महाभारत · अध्याय 7.19
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.19.1
दृष्टा तु सन्निवृत्तांस्तान्संशप्तकगणान्पुनः ।
वासुदेवं महात्मानमर्जुनः समभाषत ॥ ७.१९.१ ॥
ते संशप्तकगण पुन्हा परत फिरलेले पाहून अर्जुन महात्मा वासुदेवांना म्हणाला.
7.19.2
चोदयाश्वान्हृषीकेश संशप्तकगणान्प्रति ।
नैते हास्यन्ति सङ्ग्रामं जीवन्त इति मे मतिः ॥ ७.१९.२ ॥
हे हृषीकेशा, संशप्तकगणांकडे घोडे हाका. हे जिवंत असेपर्यंत युद्ध सोडणार नाहीत असे माझे मत आहे.
7.19.3
पश्य मेऽस्त्रबलं घोरं बाह्वोरिष्वसनस्य च ।
अद्यैतान्पातयिष्यामि क्रुद्धो रुद्रः पशूनिव ॥ ७.१९.३ ॥
माझे अस्त्रबल आणि माझ्या बाहूंचे व धनुष्याचे भयंकर सामर्थ्य पाहा. आज मी यांना पाडीन, जसा क्रुद्ध रुद्र पशूंना पाडतो.
7.19.4
ततः कृष्णः स्मितं कृत्वा प्रतिनन्द्य शिवेन तम् ।
प्रावेशयत दुर्धर्षो यत्रयत्रैच्छदर्जुनः ॥ ७.१९.४ ॥
तेव्हा दुर्धर्ष कृष्णाने हसून, शुभाशीर्वादाने त्याचे प्रत्युत्तर देऊन, अर्जुनाला जिथे जिथे जायचे होते तिथे रथ नेला.
7.19.5
स रथो भ्राजतेऽत्यर्थमुह्यमानो रणे तदा ।
उह्यमानमिवाकाशे विमानं पाण्डुरैर्हयैः ॥ ७.१९.५ ॥
तेव्हा रणभूमीवर तो रथ पांढऱ्या घोड्यांनी आकाशात ओढल्या जाणाऱ्या विमानासारखा अत्यंत तेजस्वी दिसत होता.
7.19.6
मण्डलानि ततश्चक्रे गतप्रत्यागतानि चे ।
यथा शक्ररथो राजन्युद्धे देवासुरे पुरा ॥ ७.१९.६ ॥
मग ते पुढे-मागे जात-येत वर्तुळाकार फिरले, हे राजा, पूर्वी देवासुर युद्धात शक्राचा रथ फिरला होता तसे.
7.19.7
अथ नारायणाः क्रुद्धा विविधायुधपाणयः ।
छादयन्तः शरव्रातैः परिवव्रुर्धनञ्जयम् ॥ ७.१९.७ ॥
तेव्हा क्रुद्ध झालेल्या नारायणांनी विविध आयुधे हाती घेऊन बाणांच्या समूहांनी आच्छादित करीत धनंजयाला वेढले.
7.19.8
अदृश्यं च मुहूर्तेन चक्रुस्ते भरतर्षभ ।
कृष्णेन सहितं युद्धे कुन्तीपुत्रं धनञ्जयम् ॥ ७.१९.८ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, त्यांनी क्षणार्धात युद्धात कृष्णासह कुंतीपुत्र धनंजयाला अदृश्य केले.
7.19.9
क्रुद्धस्तु फल्गुनः सङ्ख्ये द्विगुणीकृतविक्रमः ।
गाण्डीवं धनुरामृज्य तूर्णं जग्राह संयुगे ॥ ७.१९.९ ॥
परंतु क्रुद्ध झालेल्या फल्गुनाने युद्धात पराक्रम दुप्पट करून गांडीव धनुष्य पुसून तत्काळ युद्धात हाती घेतले.
7.19.10
बद्ध्वा च भ्रुकुटिं वक्त्रे क्रोधस्य प्रतिलक्षणम् ।
देवदत्तं महाशङ्खं पूरयामास पाण्डवः ॥ ७.१९.१० ॥
चेहऱ्यावर भुवया आक्रसून, क्रोधाचे लक्षण म्हणून, पाण्डवाने देवदत्त नामक महाशंख फुंकला.
7.19.11
अथास्त्रमरिसङ्घघ्नं त्वाष्ट्रमभ्यस्यदर्जुनः ।
ततो रूपसहस्राणि प्रादुरासन्पृथक्पृथक् ॥ ७.१९.११ ॥
नंतर अर्जुनाने शत्रुसमूहांचा नाश करणारे त्वाष्ट्र अस्त्र प्रयुक्त केले; तेव्हा हजारो रूपे वेगवेगळी प्रकट झाली.
