મહાભારત · અધ્યાય 7.20
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.20.1
परिणाम्य निशां तां तु भारद्वाजो महारथः ।
उक्त्वा सुबहु राजेन्द्र वचनं वै सुयोधनम् ॥ ७.२०.१ ॥
હે રાજેન્દ્ર, એ રાત્રિ વિતાવીને મહારથી ભારદ્વાજ (દ્રોણ) એ સુયોધનને ઘણું કહ્યું.
7.20.2
विधाय गोप्तॄन्पार्थस्य संशप्तकगणैः सह ।
निष्क्रान्ते च तदा पार्थे संशप्तकवधं प्रति ॥ ७.२०.२ ॥
પાર્થ (અર્જુન)ના રક્ષકોને સંશપ્તક ગણો સાથે નિયુક્ત કરીને, ત્યારે પાર્થ સંશપ્તકોના વધ માટે નીકળ્યો.
7.20.3
व्यूढानीकस्ततो द्रोणः पाण्डवानां महाचमूम् ।
अभ्ययाद्भरतश्रेष्ठ धर्मराजजिघृक्षया ॥ ७.२०.३ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ત્યારે વ્યૂહબદ્ધ સેના સાથે દ્રોણ ધર્મરાજને પકડવાની ઇચ્છાથી પાંડવોની મહાસેના તરફ આગળ વધ્યો.
7.20.4
व्यूढां दृष्ट्वा सुपर्णेन भारद्वाजस्य तां चमूम् ।
व्यूहेन मण्डलार्धेन प्रत्यव्यूहद्युधिष्ठिरः ॥ ७.२०.४ ॥
ભારદ્વાજ (દ્રોણ)ની એ સેનાને ગરુડવ્યૂહમાં ગોઠવાયેલી જોઈને યુધિષ્ઠિરે અર્ધમંડલ વ્યૂહ વડે પ્રતિવ્યૂહ રચ્યો.
7.20.5
मुखं त्वासीत्सुपर्णस्य भारद्वाजो महारथः ।
शिरो दुर्योधनो राजा सोदर्यैः सानुगैर्वृतः ॥ ७.२०.५ ॥
ગરુડનું મુખ મહારથી ભારદ્વાજ (દ્રોણ) હતા; માથું ભાઈઓ અને અનુચરોથી ઘેરાયેલો રાજા દુર્યોધન હતો.
7.20.6
चक्षुषी कृतवर्माऽऽसीद्गौतमश्चास्यतां वरः ॥ ७.२०.६ ॥
તેની બે આંખો કૃતવર્મા હતા; અને તેમાંના શ્રેષ્ઠ ગૌતમ (કૃપ) હતા.
7.20.7
भूतशर्मा क्षेमशर्मा करकाक्षश्च वीर्यवान् ।
कलिङ्गाः सिंहलाः प्राच्याः शूरा भीरा दशेरकाः ॥ ७.२०.७ ॥
ભૂતશર્મા, ક્ષેમશર્મા અને વીર્યવાન કરકાક્ષ, કલિંગો, સિંહલો, પૂર્વના શૂરો, ભીરો અને દશેરકો.
7.20.8
शका यवनकाम्भोजास्तथा हंसपथाश्च ये ।
ग्रीवायां शूरसेनाश्च दरन्दा मद्रकेकयाः।
गजाश्वरथपत्त्योघास्तस्थुः परमदंशिताः ॥ ७.२०.८ ॥
શકો, યવનો, કામ્બોજો અને હંસપથો જે હતા; ગરદન પર શૂરસેનો અને દરન્દો, મદ્રો અને કેકયો; હાથી, ઘોડા, રથ અને પાયદળના સમૂહો સંપૂર્ણ બખ્તરમાં ઊભા હતા.
