Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 7.191

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

7.191.1

पाञ्चालानां ततो द्रोणोऽप्यकरोत्कदनं महत् ।
यथा क्रुद्धो रणे शक्रो दानवानां क्षयं पुरा ॥ ७.१९१.१ ॥

तब द्रोण ने भी पाञ्चालों का महान संहार किया, जैसे पूर्वकाल में रण में क्रुद्ध इन्द्र ने दानवों का विनाश किया था।

7.191.2

द्रोणास्त्रेण महाराज वध्यमानाः परे युधि ।
नात्रसन्त रणे द्रोणत्सत्ववन्तो महारथाः ॥ ७.१९१.२ ॥

हे महाराज, द्रोण के अस्त्र से युद्ध में मारे जाते हुए भी शत्रु रण में भयभीत नहीं हुए; वे साहसी महारथी थे।

7.191.3

युध्यमाना महाराज पाञ्चालाः सृञ्जयास्तथा ।
द्रोणमेवाभ्ययुर्युद्धे योधयन्तो महारथाः ॥ ७.१९१.३ ॥

हे महाराज, युद्ध करते हुए पाञ्चाल और सृञ्जय महारथी भी द्रोण पर ही आक्रमण करते हुए, युद्ध में लड़ते रहे।

7.191.4

तेषां तु च्छाद्यमानानां पाञ्चालानां समन्ततः ।
अभवद्भैरवो नादो वध्यतां शरवृष्टिभिः ॥ ७.१९१.४ ॥

उन पाञ्चालों को चारों ओर से बाणों की वर्षा से ढका जा रहा था और मारे जाते हुए उनसे चारों ओर भयानक चीत्कार उठा।

7.191.5

वध्यमानेषु सङ्ग्रामे पाञ्चालेषु महात्मना ।
उदीर्यमाणे द्रोणास्त्रे पाण्डवान्भयमाविशत् ॥ ७.१९१.५ ॥

युद्ध में महात्मा द्रोण द्वारा पाञ्चालों के मारे जाते और द्रोण का अस्त्र छोड़े जाते समय पाण्डवों में भय समा गया।

7.191.6

दृष्ट्वाऽश्वनरयोधानां विपुलं च क्षयं युधि ।
पाण्डवेया महाराज नाशशंसुर्जयं तदा ॥ ७.१९१.६ ॥

हे महाराज, युद्ध में घोड़ों, मनुष्यों और योद्धाओं का विपुल क्षय देखकर पाण्डवपुत्रों ने तब विजय की आशा छोड़ दी।

7.191.7

कच्चिद्द्रोणो न नः सर्वान्क्षपयेत्परमास्त्रवित् ।
समिद्धः शिशिरापाये दहन्कक्षमिवानलः ॥ ७.१९१.७ ॥

क्या परम अस्त्रों का ज्ञाता द्रोण हम सबका नाश कर डालेगा, जैसे शिशिर के अंत में प्रज्वलित अग्नि सूखी घास को जला डालती है?

7.191.8

न चैनं संयुगे कश्चित्समर्थः प्रतिवीक्षितुम् ।
न चैनमर्जुनो जातु प्रतियुध्येत धर्मवित् ॥ ७.१९१.८ ॥

युद्ध में कोई भी उसकी ओर देखने में समर्थ नहीं है, और न धर्मज्ञ अर्जुन ही कभी उससे युद्ध कर सकेगा।

7.191.9

त्रस्तान्कुन्तीसुतान्दृष्ट्वा द्रोणसायकपीडितान् ।
मतिमाञ्श्रेयसे युक्तः केशवोऽर्जुनमब्रवीत् ॥ ७.१९१.९ ॥

द्रोण के बाणों से पीड़ित, भयभीत कुन्ती-पुत्रों को देखकर बुद्धिमान केशव, कल्याण के लिए तत्पर होकर, अर्जुन से बोले।

7.191.10

नैष युद्धेन सङ्ग्रामे जेतुं शक्यः कथञ्चन ।
सधनुर्धन्विनां श्रेष्ठो देवैरपि सवासवैः ॥ ७.१९१.१० ॥

इसे युद्ध में, संग्राम में किसी भी प्रकार से जीतना संभव नहीं; धनुर्धारियों में श्रेष्ठ यह इन्द्र सहित देवताओं से भी (नहीं जीता जा सकता)।

