મહાભારત · અધ્યાય 7.19
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.19.1
दृष्टा तु सन्निवृत्तांस्तान्संशप्तकगणान्पुनः ।
वासुदेवं महात्मानमर्जुनः समभाषत ॥ ७.१९.१ ॥
સંશપ્તકોના એ ટોળાંને ફરીથી પાછા ફરતાં જોઈને અર્જુને મહાત્મા વાસુદેવને કહ્યું.
7.19.2
चोदयाश्वान्हृषीकेश संशप्तकगणान्प्रति ।
नैते हास्यन्ति सङ्ग्रामं जीवन्त इति मे मतिः ॥ ७.१९.२ ॥
હે હૃષીકેશ, સંશપ્તકોના ટોળા તરફ ઘોડા હાંકો. મારો મત છે કે તેઓ જીવતા હશે ત્યાં સુધી યુદ્ધ નહીં છોડે.
7.19.3
पश्य मेऽस्त्रबलं घोरं बाह्वोरिष्वसनस्य च ।
अद्यैतान्पातयिष्यामि क्रुद्धो रुद्रः पशूनिव ॥ ७.१९.३ ॥
મારા અસ્ત્રબળને અને મારી ભુજાઓ તથા ધનુષ્યના ભયંકર બળને જુઓ. આજે હું આમને પાડી નાખીશ, જેમ ક્રોધિત રુદ્ર પશુઓને પાડે છે.
7.19.4
ततः कृष्णः स्मितं कृत्वा प्रतिनन्द्य शिवेन तम् ।
प्रावेशयत दुर्धर्षो यत्रयत्रैच्छदर्जुनः ॥ ७.१९.४ ॥
ત્યારે દુર્ધર્ષ કૃષ્ણે હસીને, શુભ આશીર્વાદ સાથે તેને પ્રત્યુત્તર આપીને, જ્યાં જ્યાં અર્જુન ઇચ્છતો હતો ત્યાં ત્યાં રથ હંકાર્યો.
7.19.5
स रथो भ्राजतेऽत्यर्थमुह्यमानो रणे तदा ।
उह्यमानमिवाकाशे विमानं पाण्डुरैर्हयैः ॥ ७.१९.५ ॥
ત્યારે રણભૂમિમાં તે રથ સફેદ ઘોડાઓ વડે આકાશમાં ખેંચાતા વિમાન જેવો અત્યંત ચમકતો હતો.
7.19.6
मण्डलानि ततश्चक्रे गतप्रत्यागतानि चे ।
यथा शक्ररथो राजन्युद्धे देवासुरे पुरा ॥ ७.१९.६ ॥
પછી તે આગળ-પાછળ જતાં-આવતાં વર્તુળાકારે ફર્યો. હે રાજન, પૂર્વે દેવાસુર યુદ્ધમાં શક્રનો રથ ફર્યો હતો તેમ.
7.19.7
अथ नारायणाः क्रुद्धा विविधायुधपाणयः ।
छादयन्तः शरव्रातैः परिवव्रुर्धनञ्जयम् ॥ ७.१९.७ ॥
ત્યારે ક્રોધે ભરાયેલા નારાયણોએ વિવિધ આયુધો હાથમાં લઈ, બાણોના સમૂહોથી ઢાંકતાં ધનંજયને ઘેરી લીધો.
7.19.8
अदृश्यं च मुहूर्तेन चक्रुस्ते भरतर्षभ ।
कृष्णेन सहितं युद्धे कुन्तीपुत्रं धनञ्जयम् ॥ ७.१९.८ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તેમણે ક્ષણમાં યુદ્ધમાં કૃષ્ણ સહિત કુંતીપુત્ર ધનંજયને અદૃશ્ય કરી દીધો.
7.19.9
क्रुद्धस्तु फल्गुनः सङ्ख्ये द्विगुणीकृतविक्रमः ।
गाण्डीवं धनुरामृज्य तूर्णं जग्राह संयुगे ॥ ७.१९.९ ॥
પણ ક્રોધે ભરાયેલા ફલ્ગુને યુદ્ધમાં પરાક્રમ બમણું કરીને ગાંડીવ ધનુષ્ય લૂછીને તરત યુદ્ધમાં ઉપાડ્યું.