7.20.9
भूरिश्रवास्तथा शल्यः सोमदत्तश्च बाह्लिकः ।
अक्षौहिण्या वृता वीरा दक्षिणं पार्श्वमास्थिताः ॥ ७.२०.९ ॥
ભૂરિશ્રવા, શલ્ય, સોમદત્ત અને બાહ્લીક — અક્ષૌહિણી સેનાથી ઘેરાયેલા વીરો જમણી બાજુએ ઊભા હતા.
7.20.10
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ काम्भोजश्च सुदक्षिणः ।
वामं पार्श्वं समाश्रित्य द्रोणपुत्राग्रतः स्थिताः ॥ ७.२०.१० ॥
અવંતીના બે રાજકુમારો વિંદ અને અનુવિંદ, કામ્બોજ સુદક્ષિણ — ડાબી બાજુનો આશ્રય લઈને દ્રોણપુત્રની આગળ ઊભા રહ્યા.
7.20.11
पृष्ठे कलिङ्गाः साम्बष्ठा मागधाः पौण्ड्रमद्रकाः ।
गान्धाराः शकुनाः प्राच्याः पार्वतीया वसातयः ॥ ७.२०.११ ॥
પાછળ કલિંગો, સાંબષ્ઠો, મગધો, પૌંડ્રો અને મદ્રકો; ગાંધારો, શકુનો, પૂર્વના લોકો, પર્વતીય જનો અને વસાતિઓ.
7.20.12
पुच्छे वैकर्तनः कर्णः सपुत्रज्ञातिबान्धवः ।
महत्या सेनया तस्थौ नानाजनपदोत्थया ॥ ७.२०.१२ ॥
પૂંછડીના ભાગે વૈકર્તન કર્ણ પોતાના પુત્રો, જ્ઞાતિજનો અને બાંધવો સાથે, અનેક જનપદોમાંથી ઊભી થયેલી મહાસેના સાથે ઊભો હતો.
7.20.13
जयद्रथो भीमरथः सम्पातिर्ऋषभो जयः ।
भूमिञ्जयो वृषक्राथो नैषधश्च महाबलः ॥ ७.२०.१३ ॥
જયદ્રથ, ભીમરથ, સમ્પાતિ, ઋષભ, જય, ભૂમિઞ્જય, વૃષક્રાથ અને મહાબલી નૈષધ.
7.20.14
वृता बलेन महता ब्रह्मलोकपरिष्कृताः ।
व्यूहस्योरसि ते राजन्स्थिता युद्धविशारदाः ॥ ७.२०.१४ ॥
મહાન સેનાથી ઘેરાયેલા, બ્રહ્મલોક જેવા શણગારેલા, હે રાજન, યુદ્ધકુશળ વીરો વ્યૂહના વક્ષ:સ્થળે ઊભા હતા.
7.20.15
द्रोणेन विहितो व्यूहः पदात्यश्वरथद्विपैः ।
वातोद्धूतार्णवाकारः प्रनृत्त इव लक्ष्यते ॥ ७.२०.१५ ॥
દ્રોણે રચેલો વ્યૂહ, પાયદળ, ઘોડેસવાર, રથ અને હાથીઓ સહિત, પવનથી ઊછળેલા સમુદ્ર જેવો, જાણે નાચતો દેખાતો હતો.
7.20.16
तस्य पक्षप्रपक्षेभ्यो निष्पतन्ति युयुत्सवः ।
सविद्युत्स्तनिता मेघाः सर्वदिग्भ्यः इवोष्णगे ॥ ७.२०.१६ ॥
તેના પક્ષો અને ઉપપક્ષોમાંથી યુદ્ધાભિલાષી વીરો નીકળતા હતા, ગ્રીષ્મમાં સર્વ દિશાઓમાંથી વીજળી અને ગર્જનાવાળા મેઘો ઊઠે તેમ.