7.19.12
अर्जुनप्रतिरूपैस्तैर्नानारूपैर्विमोहिताः ।
अन्योन्येनार्जुनं मत्वा स्वमात्मानं च जघ्निरे ॥ ७.१९.१२ ॥
अर्जुनाच्या त्या प्रतिरूपांनी आणि नानारूपांनी मोहित झालेल्यांनी एकमेकांना अर्जुन समजून आणि स्वतःलाही मारले.
7.19.13
अयमर्जुनोऽयं गोविन्द इमौ पाण्डवयादवौ ।
इति ब्रुवाणाः संमूढा जघ्नुरन्योन्यमाहवे ॥ ७.१९.१३ ॥
हा अर्जुन, हा गोविंद, हे दोघे पांडव आणि यादव — असे म्हणत मोहित झालेल्यांनी युद्धात एकमेकांवर प्रहार केले.
7.19.14
अन्योन्यं समरे जघ्नुस्तावका भरतर्षभ ।
मोहिताः परमास्त्रेण क्षयं जग्मुः परस्परम् ॥ ७.१९.१४ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, तुझ्या योद्ध्यांनी युद्धात एकमेकांना मारले; मोहित होऊन परम अस्त्राने ते परस्परच नाशास गेले.
7.19.15
रुधिरोक्षितगात्रास्ते प्रेक्षमाणः परस्परम् ।
अशोभन्त रणे योधाः पुष्पिता इव किंशुकाः ॥ ७.१९.१५ ॥
रक्ताने माखलेल्या शरीरांनी एकमेकांकडे पाहत, युद्धात ते योद्धे फुललेल्या पळस वृक्षांसारखे शोभले.
7.19.16
रुधिरोत्पीडनास्ते तु रुधिरेण समुक्षिताः ।
चन्दनस्य रसेनेव व्यभ्राजन्त रणाजिरे ॥ ७.१९.१६ ॥
रक्ताने माखलेले, रक्ताने शिंपडलेले ते योद्धे रणांगणात चंदनाच्या लेपाने माखल्यासारखे तेजाने चमकले.
7.19.17
ततः प्रसह्य बीभत्सुर्व्याक्षिपद्गाण्डिवं धनुः ।
न्यहनत्ताञ्छरैस्तीक्ष्णैस्तमः सूर्य इवांशुभिः ॥ ७.१९.१७ ॥
तेव्हा अर्जुनाने बळाने गांडीव धनुष्य ओढले आणि तीक्ष्ण बाणांनी त्यांना मारले, जसा सूर्य किरणांनी अंधार नष्ट करतो.
7.19.18
हतावशिष्टास्ते भूयः परिवार्य धनञ्जयम् ।
साश्वध्वजरथं चक्रुरदृश्यं शरवृष्टिभिः ॥ ७.१९.१८ ॥
उरलेल्यांनी पुन्हा धनंजयाला वेढले आणि बाणांच्या वर्षावाने घोडे, ध्वज व रथासहित त्याला अदृश्य केले.
7.19.19
ततः शरसहस्राणि तैर्विमुक्तानि भस्मसात् ।
कृत्वा तदस्त्रं तान्वीराननयद्यमसादनम् ॥ ७.१९.१९ ॥
तेव्हा त्यांनी सोडलेले हजारो बाण त्याने आपल्या अस्त्राने भस्मसात करून त्या वीरांना यमसदनाला पाठवले.
7.19.20
अथ प्रहस्य बीभत्सुर्ललित्थान्मालवानपि ।
मावेल्लकांस्त्रिगर्तांश्च यौधेयांश्चार्दयच्छरैः ॥ ७.१९.२० ॥
मग बीभत्सु हसून ललित्थ, मालव, मावेल्लक, त्रिगर्त आणि यौधेय यांनाही बाणांनी पीडू लागला.
7.19.21
ते हन्यमाना वीरेण क्षत्रियाः कालचोदिताः ।
व्यसृजञ्छरजालानि पार्थे नानाविधानि च ॥ ७.१९.२१ ॥
वीराच्या प्रहाराने घायाळ झालेल्या त्या क्षत्रियांनी काळाने प्रेरित होऊन पार्थावर नाना प्रकारचे बाणांचे जाळे सोडले.
7.19.22
न ध्वजो नार्जुनस्तत्र न रथो न च केशवः ।
प्रत्यदृश्यत घोरेण शरवर्षेण संवृतः ॥ ७.१९.२२ ॥
तेथे ध्वज दिसला नाही, अर्जुनही दिसला नाही, रथही नाही आणि केशवही दिसला नाही; भयंकर बाणवर्षावात ते झाकले गेले होते.
