ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 7.187
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.187.1
त्रिभागमात्रेषायां रात्र्यां युद्धमवर्तत ।
कुरूणां पाण्डवानां च संहृष्टानां विशाम्पते ॥ ७.१८७.१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਰਾਤ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕੌਰਵਾਂ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ; ਉਹ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।
7.187.2
अथ चन्द्रप्रभां मुष्णन्नादित्यस्य पुरःसरः ।
अरुणोऽभ्युदयाञ्चक्रे ताम्रीकृर्वन्निवाम्बरम् ॥ ७.१८७.२ ॥
ਫਿਰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਅਗਾਊਂ ਅਰੁਣ ਨੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਖੋਂਹਦੇ ਹੋਏ ਉਦੈ ਹੋ ਕੇ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਲਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
7.187.3
प्रकाशमकरोद्व्योम जगत्संरञ्जयन्निव ।
प्राच्यां दिशि सहस्रांशोररुणेनारुणीकृतम्।
तापनीयं यथा चक्रं भ्राजते रविमण्डलम् ॥ ७.१८७.३ ॥
ਉਸਨੇ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਰੰਗ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੂ ਦਾ ਮੰਡਲ ਅਰੁਣ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਿਆ; ਤਪਾਏ ਸੋਨੇ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਿਆ।
7.187.4
ततो रथाश्वांश्च मनुष्ययाना… ।
न्युत्सृज्य सर्वे कुरुपाण्डुयोधाः।
दिवाकरस्याभिमुखं जपन्तः ।
सन्ध्यागताः प्राञ्जलयो बभूवुः ॥ ७.१८७.४ ॥
ਫਿਰ ਰਥਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਢੋਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵਾਹਨਾਂ ਨੂੰ… ਛੱਡ ਕੇ ਕੌਰਵ-ਪਾਂਡਵ ਦੇ ਸਾਰੇ ਯੋਧੇ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਜਪਦੇ ਹੋਏ, ਸੰਧਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ।
7.187.5
ततो द्वैधीकृते सैन्ये द्रोणः सोमकपाण्डवान् ।
अभ्यद्रवत्सपाञ्चालान्दुर्योधनपुरोगमः ॥ ७.१८७.५ ॥
ਫਿਰ ਫੌਜ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਜਾਣ ਤੇ, ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਸੋਮਕਾਂ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਅਤੇ ਪਾਂਚਾਲਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।
7.187.6
द्वैधीकृतान्कुरून्दृष्ट्वा माधवोऽर्जुनमब्रवीत् ।
सपत्नान्सव्यतः कुर्याः सव्यसाचिन्निमान्कुरून् ॥ ७.१८७.६ ॥
ਕੌਰਵਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਵੇਖ ਕੇ ਮਾਧਵ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਸਵਿਆਸਾਚੀ, ਇਹਨਾਂ ਵੈਰੀ ਕੌਰਵਾਂ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਕਰ ਦੇ।"
7.187.7
स माधवमनुज्ञाय कुरुष्वेति धनञ्जयः ।
द्रोणकर्णौ महेष्वासौ सव्यतः पर्यवर्तत ॥ ७.१८७.७ ॥
ਮਾਧਵ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ 'ਕਰੋ' ਆਖ ਕੇ ਧਨੰਜਯ ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਦ੍ਰੋਣ ਅਤੇ ਕਰਨ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸਿਓਂ ਘੁੰਮਿਆ।
7.187.8
अभिप्रायं तु कृष्णस्य ज्ञात्वा परपुरञ्जयः ।
आजिशीर्षगतं पार्थं भीमसेनोऽभ्युवाच ह ॥ ७.१८७.८ ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਸਮਝ ਕੇ ਵੈਰੀ-ਨਗਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੂਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਖੜ੍ਹੇ ਪਾਰਥ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