7.20.17
तस्य प्राग्ज्योतिषो मध्ये विधिवत्कल्पितं गजम् ।
आस्थितः शुशुभे राजन्नंशुमानुदये यथा ॥ ७.२०.१७ ॥
તેની મધ્યમાં, વિધિપૂર્વક સજાવેલા હાથી પર સવાર થયેલો પ્રાગ્જ્યોતિષનો રાજા, હે રાજન, ઉદયના સૂર્ય જેવો શોભ્યો.
7.20.18
माल्यदामवता राजञ्श्वेतच्छत्रेण धार्यता ।
कृत्तिकायोगयुक्तेन पौर्णमास्यामिवेन्दुना ॥ ७.२०.१८ ॥
હે રાજન, માળા પહેરેલો, શ્વેત છત્ર ધારણ કરેલો, પૂનમની રાતે કૃત્તિકા નક્ષત્રના યોગવાળા ચંદ્ર જેવો.
7.20.19
नीलाञ्जनचयप्रख्यो मदान्धो द्विरदो बभौ ।
अतिवृष्टो महामेघैर्यथा स्यात्पर्वतो महान् ॥ ७.२०.१९ ॥
નીલા અંજનના ઢગલા જેવો, મદાંધ એ હાથી, મહામેઘોથી અતિશય ભીંજાયેલા મહાન પર્વત જેવો શોભતો હતો.
7.20.20
नानानृपतिभिर्वीरै र्विविधायुधभूषणैः ।
समन्वितः पार्वतीयैः शक्रो देवगणैरिव ॥ ७.२०.२० ॥
ઘણા રાજાઓ, વિવિધ શસ્ત્ર-આભૂષણોથી સજ્જ વીરો અને પર્વતીય રાજાઓથી યુક્ત તે, દેવગણોથી ઘેરાયેલા ઇન્દ્ર જેવો હતો.
7.20.21
ततो युधिष्ठिरः प्रेक्ष्य व्यूहं तमतिमानुषम् ।
अजय्यमरिभिः सङ्ख्ये पार्षतं वाक्यमब्रवीत् ॥ ७.२०.२१ ॥
પછી યુધિષ્ઠિરે, યુદ્ધમાં શત્રુઓથી અજેય એવી તે અતિમાનુષ વ્યૂહને જોઈને, પાર્ષતને આ વચન કહ્યું.
7.20.22
ब्राह्मणस्य वशं नाहमियामद्य यथा प्रभो ।
पारावतसवर्णाश्व तथा नीतिर्विधीयताम् ॥ ७.२०.२२ ॥
હે પ્રભુ, હું આજે બ્રાહ્મણ (દ્રોણ)ના વશમાં ન પડું એ રીતે, કબૂતર રંગના ઘોડા સાથે એવી નીતિ ગોઠવાય.
7.20.23
द्रोणस्य यतमानस्य वशं नैष्यसि सुव्रत ।
अहमावारयिष्यामि द्रोणमद्य सहानुगम् ॥ ७.२०.२३ ॥
હે સુવ્રત, પ્રયત્ન કરતા દ્રોણના વશમાં તું નહીં જાય; હું આજે અનુચરો સહિત દ્રોણને રોકીશ.
7.20.24
मयि जीवति कौरव्य नोद्वेगं कर्तुमर्हसि ।
न हि शक्तो रणे द्रोणो विजेतुं मां कथञ्चन ॥ ७.२०.२४ ॥
હે કૌરવ્ય, હું જીવતો હોઉં ત્યાં સુધી તારે ચિંતા ન કરવી; યુદ્ધમાં દ્રોણ કોઈ પણ રીતે મને જીતવા સમર્થ નથી.
7.20.25
एवमुक्त्वा किरन्बाणान्द्रुपदस्य सुतो बली ।
पारावतसवर्णाश्वः स्वयं द्रोणमुपाद्रवत् ॥ ७.२०.२५ ॥
આમ કહીને બાણો વરસાવતો, દ્રુપદનો બળવાન પુત્ર, કબૂતર રંગના અશ્વો સાથે પોતે દ્રોણ તરફ દોડ્યો.
