ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 7.191
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.191.1
पाञ्चालानां ततो द्रोणोऽप्यकरोत्कदनं महत् ।
यथा क्रुद्धो रणे शक्रो दानवानां क्षयं पुरा ॥ ७.१९१.१ ॥
ਫਿਰ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਵੀ ਪਾਂਚਾਲਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸੰਹਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਰਣ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਇੰਦਰ ਨੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ।
7.191.2
द्रोणास्त्रेण महाराज वध्यमानाः परे युधि ।
नात्रसन्त रणे द्रोणत्सत्ववन्तो महारथाः ॥ ७.१९१.२ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਹੌਸਲੇ ਵਾਲੇ ਮਹਾਰਥੀ ਰਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡਰੇ।
7.191.3
युध्यमाना महाराज पाञ्चालाः सृञ्जयास्तथा ।
द्रोणमेवाभ्ययुर्युद्धे योधयन्तो महारथाः ॥ ७.१९१.३ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਯੁੱਧ ਕਰਦੇ ਪਾਂਚਾਲ ਅਤੇ ਸ੍ਰੰਜਯ ਮਹਾਰਥੀ ਵੀ ਦ੍ਰੋਣ ਉੱਤੇ ਹੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਮਲਾ ਕਰ ਗਏ।
7.191.4
तेषां तु च्छाद्यमानानां पाञ्चालानां समन्ततः ।
अभवद्भैरवो नादो वध्यतां शरवृष्टिभिः ॥ ७.१९१.४ ॥
ਪਾਂਚਾਲਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਜਾ ਕੇ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ ਹੋਈ।
7.191.5
वध्यमानेषु सङ्ग्रामे पाञ्चालेषु महात्मना ।
उदीर्यमाणे द्रोणास्त्रे पाण्डवान्भयमाविशत् ॥ ७.१९१.५ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਦ੍ਰੋਣ ਵੱਲੋਂ ਪਾਂਚਾਲਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਣ ਦਾ ਅਸਤਰ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਸਮਾ ਗਿਆ।
7.191.6
दृष्ट्वाऽश्वनरयोधानां विपुलं च क्षयं युधि ।
पाण्डवेया महाराज नाशशंसुर्जयं तदा ॥ ७.१९१.६ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਘੋੜਿਆਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਨਾਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ ਪਾਂਡਵ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।
7.191.7
कच्चिद्द्रोणो न नः सर्वान्क्षपयेत्परमास्त्रवित् ।
समिद्धः शिशिरापाये दहन्कक्षमिवानलः ॥ ७.१९१.७ ॥
ਪਰਮ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਦ੍ਰੋਣ ਕੀ ਸਾਡੇ ਸਭ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦੇਣਗੇ? ਸਿਸ਼ਿਰ ਰੁੱਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕੀ ਘਾਹ ਨੂੰ ਸਾੜਦੀ ਹੈ।
7.191.8
न चैनं संयुगे कश्चित्समर्थः प्रतिवीक्षितुम् ।
न चैनमर्जुनो जातु प्रतियुध्येत धर्मवित् ॥ ७.१९१.८ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੱਲ ਅੱਖ ਮਿਲਾਉਣ ਦੀ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥਾ ਨਹੀਂ; ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਅਰਜੁਨ ਵੀ ਕਦੇ ਉਸ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੜ ਸਕੇਗਾ।
7.191.9
त्रस्तान्कुन्तीसुतान्दृष्ट्वा द्रोणसायकपीडितान् ।
मतिमाञ्श्रेयसे युक्तः केशवोऽर्जुनमब्रवीत् ॥ ७.१९१.९ ॥
ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਅਤੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਕੁੰਤੀ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਭਲੇ ਲਈ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
7.191.10
नैष युद्धेन सङ्ग्रामे जेतुं शक्यः कथञ्चन ।
सधनुर्धन्विनां श्रेष्ठो देवैरपि सवासवैः ॥ ७.१९१.१० ॥