7.19.10
बद्ध्वा च भ्रुकुटिं वक्त्रे क्रोधस्य प्रतिलक्षणम् ।
देवदत्तं महाशङ्खं पूरयामास पाण्डवः ॥ ७.१९.१० ॥
મુખ પર ભ્રમરો ચઢાવી, ક્રોધનું ચિહ્ન બનીને, પાંડવે દેવદત્ત નામનો મહાશંખ ફૂંક્યો.
7.19.11
अथास्त्रमरिसङ्घघ्नं त्वाष्ट्रमभ्यस्यदर्जुनः ।
ततो रूपसहस्राणि प्रादुरासन्पृथक्पृथक् ॥ ७.१९.११ ॥
ત્યારે અર્જુને શત્રુસમૂહોનો સંહાર કરનાર ત્વાષ્ટ્ર અસ્ત્ર અભ્યાસ્યું; ત્યારે હજારો રૂપો જુદાં જુદાં પ્રગટ થયાં.
7.19.12
अर्जुनप्रतिरूपैस्तैर्नानारूपैर्विमोहिताः ।
अन्योन्येनार्जुनं मत्वा स्वमात्मानं च जघ्निरे ॥ ७.१९.१२ ॥
અર્જુનના તે પ્રતિરૂપો અને અનેક રૂપોથી મોહિત થયેલા તેઓ, એકબીજાને અર્જુન માનીને અને પોતાને પણ મારવા લાગ્યા.
7.19.13
अयमर्जुनोऽयं गोविन्द इमौ पाण्डवयादवौ ।
इति ब्रुवाणाः संमूढा जघ्नुरन्योन्यमाहवे ॥ ७.१९.१३ ॥
આ અર્જુન છે, આ ગોવિંદ છે, આ બંને પાંડવ અને યાદવ છે — એમ કહેતાં મોહિત થયેલા તેમણે યુદ્ધમાં એકબીજા પર પ્રહાર કર્યો.
7.19.14
अन्योन्यं समरे जघ्नुस्तावका भरतर्षभ ।
मोहिताः परमास्त्रेण क्षयं जग्मुः परस्परम् ॥ ७.१९.१४ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તમારા યોદ્ધાઓએ યુદ્ધમાં એકબીજાને માર્યા; મોહિત થઈને પરમ અસ્ત્રથી તેઓ પરસ્પર વિનાશ પામ્યા.
7.19.15
रुधिरोक्षितगात्रास्ते प्रेक्षमाणः परस्परम् ।
अशोभन्त रणे योधाः पुष्पिता इव किंशुकाः ॥ ७.१९.१५ ॥
લોહીથી ભીંજાયેલા દેહે એકબીજાને જોતા, યુદ્ધમાં તે યોદ્ધાઓ ખીલેલા પલાશ વૃક્ષોની જેમ શોભ્યા.
7.19.16
रुधिरोत्पीडनास्ते तु रुधिरेण समुक्षिताः ।
चन्दनस्य रसेनेव व्यभ्राजन्त रणाजिरे ॥ ७.१९.१६ ॥
લોહીથી ભીંજાયેલા, લોહીથી જ છંટાયેલા તે યોદ્ધાઓ રણાંગણમાં ચંદનના લેપ વડે લીંપાયેલાની જેમ ઝળહળ્યા.
7.19.17
ततः प्रसह्य बीभत्सुर्व्याक्षिपद्गाण्डिवं धनुः ।
न्यहनत्ताञ्छरैस्तीक्ष्णैस्तमः सूर्य इवांशुभिः ॥ ७.१९.१७ ॥
ત્યારે અર્જુને બળપૂર્વક ગાંડીવ ધનુષ્ય ખેંચ્યું અને તીક્ષ્ણ બાણોથી તેમને સંહાર્યા, જેમ સૂર્ય કિરણોથી અંધકાર હરે.