7.20.26
अनिष्टदर्शनं दृष्ट्वा धृष्टद्युम्नमवस्थितम् ।
क्षणेनैवाभवद्द्रोणो नातिहृष्टमना इव ॥ ७.२०.२६ ॥
સામે ઊભેલા ધૃષ્ટદ્યુમ્નને જોઈને, અનિષ્ટ દૃશ્ય જોતાં જ ક્ષણવારમાં દ્રોણનું મન અતિ પ્રસન્ન ન રહ્યું.
7.20.27
स हि जातो महाराज द्रोणस्य निधनं प्रति ॥ ७.२०.२७ ॥
હે મહારાજ, તે તો દ્રોણના મૃત્યુ માટે જ જન્મ્યો હતો.
7.20.28
मर्त्यधर्मतया तस्माद्भारद्वाजो व्यमुह्यत ।
नाशकत्तत्र तत्किञ्चिदनीकं प्रतिवीक्षितुम् ॥ ७.२०.२८ ॥
મનુષ્ય સ્વભાવને કારણે ભારદ્વાજપુત્ર દ્રોણ મોહિત થયા; તેથી ત્યાં સૈન્યમાંનું કંઈ પણ તે જોઈ શક્યા નહીં.
7.20.29
ततः किरन्निषूंस्तीक्ष्णान्द्रुपदस्य वरूथिनीम् ।
भराद्वाजो ययौ तूर्णं पार्षतं वर्जयन्युधि।
द्रुपदस्य महत्सैन्यं दारयामास ब्राह्मणः ॥ ७.२०.२९ ॥
ત્યારે તીક્ષ્ણ બાણો વરસાવતો ભારદ્વાજપુત્ર દ્રુપદની સેના તરફ ઝડપથી ગયો; યુદ્ધમાં પાર્ષતને ટાળીને તે બ્રાહ્મણે દ્રુપદનું મોટું સૈન્ય વિદારી નાખ્યું.
7.20.30
तं तु सम्प्रेक्ष्य पुत्रस्ते दुर्मुखः शत्रुकर्षणः ।
प्रियं चिकीर्षुर्द्रोणस्य धृष्टद्युम्नमवारयत् ॥ ७.२०.३० ॥
તેને જોઈને તમારો પુત્ર દુર્મુખ, શત્રુઓને પીડનાર, દ્રોણનું પ્રિય કરવાની ઇચ્છાથી ધૃષ્ટદ્યુમ્નને રોકી રાખ્યો.
7.20.31
स सम्प्रहारस्तुमुलः सुघोरः समपद्यत ।
पार्षतस्य च शूरस्य दुर्मुखस्य च भारत ॥ ७.२०.३१ ॥
હે ભારત! શૂર પાર્ષત અને દુર્મુખ વચ્ચે એ તુમુલ, અતિ ભયંકર સંઘર્ષ થયો.
7.20.32
पार्षतः शरजालेन क्षिप्रं प्रच्छाद्य दुर्मुखम् ।
भारद्वाजं शरौघेण महता समवारयत् ॥ ७.२०.३२ ॥
પાર્ષતે તરત જ બાણજાળથી દુર્મુખને ઢાંકી દીધો અને મોટા બાણપ્રવાહથી ભારદ્વાજ (દ્રોણ)ને રોક્યા.
7.20.33
द्रोणावारितं दृष्ट्वा भृशायस्तस्तवात्मजः ।
नानालिङ्गैः शरव्रातैः पार्षतं सममोहयत् ॥ ७.२०.३३ ॥
દ્રોણ દ્વારા રોકાયેલો જોઈને તમારા પુત્રે અત્યંત પ્રયત્નથી વિવિધ ચિહ્નોવાળા બાણસમૂહોથી પાર્ષતને સંપૂર્ણ મૂંઝવી નાખ્યો.