7.187.9
अर्जुनार्जुन बीभत्सो शृणुष्वैतद्वचो मम ।
यदर्थं क्षत्रिया सूते तस्य कालोऽयमागतः ॥ ७.१८७.९ ॥
ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਹੇ ਬੀਭਤਸੂ! ਮੇਰੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ। ਜਿਸ ਲਈ ਖੱਤਰੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
7.187.10
अस्मिंश्चेदागते काले श्रेयो न प्रतिपत्स्यसे ।
असम्भावितरूपस्त्वं सुनृशंसं करिष्यसि ॥ ७.१८७.१० ॥
ਜੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਵੀ ਤੂੰ ਭਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਕਰੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਅਕਲਪਨੀਯ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਬੜਾ ਕਰੂਰ ਕਰਮ ਕਰੇਂਗਾ।
7.187.11
सत्यश्रीधर्मयशसां वीर्येणानृण्यमाप्नुहि ।
भिन्ध्यनीकं युधांश्रेष्ठ प्रतिज्ञां सफलां कुरु ॥ ७.१८७.११ ॥
ਸੱਚ, ਸ਼੍ਰੀ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਦੇ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਮੁਕਤ ਹੋ। ਹੇ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਵੈਰੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਤੋੜ, ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਸਫਲ ਕਰ।
7.187.12
स सव्यसाची भीमेन चोदितः केशवेन च ।
कर्णद्रोणावतिक्रम्य समन्तात्पर्यवारयत् ॥ ७.१८७.१२ ॥
ਭੀਮ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸਵਿਅਸਾਚੀ ਨੇ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਘੇਰ ਲਿਆ।
7.187.13
तमाजिशीर्षमायान्तं दहन्तं क्षत्रियर्षभान् ।
पराक्रान्तं पराक्रम्य ततः क्षत्रियपुङ्गवाः।
नाशक्नुवन्वारयितुं वर्धमानमिवानलम् ॥ ७.१८७.१३ ॥
ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੋਹਰੇ ਆਉਂਦੇ, ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ ਬਲਦਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਦੇ, ਪਰਾਕਰਮ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਉਸਨੂੰ, ਤਦ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ ਰੋਕ ਨਾ ਸਕੇ; ਵਧਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ।
7.187.14
अथ दुर्योधनः कर्णः शकुनिश्चापि सौबलः ।
अभ्यवर्षञ्छरव्रातैः कुन्तीपुत्रं धनञ्जयम् ॥ ७.१८७.१४ ॥
ਤਦ ਦੁਰਯੋਧਨ, ਕਰਣ ਅਤੇ ਸੁਬਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਕੁਨੀ ਨੇ ਵੀ ਕੁੰਤੀ ਪੁੱਤਰ ਧਨੰਜਯ ਉੱਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ।
7.187.15
तेषामस्त्राणि सर्वेषामुत्तमास्त्रविदां वरः ।
कदर्थीकृत्य राजेन्द्र शरवर्षैरवाकिरत् ॥ ७.१८७.१५ ॥
ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ! ਉੱਤਮ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਬੇਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਢਕ ਦਿੱਤਾ।
7.187.16
अस्त्रैरस्त्राणि संवार्य लघुहस्तो धनञ्जयः ।
सर्वानविध्यन्निशितैर्दशभिर्दशभिः शरैः ॥ ७.१८७.१६ ॥
ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਫੁਰਤੀਲੇ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੇ ਧਨੰਜਯ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਦਸ-ਦਸ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
7.187.17
उद्धूता रजसो वृष्टिः शरवृष्टिस्तथैव च ।
तमश्च घोरं शब्दश्च तदा समभवन्महान् ॥ ७.१८७.१७ ॥
ਉੱਡੀ ਹੋਈ ਧੂੜ ਦੀ ਵਰਖਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ, ਭਿਆਨਕ ਹਨੇਰਾ ਅਤੇ ਘੋਰ ਸ਼ੋਰ — ਤਦ ਵੱਡੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