ਯੁੱਧ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿੱਤਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਇਸ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤੇ ਵੀ।
7.191.11
न्यस्तशस्त्रस्तु सङ्गारमे शक्यो हन्तुं भवेन्नृभिः ।
आस्थीयतां जये योगो धर्ममुत्सृज्य पाण्डवाः।
यथा न संयुगे सर्वान्निहन्याद्रुक्मवाहनः ॥ ७.१९१.११ ॥
ਹਥਿਆਰ ਰੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਹੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਮਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਪਾਂਡਵੋ, ਧਰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਜਿੱਤ ਦੇ ਉਪਾਅ ਨੂੰ ਅਪਣਾਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੋਨੇ ਦੇ ਰੱਥ ਵਾਲਾ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਭ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰ ਦੇਵੇ।
7.191.12
अश्वत्थाम्नि हते नैष युध्येदिति मतिर्मम ।
तं हतं संयुगे कश्चिदस्मै शंसतु मानवः ॥ ७.१९१.१२ ॥
ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਮਤ ਹੈ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਦੱਸੇ।
7.191.13
एतन्नारोचयद्राजन्कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः ।
अन्ये त्वरोचयन्सर्वे कृच्छ्रेण तु युधिष्ठिरः ॥ ७.१९१.१३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਧਨੰਜਯ ਨੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ। ਬਾਕੀ ਸਭ ਨੇ ਮੰਨਿਆ, ਪਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਮੰਨਿਆ।
7.191.14
ततो भीमो महाबाहुरनीकेषु महागजम् ।
जघान गदया राजन्नश्वत्थामानमित्युत।
परप्रमथनं घोरं मालवस्येन्द्रवर्मणः ॥ ७.१९१.१४ ॥
ਫਿਰ ਮਹਾਬਾਹੂ ਭੀਮ ਨੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਫੌਜਾਂ ਵਿੱਚ ਗਦਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸੁੱਟਿਆ; ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ ਸੀ। ਉਹ ਮਾਲਵ ਰਾਜੇ ਇੰਦਰਵਰਮਾ ਦਾ, ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਭਿਆਨਕ ਹਾਥੀ ਸੀ।
7.191.15
भीमसेनस्तु सव्रीडमुपेत्य द्रोणमाहवे ।
अश्वत्थामा हत इति शब्दमुच्चैश्चकार ह ॥ ७.१९१.१५ ॥
ਪਰ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੋਣ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, 'ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।'
7.191.16
अश्वत्थामेति हि गजः ख्यातो नाम्ना हतोऽभवत् ।
कृत्वा मनसि तं भीमो मिथ्या व्याहृतवांस्तदा ॥ ७.१९१.१६ ॥
'ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਹ ਹਾਥੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਤਦ ਭੀਮ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਰੱਖ ਕੇ ਝੂਠ ਬੋਲਿਆ।
7.191.17
भीमसेनवचः श्रुत्वा द्रोणस्तत्परमाप्रियम् ।
मनसा सन्नागात्रोऽभूद्यथा सैकतमम्भसि ॥ ७.१९१.१७ ॥
ਭੀਮਸੇਨ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਦ੍ਰੋਣ ਉਸ ਬਹੁਤ ਅਪ੍ਰਿਯ ਖ਼ਬਰ ਨਾਲ ਮਨ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲਾ ਪੈ ਗਿਆ; ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਰੇਤ ਦੇ ਢੇਰ ਵਾਂਗ ਉਸਦੇ ਅੰਗ ਢਿੱਲੇ ਪੈ ਗਏ।
7.191.18
शङ्कमानः स तन्मिथ्या वीर्यज्ञः स्वसुतस्य वै ।
हतः स इति च श्रुत्वा नैव धैर्यादकम्पत ॥ ७.१९१.१८ ॥
ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰੋਣ ਉਸ ਝੂਠ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, 'ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ' ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕੰਬਿਆ।
7.191.19
स लब्ध्वा चेतनां द्रोणः क्षणेनैव समाश्वसत् ।
अनुचिन्त्यात्मनः पुत्रमविषह्यमरातिभिः ॥ ७.१९१.१९ ॥
ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਹੋਸ਼ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੌਸਲਾ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ। ਵੈਰੀਆਂ ਹੱਥੋਂ ਅਸਹਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ।
7.191.20
स पार्षतमभिद्रुत्य जिघांसुर्मृत्युमात्मनः ।
अवाकिरत्सहस्रेण तीक्ष्णानां कङ्कपत्रिणाम् ॥ ७.१९१.२० ॥
ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਹੀ ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਰਸ਼ਤ (ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ) ਵੱਲ ਝਪਟਿਆ ਅਤੇ ਤਿੱਖੇ ਕੰਕਪੱਤਰੀ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਢਕ ਦਿੱਤਾ।
7.191.21
तं विंशतिसहस्राणि पाञ्चालानां नरर्षभाः ।
यथा चरन्तं सङ्ग्रामे सर्वतोऽवाकिरञ्छरैः ॥ ७.१९१.२१ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਂਚਾਲਾਂ ਦੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਧਿਆਂ ਨੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਢਕ ਦਿੱਤਾ।
7.191.22
शरैस्तैराचितं द्रोणं नापश्याम महारथम् ।
भास्करं जलदै रुद्धं वर्षास्विव विशाम्पते ॥ ७.१९१.२२ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ! ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਢਕੇ ਹੋਏ ਮਹਾਰਥੀ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕੇ; ਬਰਸਾਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢਕੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ।
7.191.23
विधूय तान्बाणगणान्पाञ्चालानां महारथः ।
प्रादुश्चक्रे ततो द्रोणो ब्राह्ममस्त्रं परन्तपः ॥ ७.१९१.२३ ॥
ਪਾਂਚਾਲਾਂ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਣ-ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਝਟਕ ਕੇ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਰਥੀ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤ੍ਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।
7.191.24
वधाय तेषां शूराणां पाञ्चालानाममर्षितः ।
ततो व्यरोचत द्रोणो विनिघ्नन्सर्वसैनिकान् ॥ ७.१९१.२४ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੂਰਮੇ ਪਾਂਚਾਲਾਂ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਦ੍ਰੋਣ ਸਾਰੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਿਆਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਚਮਕ ਉੱਠਿਆ।
7.191.25
शिरांस्यापातयच्चापि पाञ्चालानां महामृधे ।
तथैव परिघाकारान्बाहून्कनकभूषणान् ॥ ७.१९१.२५ ॥
ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪਾਂਚਾਲਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਵੀ ਡੇਗ ਦਿੱਤੇ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਦਾ ਵਰਗੀਆਂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵੀ ਵੱਢ ਦਿੱਤੀਆਂ।
7.191.26
ते वध्यमानाः समरे भारद्वाजेन पार्थिवाः ।
मेदिन्यामन्वकीर्यन्त वातनुन्ना इव द्रुमाः ॥ ७.१९१.२६ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਭਾਰਦਵਾਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਉਹ ਰਾਜੇ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਖੜੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖਿੱਲਰ ਗਏ।
7.191.27
कुञ्जराणां च पततां हयौघानां च भारत ।
अगम्यरूपा पृथिवी मांसशोणितकर्दमा ॥ ७.१९१.२७ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ! ਡਿੱਗਦੇ ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਮਾਸ ਅਤੇ ਲਹੂ ਦੇ ਚਿੱਕੜ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਤੁਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਸੀ।