7.20.34
तयोर्विषक्तयोः सङ्ख्ये पाञ्चाल्यकुरुमुख्ययोः ।
द्रोणो यौधिष्ठिरं सैन्यं बहुधा व्यधमच्छरैः ॥ ७.२०.३४ ॥
યુદ્ધમાં એ બંને પાંચાલ અને કુરુના મુખ્ય યોદ્ધાઓ પરસ્પર ગૂંથાયેલા હતા ત્યારે દ્રોણે બાણોથી યુધિષ્ઠિરની સેનાને અનેક રીતે વિખેરી નાખી.
7.20.35
अनिलेन यथाऽभ्राणि विच्छिन्नानि समन्ततः ।
तथा पार्थस्य सैन्यानि विच्छिन्नानि क्वचित्क्वचित् ॥ ७.२०.३५ ॥
પવનથી વાદળો જેમ ચારેબાજુ વિખેરાઈ જાય, તેમ પાર્થ (અર્જુન)ની સેનાઓ ક્યાંક ક્યાંક વિખેરાઈ ગઈ.
7.20.36
मुहूर्तमिव तद्युद्धमासीन्मधुरदर्शनम् ।
तत उन्मत्तवद्राजन्निर्मर्यादमवर्तत ॥ ७.२०.३६ ॥
એ યુદ્ધ ક્ષણભર મનોહર લાગ્યું; પછી, હે રાજન્, તે ઉન્મત્તોની જેમ મર્યાદા વિના ચાલવા લાગ્યું.
7.20.37
नैव खं न दिशो भूमिर्बभासे न च भास्करः ।
नैव स्वे न परे राजन्नाज्ञायन्त परस्परम्।
अनुमानेन संज्ञाभिर्युद्धं तत्समवर्तत ॥ ७.२०.३७ ॥
આકાશ, દિશાઓ, પૃથ્વી કંઈ દેખાતું નહોતું; સૂર્ય પણ ચમકતો નહોતો. હે રાજન્, સ્વપક્ષ અને શત્રુપક્ષના યોદ્ધાઓ એકબીજાને ઓળખી શકતા નહોતા; તે યુદ્ધ અનુમાન અને સંકેતોથી ચાલ્યું.
7.20.38
चूडामणिषु निष्केषु भूषणेष्वपि वर्मसु ।
तेषामादित्यवर्णाभा रश्मयः प्रचकाशिरे ॥ ७.२०.३८ ॥
તેમના ચૂડામણિ, સોનાના હાર, આભૂષણો અને બખ્તરોમાંથી સૂર્યવર્ણી કિરણો ચમકી ઊઠ્યા.
7.20.39
तत्प्रकीर्णपताकानां रथवारणवाजिनाम् ।
बलाकाशबलाभ्रामं ददृशे रूपमाहवे ॥ ७.२०.३९ ॥
વિખરાયેલી પતાકાવાળા રથો, હાથીઓ અને ઘોડાઓનું તે રૂપ યુદ્ધમાં બગલાઓથી ચિતરેલા વાદળ જેવું દેખાયું.
7.20.40
नरानेव नरा जघ्नरुदग्राश्च हया हयान् ।
रथांश्च रथिनो जघ्नुर्वारणा वरवारणान् ॥ ७.२०.४० ॥
માણસોએ માણસોને માર્યા, ઉગ્ર ઘોડાઓએ ઘોડાઓને, રથીઓએ રથોને અને હાથીઓએ શ્રેષ્ઠ હાથીઓને માર્યા.
7.20.41
समुच्छ्रितपताकानां गजानां परमद्विपैः ।
क्षणेन तुमुलो घोरः सङ्ग्रामः समपद्यत ॥ ७.२०.४१ ॥
ઊંચી પતાકાવાળા હાથીઓ વચ્ચે શ્રેષ્ઠ હાથીઓ વડે ક્ષણમાં ભયંકર અને કોલાહલભર્યું યુદ્ધ થયું.