7.187.18
न द्यौर्न भूमिर्न दिशः प्राज्ञायन्त तथागते ।
सैन्येन रजसा मूढं सर्वमन्घमिवाभवत् ॥ ७.१८७.१८ ॥
ਤਦ ਅਸਮਾਨ, ਧਰਤੀ ਜਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਪਛਾਣੀਆਂ ਨਾ ਗਈਆਂ; ਸੈਨਾ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਮੂੰਹਜ਼ੋਰ ਹੋਇਆ ਸਭ ਕੁਝ ਅੰਨ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ।
7.187.19
नैव ते न वयं राजन्प्राज्ञासिष्म परस्परम् ।
शब्दमात्रेण जानीमो वयं ते च परस्परम्।
उद्देशेन हि तेन स्म समयुध्यन्त पार्थिवाः ॥ ७.१८७.१९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਸੀਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਾ ਸਕੇ, ਉਹ ਵੀ ਨਾ ਪਛਾਣ ਸਕੇ; ਕੇਵਲ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਅਸੀਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸੀ। ਉਸੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜੇ।
7.187.20
विरथा रथिनो राजन्समासाद्य परस्परम् ।
केशेषु समसज्जन्त कवचेषु भुजेषु च ॥ ७.१८७.२० ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਰਥਾਂ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣੇ ਰਥੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾ ਕੇ ਵਾਲ, ਕਵਚ ਅਤੇ ਬਾਹਾਂ ਫੜਨ ਲੱਗੇ।
7.187.21
हताश्वा हतसूताश्च निश्चेष्टा रथिनो हताः ।
जीवन्त इव तत्र स्म व्यदृश्यन्त भयार्दिताः ॥ ७.१८७.२१ ॥
ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਸਾਰਥੀ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਹਿਲਜੁਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਥੀ ਮਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਉੱਥੇ ਡਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਜੀਵਤਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿੱਖ ਰਹੇ ਸਨ।
7.187.22
हतान्गजान्समाश्लिष्य पर्वतानिव वाजिनः ।
गतसत्वा व्यदृश्यन्त तथैव सह सादिभिः ॥ ७.१८७.२२ ॥
ਮਰੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਲਿਪਟੇ ਘੋੜੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿੱਸ ਰਹੇ ਸਨ; ਉਹ ਪ੍ਰਾਣਹੀਣ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿੱਸ ਰਹੇ ਸਨ।
7.187.23
ततस्त्वभ्यवसृत्यैव सङ्ग्रामादुत्तरां दिशम् ।
आतिष्ठदाहवे द्रोणो विधूमोऽग्निरिव ज्वलन् ॥ ७.१८७.२३ ॥
ਫਿਰ ਦ੍ਰੋਣ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਹਟ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ; ਧੂੰਏਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਰਣ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ।
7.187.24
तमाजिशीर्षादेकान्तमपक्रान्तं निशम्य तु ।
समकम्पन्त सैन्यानि पाण्डवानां विशाम्पते ॥ ७.१८७.२४ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੂਹਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਹਟੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਕੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਕੰਬ ਉੱਠੀਆਂ।
7.187.25
भ्राजमानं श्रिया युक्तं ज्वलन्तमिव तेजसा ।
द्रोणं दृष्ट्वा परे त्रेसुश्चेरुर्मम्लुश्च भारत ॥ ७.१८७.२५ ॥
ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ, ਤੇਜ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਬਲਦੇ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੈਰੀ ਡਰ ਗਏ, ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਭਟਕੇ ਅਤੇ ਮੁਰਝਾ ਗਏ, ਹੇ ਭਾਰਤ।