7.191.28
हत्वा विंशतिसाहस्रान्पाञ्चालानां रथव्रजान् ।
अतिष्ठदाहवे द्रोणो विधूमोऽग्निरिव ज्वलन् ॥ ७.१९१.२८ ॥
ਪਾਂਚਾਲਾਂ ਦੇ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਰਥ-ਸਮੂਹ ਮਾਰ ਕੇ, ਧੂੰਏਂ ਰਹਿਤ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਬਲਦਾ ਹੋਇਆ ਦ੍ਰੋਣ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ।
7.191.29
तथैव च पुनः क्रुद्धो भारद्वाजः प्रतापवान् ।
वसुदानस्य भल्लेन शिरः कायादपाहरत् ॥ ७.१९१.२९ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਏ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਭਾਰਦਵਾਜ ਨੇ ਭੱਲ ਬਾਣ ਨਾਲ ਵਸੁਦਾਨ ਦਾ ਸਿਰ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ।
7.191.30
पुनः पञ्चशतान्मात्स्यान्षट्सहस्रांश्च सृञ्जयान् ।
हस्तिनामयुतं हत्वा जघानाश्वायुतं पुनः ॥ ७.१९१.३० ॥
ਫਿਰ ਪੰਜ ਸੌ ਮਤਸਯਾਂ ਅਤੇ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸ੍ਰੰਜਯਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
7.191.31
क्षत्रियाणामभावाय दृष्ट्वा द्रोणमवस्थितम् ।
ऋषयोऽभ्यागतास्तूर्णं हव्यवाहपुरोगमाः ॥ ७.१९१.३१ ॥
ਕਸ਼ੱਤਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਖੜ੍ਹਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਛੇਤੀ ਆਏ।
7.191.32
विश्वामित्रो जमदग्निर्भरद्वाजोऽथ गौतमः ।
वसिष्ठः कश्यपोऽत्रिश्च ब्रह्मलोकं निनीषवः ॥ ७.१९१.३२ ॥
ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ, ਜਮਦਗਨੀ, ਭਰਦਵਾਜ, ਗੌਤਮ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਕਸ਼ਯਪ ਅਤੇ ਅੱਤਰੀ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਆਏ।
7.191.33
सिकताः पृश्नयो गर्गा वालखिल्या मरीचिपाः ।
भृगवोऽङ्गिरसश्चैव सूक्ष्माश्चान्ये महर्षयः ॥ ७.१९१.३३ ॥
ਸਿਕਤ, ਪ੍ਰਸ਼ਨੀ, ਗਰਗ, ਵਾਲਖਿੱਲ੍ਯ, ਮਰੀਚਿਪ, ਭ੍ਰਿਗੂ, ਅੰਗਿਰਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੂਖਮ ਮਹਰਸ਼ੀ ਵੀ ਆਏ।
7.191.34
त एनमब्रुवन्सर्वे द्रोणमाहरवशोभिनम् ।
अधर्मतः कृतं युद्धं समयो निधनस्य ते ॥ ७.१९१.३४ ॥
ਉਹ ਸਾਰੇ ਯੁੱਧ-ਸ਼ੋਭਾ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਬੋਲੇ, "ਤੂੰ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ; ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਮਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।"
7.191.35
न्यस्यायुधं रणे द्रोण समीक्षास्मानवस्थितान् ।
नातः क्रूरतरं कर्म पुनः कर्तुमिहार्हसि ॥ ७.१९१.३५ ॥
ਹੇ ਦ੍ਰੋਣ, ਰਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸਤਰ ਰੱਖ ਕੇ ਇੱਥੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸਾਨੂੰ ਵੇਖ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਰੂਰ ਕਰਮ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਫਿਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
7.191.36
वेदवेदाङ्गविदुषः सत्यधर्मरतस्य ते ।
ब्राह्मणस्य विशेषेण तवैतन्नोपपद्यते ॥ ७.१९१.३६ ॥
ਵੇਦ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਤੈਨੂੰ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਇਹ ਸ਼ੋਭਦਾ ਨਹੀਂ।
7.191.37
त्यजायुधममोधेषो तिष्ठ वर्त्मनि शाश्वते ।
परिपूर्णश्च कालस्ते वस्तुं लोकेऽद्य मानुषे ॥ ७.१९१.३७ ॥
ਹੇ ਅਮੋਘੇਸ਼ੁ, ਹਥਿਆਰ ਤਿਆਗ ਦੇ; ਸਦੀਵੀ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਟਿਕ ਜਾ। ਅੱਜ ਮਨੁੱਖੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਵਾਸ-ਕਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
7.191.38
ब्रह्मास्त्रेण त्वया दग्धा अनस्त्रज्ञा नरा भुवि ।
यदेतदीदृशं विप्र कृतं कर्म न साधु तत् ॥ ७.१९१.३८ ॥
