મહાભારત · અધ્યાય 7.191
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.191.1
पाञ्चालानां ततो द्रोणोऽप्यकरोत्कदनं महत् ।
यथा क्रुद्धो रणे शक्रो दानवानां क्षयं पुरा ॥ ७.१९१.१ ॥
પછી દ્રોણે પણ પાંચાલોનો મહાન સંહાર કર્યો, જેમ પૂર્વે રણમાં ક્રુદ્ધ ઇન્દ્રે દાનવોનો ક્ષય કર્યો હતો.
7.191.2
द्रोणास्त्रेण महाराज वध्यमानाः परे युधि ।
नात्रसन्त रणे द्रोणत्सत्ववन्तो महारथाः ॥ ७.१९१.२ ॥
હે મહારાજ, દ્રોણના અસ્ત્રથી યુદ્ધમાં મરાઈ રહ્યા છતાં તે સાહસી મહારથીઓ રણમાં ડર્યા નહીં.
7.191.3
युध्यमाना महाराज पाञ्चालाः सृञ्जयास्तथा ।
द्रोणमेवाभ्ययुर्युद्धे योधयन्तो महारथाः ॥ ७.१९१.३ ॥
હે મહારાજ, યુદ્ધ કરતા પાંચાલો અને સૃંજયો મહારથીઓ દ્રોણ પર જ યુદ્ધમાં ધસી ગયા.
7.191.4
तेषां तु च्छाद्यमानानां पाञ्चालानां समन्ततः ।
अभवद्भैरवो नादो वध्यतां शरवृष्टिभिः ॥ ७.१९१.४ ॥
પાંચાલો ચારે બાજુથી બાણવર્ષાથી ઢંકાઈને મરાતા હતા, ત્યારે ભયંકર અવાજ ઊઠ્યો.
7.191.5
वध्यमानेषु सङ्ग्रामे पाञ्चालेषु महात्मना ।
उदीर्यमाणे द्रोणास्त्रे पाण्डवान्भयमाविशत् ॥ ७.१९१.५ ॥
યુદ્ધમાં મહાત્મા દ્રોણે પાંચાલોને મારતાં અને દ્રોણાસ્ત્ર છોડાતાં પાંડવોમાં ભય પ્રવેશ્યો.
7.191.6
दृष्ट्वाऽश्वनरयोधानां विपुलं च क्षयं युधि ।
पाण्डवेया महाराज नाशशंसुर्जयं तदा ॥ ७.१९१.६ ॥
હે મહારાજ, યુદ્ધમાં ઘોડા, માણસો અને યોદ્ધાઓનો મોટો ક્ષય જોઈને પાંડવપુત્રોએ ત્યારે વિજયની આશા છોડી દીધી.
7.191.7
कच्चिद्द्रोणो न नः सर्वान्क्षपयेत्परमास्त्रवित् ।
समिद्धः शिशिरापाये दहन्कक्षमिवानलः ॥ ७.१९१.७ ॥
પરમ અસ્ત્રોના જ્ઞાતા દ્રોણ શું આપણા સર્વનો નાશ કરશે? શિશિરના અંતે પ્રજ્વલિત અગ્નિ સૂકા ઘાસને બાળે તેમ.
7.191.8
न चैनं संयुगे कश्चित्समर्थः प्रतिवीक्षितुम् ।
न चैनमर्जुनो जातु प्रतियुध्येत धर्मवित् ॥ ७.१९१.८ ॥
યુદ્ધમાં તેની સામે જોવા પણ કોઈ સમર્થ નથી; ધર્મજ્ઞ અર્જુન પણ ક્યારેય તેની સામે લડી શકશે નહીં.
7.191.9
त्रस्तान्कुन्तीसुतान्दृष्ट्वा द्रोणसायकपीडितान् ।
मतिमाञ्श्रेयसे युक्तः केशवोऽर्जुनमब्रवीत् ॥ ७.१९१.९ ॥
દ્રોણના બાણોથી પીડિત અને ભયભીત કુંતીપુત્રોને જોઈને, બુદ્ધિમાન કેશવે કલ્યાણ માટે અર્જુનને કહ્યું.