7.187.26
आह्वयन्तं परानीकं प्रभिन्नमिव वारणम् ।
नैनमाशंसिरे जेतुं दानवा वासवं यथा ॥ ७.१८७.२६ ॥
ਵੈਰੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਦੇ, ਮਦ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਾਥੀ ਵਰਗੇ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਦਾਨਵ ਵਾਸਵ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਤਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਆਸ ਨਾ ਕੀਤੀ।
7.187.27
केचिदासन्निरुत्साहाः केचित्क्रुद्धा मनस्विनः ।
विस्मिताश्चाभवन्केचित्केचिद्वृष्टाऽभवन्युधि ॥ ७.१८७.२७ ॥
ਕੁਝ ਉਤਸ਼ਾਹਹੀਣ ਹੋ ਗਏ, ਕੁਝ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਅਤੇ ਮਨਸਵੀ ਹੋ ਗਏ; ਕੁਝ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ, ਕੁਝ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ।
7.187.28
हस्तैर्हस्ताग्रमपरे प्रत्यपिम्पन्नराधिपाः ।
अपरे दशनैरोष्ठानदशन्क्रोधमूर्च्छिताः ॥ ७.१८७.२८ ॥
ਕੁਝ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਹੱਥ ਦਾ ਅਗਲਾ ਸਿਰਾ ਰਗੜਿਆ; ਹੋਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਬੁੱਲ੍ਹ ਕੱਟਣ ਲੱਗੇ।
7.187.29
व्याक्षिपन्नायुधान्यन्ये ममृदुश्चापरे भुजान् ।
अन्ये चान्वपतन्द्रोणं त्यक्तात्मानो महौजसः ॥ ७.१८७.२९ ॥
ਕੁਝ ਨੇ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ, ਕੁਝ ਨੇ ਬਾਹਾਂ ਮਲੀਆਂ; ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਜਾਨ ਦਾ ਮੋਹ ਤਿਆਗ ਕੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਦ੍ਰੋਣ ਉੱਤੇ ਝਪਟ ਮਾਰੀ।
7.187.30
पाञ्चालास्तु विशेषेण द्रोणसायकपीडिताः ।
समसज्जन्त राजेन्द्र समरे भृशवेदनाः ॥ ७.१८७.३० ॥
ਪਾਂਚਾਲ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪੀੜ ਨਾਲ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਲਿਪਟ ਗਏ।
7.187.31
ततो विराटद्रुपदौ द्रोणं प्रति ययू रणे ।
तथा चरन्तं सङ्ग्रामे भृशं समरदुर्जयम् ॥ ७.१८७.३१ ॥
ਫਿਰ ਵਿਰਾਟ ਅਤੇ ਦ੍ਰੁਪਦ ਰਣ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੋਣ ਵੱਲ ਵਧੇ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਰਦੇ, ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਅਜੇਯ ਦ੍ਰੋਣ ਵੱਲ।
7.187.32
द्रुपदस्य ततः पौत्रास्त्रय एव विशाम्पते ।
चेदयश्च महेष्वासा द्रोणमेवाभ्ययुर्युधि ॥ ७.१८७.३२ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ! ਫਿਰ ਦ੍ਰੁਪਦ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੋਤਰੇ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਚੇਦੀ ਯੋਧੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੋਣ ਵੱਲ ਹੀ ਵਧੇ।
7.187.33
तेषां द्रुपदपौत्राणां त्रयाणां निशितैः शरैः ।
त्रिभिर्द्रोणोऽहरत्प्राणांस्ते हता न्यपतन्भुवि ॥ ७.१८७.३३ ॥
ਦ੍ਰੁਪਦ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਪੋਤਰਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਹਰ ਲਏ; ਉਹ ਮਾਰੇ ਜਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
7.187.34
ततो द्रोणोऽजयद्युद्धे चेदिकैकेयसृञ्जयान् ।
मात्स्यांश्चैवाजयत्कृत्स्नान्भारद्वाजो महारथान् ॥ ७.१८७.३४ ॥
ਫਿਰ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਚੇਦੀ, ਕੇਕਯ ਅਤੇ ਸ੍ਰੰਜਯਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ; ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਮਤਸਿਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।
