มหาภารตะ · อัธยายะ 7.20
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.20.1
परिणाम्य निशां तां तु भारद्वाजो महारथः ।
उक्त्वा सुबहु राजेन्द्र वचनं वै सुयोधनम् ॥ ७.२०.१ ॥
ครั้นผ่านราตรีนั้นไปแล้ว ภารทวาชะผู้เป็นมหารถีได้กล่าวถ้อยคำมากมายแก่สุโยธนะ โอ้ราชาแห่งกษัตริย์
7.20.2
विधाय गोप्तॄन्पार्थस्य संशप्तकगणैः सह ।
निष्क्रान्ते च तदा पार्थे संशप्तकवधं प्रति ॥ ७.२०.२ ॥
เมื่อจัดการผู้พิทักษ์ของปารถะไว้พร้อมด้วยกองสังศปตกะแล้ว ปารถะก็ออกไปสู่การสังหารสังศปตกะ
7.20.3
व्यूढानीकस्ततो द्रोणः पाण्डवानां महाचमूम् ।
अभ्ययाद्भरतश्रेष्ठ धर्मराजजिघृक्षया ॥ ७.२०.३ ॥
ครั้งนั้น โทรณะจัดกระบวนทัพของตนแล้ว ก็รุกเข้าหากองทัพใหญ่ของปาณฑพ โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดแห่งภรตะ ด้วยปรารถนาจะจับพระยุธิษฐิระ
7.20.4
व्यूढां दृष्ट्वा सुपर्णेन भारद्वाजस्य तां चमूम् ।
व्यूहेन मण्डलार्धेन प्रत्यव्यूहद्युधिष्ठिरः ॥ ७.२०.४ ॥
เมื่อเห็นกองทัพของภารทวาชะจัดในกระบวนครุฑ พระยุธิษฐิระจึงจัดกระบวนทัพตอบโต้ด้วยกระบวนครึ่งวงกลม
7.20.5
मुखं त्वासीत्सुपर्णस्य भारद्वाजो महारथः ।
शिरो दुर्योधनो राजा सोदर्यैः सानुगैर्वृतः ॥ ७.२०.५ ॥
ส่วนหน้าของครุฑคือมหารถีภารทวาชะ และหัวของมันคือพระราชาทุรโยธน์ ล้อมรอบด้วยพี่น้องและบริวาร
7.20.6
चक्षुषी कृतवर्माऽऽसीद्गौतमश्चास्यतां वरः ॥ ७.२०.६ ॥
ดวงตาทั้งสองของมันคือกฤตวรมัน และผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่นักรบของมันคือเคาตมะ (กฤปะ)
7.20.7
भूतशर्मा क्षेमशर्मा करकाक्षश्च वीर्यवान् ।
कलिङ्गाः सिंहलाः प्राच्याः शूरा भीरा दशेरकाः ॥ ७.२०.७ ॥
ภูตศรมา เกษมศรมา และกรกากษะผู้มีกำลัง กลิงคะ สิงหละ ชาวตะวันออก วีระทั้งหลาย ภีระ และทเศรกะ
7.20.8
शका यवनकाम्भोजास्तथा हंसपथाश्च ये ।
ग्रीवायां शूरसेनाश्च दरन्दा मद्रकेकयाः।
गजाश्वरथपत्त्योघास्तस्थुः परमदंशिताः ॥ ७.२०.८ ॥
ศกะ ยวนะ กัมโพชะ และพวกที่เรียกว่าหังสปถะ ที่คอ ศูรเสนะ ทรันทะ มัทระ และเกกยะ กองช้าง ม้า รถ และทหารราบจำนวนมหาศาลยืนอยู่ที่นั่น เกราะสวมครบถ้วน
7.20.9
भूरिश्रवास्तथा शल्यः सोमदत्तश्च बाह्लिकः ।
अक्षौहिण्या वृता वीरा दक्षिणं पार्श्वमास्थिताः ॥ ७.२०.९ ॥
ภูริศรวัส ศัลยะ โสมทัตตะ และพาหลีกะ วีรบุรุษเหล่านี้ล้อมด้วยกองทัพหนึ่งอักเษาหินี ตั้งอยู่ที่ปีกขวา