7.191.10
नैष युद्धेन सङ्ग्रामे जेतुं शक्यः कथञ्चन ।
सधनुर्धन्विनां श्रेष्ठो देवैरपि सवासवैः ॥ ७.१९१.१० ॥
યુદ્ધથી તેને કોઈ રીતે જીતવો શક્ય નથી; ધનુર્ધરોમાં શ્રેષ્ઠ એવા તેને ઇન્દ્ર સહિત દેવો પણ.
7.191.11
न्यस्तशस्त्रस्तु सङ्गारमे शक्यो हन्तुं भवेन्नृभिः ।
आस्थीयतां जये योगो धर्ममुत्सृज्य पाण्डवाः।
यथा न संयुगे सर्वान्निहन्याद्रुक्मवाहनः ॥ ७.१९१.११ ॥
શસ્ત્ર નીચે મૂકનારને જ યુદ્ધમાં માણસો મારી શકે. હે પાંડવો, ધર્મ છોડીને વિજયનો ઉપાય અપનાવો, જેથી સુવર્ણરથી (દ્રોણ) યુદ્ધમાં બધાને ન મારી નાખે.
7.191.12
अश्वत्थाम्नि हते नैष युध्येदिति मतिर्मम ।
तं हतं संयुगे कश्चिदस्मै शंसतु मानवः ॥ ७.१९१.१२ ॥
અશ્વત્થામા હણાય તો આ યુદ્ધ નહીં કરે એવો મારો મત છે. યુદ્ધમાં તે હણાયો છે એ વાત કોઈ માણસ તેને કહે.
7.191.13
एतन्नारोचयद्राजन्कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः ।
अन्ये त्वरोचयन्सर्वे कृच्छ्रेण तु युधिष्ठिरः ॥ ७.१९१.१३ ॥
હે રાજા, કુંતીપુત્ર ધનંજયે આ સ્વીકાર્યું નહીં. બીજા બધાએ સ્વીકાર્યું, પણ યુધિષ્ઠિરે મુશ્કેલીથી સ્વીકાર્યું.
7.191.14
ततो भीमो महाबाहुरनीकेषु महागजम् ।
जघान गदया राजन्नश्वत्थामानमित्युत।
परप्रमथनं घोरं मालवस्येन्द्रवर्मणः ॥ ७.१९१.१४ ॥
ત્યારે મહાબાહુ ભીમે, હે રાજા, સૈન્યોની વચ્ચે ગદાથી એક મહાન હાથીને મારી નાખ્યો; તેનું નામ અશ્વત્થામા હતું. તે માલવરાજ ઇન્દ્રવર્માનો, શત્રુઓનો સંહારક ભયંકર હાથી હતો.
7.191.15
भीमसेनस्तु सव्रीडमुपेत्य द्रोणमाहवे ।
अश्वत्थामा हत इति शब्दमुच्चैश्चकार ह ॥ ७.१९१.१५ ॥
પરંતુ ભીમસેને શરમથી યુદ્ધમાં દ્રોણ પાસે જઈને મોટેથી કહ્યું, 'અશ્વત્થામા મરાયો છે.'
7.191.16
अश्वत्थामेति हि गजः ख्यातो नाम्ना हतोऽभवत् ।
कृत्वा मनसि तं भीमो मिथ्या व्याहृतवांस्तदा ॥ ७.१९१.१६ ॥
'અશ્વત્થામા' નામથી પ્રખ્યાત તે હાથી મરાયો હતો. ત્યારે ભીમે મનમાં તેને રાખીને ખોટું કહ્યું.