7.19.23
ततस्ते लब्धलक्षत्वादन्योन्यमभिचुक्रुशुः ।
हतौ कृष्णाविति प्रीत्या वासांस्यादुधुवुस्तदा ॥ ७.१९.२३ ॥
मग लक्ष्य साधल्यामुळे ते एकमेकांना ओरडून म्हणाले, "दोन्ही कृष्ण मारले गेले!" आनंदाने तेव्हा त्यांनी वस्त्रे फडकवली.
7.19.24
भेरीमृदङ्गशङ्खांश्च दध्मुर्वीराः सहस्रशः ।
सिंहनादरवांश्चोग्रांश्चक्रिरे तत्र मारिष ॥ ७.१९.२४ ॥
हजारो वीरांनी भेरी, मृदंग आणि शंख वाजवले; हे मारिष, तेथे त्यांनी सिंहनादासारखे भयंकर ध्वनी काढले.
7.19.25
ततः प्रसिष्विदे कृष्णः खिन्नश्चार्जुनमब्रवीत् ।
क्वासि पार्थ न पश्यामि कच्चिज्जीवसि शत्रुहन् ॥ ७.१९.२५ ॥
तेव्हा थकलेला आणि घामाने भिजलेला कृष्ण अर्जुनाला म्हणाला, "हे पार्था, तू कुठे आहेस? मला तू दिसत नाहीस. हे शत्रुहन्ता, तू जिवंत आहेस का?"
7.19.26
तस्य तद्भाषितं श्रुत्वा त्वरमाणो धनञ्जयः ।
वायव्यास्त्रेण तैरस्तां शरवृष्टिमपाहरत् ॥ ७.१९.२६ ॥
त्याचे ते बोलणे ऐकून घाईने धनंजयाने वायव्यास्त्राने त्यांचा बाणवर्षाव दूर केला.
7.19.27
ततः संशप्तकव्रातान्साश्वद्विपरथायुधान् ।
उवाह भगवान्वायुः शुष्कपर्मचयानिव ॥ ७.१९.२७ ॥
तेव्हा भगवान वायूने संशप्तकांचे समूह, त्यांचे घोडे, हत्ती, रथ आणि शस्त्रांसह, वाळलेल्या पानांच्या ढिगाऱ्यांसारखे वाहून नेले.
7.19.28
उह्यमानास्तु ते राजन्बह्वशोभन्त वायुना ।
प्रडीनाः पक्षिणः काले वृक्षेभ्य इव मारिष ॥ ७.१९.२८ ॥
हे राजा, वाऱ्याने वाहून नेलेले ते फार शोभून दिसले, हे मारिषा, योग्य वेळी झाडांवरून उडणाऱ्या पक्ष्यांप्रमाणे.
7.19.29
तांस्तथा व्याकुलीकृत्य त्वरमाणो धनञ्जयः ।
जघान निशितैर्बाणैः सहस्राणि शतानि च ॥ ७.१९.२९ ॥
त्यांना अशा प्रकारे गोंधळात टाकून घाई करणाऱ्या धनंजयाने तीक्ष्ण बाणांनी हजारो आणि शेकडो लोकांना ठार केले.
7.19.30
शिरांसि भल्लैरहरद्बाहूनपि च सायुधान् ।
हस्तिहस्तोपमांश्चोरूञ्शरैरुर्व्यामपातयत् ॥ ७.१९.३० ॥
भल्ल बाणांनी त्याने मस्तके तोडली, शस्त्रांसह बाहूही, आणि हत्तीच्या सोंडेसारख्या मांड्या बाणांनी जमिनीवर पाडल्या.
7.19.31
पृष्ठच्छिन्नान्विचरणान्विमस्तकदृगङ्गुलीन् ।
नानाङ्गावयवैर्हीनांश्चकारारीन्धनञ्जयः ॥ ७.१९.३१ ॥
धनंजयाने शत्रूंना पाठ कापलेले, पाय, मस्तक, डोळे व बोटे तुटलेले आणि अनेक अवयव गमावलेले असे केले.
7.19.32
गन्धर्वनगराकारान्विधिवत्कल्पितान्रथान् ।
शरैर्विशकलीकुर्वंश्चक्रे व्यश्वरथद्विपान् ॥ ७.१९.३२ ॥
गंधर्वनगरासारखे विधिपूर्वक सजवलेले रथ बाणांनी तुकडे करून त्याने घोडे, रथ व हत्ती नसलेले केले.
7.19.33
मुण्डतालवनानीव तत्रतत्र चकाशिरे ।
छिन्ना रथध्वजव्राताः केचित्तत्र क्वचित्क्वचित् ॥ ७.१९.३३ ॥
तेथे तेथे शेंडे छाटलेल्या ताडवनांसारखे दिसत होते; रथध्वजांचे समूह कुठे कुठे तुटून पडले होते.