7.20.10
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ काम्भोजश्च सुदक्षिणः ।
वामं पार्श्वं समाश्रित्य द्रोणपुत्राग्रतः स्थिताः ॥ ७.२०.१० ॥
วินทะและอนุวินทะสองเจ้าชายแห่งอวันตี และกัมโพชะสุทักษิณะ ยึดปีกซ้ายแล้วยืนอยู่ข้างหน้าโอรสของโทรณะ
7.20.11
पृष्ठे कलिङ्गाः साम्बष्ठा मागधाः पौण्ड्रमद्रकाः ।
गान्धाराः शकुनाः प्राच्याः पार्वतीया वसातयः ॥ ७.२०.११ ॥
ที่ท้ายกระบวนมีกลิงคะ สามบัษฐะ มคธ เปาณฑระ และมัทรกะ คันธาระ ศกุนะ ชาวตะวันออก ชาวภูเขา และวสาติ
7.20.12
पुच्छे वैकर्तनः कर्णः सपुत्रज्ञातिबान्धवः ।
महत्या सेनया तस्थौ नानाजनपदोत्थया ॥ ७.२०.१२ ॥
ที่หางกระบวนมีกรรณะ บุตรของวิกรรตนะ พร้อมด้วยบุตร ญาติ และพวกพ้อง ยืนอยู่ด้วยกองทัพใหญ่ที่รวบรวมมาจากแว่นแคว้นต่างๆ มากมาย
7.20.13
जयद्रथो भीमरथः सम्पातिर्ऋषभो जयः ।
भूमिञ्जयो वृषक्राथो नैषधश्च महाबलः ॥ ७.२०.१३ ॥
ชยัทรถ ภีมรถ สัมปาติ ฤษภะ ชยะ ภูมิญชยะ วฤษกราถะ และไนษธะผู้มีพลังมหาศาล
7.20.14
वृता बलेन महता ब्रह्मलोकपरिष्कृताः ।
व्यूहस्योरसि ते राजन्स्थिता युद्धविशारदाः ॥ ७.२०.१४ ॥
ล้อมด้วยกองทัพอันยิ่งใหญ่ ประดับดุจโลกของพระพรหม โอ้พระราชา วีรบุรุษผู้ชำนาญการรบเหล่านั้นยืนอยู่ที่อกของกระบวนทัพ
7.20.15
द्रोणेन विहितो व्यूहः पदात्यश्वरथद्विपैः ।
वातोद्धूतार्णवाकारः प्रनृत्त इव लक्ष्यते ॥ ७.२०.१५ ॥
กระบวนทัพที่โทรณะจัดขึ้น ประกอบด้วยทหารราบ ทหารม้า รถศึก และช้าง ดูคล้ายมหาสมุทรที่ลมพัดให้ปั่นป่วน ราวกับกำลังร่ายรำ
7.20.16
तस्य पक्षप्रपक्षेभ्यो निष्पतन्ति युयुत्सवः ।
सविद्युत्स्तनिता मेघाः सर्वदिग्भ्यः इवोष्णगे ॥ ७.२०.१६ ॥
จากปีกและปีกย่อยของกระบวนนั้น นักรบผู้กระหายการรบพุ่งออกมา ดุจเมฆที่มีสายฟ้าและเสียงคำรามผุดขึ้นจากทุกทิศในฤดูร้อน
7.20.17
तस्य प्राग्ज्योतिषो मध्ये विधिवत्कल्पितं गजम् ।
आस्थितः शुशुभे राजन्नंशुमानुदये यथा ॥ ७.२०.१७ ॥
ท่ามกลางกระบวนนั้น กษัตริย์แห่งประาคชโยติษะขึ้นประทับบนช้างที่จัดเตรียมไว้ตามพิธี โอ้พระราชา ทรงรุ่งโรจน์ดุจดวงอาทิตย์ยามขึ้น
7.20.18
माल्यदामवता राजञ्श्वेतच्छत्रेण धार्यता ।
कृत्तिकायोगयुक्तेन पौर्णमास्यामिवेन्दुना ॥ ७.२०.१८ ॥
โอ้พระราชา ทรงประดับด้วยพวงมาลัยดอกไม้ มีร่มขาวกางถวายเหนือพระเศียร ดุจดวงจันทร์ในคืนเพ็ญที่เข้าเกี่ยวกับดาวกฤตติกา
7.20.19