7.187.35
ततस्तु द्रुपदः क्रोधाच्छरवर्षमवासृजत् ।
द्रोणं प्रति महाराज विराटश्चैव संयुगे ॥ ७.१८७.३५ ॥
ਫਿਰ ਦ੍ਰੁਪਦ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਣ ਉੱਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਛੱਡੀ; ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਵਿਰਾਟ ਨੇ ਵੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੋਣ ਉੱਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ।
7.187.36
तं निहत्येषुवर्षं तु द्रोणः क्षत्रियमर्दनः ।
तौ शरैश्छादयामास विराटद्रुपदावुभौ ॥ ७.१८७.३६ ॥
ਖੱਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਵਾਲੇ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਉਸ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਕੇ ਵਿਰਾਟ ਅਤੇ ਦ੍ਰੁਪਦ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਢਕ ਦਿੱਤਾ।
7.187.37
द्रोणेन च्छाद्यमानौ तु क्रुद्धौ सङ्ग्राममूर्धनि ।
द्रोणं शरैर्विव्यधतुः परमं क्रोधमास्थितौ ॥ ७.१८७.३७ ॥
ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੂਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਦ੍ਰੋਣ ਦੁਆਰਾ ਢਕੇ ਹੋਏ ਦੋਵੇਂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਣ ਲੱਗੇ।
7.187.38
तत द्रोणो महाराज क्रोधामर्षसमन्वितः ।
भल्लाभ्यां भृशतीक्ष्णाभ्यां चिच्छेद धनुषी तयोः ॥ ७.१८७.३८ ॥
ਤਦ ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਬਹੁਤ ਤਿੱਖੇ ਦੋ ਭੱਲਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ।
7.187.39
ततो विराटः कुपितः समरे तोमरान्दश ।
दश चिक्षेप च शरान्द्रोणस्य वधकाङ्क्षया ॥ ७.१८७.३९ ॥
ਤਦ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਵਿਰਾਟ ਨੇ ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਵਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਦਸ ਤੋਮਰ ਅਤੇ ਦਸ ਬਾਣ ਛੱਡੇ।
7.187.40
शक्तिं च द्रुपदो घोरामायसीं स्वर्णभूषिताम् ।
चिक्षेप भुजगेन्द्राभां क्रुद्धो द्रोणरथं प्रति ॥ ७.१८७.४० ॥
ਅਤੇ ਦ੍ਰੁਪਦ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਲੋਹੇ ਦੀ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਮਹਾਸਰਪ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦੀ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਰਥ ਵੱਲ ਸੁੱਟੀ।
7.187.41
ततो भल्लैः सुनिशितैश्छित्त्वा तांस्तोमारान्दश ।
शक्तिं कनकवैदूर्यां द्रोणश्चिच्छेद सायकैः ॥ ७.१८७.४१ ॥
ਤਦ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਬਹੁਤ ਤਿੱਖੇ ਭੱਲਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਸ ਤੋਮਰਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ, ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਵੈਦੂਰਯ ਨਾਲ ਜੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਛੇਦ ਦਿੱਤਾ।
7.187.42
ततो द्रोणः सुपीताभ्यां भल्लाभ्यामरिमर्दनः ।
द्रुपदं च विराटं च प्रेषयामास मृत्यवे ॥ ७.१८७.४२ ॥
ਤਦ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਮਰਦਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਅਤਿ ਚਮਕਦੇ ਦੋ ਭੱਲਾਂ ਨਾਲ ਦ੍ਰੁਪਦ ਅਤੇ ਵਿਰਾਟ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਵੱਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।
7.187.43
हते विराटे द्रुपदे केकयेषु तथैव च ।
तथैव चेदिमात्स्येषु पाञ्चालेषु तथैव च ॥ ७.१८७.४३ ॥