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਸਤਰ-ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕਰਮ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ।
7.191.39
न्यस्यायुधं रणे विप्र द्रोण मा त्वं चिरं कृथाः ।
मा पापिष्ठतरं कर्म करिष्यसि पुनर्द्विज ॥ ७.१९१.३९ ॥
ਹੇ ਦ੍ਰੋਣ, ਰਣ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰ ਰੱਖ ਕੇ ਦੇਰ ਨਾ ਕਰ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਮੁੜ ਇਸ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਪਾਪੀ ਕਰਮ ਨਾ ਕਰ।
7.191.40
इति तेषां वचः श्रुत्वा भीमसेनवचः स्मरन् ।
धृष्टद्युम्नं च सम्प्रेक्ष्य रणे स विमनाऽभवत् ॥ ७.१९१.४० ॥
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਭੀਮਸੇਨ ਦੇ ਬਚਨ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਰਣ ਵਿੱਚ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ।
7.191.41
सन्दिह्यमानो व्यथितः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् ।
अहतं वा हतं वेति पप्रच्छ सुतमात्मनः ॥ ७.१९१.४१ ॥
ਸ਼ੱਕ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੇ ਕੁੰਤੀਪੁੱਤਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ—'ਕੀ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਜਾਂ ਨਹੀਂ?'
7.191.42
स्थिरा बुद्धिर्हि द्रोणस्य न पार्थो वक्ष्यतेऽनृतम् ।
त्रयाणामपि लोकानामैश्वर्यार्थे कथञ्चन ॥ ७.१९१.४२ ॥
ਦ੍ਰੋਣ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਸਥਿਰ ਹੈ; ਪਾਰਥ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਐਸ਼ਵਰਜ ਲਈ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲੇਗਾ।
7.191.43
तस्मात्तं परिपप्रच्छ नान्यं कञ्छिद्द्विजर्षभः ।
तस्मिंस्तस्य हि सत्याशा बाल्यात्प्रभृति पाण्डवे ॥ ७.१९१.४३ ॥
ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸ ਪਾਂਡਵ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸੱਚ ਦੀ ਆਸ ਸੀ।
7.191.44
ततो निष्पाण्डवामुर्वीं करिष्यन्तं युधाम्पतिम् ।
द्रोणं ज्ञात्वा धर्मराजं गोविन्दो व्यथितोऽब्रवीत् ॥ ७.१९१.४४ ॥
ਫਿਰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਧਰਤੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਗੋਵਿੰਦ ਨੇ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਧਰਮਰਾਜ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
7.191.45
यद्यर्धदिवसं द्रोणो युध्यते मन्युमास्थितः ।
सत्यं ब्रवीमि ते सेना विनाशं समुपैष्यति ॥ ७.१९१.४५ ॥
ਜੇ ਦ੍ਰੋਣ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਅੱਧਾ ਦਿਨ ਵੀ ਯੁੱਧ ਕਰੇਗਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚ ਆਖਦਾ ਹਾਂ, ਤੇਰੀ ਸੈਨਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇਗੀ।
7.191.46
स भवांस्त्रातु नो द्रोणात्सत्याज्ज्यायोऽनृतं वचः ।
अनृतं जीवितस्यार्थे वदन्न स्पृश्यतेऽनृतैः ॥ ७.१९१.४६ ॥
ਤੁਸੀਂ ਦ੍ਰੋਣ ਤੋਂ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਸੱਚ ਨਾਲੋਂ ਝੂਠਾ ਬਚਨ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਜੀਵਨ ਲਈ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਝੂਠਾਂ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
7.191.47
तयोः संवदतोरेवं भीमसेनोऽब्रवीदिदम् ॥ ७.१९१.४७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਇਹ ਆਖਿਆ।
7.191.48
श्रुत्वैवं तु महाराज वधोपायं महात्मनः ।
गाहमानस्य ते सेनां मालवस्येन्द्रवर्मणः ॥ ७.१९१.४८ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਵਧ ਦਾ ਉਪਾਅ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਵੜਦੇ ਮਾਲਵ ਇੰਦਰਵਰਮਾ ਦਾ...