नीलाञ्जनचयप्रख्यो मदान्धो द्विरदो बभौ ।
अतिवृष्टो महामेघैर्यथा स्यात्पर्वतो महान् ॥ ७.२०.१९ ॥
ช้างที่เมามันด้วยมทะ ดุจกองยาหยอดตาสีน้ำเงิน สว่างไสวดุจภูเขาใหญ่ที่ถูกเมฆมหึมาโปรยฝนลงมาอย่างหนัก
7.20.20
नानानृपतिभिर्वीरै र्विविधायुधभूषणैः ।
समन्वितः पार्वतीयैः शक्रो देवगणैरिव ॥ ७.२०.२० ॥
ประกอบด้วยกษัตริย์แคว้นต่างๆ มากมาย วีรบุรุษประดับอาวุธและเครื่องประดับหลากหลาย และกษัตริย์แห่งภูเขา เขาดุจพระอินทร์ที่ล้อมด้วยหมู่เทวดา
7.20.21
ततो युधिष्ठिरः प्रेक्ष्य व्यूहं तमतिमानुषम् ।
अजय्यमरिभिः सङ्ख्ये पार्षतं वाक्यमब्रवीत् ॥ ७.२०.२१ ॥
ครั้นนั้น ยุธิษฐิระเห็นกระบวนทัพอันเหนือมนุษย์นั้น ซึ่งศัตรูไม่อาจพิชิตได้ในการรบ จึงกล่าวถ้อยคำนี้แก่ปารษตะ
7.20.22
ब्राह्मणस्य वशं नाहमियामद्य यथा प्रभो ।
पारावतसवर्णाश्व तथा नीतिर्विधीयताम् ॥ ७.२०.२२ ॥
ข้าแต่องค์ผู้เป็นใหญ่ ขอให้คิดอุบายเถิด เพื่อที่วันนี้ข้าจะไม่ตกอยู่ในอำนาจของพราหมณ์ ด้วยม้าสีพิราบเช่นนี้
7.20.23
द्रोणस्य यतमानस्य वशं नैष्यसि सुव्रत ।
अहमावारयिष्यामि द्रोणमद्य सहानुगम् ॥ ७.२०.२३ ॥
ข้าแต่ผู้มีคำปฏิญาณอันดี ท่านจะไม่ตกอยู่ในอำนาจของโทรณะผู้กำลังพยายามอยู่ วันนี้ข้าจะกั้นโทรณะพร้อมทั้งบริวารไว้เอง
7.20.24
मयि जीवति कौरव्य नोद्वेगं कर्तुमर्हसि ।
न हि शक्तो रणे द्रोणो विजेतुं मां कथञ्चन ॥ ७.२०.२४ ॥
ข้าแต่กาวรวะ ตราบใดที่ข้ายังมีชีวิตอยู่ ท่านไม่ควรก่อความกังวล โทรณะไม่อาจชนะข้าในการรบได้ไม่ว่าด้วยวิธีใด
7.20.25
एवमुक्त्वा किरन्बाणान्द्रुपदस्य सुतो बली ।
पारावतसवर्णाश्वः स्वयं द्रोणमुपाद्रवत् ॥ ७.२०.२५ ॥
เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว โอรสของท้าวทรุปทะผู้มีกำลัง ยิงธนูกระจายไป มีม้าสีพิราบ ก็พุ่งเข้าหาโทรณะด้วยตนเอง
7.20.26
अनिष्टदर्शनं दृष्ट्वा धृष्टद्युम्नमवस्थितम् ।
क्षणेनैवाभवद्द्रोणो नातिहृष्टमना इव ॥ ७.२०.२६ ॥
เมื่อเห็นธฤษฏทยุมนะยืนประจันหน้าอยู่ ซึ่งเป็นภาพที่ไม่น่าปรารถนา ในพริบตาเดียว โทรณะก็มิได้มีใจยินดีเช่นเดิม
7.20.27
स हि जातो महाराज द्रोणस्य निधनं प्रति ॥ ७.२०.२७ ॥
ข้าแต่มหาราช ผู้นั้นเกิดมาเพื่อให้โทรณะสิ้นชีพจริงๆ
7.20.28
मर्त्यधर्मतया तस्माद्भारद्वाजो व्यमुह्यत ।
नाशकत्तत्र तत्किञ्चिदनीकं प्रतिवीक्षितुम् ॥ ७.२०.२८ ॥
เพราะธรรมของมนุษย์ โภารทวาชะผู้เป็นโอรสของภรทวาชจึงหลงใหล เขาไม่อาจมองดูสิ่งใดในกองทัพนั้นได้เลย