7.20.42
तेषां संसक्तगात्राणां कर्षतामितरेतरम् ।
दन्तसङ्घातसङ्घर्षात्सधूमोऽग्निरजायत ॥ ७.२०.४२ ॥
એકબીજાને ખેંચતા, શરીરો ગૂંથાયેલા તે હાથીઓના દાંતોના ઘર્ષણથી ધુમાડા સાથે અગ્નિ પ્રગટ્યો.
7.20.43
विप्रकीर्णपताकास्ते विषाणजनिताग्नयः ।
बभूवुः खं समासाद्य सविद्युत इवाम्बुदाः ॥ ७.२०.४३ ॥
તેમની પતાકાઓ વિખરાઈ ગઈ; દાંતના ઘર્ષણથી અગ્નિ ઉત્પન્ન થયો. આકાશે પહોંચીને તેઓ વીજળીવાળા મેઘ જેવા બન્યા.
7.20.44
विक्षिपद्भिर्नदद्भिश्च निपतद्भिश्च वारणैः ।
सम्बभूव मही कीर्णा मेघैर्द्यौरिव वार्षिकी ॥ ७.२०.४४ ॥
ફેંકતા, ચીસો પાડતા અને પડતા હાથીઓથી પૃથ્વી ભરાઈ ગઈ; વરસાદની ઋતુમાં આકાશ મેઘોથી ભરાય તેમ.
7.20.45
तेषामाहन्यमानानां बाणतोमरऋष्टिभिः ।
वारणानां रवो जज्ञे मेघानामिव सम्पुवे ॥ ७.२०.४५ ॥
બાણ, તોમર અને ઋષ્ટિથી ઘવાતા તે હાથીઓનો અવાજ વર્ષાના મેઘગર્જન જેવો ઊઠ્યો.
7.20.46
तोमराभिहताः केचिद्बाणैश्च परमद्विपाः ।
वित्रेसुः सर्वनागानां शब्दमेवापरेऽसृजन् ॥ ७.२०.४६ ॥
તોમર અને બાણથી ઘવાયેલા કેટલાક મોટા હાથીઓ ભયભીત થયા; બીજાઓએ હાથીઓનો જ અવાજ કાઢ્યો.
7.20.47
विषाणाभिहताश्चापि केचित्तत्र गजा गजैः ।
चक्रुरार्तस्वनं घोरमुत्पातजलदा इव ॥ ७.२०.४७ ॥
ત્યાં કેટલાક હાથીઓ બીજા હાથીઓના દાંતથી ઘવાઈને ભયંકર આર્તનાદ કરવા લાગ્યા; અપશુકનિયાળ મેઘ જેવા.
7.20.48
प्रतीपाः क्रियमाणाश्च वारणा वरवारणैः ।
उन्मथ्य पुनराजग्मुः प्रेरिताः परमाङ्कुशैः ॥ ७.२०.४८ ॥
શ્રેષ્ઠ હાથીઓથી પાછા ફેરવાયેલા હાથીઓ, ઉત્તમ અંકુશોથી પ્રેરાઈને, ફરી કચડતા પાછા આવ્યા.
7.20.49
महामात्रैर्महामात्रास्ताडिताः शरतोमरैः ।
गजेभ्यः पृथिवीं जग्मुर्मुक्तप्रहरणाङ्कुशाः ॥ ७.२०.४९ ॥
મહામાત્રોએ મહામાત્રોને બાણ અને તોમરથી પ્રહાર કર્યા; તેઓ શસ્ત્રો અને અંકુશ મૂકીને હાથીઓ પરથી જમીન પર પડ્યા.
7.20.50
निर्मनुष्याश्च मातङ्गा विनदन्तस्ततस्ततः ।
छिन्नाभ्राणीव सम्पेतुः सम्प्रविश्य परस्परम् ॥ ७.२०.५० ॥
મહાવત વિનાના હાથીઓ અહીં-ત્યાં ચીસો પાડતા, ફાટેલા વાદળોની જેમ એકબીજામાં ઘૂસી પડ્યા.