ਵਿਰਾਟ ਅਤੇ ਦ੍ਰੁਪਦ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਕੇਕਯਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੇਦੀ ਅਤੇ ਮਤਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਤੇ ਪਾਂਚਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।
7.187.44
हतेषु त्रिषु वीरेषु द्रुपदस्य च नप्तृषु ।
द्रोणस्य कर्म तद्दृष्ट्वा कोपदुःखसमन्वितः।
शशाप रथिनां मध्ये धृष्टद्युम्नो महामनाः ॥ ७.१८७.४४ ॥
ਦ੍ਰੁਪਦ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵੀਰ ਪੋਤਰੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਦ੍ਰੋਣ ਦਾ ਉਹ ਕਰਮ ਵੇਖ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਹਾਮਨਾ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਨੇ ਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚਕਾਰ ਸਰਾਪ ਦਿੱਤਾ।
7.187.45
इष्टापूर्तात्तथा क्षात्राद्ब्राह्मण्याच्च स नश्यतु ।
द्रोणो यस्याद्य मुच्येत यं वा द्रोणः पराभवेत् ॥ ७.१८७.४५ ॥
ਇਸ਼ਟਪੂਰਤ, ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ ਧਰਮ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਪਣ ਤੋਂ ਵੀ ਉਹ ਨਾਸ਼ ਹੋਵੇ। ਅੱਜ ਦ੍ਰੋਣ ਜਿਸਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਦ੍ਰੋਣ ਜਿਸਨੂੰ ਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।
7.187.46
इति तेषां प्रतिश्रुत्य मध्ये सर्वधनुष्मताम् ।
आयाद्द्रोणं सहानीकाः पाञ्चाल्यऋ परवीरहा ॥ ७.१८७.४६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕਰਕੇ, ਫੌਜਾਂ ਸਮੇਤ ਪਾਂਚਾਲ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰੋਣ ਵੱਲ ਆਇਆ।
7.187.47
पाञ्चालास्त्वेकतो द्रोणभ्यघ्नन्पाण्डवैः सह ।
दुर्योधनश्च कर्णश्च शकुनिश्चापि सौबलः।
सोदर्याश्च यथा मुख्यास्तेऽरक्षन्द्रोणमाहवे ॥ ७.१८७.४७ ॥
ਪਾਂਚਾਲ ਇੱਕ ਪਾਸਿਓਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਦ੍ਰੋਣ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਦੁਰਯੋਧਨ, ਕਰਨ, ਸ਼ਕੁਨੀ ਅਤੇ ਸੁਬਲ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ, ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੋਣ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।
7.187.48
रक्ष्यमाणं तथा द्रोणं सर्वैस्तैस्तु महारथैः ।
यतमानास्तु पाञ्चाला न शेकुः प्रतिवीक्षितुम् ॥ ७.१८७.४८ ॥
ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਮਹਾਰਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦ੍ਰੋਣ ਦੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਹੋਣ ਤੇ, ਯਤਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪਾਂਚਾਲ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੱਕ ਨਾ ਸਕੇ।
7.187.49
तत्राक्रुध्यद्भीमसेनो धृष्टद्युम्नस्य मारिष ।
स एनं वाग्भिरुग्राभिस्ततक्ष पुरुषर्षभः ॥ ७.१८७.४९ ॥
ਉੱਥੇ, ਹੇ ਮਾਰਿਸ਼, ਭੀਮਸੇਨ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਪੁਰਸ਼ਰਸ਼ਭ ਨੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
7.187.50
द्रुपदस्य कुले जातः सर्वास्त्रेष्वस्त्रवित्तमः ।
कः क्षत्रियो मन्यमानः प्रेक्षेतारिमवस्थितम् ॥ ७.१८७.५० ॥
ਦ੍ਰੁਪਦ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ, ਸਾਰੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਪੁੰਨ, ਕਿਹੜਾ ਖੱਤਰੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖੱਤਰੀ ਮੰਨਦਾ ਹੋਇਆ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਖੜ੍ਹਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਵੱਲ ਤੱਕੇਗਾ?