7.20.29
ततः किरन्निषूंस्तीक्ष्णान्द्रुपदस्य वरूथिनीम् ।
भराद्वाजो ययौ तूर्णं पार्षतं वर्जयन्युधि।
द्रुपदस्य महत्सैन्यं दारयामास ब्राह्मणः ॥ ७.२०.२९ ॥
ครั้นนั้น โอรสของภรทวาชยิงลูกศรคมกล้าไปยังกองทัพของท้าวทรุปทะอย่างรวดเร็ว หลีกเลี่ยงโอรสของปฤษตะในการรบ พราหมณ์ผู้นั้นทำลายกองทัพอันยิ่งใหญ่ของท้าวทรุปทะให้แตกกระจาย
7.20.30
तं तु सम्प्रेक्ष्य पुत्रस्ते दुर्मुखः शत्रुकर्षणः ।
प्रियं चिकीर्षुर्द्रोणस्य धृष्टद्युम्नमवारयत् ॥ ७.२०.३० ॥
เมื่อเห็นเขา ทุรมุขผู้เป็นโอรสของท่าน ผู้ทำให้ศัตรูหวั่นไหว ปรารถนาจะทำสิ่งที่ทำให้โทรณะพอใจ จึงกั้นธฤษฏทยุมนะไว้
7.20.31
स सम्प्रहारस्तुमुलः सुघोरः समपद्यत ।
पार्षतस्य च शूरस्य दुर्मुखस्य च भारत ॥ ७.२०.३१ ॥
การปะทะนั้นอื้ออึงและน่าสะพรึงกลัวยิ่ง เกิดขึ้นระหว่างวีรบุรุษโอรสของปฤษตะกับทุรมุข ข้าแต่ภารตะ
7.20.32
पार्षतः शरजालेन क्षिप्रं प्रच्छाद्य दुर्मुखम् ।
भारद्वाजं शरौघेण महता समवारयत् ॥ ७.२०.३२ ॥
โอรสของปฤษตะรีบคลุมทุรมุขด้วยตาข่ายลูกศร และด้วยฝูงลูกศรอันมหาศาล จึงกั้นโอรสของภรทวาชไว้
7.20.33
द्रोणावारितं दृष्ट्वा भृशायस्तस्तवात्मजः ।
नानालिङ्गैः शरव्रातैः पार्षतं सममोहयत् ॥ ७.२०.३३ ॥
เมื่อเห็นว่าถูกโทรณะกั้นไว้ โอรสของท่านผู้ออกแรงอย่างยิ่ง ก็ทำให้โอรสของปฤษตะหลงใหลไปทั้งหมด ด้วยฝูงลูกศรที่มีเครื่องหมายต่างๆ กัน
7.20.34
तयोर्विषक्तयोः सङ्ख्ये पाञ्चाल्यकुरुमुख्ययोः ।
द्रोणो यौधिष्ठिरं सैन्यं बहुधा व्यधमच्छरैः ॥ ७.२०.३४ ॥
ขณะที่ทั้งสองผู้เป็นหัวหน้าของปาญจาละและกุรุกำลังต่อสู้กันอยู่ในการรบ โทรณะก็กระจายกองทัพของยุธิษฐิระด้วยลูกศรของตนออกไปหลายทาง
7.20.35
अनिलेन यथाऽभ्राणि विच्छिन्नानि समन्ततः ।
तथा पार्थस्य सैन्यानि विच्छिन्नानि क्वचित्क्वचित् ॥ ७.२०.३५ ॥
เหมือนดั่งเมฆที่ถูกลมพัดฉีกขาดกระจัดกระจายไปทุกด้าน กองทัพของปารถะก็แตกกระจายไปตามที่ต่างๆ
7.20.36
मुहूर्तमिव तद्युद्धमासीन्मधुरदर्शनम् ।
तत उन्मत्तवद्राजन्निर्मर्यादमवर्तत ॥ ७.२०.३६ ॥
การรบนั้นดูน่าชมอยู่ครู่หนึ่ง แล้วจึงดำเนินไปโดยไร้ขอบเขต เหมือนคนบ้า ข้าแต่พระราชา
7.20.37
नैव खं न दिशो भूमिर्बभासे न च भास्करः ।
नैव स्वे न परे राजन्नाज्ञायन्त परस्परम्।
अनुमानेन संज्ञाभिर्युद्धं तत्समवर्तत ॥ ७.२०.३७ ॥