7.19.34
सोत्तरायुधिनो नागाः सपताकाङ्कुशध्वजाः ।
पेतुः शक्राशनिहता द्रुमवन्त इवाचलाः ॥ ७.१९.३४ ॥
उत्तर (सारथी) व आयुधांसह हत्ती, पताका, अंकुश व ध्वज यांसह, इंद्राच्या वज्राने आदळलेल्या वृक्षयुक्त पर्वतांप्रमाणे कोसळले.
7.19.35
चामरापीडकवचाः स्रस्तान्त्रनयनास्तथा ।
सारोहास्तुरगाः पेतुः पार्तबाणहताः क्षितौ ॥ ७.१९.३५ ॥
चामरे, अलंकार व चिलखत यांसह, आतडी व डोळे लोंबकळलेले, स्वारांसह घोडे, पार्थाच्या बाणांनी आदळून जमिनीवर कोसळले.
7.19.36
विप्रविद्धासिनाराचाश्छिन्नवर्मर्ष्टिशक्तयः ।
पत्तयश्चिन्नवर्माणः कृपणाः शेरते हताः ॥ ७.१९.३६ ॥
तलवारी व बाण फेकले गेले, चिलखते, ऋष्टी व शक्ती तुटल्या; पायदळ चिलखत तुटून दीनपणे मारले जाऊन पडले आहेत.
7.19.37
तैर्हतैर्हन्यमानैश्च पतद्भिः पतितैरपि ।
भ्रमद्भिर्निष्टनद्भिश्च क्रूरमायोधनं बभौ ॥ ७.१९.३७ ॥
मारले गेलेल्या, मारले जात असलेल्या, पडणाऱ्या, पडलेल्या, फिरणाऱ्या आणि कण्हणाऱ्या योद्ध्यांनी ती भयानक रणभूमी शोभून दिसत होती.
7.19.38
रजश्च चाप्यभवद्दुर्गा कबन्धशतसङ्कुला ।
तद्बभौ रौद्रबीभत्सं बीभत्सोर्यानमाहवे। ॥ ७.१९.३८ ॥
धूळही उडाली; शेकडो धडांनी भरलेली ती दुर्गम भूमी भयानक आणि किळसवाणी दिसत होती; युद्धात बीभत्सूचा (अर्जुनाचा) रथही तेथेच होता.
7.19.39
आक्रीडमिव रुद्रस्य घ्नतः कालात्यये पशून् ।
कते वध्यमानाः पार्थेन व्याकुलाश्वरथद्विपाः। ॥ ७.१९.३९ ॥
कालान्तात रुद्र पशूंचा संहार करून खेळत असल्यासारखे, पार्थाकडून (अर्जुनाकडून) मारले जाणारे व्याकुळ घोडे, रथ आणि हत्ती होते.
7.19.40
तमेवाभिमुखाः क्षीणाः शक्रस्यातिथितां गताः ।
सा भूमीर्भरतश्रेष्ठ निहतैस्तैर्महारथैः। ॥ ७.१९.४० ॥
त्याच्यासमोर उभे राहून क्षीण झालेले इंद्राचे पाहुणे झाले. हे भरतश्रेष्ठा, त्या निहत महारथींनी ती भूमी (भरून गेली).
7.19.41
आस्तीर्णा सम्बभौ सर्वा प्रेतीभूतैः समन्ततः ।
एतस्मिन्नन्तरे चैव प्रमत्ते सव्यसाचिनि। ॥ ७.१९.४१ ॥
सर्व बाजूंनी प्रेत झालेल्या (मृतांनी) ती सर्व भूमी पसरलेली शोभत होती. याच दरम्यान सव्यसाची (अर्जुन) गाफील असताना,
7.19.42
व्यूढानीकस्ततो द्रोणो युधिष्ठिरमुपाद्रवत् ।
तं प्रत्यगृह्णंस्त्वरिता व्यूढानीकाः प्रहारिणः। ॥ ७.१९.४२ ॥
मग व्यूहरचना केलेल्या सैन्यासह द्रोण युधिष्ठिरावर धावून गेला. व्यूहरचना केलेल्या प्रहारी योद्ध्यांनी त्वरेने त्याला प्रतिकार केला.
7.19.43
युधिष्ठिरं परीप्सन्तस्तदासीत्तुमुलं महत् ॥ ७.१९.४३ ॥
युधिष्ठिराचे रक्षण करू इच्छिणाऱ्यांमध्ये तेव्हा मोठा गोंधळ उडाला.