7.191.49
अश्वत्थामेति विख्यातो गजः शक्रगजोपमः ।
निहतो युधि विक्रम्य ततोऽहं द्रोणमब्रुवम् ॥ ७.१९१.४९ ॥
'ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਹਾਥੀ ਵਰਗਾ ਇੱਕ ਹਾਥੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਤਦ ਮੈਂ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
7.191.50
अश्वत्थामा हतो ब्रह्मन्निवर्तस्वाहवादिति ।
नूनं नाश्रद्दधद्वाक्यमेष मे पुरुषर्षभः ॥ ७.१९१.५० ॥
'ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਮੁੜ ਜਾਓ।' ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਸ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਨੇ ਮੇਰੀ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
7.191.51
स त्वं गोविन्दवाक्यानि मानयस्व जयैषिणः ।
द्रोणाय निहतं शंस राजञ्शारद्वतीसुतम् ॥ ७.१९१.५१ ॥
ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਤੁਸੀਂ ਗੋਬਿੰਦ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਦਾ ਮਾਨ ਕਰੋ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਸ਼ਾਰਦ੍ਵਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
7.191.52
त्वयोक्ते नैव युध्येत जातु राजन्द्विजर्षभः ।
सत्यवागिति लोकेऽस्मिन्भवान्ख्यातो जनाधिप ॥ ७.१९१.५२ ॥
ਤੁਹਾਡੇ ਕਹਿਣ ਉੱਤੇ ਉਹ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਦੇ ਵੀ ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਨਾਧਿਪ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚਵਾਦੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ।
7.191.53
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कृष्णवाक्यप्रचोदितः ।
भावित्वाच्च महाराज वक्तुं समुपचक्रमे ॥ ७.१९१.५३ ॥
ਉਸ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਜੋ ਹੋਣਾ ਸੀ ਉਸ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਹ ਬੋਲਣ ਲੱਗਾ।
7.191.54
तमतथ्यभये मग्नो जये सक्तो युधिष्ठिरः ।
अश्वत्थामा हति शब्दमुच्चैश्चकार ह।
अव्यक्तमब्रवीद्राजन्हतः कुञ्जर इत्युत ॥ ७.१९१.५४ ॥
ਝੂਠ ਦੇ ਡਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ, ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਨੇ 'ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ' ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉੱਚੀ ਕਹੇ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, 'ਹਾਥੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ'।
7.191.55
तस्य पूर्वं रथः पृथ्व्याश्चतुरङ्गुलमुच्छ्रितः ।
बभूवैवं च तेनोक्ते तस्य वाहाः स्पृशन्महीम् ॥ ७.१९१.५५ ॥
ਉਸਦਾ ਰਥ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਚਾਰ ਅੰਗੁਲ ਉੱਚਾ ਚੱਲਦਾ ਸੀ; ਉਸਦੇ ਐਸਾ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਸਦੇ ਘੋੜੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਲੱਗੇ।
7.191.56
युधिष्ठिरात्तु तद्वाक्यं श्रुत्वा द्रोणो महारथः ।
पुत्रव्यसनसन्तप्तो निराशो जीवितेऽभवत् ॥ ७.१९१.५६ ॥
ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ ਦੇ ਉਸ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਰਥੀ ਦ੍ਰੋਣ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਤਪਤ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ।
7.191.57
आगस्कृतमिवात्मानं पाण्डवानां महात्मनाम् ।
ऋषिवाक्येन मन्वानः श्रुत्वा च निहतं सुतम् ॥ ७.१९१.५७ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਪਾਂਡਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਐਸਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੰਨਦਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ।
7.191.58
विचेताः परमोद्विग्नो धृष्टद्युम्नमवेक्ष्य च ।
योद्धुं नाशक्नुवद्राजन्यथापूर्वमरिन्दमः ॥ ७.१९१.५८ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰੋਣ ਬਹੁਤ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦਿਊਮਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਲੜ ਨਾ ਸਕਿਆ।