7.191.17
भीमसेनवचः श्रुत्वा द्रोणस्तत्परमाप्रियम् ।
मनसा सन्नागात्रोऽभूद्यथा सैकतमम्भसि ॥ ७.१९१.१७ ॥
ભીમસેનના વચન સાંભળીને દ્રોણ તે અત્યંત અપ્રિય વાતથી મનમાં ઢીલો પડી ગયો; પાણીમાં ડૂબેલા રેતીના ઢગલાની જેમ તેનાં અંગો શિથિલ થઈ ગયાં.
7.191.18
शङ्कमानः स तन्मिथ्या वीर्यज्ञः स्वसुतस्य वै ।
हतः स इति च श्रुत्वा नैव धैर्यादकम्पत ॥ ७.१९१.१८ ॥
પોતાના પુત્રનો પરાક્રમ જાણનાર દ્રોણે એ જૂઠ પર શંકા કરી, 'તે મરાયો' એ સાંભળીને પણ ધૈર્યથી તે કંપ્યો નહીં.
7.191.19
स लब्ध्वा चेतनां द्रोणः क्षणेनैव समाश्वसत् ।
अनुचिन्त्यात्मनः पुत्रमविषह्यमरातिभिः ॥ ७.१९१.१९ ॥
દ્રોણે ચેતના પાછી મેળવીને ક્ષણમાં જ ફરી ધીરજ ધારણ કરી. શત્રુઓ દ્વારા અસહ્ય રીતે માર્યા ગયેલા પોતાના પુત્રનું સ્મરણ કરીને.
7.191.20
स पार्षतमभिद्रुत्य जिघांसुर्मृत्युमात्मनः ।
अवाकिरत्सहस्रेण तीक्ष्णानां कङ्कपत्रिणाम् ॥ ७.१९१.२० ॥
પોતાના મૃત્યુને જ મારવાની ઇચ્છાથી તે પાર્ષત (ધૃષ્ટદ્યુમ્ન) પર ધસી ગયો અને તીક્ષ્ણ કંકપત્રી બાણોના હજારો વડે તેને ઢાંકી દીધો.
7.191.21
तं विंशतिसहस्राणि पाञ्चालानां नरर्षभाः ।
यथा चरन्तं सङ्ग्रामे सर्वतोऽवाकिरञ्छरैः ॥ ७.१९१.२१ ॥
યુદ્ધમાં ફરતા એવા તેને પાંચાલોના નરશ્રેષ્ઠ વીસ હજાર વીરોએ ચારે બાજુથી બાણોથી ઢાંકી દીધો.
7.191.22
शरैस्तैराचितं द्रोणं नापश्याम महारथम् ।
भास्करं जलदै रुद्धं वर्षास्विव विशाम्पते ॥ ७.१९१.२२ ॥
હે પ્રજાપતિ! તે બાણોથી ઢંકાયેલા મહારથી દ્રોણને અમે જોઈ શક્યા નહીં; વર્ષાઋતુમાં મેઘોથી ઢંકાયેલા સૂર્યની જેમ.
7.191.23
विधूय तान्बाणगणान्पाञ्चालानां महारथः ।
प्रादुश्चक्रे ततो द्रोणो ब्राह्ममस्त्रं परन्तपः ॥ ७.१९१.२३ ॥
પાંચાલોના તે બાણસમૂહોને ખંખેરી નાખીને શત્રુઓને તપાવનાર મહારથી દ્રોણે ત્યારે બ્રહ્માસ્ત્ર પ્રગટ કર્યું.
7.191.24
वधाय तेषां शूराणां पाञ्चालानाममर्षितः ।
ततो व्यरोचत द्रोणो विनिघ्नन्सर्वसैनिकान् ॥ ७.१९१.२४ ॥
તે શૂરવીર પાંચાલોના વધ માટે ક્રોધિત થયેલો દ્રોણ સર્વ સૈનિકોને મારતાં ત્યારે ઝળહળી ઊઠ્યો.