7.191.11

न्यस्तशस्त्रस्तु सङ्गारमे शक्यो हन्तुं भवेन्नृभिः ।
आस्थीयतां जये योगो धर्ममुत्सृज्य पाण्डवाः।
यथा न संयुगे सर्वान्निहन्याद्रुक्मवाहनः ॥ ७.१९१.११ ॥

परन्तु जो शस्त्र त्याग चुका हो, उसी को संग्राम में मनुष्य मार सकते हैं। हे पाण्डवो, धर्म को छोड़कर जय के उपाय का आश्रय लो, ताकि स्वर्णरथ वाला (द्रोण) युद्ध में सबको न मार डाले।

7.191.12

अश्वत्थाम्नि हते नैष युध्येदिति मतिर्मम ।
तं हतं संयुगे कश्चिदस्मै शंसतु मानवः ॥ ७.१९१.१२ ॥

अश्वत्थामा के मारे जाने पर यह (द्रोण) युद्ध नहीं करेगा, ऐसा मेरा मत है। युद्ध में उसके मारे जाने की सूचना कोई मनुष्य इसे दे दे।

7.191.13

एतन्नारोचयद्राजन्कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः ।
अन्ये त्वरोचयन्सर्वे कृच्छ्रेण तु युधिष्ठिरः ॥ ७.१९१.१३ ॥

हे राजन्, कुन्तीपुत्र धनञ्जय ने इसे स्वीकार नहीं किया। अन्य सभी ने तो स्वीकार किया, परन्तु युधिष्ठिर ने कठिनाई से।

7.191.14

ततो भीमो महाबाहुरनीकेषु महागजम् ।
जघान गदया राजन्नश्वत्थामानमित्युत।
परप्रमथनं घोरं मालवस्येन्द्रवर्मणः ॥ ७.१९१.१४ ॥

तब महाबाहु भीम ने सेनाओं के बीच गदा से एक विशाल हाथी को मार गिराया, हे राजन्, 'अश्वत्थामा' नाम का वह हाथी। वह भयानक हाथी शत्रुओं का संहारक था, मालवराज इन्द्रवर्मा का।

7.191.15

भीमसेनस्तु सव्रीडमुपेत्य द्रोणमाहवे ।
अश्वत्थामा हत इति शब्दमुच्चैश्चकार ह ॥ ७.१९१.१५ ॥

परन्तु भीमसेन लज्जित होकर युद्ध में द्रोण के पास गए और ऊँचे स्वर में चिल्लाए, 'अश्वत्थामा मारा गया।'

7.191.16

अश्वत्थामेति हि गजः ख्यातो नाम्ना हतोऽभवत् ।
कृत्वा मनसि तं भीमो मिथ्या व्याहृतवांस्तदा ॥ ७.१९१.१६ ॥

'अश्वत्थामा' नाम से प्रसिद्ध वह हाथी मारा गया था। भीम ने मन में उसे रखकर तब झूठ ही कहा।

7.191.17

भीमसेनवचः श्रुत्वा द्रोणस्तत्परमाप्रियम् ।
मनसा सन्नागात्रोऽभूद्यथा सैकतमम्भसि ॥ ७.१९१.१७ ॥

भीमसेन के वचन सुनकर द्रोण उस अत्यन्त अप्रिय बात से मन ही मन ऐसे शिथिल अंगों वाले हो गए, जैसे जल में रेत का ढेर।

7.191.18

शङ्कमानः स तन्मिथ्या वीर्यज्ञः स्वसुतस्य वै ।
हतः स इति च श्रुत्वा नैव धैर्यादकम्पत ॥ ७.१९१.१८ ॥

अपने पुत्र के पराक्रम को जानने वाले द्रोण ने उस झूठ पर संदेह करते हुए, 'वह मारा गया' यह सुनकर भी धैर्य से नहीं काँपे।

7.191.19

स लब्ध्वा चेतनां द्रोणः क्षणेनैव समाश्वसत् ।
अनुचिन्त्यात्मनः पुत्रमविषह्यमरातिभिः ॥ ७.१९१.१९ ॥

द्रोण ने चेतना पाकर क्षण भर में ही धैर्य धारण किया। अपने पुत्र के शत्रुओं द्वारा किए गए असह्य वध का स्मरण करके।

