः ॥ ७.१८३.२४ ॥
कृष्ण हाच ज्यांचा आश्रय, कृष्ण हेच ज्यांचे बल आणि कृष्ण हाच ज्यांचा स्वामी आहे, असे पांडव आहेत. ज्योतींमध्ये चंद्र जसा, तसा त्यांचा परम आधार कृष्ण आहे.
7.183.25
तस्मात्पर्णानि शाखाश्च स्कन्धं चोत्सृज्य सूतज ।
कृष्णं हि विद्वि पाण्डूनां मूलं सर्वत्र सर्वदा ॥ ७.१८३.२५ ॥
म्हणून, हे सूतपुत्रा, पाने, फांद्या आणि खोड सोडून, पांडवांचे मूळ सर्वत्र आणि सदैव कृष्णच आहे हे जाण.
7.183.26
हन्याद्यदि हि दाशार्हं कर्णो यादवनन्दनम् ।
कृत्स्ना वसुमती राजन्वशे तस्य न संशयः ॥ ७.१८३.२६ ॥
हे राजा, कर्णाने यादवांचा आनंद असलेल्या दाशार्ह (कृष्ण) याला मारले, तर सर्व पृथ्वी त्याच्या वशात येईल; यात संशय नाही.
7.183.27
यदि हि स निहतः शयीत भूमौ ।
यदुकुलपाण्डवनन्दनो महात्मा।
ननु तव वसुधा नरेन्द्र सर्वा ।
सगिरिसमुद्रवना वशं व्रजेत ॥ ७.१८३.२७ ॥
यदुकुल आणि पांडवांचा आनंद असलेला तो महात्मा मारला जाऊन भूमीवर पडला असता, तर हे नरेंद्रा, पर्वत, समुद्र आणि वनांसह सर्व पृथ्वी तुमच्या वशात आली असती.
7.183.28
सा तु बुद्धिः कृताऽप्येवं जाग्रति त्रिदशेश्वरे ।
अप्रमेये हृषीकेशे युद्धकाले त्वमुह्यत ॥ ७.१८३.२८ ॥
असा निश्चय केलेला तो विचार, त्रिदशेश्वर (इंद्र) जागा असताना आणि अप्रमेय हृषीकेश (कृष्ण) असताना, युद्धकाळी तुम्ही मोहात पडलात.
7.183.29
अर्जुनं चापि राधेयात्सदा रक्षति केशवः ।
न ह्येनमैच्छत्प्रमुखे सौतेः स्थापयितुं रणे ॥ ७.१८३.२९ ॥
केशव नेहमी राधेय (कर्ण) यापासून अर्जुनाचे रक्षण करतो. युद्धात त्याला सूतपुत्राच्या समोर उभे करण्याची त्याची इच्छा नव्हती.
7.183.30
अन्यांश्चास्मै रथोदारानुपास्थापयदच्युतः ।
अमोघां तां कथं शक्तिं मोघां कुर्यामिति प्रभो ॥ ७.१८३.३० ॥
अच्युताने त्याच्यासाठी इतर श्रेष्ठ रथींनाही पुढे उभे केले. 'ती अमोघ शक्ती मी कशी व्यर्थ करू?' असा विचार करून, हे प्रभो.
7.183.31
यश्चैवं रक्षते पार्थं कर्णात्कृष्णो महामनाः ।
आत्मानं स कथं राजन्न रक्षेत्पुरुपोत्तमः ॥ ७.१८३.३१ ॥
असा कर्णापासून पार्थाचे रक्षण करणारा महामनस्क कृष्ण, हे राजा, स्वतःचे रक्षण कसे करणार नाही? तो पुरुषोत्तम.
7.183.32
परिचिन्त्य तु पश्यामि चक्रायुधमरिन्दमम् ।
न सोऽस्ति त्रिषु लोकेषु यो जयेत जनार्दनम् ॥ ७.१८३.३२ ॥
विचार करता, चक्रायुध, शत्रुदमन जनार्दनाला त्रिलोकात कोणीही जिंकू शकत नाही असे मला दिसते.
7.183.33
ततः कृष्णं महाबाहुं सात्यकिः सत्यविक्रमः ।
पप्रच्छ रथशार्दूलः कर्णं प्रति महारथः ॥ ७.१८३.३३ ॥
मग सत्यविक्रम, रथशार्दूल, महारथी सात्यकी महाबाहू कृष्णाला कर्णाविषयी विचारते झाले.
7.183.34
अयं च प्रत्ययः कर्णे शक्तिश्चामितविक्रमा ।
किमर्थं सूतपुत्रेण न मुक्ता फल्गुने तु सा ॥ ७.१८३.३४ ॥
कर्णावर हा विश्वास आहे आणि ती शक्तीही अमित पराक्रमाची आहे. मग सूतपुत्राने ती फाल्गुनावर का सोडली नाही?
7.183.35
दुःशासनश्च कर्णश्च शकुनिश्च मसैन्धवः ।
सततं मन्त्रयन्ति स्म दुर्योधनपुरोगमाः। ॥ ७.१८३.३५ ॥
दुःशासन, कर्ण, शकुनी आणि सैंधव जयद्रथ, दुर्योधनाला पुढे ठेवून सतत मसलत करत असत.