ทั้งท้องฟ้า ทิศ แผ่นดิน และดวงอาทิตย์ ต่างก็ไม่ส่องแสง ข้าแต่พระราชา ทั้งพวกของตนและพวกศัตรูต่างจำกันไม่ได้ การรบนั้นดำเนินไปด้วยการคาดคะเนและด้วยสัญญาณ
7.20.38
चूडामणिषु निष्केषु भूषणेष्वपि वर्मसु ।
तेषामादित्यवर्णाभा रश्मयः प्रचकाशिरे ॥ ७.२०.३८ ॥
จากเครื่องประดับศีรษะรูปอัญมณี สร้อยทองคำ เครื่องประดับ และเกราะของพวกเขา มีรัศมีสีดุจดวงอาทิตย์พุ่งออกมาส่องสว่าง
7.20.39
तत्प्रकीर्णपताकानां रथवारणवाजिनाम् ।
बलाकाशबलाभ्रामं ददृशे रूपमाहवे ॥ ७.२०.३९ ॥
ภาพของรถศึก ช้าง และม้าที่มีธงปลิวสะบัดกระจัดกระจาย ในการรบปรากฏดุจเมฆที่มีจุดเป็นนกกระเรียน
7.20.40
नरानेव नरा जघ्नरुदग्राश्च हया हयान् ।
रथांश्च रथिनो जघ्नुर्वारणा वरवारणान् ॥ ७.२०.४० ॥
คนฆ่าคนด้วยกัน ม้าดุร้ายฆ่าม้า ผู้ขับรถฆ่ารถ และช้างฆ่าช้างชั้นดี
7.20.41
समुच्छ्रितपताकानां गजानां परमद्विपैः ।
क्षणेन तुमुलो घोरः सङ्ग्रामः समपद्यत ॥ ७.२०.४१ ॥
ในพริบตาเดียว การรบอันอึกทึกและน่าสะพรึงกลัวก็บังเกิดขึ้นระหว่างช้างที่มีธงปักสูง และระหว่างช้างใหญ่ยิ่งทั้งหลาย
7.20.42
तेषां संसक्तगात्राणां कर्षतामितरेतरम् ।
दन्तसङ्घातसङ्घर्षात्सधूमोऽग्निरजायत ॥ ७.२०.४२ ॥
จากการปะทะกันของงาช้างเหล่านั้น ซึ่งเบียดกันด้วยร่างกายที่พันเกี่ยวกัน และลากกันไปมา ไฟพร้อมควันก็ลุกขึ้น
7.20.43
विप्रकीर्णपताकास्ते विषाणजनिताग्नयः ।
बभूवुः खं समासाद्य सविद्युत इवाम्बुदाः ॥ ७.२०.४३ ॥
ธงของช้างเหล่านั้นกระจัดกระจาย และไฟก็ลุกขึ้นจากงาของมัน เมื่อขึ้นไปถึงท้องฟ้า มันก็กลายเป็นเหมือนเมฆที่มีสายฟ้า
7.20.44
विक्षिपद्भिर्नदद्भिश्च निपतद्भिश्च वारणैः ।
सम्बभूव मही कीर्णा मेघैर्द्यौरिव वार्षिकी ॥ ७.२०.४४ ॥
แผ่นดินเกลื่อนไปด้วยช้างที่สะบัดงวง ร้องคำราม และล้มลง ดุจท้องฟ้าในฤดูฝนที่เต็มไปด้วยเมฆ
7.20.45
तेषामाहन्यमानानां बाणतोमरऋष्टिभिः ।
वारणानां रवो जज्ञे मेघानामिव सम्पुवे ॥ ७.२०.४५ ॥
เสียงร้องของช้างเหล่านั้น ซึ่งถูกลูกศร หอก และง้าวฟาดฟัน ดังขึ้นเหมือนเสียงฟ้าร้องของเมฆในฤดูฝน
7.20.46
तोमराभिहताः केचिद्बाणैश्च परमद्विपाः ।
वित्रेसुः सर्वनागानां शब्दमेवापरेऽसृजन् ॥ ७.२०.४६ ॥
ช้างใหญ่บางตัวที่ถูกหอกและลูกศรฟาดเข้า ก็ตกใจกลัว และช้างอื่น ๆ ก็ส่งเสียงร้องของช้างออกมา
7.20.47
विषाणाभिहताश्चापि केचित्तत्र गजा गजैः ।
चक्रुरार्तस्वनं घोरमुत्पातजलदा इव ॥ ७.२०.४७ ॥