7.191.25
शिरांस्यापातयच्चापि पाञ्चालानां महामृधे ।
तथैव परिघाकारान्बाहून्कनकभूषणान् ॥ ७.१९१.२५ ॥
મહાયુદ્ધમાં તેણે પાંચાલોનાં માથાં પણ ઉડાવ્યાં; તેમ જ પરિઘ જેવા આકારના, સોનાનાં આભૂષણોથી શોભતા બાહુઓ પણ કાપી નાખ્યા.
7.191.26
ते वध्यमानाः समरे भारद्वाजेन पार्थिवाः ।
मेदिन्यामन्वकीर्यन्त वातनुन्ना इव द्रुमाः ॥ ७.१९१.२६ ॥
યુદ્ધમાં ભારદ્વાજપુત્ર દ્વારા વધ પામતા તે રાજાઓ પવનથી ઉખડેલાં વૃક્ષોની જેમ પૃથ્વી પર વિખરાઈ ગયા.
7.191.27
कुञ्जराणां च पततां हयौघानां च भारत ।
अगम्यरूपा पृथिवी मांसशोणितकर्दमा ॥ ७.१९१.२७ ॥
હે ભારત! પડતા હાથીઓ અને ઘોડાઓના સમૂહોથી પૃથ્વી માંસ અને લોહીના કીચડવાળી થઈ, જેના પર ચાલવું અશક્ય બન્યું.
7.191.28
हत्वा विंशतिसाहस्रान्पाञ्चालानां रथव्रजान् ।
अतिष्ठदाहवे द्रोणो विधूमोऽग्निरिव ज्वलन् ॥ ७.१९१.२८ ॥
પાંચાલોના વીસ હજાર રથસમૂહોને હણીને, ધુમાડા વગરના અગ્નિની જેમ પ્રજ્વલિત થઈને દ્રોણ યુદ્ધમાં ઊભા રહ્યા.
7.191.29
तथैव च पुनः क्रुद्धो भारद्वाजः प्रतापवान् ।
वसुदानस्य भल्लेन शिरः कायादपाहरत् ॥ ७.१९१.२९ ॥
તેમ જ ફરી ક્રોધિત થયેલા પરાક્રમી ભારદ્વાજે ભલ્લ બાણ વડે વસુદાનનું માથું શરીરથી કાપી નાખ્યું.
7.191.30
पुनः पञ्चशतान्मात्स्यान्षट्सहस्रांश्च सृञ्जयान् ।
हस्तिनामयुतं हत्वा जघानाश्वायुतं पुनः ॥ ७.१९१.३० ॥
ફરી પાંચસો મત્સ્યો અને છ હજાર સૃંજયોને હણીને, દસ હજાર હાથીઓને મારીને, ફરી દસ હજાર ઘોડાઓને પણ તેણે હણી નાખ્યા.
7.191.31
क्षत्रियाणामभावाय दृष्ट्वा द्रोणमवस्थितम् ।
ऋषयोऽभ्यागतास्तूर्णं हव्यवाहपुरोगमाः ॥ ७.१९१.३१ ॥
ક્ષત્રિયોના વિનાશ માટે દ્રોણને ઊભેલો જોઈને, અગ્નિને આગળ રાખીને ઋષિઓ તરત આવ્યા.
7.191.32
विश्वामित्रो जमदग्निर्भरद्वाजोऽथ गौतमः ।
वसिष्ठः कश्यपोऽत्रिश्च ब्रह्मलोकं निनीषवः ॥ ७.१९१.३२ ॥
વિશ્વામિત્ર, જમદગ્નિ, ભરદ્વાજ, ગૌતમ, વસિષ્ઠ, કશ્યપ અને અત્રિ બ્રહ્મલોક લઈ જવાની ઇચ્છાથી આવ્યા.
7.191.33
सिकताः पृश्नयो गर्गा वालखिल्या मरीचिपाः ।
भृगवोऽङ्गिरसश्चैव सूक्ष्माश्चान्ये महर्षयः ॥ ७.१९१.३३ ॥
સિકત, પૃશ્નિ, ગર્ગ, વાલખિલ્ય, મરીચિપ, ભૃગુ, અંગિરસ અને અન્ય સૂક્ષ્મ મહર્ષિઓ પણ આવ્યા.