7.191.20

स पार्षतमभिद्रुत्य जिघांसुर्मृत्युमात्मनः ।
अवाकिरत्सहस्रेण तीक्ष्णानां कङ्कपत्रिणाम् ॥ ७.१९१.२० ॥

वह अपनी मृत्यु को मारने की इच्छा से पार्षत (धृष्टद्युम्न) पर टूट पड़ा और तीखे कंकपंखी बाणों की सहस्रों से उसे ढक दिया।

7.191.21

तं विंशतिसहस्राणि पाञ्चालानां नरर्षभाः ।
यथा चरन्तं सङ्ग्रामे सर्वतोऽवाकिरञ्छरैः ॥ ७.१९१.२१ ॥

युद्ध में घूमते हुए उस (द्रोण) को पाञ्चालों के नरश्रेष्ठ बीस हज़ार वीरों ने चारों ओर से बाणों से ढक दिया।

7.191.22

शरैस्तैराचितं द्रोणं नापश्याम महारथम् ।
भास्करं जलदै रुद्धं वर्षास्विव विशाम्पते ॥ ७.१९१.२२ ॥

हे विशाम्पति! उन बाणों से ढके हुए महारथी द्रोण को हम नहीं देख पाए, जैसे वर्षा ऋतु में बादलों से ढका सूर्य दिखाई नहीं देता।

7.191.23

विधूय तान्बाणगणान्पाञ्चालानां महारथः ।
प्रादुश्चक्रे ततो द्रोणो ब्राह्ममस्त्रं परन्तपः ॥ ७.१९१.२३ ॥

पाञ्चालों के उन बाणसमूहों को झटककर, शत्रुओं को तपाने वाले महारथी द्रोण ने तब ब्रह्मास्त्र प्रकट किया।

7.191.24

वधाय तेषां शूराणां पाञ्चालानाममर्षितः ।
ततो व्यरोचत द्रोणो विनिघ्नन्सर्वसैनिकान् ॥ ७.१९१.२४ ॥

उन शूरवीर पाञ्चालों के वध के लिए क्रोधित द्रोण तब सभी सैनिकों का संहार करते हुए प्रकाशमान हो उठे।

7.191.25

शिरांस्यापातयच्चापि पाञ्चालानां महामृधे ।
तथैव परिघाकारान्बाहून्कनकभूषणान् ॥ ७.१९१.२५ ॥

और महायुद्ध में उसने पाञ्चालों के सिर भी गिरा दिए, तथा वैसे ही लोहे की गदा के समान आकार वाली, सोने के आभूषणों से सजी भुजाएँ भी काट डालीं।

7.191.26

ते वध्यमानाः समरे भारद्वाजेन पार्थिवाः ।
मेदिन्यामन्वकीर्यन्त वातनुन्ना इव द्रुमाः ॥ ७.१९१.२६ ॥

द्रोण द्वारा युद्ध में मारे जाते हुए वे राजा वायु से उखड़े हुए वृक्षों की भाँति पृथ्वी पर बिखर गए।

7.191.27

कुञ्जराणां च पततां हयौघानां च भारत ।
अगम्यरूपा पृथिवी मांसशोणितकर्दमा ॥ ७.१९१.२७ ॥

हे भारत! गिरते हुए हाथियों और घोड़ों के समूहों से वह पृथ्वी ऐसी हो गई कि उस पर चलना असम्भव था, मांस और रक्त के कीचड़ से भरी हुई।

7.191.28

हत्वा विंशतिसाहस्रान्पाञ्चालानां रथव्रजान् ।
अतिष्ठदाहवे द्रोणो विधूमोऽग्निरिव ज्वलन् ॥ ७.१९१.२८ ॥

पाञ्चालों के बीस हज़ार रथ-समूहों को मारकर द्रोण युद्ध में ऐसे खड़े थे, जैसे धूमरहित अग्नि प्रज्वलित हो रही हो।

7.191.29

तथैव च पुनः क्रुद्धो भारद्वाजः प्रतापवान् ।
वसुदानस्य भल्लेन शिरः कायादपाहरत् ॥ ७.१९१.२९ ॥