7.19.18
हतावशिष्टास्ते भूयः परिवार्य धनञ्जयम् ।
साश्वध्वजरथं चक्रुरदृश्यं शरवृष्टिभिः ॥ ७.१९.१८ ॥
બચેલા લોકોએ ફરીથી ધનંજયને ઘેરી લીધો અને બાણોની વર્ષાથી અશ્વો, ધ્વજ અને રથ સહિત તેને અદૃશ્ય કરી દીધો.
7.19.19
ततः शरसहस्राणि तैर्विमुक्तानि भस्मसात् ।
कृत्वा तदस्त्रं तान्वीराननयद्यमसादनम् ॥ ७.१९.१९ ॥
ત્યારે તેમણે છોડેલાં હજારો બાણોને તેણે પોતાના અસ્ત્રથી ભસ્મ કરી દીધાં અને તે વીરોને યમસદનમાં મોકલી દીધા.
7.19.20
अथ प्रहस्य बीभत्सुर्ललित्थान्मालवानपि ।
मावेल्लकांस्त्रिगर्तांश्च यौधेयांश्चार्दयच्छरैः ॥ ७.१९.२० ॥
પછી બીભત્સુએ હસીને લલિત્થ, માલવ, માવેલ્લક, ત્રિગર્ત અને યૌધેયોને પણ બાણોથી પીડિત કર્યા.
7.19.21
ते हन्यमाना वीरेण क्षत्रियाः कालचोदिताः ।
व्यसृजञ्छरजालानि पार्थे नानाविधानि च ॥ ७.१९.२१ ॥
વીરના પ્રહારોથી ઘવાયેલા તે ક્ષત્રિયો કાળપ્રેરિત થઈને પાર્થ પર અનેક પ્રકારની બાણજાળ વરસાવવા લાગ્યા.
7.19.22
न ध्वजो नार्जुनस्तत्र न रथो न च केशवः ।
प्रत्यदृश्यत घोरेण शरवर्षेण संवृतः ॥ ७.१९.२२ ॥
ત્યાં ધ્વજ ન દેખાયો, અર્જુન ન દેખાયો, રથ ન દેખાયો, કેશવ પણ ન દેખાયા; ભયંકર બાણવર્ષાથી તેઓ ઢંકાઈ ગયા હતા.
7.19.23
ततस्ते लब्धलक्षत्वादन्योन्यमभिचुक्रुशुः ।
हतौ कृष्णाविति प्रीत्या वासांस्यादुधुवुस्तदा ॥ ७.१९.२३ ॥
પછી લક્ષ્ય પ્રાપ્ત થવાથી તેઓ એકબીજાને પોકારીને બોલ્યા, "બંને કૃષ્ણ હણાઈ ગયા!" અને આનંદથી ત્યારે વસ્ત્રો ફેરવવા લાગ્યા.
7.19.24
भेरीमृदङ्गशङ्खांश्च दध्मुर्वीराः सहस्रशः ।
सिंहनादरवांश्चोग्रांश्चक्रिरे तत्र मारिष ॥ ७.१९.२४ ॥
હજારો વીરોએ ભેરી, મૃદંગ અને શંખ વગાડ્યા; હે મારિષ, ત્યાં તેમણે સિંહનાદ જેવા ભયંકર અવાજો કર્યા.
7.19.25
ततः प्रसिष्विदे कृष्णः खिन्नश्चार्जुनमब्रवीत् ।
क्वासि पार्थ न पश्यामि कच्चिज्जीवसि शत्रुहन् ॥ ७.१९.२५ ॥
ત્યારે થાકેલા અને પરસેવે ભીંજાયેલા કૃષ્ણે અર્જુનને કહ્યું, "હે પાર્થ, તું ક્યાં છે? મને તું દેખાતો નથી. હે શત્રુહંતા, શું તું જીવિત છે?"
7.19.26
तस्य तद्भाषितं श्रुत्वा त्वरमाणो धनञ्जयः ।
वायव्यास्त्रेण तैरस्तां शरवृष्टिमपाहरत् ॥ ७.१९.२६ ॥
તેમનું એ વચન સાંભળીને ઉતાવળો થયેલો ધનંજય વાયવ્યાસ્ત્રથી તેમની બાણવર્ષા દૂર કરી નાખી.