7.191.34
त एनमब्रुवन्सर्वे द्रोणमाहरवशोभिनम् ।
अधर्मतः कृतं युद्धं समयो निधनस्य ते ॥ ७.१९१.३४ ॥
તેઓ સૌ યુદ્ધશોભન દ્રોણને બોલ્યા, "તેં અધર્મથી યુદ્ધ કર્યું; હવે તારા મૃત્યુનો સમય આવ્યો છે."
7.191.35
न्यस्यायुधं रणे द्रोण समीक्षास्मानवस्थितान् ।
नातः क्रूरतरं कर्म पुनः कर्तुमिहार्हसि ॥ ७.१९१.३५ ॥
હે દ્રોણ, યુદ્ધમાં શસ્ત્ર મૂકીને અહીં ઊભેલા અમને જુઓ. આનાથી વધુ ક્રૂર કર્મ તારે અહીં ફરી કરવું યોગ્ય નથી.
7.191.36
वेदवेदाङ्गविदुषः सत्यधर्मरतस्य ते ।
ब्राह्मणस्य विशेषेण तवैतन्नोपपद्यते ॥ ७.१९१.३६ ॥
વેદ અને વેદાંગ જાણનાર, સત્યધર્મમાં રત તને, ખાસ કરીને બ્રાહ્મણ તરીકે તને, આ શોભતું નથી.
7.191.37
त्यजायुधममोधेषो तिष्ठ वर्त्मनि शाश्वते ।
परिपूर्णश्च कालस्ते वस्तुं लोकेऽद्य मानुषे ॥ ७.१९१.३७ ॥
હે અમોઘેષુ, શસ્ત્ર ત્યજ; શાશ્વત માર્ગ પર સ્થિર રહે. આજે મનુષ્યલોકમાં તારો વાસકાળ પૂરો થયો છે.
7.191.38
ब्रह्मास्त्रेण त्वया दग्धा अनस्त्रज्ञा नरा भुवि ।
यदेतदीदृशं विप्र कृतं कर्म न साधु तत् ॥ ७.१९१.३८ ॥
હે વિપ્ર, તેં બ્રહ્માસ્ત્રથી પૃથ્વી પરના અસ્ત્રજ્ઞ માણસોને બાળી નાખ્યા. આવું કર્મ સારું નથી.
7.191.39
न्यस्यायुधं रणे विप्र द्रोण मा त्वं चिरं कृथाः ।
मा पापिष्ठतरं कर्म करिष्यसि पुनर्द्विज ॥ ७.१९१.३९ ॥
હે દ્રોણ, રણમાં શસ્ત્ર મૂકીને લાંબો વિલંબ ન કર. હે દ્વિજ, ફરી આનાથી પણ વધુ પાપી કર્મ ન કર.
7.191.40
इति तेषां वचः श्रुत्वा भीमसेनवचः स्मरन् ।
धृष्टद्युम्नं च सम्प्रेक्ष्य रणे स विमनाऽभवत् ॥ ७.१९१.४० ॥
તેમના આ વચનો સાંભળીને, ભીમસેનના વચન યાદ કરીને અને ધૃષ્ટદ્યુમ્નને જોઈને તે રણમાં ખિન્ન થયો.
7.191.41
सन्दिह्यमानो व्यथितः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् ।
अहतं वा हतं वेति पप्रच्छ सुतमात्मनः ॥ ७.१९१.४१ ॥
શંકિત અને વ્યથિત થઈને તેણે કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરને પૂછ્યું—'મારો પુત્ર હણાયો કે નહીં?'