उसी प्रकार भारद्वाज का पराक्रमी पुत्र क्रोधित होकर फिर से वसुदान का सिर भल्ल बाण से उसके शरीर से काट लाया।

7.191.30

पुनः पञ्चशतान्मात्स्यान्षट्सहस्रांश्च सृञ्जयान् ।
हस्तिनामयुतं हत्वा जघानाश्वायुतं पुनः ॥ ७.१९१.३० ॥

फिर पाँच सौ मत्स्यों और छह हज़ार सृञ्जयों को मारकर, और दस हज़ार हाथियों को मारकर, फिर दस हज़ार घोड़ों को भी उसने मार गिराया।

7.191.31

क्षत्रियाणामभावाय दृष्ट्वा द्रोणमवस्थितम् ।
ऋषयोऽभ्यागतास्तूर्णं हव्यवाहपुरोगमाः ॥ ७.१९१.३१ ॥

क्षत्रियों के विनाश के लिए द्रोण को खड़ा देखकर अग्नि को आगे रखे हुए ऋषि शीघ्र ही आ पहुँचे।

7.191.32

विश्वामित्रो जमदग्निर्भरद्वाजोऽथ गौतमः ।
वसिष्ठः कश्यपोऽत्रिश्च ब्रह्मलोकं निनीषवः ॥ ७.१९१.३२ ॥

विश्वामित्र, जमदग्नि, भरद्वाज, गौतम, वसिष्ठ, कश्यप और अत्रि ब्रह्मलोक ले जाने की इच्छा से आए।

7.191.33

सिकताः पृश्नयो गर्गा वालखिल्या मरीचिपाः ।
भृगवोऽङ्गिरसश्चैव सूक्ष्माश्चान्ये महर्षयः ॥ ७.१९१.३३ ॥

सिकत, पृश्नि, गर्ग, वालखिल्य, मरीचिप, भृगु, अंगिरा तथा अन्य सूक्ष्म महर्षि भी आए।

7.191.34

त एनमब्रुवन्सर्वे द्रोणमाहरवशोभिनम् ।
अधर्मतः कृतं युद्धं समयो निधनस्य ते ॥ ७.१९१.३४ ॥

वे सब उस युद्धशोभी द्रोण से बोले, "तुमने अधर्म से युद्ध किया है; अब तुम्हारे मरण का समय आ गया है।"

7.191.35

न्यस्यायुधं रणे द्रोण समीक्षास्मानवस्थितान् ।
नातः क्रूरतरं कर्म पुनः कर्तुमिहार्हसि ॥ ७.१९१.३५ ॥

हे द्रोण, रणभूमि में अपना शस्त्र रखकर यहाँ खड़े हम लोगों को देखो। इससे अधिक क्रूर कर्म तुम्हें फिर यहाँ नहीं करना चाहिए।

7.191.36

वेदवेदाङ्गविदुषः सत्यधर्मरतस्य ते ।
ब्राह्मणस्य विशेषेण तवैतन्नोपपद्यते ॥ ७.१९१.३६ ॥

वेद और वेदांगों के ज्ञाता, सत्य और धर्म में रत तुम, विशेषकर एक ब्राह्मण होने के नाते, तुम्हें यह शोभा नहीं देता।

7.191.37

त्यजायुधममोधेषो तिष्ठ वर्त्मनि शाश्वते ।
परिपूर्णश्च कालस्ते वस्तुं लोकेऽद्य मानुषे ॥ ७.१९१.३७ ॥

हे अमोघेषु, अस्त्र त्याग दो और शाश्वत मार्ग पर स्थित रहो। आज मनुष्य-लोक में तुम्हारा निवास-काल पूरा हो चुका है।

7.191.38

ब्रह्मास्त्रेण त्वया दग्धा अनस्त्रज्ञा नरा भुवि ।
यदेतदीदृशं विप्र कृतं कर्म न साधु तत् ॥ ७.१९१.३८ ॥

हे ब्राह्मण, तुमने ब्रह्मास्त्र से पृथ्वी पर अस्त्रों के ज्ञाता मनुष्यों को जला दिया। ऐसा जो कर्म तुमने किया, वह उचित नहीं है।

7.191.39

न्यस्यायुधं रणे विप्र द्रोण मा त्वं चिरं कृथाः ।
मा पापिष्ठतरं कर्म करिष्यसि पुनर्द्विज ॥ ७.१९१.३९ ॥