7.20.51
हतान्परिवहन्तश्च पतितान्पतितायुधान् ।
दिशो जग्मुर्महानागाः केचिदेकचरा इव ॥ ७.२०.५१ ॥
કેટલાક મહાગજો મરેલાઓને અને શસ્ત્રો પડી ગયેલા પડેલાઓને ઊંચકીને, એકલા ફરનારાઓની જેમ દિશાઓમાં દોડ્યા.
7.20.52
ताडितास्ताड्यमानाश्च तोमरर्ष्टिपरश्वथैः ।
पेतुरार्तस्वनं कृत्वा तदा विशसने गजाः ॥ ७.२०.५२ ॥
તે સંહારમાં હાથીઓ પ્રહાર પામીને, પ્રહાર પામતા, આર્ત ચીસ પાડીને પડ્યા.
7.20.53
तेषां शैलोपमैः कायैर्निपतद्भिः समन्ततः ।
आहता सहसा भूमिश्चकम्पे च ननाद च ॥ ७.२०.५३ ॥
પર્વત જેવા તેમના દેહો ચોતરફ પડતાં પૃથ્વી અચાનક આઘાત પામીને ધ્રૂજી ઊઠી અને ગાજી ઊઠી.
7.20.54
सादितैः सगजारोहैः सपताकैः समन्ततः ।
मातङ्गैः शुशुभे भूमिर्विकीर्णैरिव पर्वतैः ॥ ७.२०.५४ ॥
હાથીઓ, તેમના સવારો અને ધ્વજો સહિત મારાઈને, ચોતરફ વેરાયેલા હાથીઓથી પૃથ્વી વિખરાયેલા પર્વતોથી જેમ શોભી ઊઠી.
7.20.55
गजस्थाश्च महामात्रा निर्भिन्नहृदया रणे ।
रथिभिः पातिता भल्लैर्विकीर्णाङ्कुशतोमराः ॥ ७.२०.५५ ॥
યુદ્ધમાં હાથીઓ પર બેઠેલા મહાવતો, હૃદય વિંધાયેલા, રથીઓના ભલ્લોથી પાડી દેવાયા; અંકુશ અને તોમર વિખરાઈ ગયા.
7.20.56
क्रौञ्चवद्विनदन्तोऽन्ये नाराचाभिहता गजाः ।
परान्स्वांश्चापि मृद्गन्तः परिपेतुर्दिशो दश ॥ ७.२०.५६ ॥
ક્રૌંચ પક્ષીઓની જેમ ચીસો પાડતા, નારાચોથી ઘવાયેલા બીજા હાથીઓ શત્રુઓને અને પોતાના લોકોને કચડતા દસ દિશાઓમાં દોડ્યા.
7.20.57
गजाश्वरथयोधानां शरीरौघसमावृता ।
बभूव पृथिवी राजन्मांसशोणितकर्दमा ॥ ७.२०.५७ ॥
હે રાજન્, હાથી, ઘોડા અને રથના યોદ્ધાઓના શરીરના ઢગલાથી ઢંકાયેલી પૃથ્વી માંસ અને લોહીના કીચડવાળી બની ગઈ.
7.20.58
प्रमथ्य च विषाणाग्रैः समुत्क्षिप्ताश्च वारणैः ।
सचक्राश्च विचक्राश्च रथैरेव महारथाः ॥ ७.२०.५८ ॥
હાથીઓએ દાંતના અગ્રભાગથી કચડીને અને ઉછાળીને; ચક્ર સહિત અને ચક્ર વિનાના રથો સાથે મહારથીઓ પડ્યા.