7.19.27
ततः संशप्तकव्रातान्साश्वद्विपरथायुधान् ।
उवाह भगवान्वायुः शुष्कपर्मचयानिव ॥ ७.१९.२७ ॥
ત્યારે ભગવાન વાયુએ સંશપ્તકોના સમૂહોને, તેમના ઘોડા, હાથી, રથ અને શસ્ત્રો સહિત, સૂકાં પાંદડાંના ઢગલાની જેમ ઉડાડી લીધા.
7.19.28
उह्यमानास्तु ते राजन्बह्वशोभन्त वायुना ।
प्रडीनाः पक्षिणः काले वृक्षेभ्य इव मारिष ॥ ७.१९.२८ ॥
હે રાજન્, વાયુ દ્વારા ઉડાડાયેલા તેઓ ઘણા શોભી ઊઠ્યા, હે મારિષ, સમયે વૃક્ષો પરથી ઊડતાં પક્ષીઓની જેમ.
7.19.29
तांस्तथा व्याकुलीकृत्य त्वरमाणो धनञ्जयः ।
जघान निशितैर्बाणैः सहस्राणि शतानि च ॥ ७.१९.२९ ॥
તેમને આ રીતે મૂંઝવી દઈને ઉતાવળો થયેલો ધનંજય તીક્ષ્ણ બાણોથી હજારો અને સેંકડોને મારી નાખ્યા.
7.19.30
शिरांसि भल्लैरहरद्बाहूनपि च सायुधान् ।
हस्तिहस्तोपमांश्चोरूञ्शरैरुर्व्यामपातयत् ॥ ७.१९.३० ॥
ભલ્લ બાણોથી તેણે માથાં કાપ્યાં, શસ્ત્રો સહિત બાહુઓ પણ, અને હાથીની સૂંઢ જેવી જાંઘો બાણોથી ભૂમિ પર પાડી દીધી.
7.19.31
पृष्ठच्छिन्नान्विचरणान्विमस्तकदृगङ्गुलीन् ।
नानाङ्गावयवैर्हीनांश्चकारारीन्धनञ्जयः ॥ ७.१९.३१ ॥
ધનંજયે શત્રુઓને પીઠ કપાયેલા, પગ, માથું, આંખો અને આંગળીઓ વિખૂટા પડેલા, અનેક અંગો ગુમાવેલા બનાવ્યા.
7.19.32
गन्धर्वनगराकारान्विधिवत्कल्पितान्रथान् ।
शरैर्विशकलीकुर्वंश्चक्रे व्यश्वरथद्विपान् ॥ ७.१९.३२ ॥
ગંધર્વનગર જેવા વિધિપૂર્વક સજાવેલા રથોને બાણોથી ટુકડા કરી તેણે ઘોડા, રથ અને હાથીઓ વગરના બનાવ્યા.
7.19.33
मुण्डतालवनानीव तत्रतत्र चकाशिरे ।
छिन्ना रथध्वजव्राताः केचित्तत्र क्वचित्क्वचित् ॥ ७.१९.३३ ॥
ત્યાં ત્યાં માથાં કાપેલાં તાડવન જેવાં દેખાતાં હતાં; રથધ્વજાઓના સમૂહ ક્યાંક ક્યાંક કપાઈને પડ્યા હતા.
7.19.34
सोत्तरायुधिनो नागाः सपताकाङ्कुशध्वजाः ।
पेतुः शक्राशनिहता द्रुमवन्त इवाचलाः ॥ ७.१९.३४ ॥
ઉત્તર (સારથિ) અને શસ્ત્રો સહિતના હાથીઓ, પતાકા, અંકુશ અને ધ્વજ સહિત, ઇન્દ્રના વજ્રથી હણાયેલા વૃક્ષોવાળા પર્વતોની જેમ પડ્યા.