हे द्रोण, रणभूमि में शस्त्र रखकर देर मत करो। हे द्विज, फिर से इससे भी अधिक पापमय कर्म मत करना।

7.191.40

इति तेषां वचः श्रुत्वा भीमसेनवचः स्मरन् ।
धृष्टद्युम्नं च सम्प्रेक्ष्य रणे स विमनाऽभवत् ॥ ७.१९१.४० ॥

उनके इन वचनों को सुनकर और भीमसेन के वचन स्मरण करके, तथा धृष्टद्युम्न को देखकर, वह रणभूमि में उदास हो गए।

7.191.41

सन्दिह्यमानो व्यथितः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् ।
अहतं वा हतं वेति पप्रच्छ सुतमात्मनः ॥ ७.१९१.४१ ॥

संदेह में और व्यथित होकर उसने कुन्तीपुत्र युधिष्ठिर से पूछा—'मेरा पुत्र मारा गया या नहीं?'

7.191.42

स्थिरा बुद्धिर्हि द्रोणस्य न पार्थो वक्ष्यतेऽनृतम् ।
त्रयाणामपि लोकानामैश्वर्यार्थे कथञ्चन ॥ ७.१९१.४२ ॥

द्रोण की बुद्धि स्थिर है; पार्थ तीनों लोकों के ऐश्वर्य के लिए भी किसी प्रकार असत्य नहीं बोलेगा।

7.191.43

तस्मात्तं परिपप्रच्छ नान्यं कञ्छिद्द्विजर्षभः ।
तस्मिंस्तस्य हि सत्याशा बाल्यात्प्रभृति पाण्डवे ॥ ७.१९१.४३ ॥

इसीलिए उस श्रेष्ठ ब्राह्मण ने उसी से पूछा, किसी और से नहीं, क्योंकि बचपन से ही उस पाण्डव में उसकी सत्य की आशा थी।

7.191.44

ततो निष्पाण्डवामुर्वीं करिष्यन्तं युधाम्पतिम् ।
द्रोणं ज्ञात्वा धर्मराजं गोविन्दो व्यथितोऽब्रवीत् ॥ ७.१९१.४४ ॥

तब पाण्डवों से रहित पृथ्वी कर देने वाले योद्धाओं के स्वामी द्रोण को जानकर, धर्मराज के प्रति व्यथित होकर गोविन्द ने कहा।

7.191.45

यद्यर्धदिवसं द्रोणो युध्यते मन्युमास्थितः ।
सत्यं ब्रवीमि ते सेना विनाशं समुपैष्यति ॥ ७.१९१.४५ ॥

यदि द्रोण क्रोध से भरकर आधे दिन भी युद्ध करेगा, तो मैं तुमसे सच कहता हूँ, तुम्हारी सेना विनाश को प्राप्त होगी।

7.191.46

स भवांस्त्रातु नो द्रोणात्सत्याज्ज्यायोऽनृतं वचः ।
अनृतं जीवितस्यार्थे वदन्न स्पृश्यतेऽनृतैः ॥ ७.१९१.४६ ॥

वह आप द्रोण से हमारी रक्षा करें। सत्य से बढ़कर झूठ वचन श्रेष्ठ है; जीवन के लिए झूठ बोलने वाला झूठों से दूषित नहीं होता।

7.191.47

तयोः संवदतोरेवं भीमसेनोऽब्रवीदिदम् ॥ ७.१९१.४७ ॥

इस प्रकार उन दोनों के बातचीत करते समय भीमसेन ने यह कहा।

7.191.48

श्रुत्वैवं तु महाराज वधोपायं महात्मनः ।
गाहमानस्य ते सेनां मालवस्येन्द्रवर्मणः ॥ ७.१९१.४८ ॥

हे महाराज, महात्मा के वध का उपाय ऐसा सुनकर, मालव इन्द्रवर्मा की आपकी सेना में घुसते हुए...