7.187.51
पितृपुत्रवधं प्राप्य पुंस्त्वं को वा प्रहर्षयेत् ।
विशेषतस्तु शपथं शपित्वा राजसंसदि ॥ ७.१८७.५१ ॥
ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਵਧ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਕਿਹੜਾ ਪੁਰਸ਼ਤਵ ਵਾਲਾ ਉਸਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰੇਗਾ? ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਰਾਜਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਹੁੰ ਖਾਣ ਮਗਰੋਂ?
7.187.52
एष वैश्वानर इव समिद्धः स्वेन तेजसा ।
शरचापेन्धनो द्रोणः क्षत्रं दहति तेजसा ॥ ७.१८७.५२ ॥
ਇਹ ਦ੍ਰੋਣ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਵਾਂਗ ਬਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੀਰ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਉਸਦਾ ਬਾਲਣ ਹਨ; ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਉਹ ਖੱਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਰਿਹਾ ਹੈ।
7.187.53
पुरा करोति निःशेषां पाण्डवानामनीकिनीम् ।
स्थिताः पश्यत मे कर्म द्रोणमेव व्रजाम्यहम् ॥ ७.१८७.५३ ॥
ਇਹ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰਾ ਕਰਮ ਵੇਖੋ; ਮੈਂ ਦ੍ਰੋਣ ਵੱਲ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।
7.187.54
इत्युक्त्वा प्राविशत्क्रुद्धो द्रोणानीकं वृकोदरः ।
शरैः पूर्णायतोत्सृष्टौर्द्रावयंस्तव वाहिनीम् ॥ ७.१८७.५४ ॥
ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ ਦ੍ਰੋਣ ਦੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ; ਪੂਰੇ ਖਿੱਚ ਕੇ ਛੱਡੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ।
7.187.55
धृष्टद्युम्नोऽपि पाञ्चाल्यः प्रविश्य महतीं चमूम् ।
आससाद रणे द्रोणं तदासीत्तुमुलं महत् ॥ ७.१८७.५५ ॥
ਪਾਂਚਾਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਨੇ ਵੀ ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੋਣ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ; ਤਦ ਵੱਡਾ ਰੌਲਾ ਪੈ ਗਿਆ।
7.187.56
नैव नस्तादृशं युद्धं दृष्टपूर्वं न च श्रुतम् ।
यथा सूर्योदये राजन्समुत्पिञ्जोऽभवन्महान् ॥ ७.१८७.५६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਜਿਹਾ ਯੁੱਧ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾ ਕਦੇ ਵੇਖਿਆ ਸੀ ਨਾ ਸੁਣਿਆ ਸੀ; ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਗਰਦ-ਗੁਬਾਰ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।
7.187.57
संसक्तान्येव चादृश्यन्रथवृन्दानि मारिष ।
हतानि च विकीर्णानि सरीराणि शरीरिणाम् ॥ ७.१८७.५७ ॥
ਹੇ ਮਾਨਯੋਗ, ਰੱਥਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਦਿਸ ਰਹੇ ਸਨ; ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਰੀਰ ਖਿੰਡੇ ਪਏ ਸਨ।
7.187.58
केचिदन्यत्र गच्छन्तः पथि चान्यैरुपद्रुताः ।
विमुखाः पृष्ठतश्चान्ये ताड्यन्ते पार्श्वतः परे ॥ ७.१८७.५८ ॥
ਕੋਈ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਰਹੇ ਹਨ, ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਸਤਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ; ਕੋਈ ਪਿੱਠ ਫੇਰੀ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
7.187.59
तथा संसक्तयुद्धं तदभवद्भृशदारुणम् ।
अथ सन्ध्यागतः सूर्यः क्षणेन समपद्यत ॥ ७.१८७.५९ ॥
ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਘਮਸਾਨ ਯੁੱਧ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਸੂਰਜ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਪਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।