7.19.35
चामरापीडकवचाः स्रस्तान्त्रनयनास्तथा ।
सारोहास्तुरगाः पेतुः पार्तबाणहताः क्षितौ ॥ ७.१९.३५ ॥
ચામર, આભૂષણ અને કવચ સહિત, આંતરડાં અને આંખો લટકતાં, સવારો સહિત ઘોડા, પાર્થના બાણોથી હણાઈને ભૂમિ પર પડ્યા.
7.19.36
विप्रविद्धासिनाराचाश्छिन्नवर्मर्ष्टिशक्तयः ।
पत्तयश्चिन्नवर्माणः कृपणाः शेरते हताः ॥ ७.१९.३६ ॥
તલવાર અને બાણ ફેંકાયાં, કવચ, ઋષ્ટિ અને શક્તિઓ કપાયાં; પાયદળ કવચ કપાયેલા, દીન દશામાં હણાઈને પડ્યા છે.
7.19.37
तैर्हतैर्हन्यमानैश्च पतद्भिः पतितैरपि ।
भ्रमद्भिर्निष्टनद्भिश्च क्रूरमायोधनं बभौ ॥ ७.१९.३७ ॥
માર્યા ગયેલા, મારાતા, પડતા, પડેલા, ભટકતા અને કણસતા યોદ્ધાઓથી તે ભયાનક રણભૂમિ શોભતી હતી.
7.19.38
रजश्च चाप्यभवद्दुर्गा कबन्धशतसङ्कुला ।
तद्बभौ रौद्रबीभत्सं बीभत्सोर्यानमाहवे। ॥ ७.१९.३८ ॥
ધૂળ પણ ઊડી; સેંકડો માથા વગરના ધડથી ભરેલી તે દુર્ગમ ભૂમિ ભયાનક અને ઘૃણાજનક દેખાતી હતી; યુદ્ધમાં બીભત્સુ (અર્જુન)નો રથ પણ ત્યાં હતો.
7.19.39
आक्रीडमिव रुद्रस्य घ्नतः कालात्यये पशून् ।
कते वध्यमानाः पार्थेन व्याकुलाश्वरथद्विपाः। ॥ ७.१९.३९ ॥
કાળના અંતે રુદ્ર પશુઓનો સંહાર કરીને રમતા હોય તેમ, પાર્થ (અર્જુન) વડે મારાતા વ્યાકુળ અશ્વો, રથો અને હાથીઓ હતા.
7.19.40
तमेवाभिमुखाः क्षीणाः शक्रस्यातिथितां गताः ।
सा भूमीर्भरतश्रेष्ठ निहतैस्तैर्महारथैः। ॥ ७.१९.४० ॥
તેની સામે ઊભા રહીને ક્ષીણ થયેલા ઇન્દ્રના અતિથિ બની ગયા. હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તે મહારથીઓ માર્યા જવાથી તે ભૂમિ (ભરાઈ ગઈ).
7.19.41
आस्तीर्णा सम्बभौ सर्वा प्रेतीभूतैः समन्ततः ।
एतस्मिन्नन्तरे चैव प्रमत्ते सव्यसाचिनि। ॥ ७.१९.४१ ॥
ચારેબાજુ પ્રેત બની ગયેલા (મૃતકો)થી તે આખી ભૂમિ પથરાયેલી શોભતી હતી. આ વચ્ચે, સવ્યસાચી (અર્જુન) અસાવધ હતા ત્યારે,
7.19.42
व्यूढानीकस्ततो द्रोणो युधिष्ठिरमुपाद्रवत् ।
तं प्रत्यगृह्णंस्त्वरिता व्यूढानीकाः प्रहारिणः। ॥ ७.१९.४२ ॥
ત્યારે વ્યૂહ રચેલી સેના સાથે દ્રોણ યુધિષ્ઠિર પર ધસી ગયા. વ્યૂહ રચેલા પ્રહારી યોદ્ધાઓએ ત્વરાથી તેમનો સામનો કર્યો.
7.19.43
युधिष्ठिरं परीप्सन्तस्तदासीत्तुमुलं महत् ॥ ७.१९.४३ ॥
યુધિષ્ઠિરને બચાવવા ઇચ્છુકોમાં ત્યારે મોટો કોલાહલ થયો.