7.191.49

अश्वत्थामेति विख्यातो गजः शक्रगजोपमः ।
निहतो युधि विक्रम्य ततोऽहं द्रोणमब्रुवम् ॥ ७.१९१.४९ ॥

'अश्वत्थामा' नाम से प्रसिद्ध, इन्द्र के हाथी के समान एक हाथी युद्ध में पराक्रम से मारा गया। तब मैंने द्रोण से कहा।

7.191.50

अश्वत्थामा हतो ब्रह्मन्निवर्तस्वाहवादिति ।
नूनं नाश्रद्दधद्वाक्यमेष मे पुरुषर्षभः ॥ ७.१९१.५० ॥

'हे ब्राह्मण, अश्वत्थामा मारा गया, युद्ध से लौट जाओ।' निश्चय ही उस पुरुषश्रेष्ठ ने मेरी इन बातों पर विश्वास नहीं किया।

7.191.51

स त्वं गोविन्दवाक्यानि मानयस्व जयैषिणः ।
द्रोणाय निहतं शंस राजञ्शारद्वतीसुतम् ॥ ७.१९१.५१ ॥

तुम, विजय चाहने वाले, गोविन्द के वचनों का सम्मान करो। हे राजन, द्रोण से कहो कि शारद्वत के पुत्र (अश्वत्थामा) मारे गए।

7.191.52

त्वयोक्ते नैव युध्येत जातु राजन्द्विजर्षभः ।
सत्यवागिति लोकेऽस्मिन्भवान्ख्यातो जनाधिप ॥ ७.१९१.५२ ॥

तुम्हारे कहने पर वह द्विजश्रेष्ठ कभी युद्ध नहीं करेगा। हे राजन, हे जनाधिप, इस संसार में आप सत्यवादी के रूप में विख्यात हैं।

7.191.53

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कृष्णवाक्यप्रचोदितः ।
भावित्वाच्च महाराज वक्तुं समुपचक्रमे ॥ ७.१९१.५३ ॥

उसके उस वचन को सुनकर कृष्ण के वचनों से प्रेरित होकर, और जो होना था उसके कारण, हे महाराज, वह बोलने लगा।

7.191.54

तमतथ्यभये मग्नो जये सक्तो युधिष्ठिरः ।
अश्वत्थामा हति शब्दमुच्चैश्चकार ह।
अव्यक्तमब्रवीद्राजन्हतः कुञ्जर इत्युत ॥ ७.१९१.५४ ॥

अधर्म के भय में डूबे और विजय में आसक्त युधिष्ठिर ने 'अश्वत्थामा मारा गया' यह शब्द ऊँचे स्वर में कहा। हे राजन, उन्होंने अस्पष्ट रूप से कहा, 'हाथी मारा गया।'

7.191.55

तस्य पूर्वं रथः पृथ्व्याश्चतुरङ्गुलमुच्छ्रितः ।
बभूवैवं च तेनोक्ते तस्य वाहाः स्पृशन्महीम् ॥ ७.१९१.५५ ॥

उसका रथ पहले पृथ्वी से चार अंगुल ऊँचा चलता था, किन्तु उसके ऐसा कहने पर उसके घोड़े धरती को छूने लगे।

7.191.56

युधिष्ठिरात्तु तद्वाक्यं श्रुत्वा द्रोणो महारथः ।
पुत्रव्यसनसन्तप्तो निराशो जीवितेऽभवत् ॥ ७.१९१.५६ ॥

युधिष्ठिर से यह बात सुनकर महारथी द्रोण पुत्र-शोक से संतप्त हो गए और जीवन की आशा से निराश हो गए।

7.191.57

आगस्कृतमिवात्मानं पाण्डवानां महात्मनाम् ।
ऋषिवाक्येन मन्वानः श्रुत्वा च निहतं सुतम् ॥ ७.१९१.५७ ॥

महात्मा पाण्डवों के विरुद्ध अपराध किया हो, ऐसा मानते हुए, ऋषि के वचन से, और पुत्र के मारे जाने का समाचार सुनकर, (द्रोण ने अपने को दोषी समझा)।

7.191.58

विचेताः परमोद्विग्नो धृष्टद्युम्नमवेक्ष्य च ।
योद्धुं नाशक्नुवद्राजन्यथापूर्वमरिन्दमः ॥ ७.१९१.५८ ॥

हे राजन्! शत्रुदमन द्रोण अत्यंत व्याकुल और विचलित होकर धृष्टद्युम्न को देखते हुए पहले की तरह युद्ध करने में समर्थ नहीं हुए।