7.191.42
स्थिरा बुद्धिर्हि द्रोणस्य न पार्थो वक्ष्यतेऽनृतम् ।
त्रयाणामपि लोकानामैश्वर्यार्थे कथञ्चन ॥ ७.१९१.४२ ॥
દ્રોણની બુદ્ધિ સ્થિર છે; પાર્થ ત્રણે લોકના ઐશ્વર્ય માટે પણ કોઈ રીતે અસત્ય નહીં બોલે.
7.191.43
तस्मात्तं परिपप्रच्छ नान्यं कञ्छिद्द्विजर्षभः ।
तस्मिंस्तस्य हि सत्याशा बाल्यात्प्रभृति पाण्डवे ॥ ७.१९१.४३ ॥
તેથી તે દ્વિજશ્રેષ્ઠે બીજા કોઈને નહિ, પણ તેને જ પૂછ્યું; કારણ કે બાળપણથી જ તે પાંડવમાં તેને સત્યની આશા હતી.
7.191.44
ततो निष्पाण्डवामुर्वीं करिष्यन्तं युधाम्पतिम् ।
द्रोणं ज्ञात्वा धर्मराजं गोविन्दो व्यथितोऽब्रवीत् ॥ ७.१९१.४४ ॥
પછી પાંડવો વિનાની પૃથ્વી કરવા તત્પર યોદ્ધાઓના સ્વામી દ્રોણને જાણીને ગોવિંદે વ્યથિત થઈ ધર્મરાજને કહ્યું.
7.191.45
यद्यर्धदिवसं द्रोणो युध्यते मन्युमास्थितः ।
सत्यं ब्रवीमि ते सेना विनाशं समुपैष्यति ॥ ७.१९१.४५ ॥
જો દ્રોણ ક્રોધે ચડીને અર્ધા દિવસ યુદ્ધ કરશે, તો હું તને સાચું કહું છું, તારી સેના વિનાશ પામશે.
7.191.46
स भवांस्त्रातु नो द्रोणात्सत्याज्ज्यायोऽनृतं वचः ।
अनृतं जीवितस्यार्थे वदन्न स्पृश्यतेऽनृतैः ॥ ७.१९१.४६ ॥
તમે દ્રોણથી અમારું રક્ષણ કરો. સત્યથી અસત્ય વચન શ્રેષ્ઠ છે; જીવન માટે અસત્ય બોલનાર અસત્યથી સ્પર્શાતો નથી.
7.191.47
तयोः संवदतोरेवं भीमसेनोऽब्रवीदिदम् ॥ ७.१९१.४७ ॥
આ રીતે તેઓ બંને વાતચીત કરતા હતા ત્યારે ભીમસેને આ કહ્યું.
7.191.48
श्रुत्वैवं तु महाराज वधोपायं महात्मनः ।
गाहमानस्य ते सेनां मालवस्येन्द्रवर्मणः ॥ ७.१९१.४८ ॥
હે મહારાજ, મહાત્માના વધનો ઉપાય આ રીતે સાંભળીને, તમારી સેનામાં પ્રવેશતા માલવ ઇન્દ્રવર્માનો...
7.191.49
अश्वत्थामेति विख्यातो गजः शक्रगजोपमः ।
निहतो युधि विक्रम्य ततोऽहं द्रोणमब्रुवम् ॥ ७.१९१.४९ ॥
'અશ્વત્થામા' નામે પ્રસિદ્ધ, ઇન્દ્રના હાથી જેવો એક હાથી યુદ્ધમાં પરાક્રમથી માર્યો ગયો. ત્યારે મેં દ્રોણને કહ્યું.
7.191.50
अश्वत्थामा हतो ब्रह्मन्निवर्तस्वाहवादिति ।
नूनं नाश्रद्दधद्वाक्यमेष मे पुरुषर्षभः ॥ ७.१९१.५० ॥
'હે બ્રાહ્મણ, અશ્વત્થામા માર્યો ગયો, યુદ્ધમાંથી પાછા ફરો.' ખરેખર તે પુરુષશ્રેષ્ઠે મારા આ વચન પર વિશ્વાસ ન કર્યો.