7.183.36
कर्णकर्ण महेष्वास रणेऽमितपराक्रम ।
नान्यस्य शक्तिरेषा ते मोक्तव्या जयतां वर ॥ ७.१८३.३६ ॥
हे कर्णा, हे कर्णा, महान धनुर्धरा, युद्धात अमित पराक्रम असलेल्या! विजेत्यांमध्ये श्रेष्ठा, ही शक्ती तू दुसऱ्या कोणावर सोडली पाहिजेस.
7.183.37
ऋते महारथात्कर्ण कुन्तीपुत्राद्वनञ्जयात् ।
स हि तेषामतियशा देवानामिव वासवः ॥ ७.१८३.३७ ॥
हे कर्णा, महारथी कुंतीपुत्र धनंजयाव्यतिरिक्त, तोच त्यांच्यात अत्यंत यशस्वी आहे; देवांमध्ये इंद्राप्रमाणे.
7.183.38
तस्मिन्विनिहते पार्थे पाण्डवाः सृञ्जयैः सह ।
भविष्यन्ति गतात्मानः सुरा इव निरग्नयः ॥ ७.१८३.३८ ॥
तो पार्थ मारला गेल्यावर पांडव सृंजयांसह, अग्निहीन देवांप्रमाणे खचलेल्या मनाचे होतील.
7.183.39
तथेति च प्रतिज्ञातं कर्णेन शिनिपुङ्गव ।
हृदि नित्यं च कर्णस्य वधो गाण्डीवधन्वनः ॥ ७.१८३.३९ ॥
हे शिनिपुंगवा, 'तथास्तु' असे म्हणून कर्णाने प्रतिज्ञा केली होती; आणि कर्णाच्या हृदयात गांडीवधारी (अर्जुना)चा वध सदैव आहे.
7.183.40
अहमेव तु राधेयं मोहयामि युधांवर ।
ततो नावासृजच्छक्तिं पाण्डवे श्वेतवाहने ॥ ७.१८३.४० ॥
परंतु मीच राधेयाला (कर्णाला) मोहित करीन, हे योद्ध्यांमध्ये श्रेष्ठा; म्हणून त्याने श्वेतवाहन पांडवावर ती शक्ती सोडली नाही.
7.183.41
फल्गुनस्य हि सा मृत्युरिति चिन्तयतोऽनिशम् ।
न निद्रा न च मे हार्षो मनसोऽस्ति युधांवर ॥ ७.१८३.४१ ॥
फल्गुनाचा (अर्जुनाचा) मृत्यू तोच आहे, असा सतत विचार करत असताना मला झोप नाही आणि मनात आनंदही नाही, हे योद्ध्यांमध्ये श्रेष्ठा.
7.183.42
घटोत्कचे व्यंसितां तु दृष्ट्वा तां शिनिपुङ्गव ।
मृत्योरास्यान्तरान्मुक्तं पस्याम्यद्य धनञ्जयम् ॥ ७.१८३.४२ ॥
हे शिनिपुंगवा, घटोत्कचाचे पतन पाहूनही आता मृत्यूच्या मुखातून मुक्त झालेला धनंजय मी पाहत आहे.
7.183.43
न पिता न च मे माता न यूयं भ्रातरस्तथा ।
न च प्राणास्तथा रक्ष्या यथा बीभत्सुराहवे ॥ ७.१८३.४३ ॥
माझे पिता नाहीत, माता नाहीत, तुम्ही बंधूही नाहीत; माझे प्राणसुद्धा युद्धात बीभत्सूइतके (अर्जुनइतके) रक्षणीय नाहीत.
7.183.44
त्रैलोक्यराज्याद्यत्किञ्चिद्भवेदन्यत्सुदुर्लभम् ।
नेच्छेयं सात्वताहं तद्विना पार्थं धनञ्जयम् ॥ ७.१८३.४४ ॥
त्रैलोक्याचे राज्य किंवा इतर कोणतीही अत्यंत दुर्लभ वस्तू असली तरी, मी सात्वत धनंजय पार्थाशिवाय ती इच्छिणार नाही.
7.183.45
अतः प्रहर्षः सुमहान्युयुधानाद्य मेऽभवत् ।
मृतं प्रत्यागतमिव दृष्ट्वा पार्थं धनञ्जयम् ॥ ७.१८३.४५ ॥
म्हणून, हे युयुधाना, आज मला फार आनंद झाला आहे; मृत होऊन परत आल्यासारखा पार्थ धनंजय पाहून.
7.183.46
अतश्च प्रहितो युद्धे मया कर्णाय राक्षसः ।
न ह्यन्यः समरे रात्रौ शक्तः कर्णं प्रबाधितुम् ॥ ७.१८३.४६ ॥
म्हणून युद्धात मी कर्णाविरुद्ध एक राक्षस पाठवला; रात्रीच्या युद्धात कर्णाला पीडा देण्यास दुसरा कोणी समर्थ नाही.
7.183.47
इति सात्यकये प्राह तदा देवकिनन्दनः ।
धनञ्जयहिते युक्तस्तत्प्रिये सततं रतः ॥ ७.१८३.४७ ॥
तेव्हा देवकीनंदन सात्यकीस असे म्हणाले; ते धनंजयाच्या हितात गुंतलेले आणि त्याच्या प्रिय कार्यात सदैव रमलेले होते.