7.20.59
रथाश्च रथिभिर्हीना निर्मनुष्याश्च वाजिनः ।
हतारोहाश्च मातङ्गा दिशो जग्मुर्भयातुराः ॥ ७.२०.५९ ॥
રથો રથીઓ વિનાના, ઘોડા માણસો વિનાના, હાથીઓ સવારો હણાયેલા, ભયથી આકુળ થઈ દિશાઓ તરફ દોડ્યા.
7.20.60
जघानात्र पिता पुत्रं पुत्रश्च पितरं तथा ।
इत्यासीत्तुमुलं युद्धं न प्राज्ञायत किञ्चन ॥ ७.२०.६० ॥
અહીં પિતાએ પુત્રને અને પુત્રે પિતાને માર્યા; આ રીતે તે તુમુલ યુદ્ધમાં કંઈ પણ ઓળખાયું નહિ.
7.20.61
आगुल्फेभ्योऽवसीदन्ते नरा लोहितकर्दमैः ।
दीप्यमानैः परिक्षिप्ता दावैरिव महाद्रुमाः ॥ ७.२०.६१ ॥
લોહીના કાદવમાં પગની ઘૂંટી સુધી ધસીને માણસો ઢળી પડતા હતા, જેમ સળગતા દાવાનળથી ઘેરાયેલા મહાવૃક્ષો.
7.20.62
शोणितैः सिच्यमानानि वस्त्राणि कवचानि च ।
छत्राणि च पताकाश्च सर्वं रक्तमदृश्यत ॥ ७.२०.६२ ॥
લોહીથી ભીંજાયેલાં વસ્ત્રો, કવચો, છત્રો અને ધ્વજો — બધું લાલ દેખાતું હતું.
7.20.63
हयौघाश्च रथौघाश्च नरौघाश्च निपातिताः ।
संक्षुण्णाः पुनरावृत्य बहुधा रथनेमिभिः ॥ ७.२०.६३ ॥
ઘોડાઓ, રથો અને માણસોના સમૂહો પાડી દેવાયા; રથનાં પૈડાં ફરી ફરીને તેમને અનેક વાર કચડી નાખ્યા.
7.20.64
सगजौघमहावेगः परासुनरशैवलः ।
रथौघतुमुलावर्तः प्रबभौ सैन्यसागरः ॥ ७.२०.६४ ॥
હાથીઓના સમૂહો સાથે મહાવેગવાળો, મૃત માણસોરૂપી શેવાળથી ભરેલો, રથસમૂહોના કોલાહલી ભમરાવાળો સૈન્યસાગર ચમક્યો.
7.20.65
तं वाहनमहानौभिर्योधा जयधनैषिणः ।
अवगाह्याथ मज्जन्तो नैव मोहं प्रचक्रिरे ॥ ७.२०.६५ ॥
જય અને ધનની ઇચ્છા રાખનારા યોદ્ધાઓ તે સૈન્યસાગરમાં પોતાનાં મહાવાહનરૂપી નૌકાઓ સાથે ઊતર્યા; ડૂબતાં પણ તેઓ મોહમાં ન પડ્યા.
7.20.66
शरवर्षाभिवृष्टेषु योधेष्वञ्चितलक्ष्मसु ।
न तेष्वचित्ततां लेभे कश्चिदाहतलक्षणः ॥ ७.२०.६६ ॥
બાણોની વર્ષાથી ઢંકાયેલા, ચિહ્નોથી શોભતા યોદ્ધાઓમાં ઘાયલ થયેલા કોઈને પણ તેમના વિશે અચિત્તતા પ્રાપ્ત ન થઈ.
7.20.67
वर्तमाने तथा युद्धे घोररूपे भयङ्करे ।
मोहयित्वा परान्द्रोणो युधिष्ठिरमुपाद्रवत् ॥ ७.२०.६७ ॥
આ રીતે ઘોર રૂપવાળું અને ભયંકર યુદ્ધ ચાલતું હતું ત્યારે, દ્રોણે શત્રુઓને મોહિત કરીને યુધિષ્ઠિર તરફ ધસારો કર્યો.