7.191.51
स त्वं गोविन्दवाक्यानि मानयस्व जयैषिणः ।
द्रोणाय निहतं शंस राजञ्शारद्वतीसुतम् ॥ ७.१९१.५१ ॥
વિજય ઇચ્છતા તમે ગોવિંદના વચનોને માન આપો. હે રાજન, દ્રોણને કહો કે શારદ્વતના પુત્ર માર્યા ગયા છે.
7.191.52
त्वयोक्ते नैव युध्येत जातु राजन्द्विजर्षभः ।
सत्यवागिति लोकेऽस्मिन्भवान्ख्यातो जनाधिप ॥ ७.१९१.५२ ॥
તમે કહેવાથી તે દ્વિજશ્રેષ્ઠ ક્યારેય યુદ્ધ નહીં કરે. હે રાજન, જનાધિપ, આ જગતમાં તમે સત્યવાદી તરીકે પ્રસિદ્ધ છો.
7.191.53
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कृष्णवाक्यप्रचोदितः ।
भावित्वाच्च महाराज वक्तुं समुपचक्रमे ॥ ७.१९१.५३ ॥
તેમનું એ વચન સાંભળીને, કૃષ્ણના વચનોથી પ્રેરાઈને, જે થવાનું હતું તેને કારણે, હે મહારાજ, તે બોલવા લાગ્યો.
7.191.54
तमतथ्यभये मग्नो जये सक्तो युधिष्ठिरः ।
अश्वत्थामा हति शब्दमुच्चैश्चकार ह।
अव्यक्तमब्रवीद्राजन्हतः कुञ्जर इत्युत ॥ ७.१९१.५४ ॥
અસત્યના ભયમાં ડૂબેલા, વિજયમાં આસક્ત યુધિષ્ઠિરે 'અશ્વત્થામા માર્યો ગયો' એવો શબ્દ મોટેથી કર્યો. હે રાજન, અસ્પષ્ટ રીતે 'હાથી માર્યો ગયો' એમ પણ કહ્યું.
7.191.55
तस्य पूर्वं रथः पृथ्व्याश्चतुरङ्गुलमुच्छ्रितः ।
बभूवैवं च तेनोक्ते तस्य वाहाः स्पृशन्महीम् ॥ ७.१९१.५५ ॥
તેનો રથ પહેલાં ધરતીથી ચાર આંગળ ઊંચો ચાલતો હતો; તે એમ બોલ્યો ત્યારે તેના ઘોડા ધરતીને અડકવા લાગ્યા.
7.191.56
युधिष्ठिरात्तु तद्वाक्यं श्रुत्वा द्रोणो महारथः ।
पुत्रव्यसनसन्तप्तो निराशो जीवितेऽभवत् ॥ ७.१९१.५६ ॥
યુધિષ્ઠિરનાં એ વચન સાંભળીને મહારથી દ્રોણ પુત્રશોકથી સંતપ્ત થઈને જીવન પ્રત્યે નિરાશ થયા.
7.191.57
आगस्कृतमिवात्मानं पाण्डवानां महात्मनाम् ।
ऋषिवाक्येन मन्वानः श्रुत्वा च निहतं सुतम् ॥ ७.१९१.५७ ॥
મહાત્મા પાંડવો પ્રત્યે અપરાધ કર્યો હોય એમ પોતાને માનીને, ઋષિના વચનથી, અને પુત્ર માર્યો ગયો એ સાંભળીને.
7.191.58
विचेताः परमोद्विग्नो धृष्टद्युम्नमवेक्ष्य च ।
योद्धुं नाशक्नुवद्राजन्यथापूर्वमरिन्दमः ॥ ७.१९१.५८ ॥
હે રાજન! શત્રુદમન દ્રોણ અત્યંત વ્યાકુળ થઈને ધૃષ્ટદ્યુમ્નને જોઈને પહેલાંની જેમ યુદ્ધ કરી શક્યા નહીં.