ที่นั่น ช้างบางตัวที่ถูกงาของช้างตัวอื่นแทง ก็ร้องครวญอย่างน่าสะพรึง ดุจเมฆที่บอกเหตุร้าย
7.20.48
प्रतीपाः क्रियमाणाश्च वारणा वरवारणैः ।
उन्मथ्य पुनराजग्मुः प्रेरिताः परमाङ्कुशैः ॥ ७.२०.४८ ॥
ช้างที่ถูกช้างชั้นดีบังคับให้ถอยกลับ และถูกขอสับอันยิ่งใหญ่ผลักดันไป ก็เหยียบย่ำฝ่าเข้ามาอีกแล้วกลับมาใหม่
7.20.49
महामात्रैर्महामात्रास्ताडिताः शरतोमरैः ।
गजेभ्यः पृथिवीं जग्मुर्मुक्तप्रहरणाङ्कुशाः ॥ ७.२०.४९ ॥
ควาญช้างใหญ่ถูกควาญช้างใหญ่ฟาดด้วยลูกศรและหอก ทิ้งอาวุธและขอสับของตน แล้วตกจากหลังช้างลงสู่พื้นดิน
7.20.50
निर्मनुष्याश्च मातङ्गा विनदन्तस्ततस्ततः ।
छिन्नाभ्राणीव सम्पेतुः सम्प्रविश्य परस्परम् ॥ ७.२०.५० ॥
ช้างที่ไม่มีคนขี่ ร้องคำรามไปมาทั่วทุกทิศ พุ่งชนกันเข้าอย่างกับเมฆที่ขาดกระจาย
7.20.51
हतान्परिवहन्तश्च पतितान्पतितायुधान् ।
दिशो जग्मुर्महानागाः केचिदेकचरा इव ॥ ७.२०.५१ ॥
ช้างใหญ่บางตัวหอบร่างผู้ตายและผู้ล้มลงซึ่งอาวุธหลุดมือแล้ว วิ่งหนีไปทุกทิศ ดุจผู้เดินทางไปแต่ลำพัง
7.20.52
ताडितास्ताड्यमानाश्च तोमरर्ष्टिपरश्वथैः ।
पेतुरार्तस्वनं कृत्वा तदा विशसने गजाः ॥ ७.२०.५२ ॥
ในการฆ่าฟันครั้งนั้น ช้างทั้งหลายทั้งที่ถูกฟาดและกำลังถูกฟาด ล้มลงพร้อมร้องครวญด้วยความเจ็บปวด
7.20.53
तेषां शैलोपमैः कायैर्निपतद्भिः समन्ततः ।
आहता सहसा भूमिश्चकम्पे च ननाद च ॥ ७.२०.५३ ॥
เมื่อร่างของมันซึ่งใหญ่ดุจภูเขาล้มลงรอบด้าน แผ่นดินก็ถูกกระแทกทันที สั่นสะเทือนและดังกึกก้อง
7.20.54
सादितैः सगजारोहैः सपताकैः समन्ततः ।
मातङ्गैः शुशुभे भूमिर्विकीर्णैरिव पर्वतैः ॥ ७.२०.५४ ॥
เมื่อช้างพร้อมทั้งควาญและธงถูกฆ่าล้มลง แผ่นดินก็ส่องประกายไปทั่ว ด้วยช้างที่กระจัดกระจายอยู่เหมือนภูเขาที่ถูกโปรยลงมา
7.20.55
गजस्थाश्च महामात्रा निर्भिन्नहृदया रणे ।
रथिभिः पातिता भल्लैर्विकीर्णाङ्कुशतोमराः ॥ ७.२०.५५ ॥
ควาญช้างที่ยืนอยู่บนหลังช้าง หัวใจถูกแทงทะลุ ถูกนักรบรถศึกใช้ลูกศรปลายแหลมยิงล้มลงในสนามรบ ขอสับและหอกกระจัดกระจายอยู่
7.20.56
क्रौञ्चवद्विनदन्तोऽन्ये नाराचाभिहता गजाः ।
परान्स्वांश्चापि मृद्गन्तः परिपेतुर्दिशो दश ॥ ७.२०.५६ ॥
ช้างอีกพวกหนึ่งร้องดุจนกกระเรียน ถูกลูกศรเหล็กแทง เหยียบย่ำทั้งศัตรูและพวกของตนเอง วิ่งหนีไปทั้งสิบทิศ
7.20.57
गजाश्वरथयोधानां शरीरौघसमावृता ।
बभूव पृथिवी राजन्मांसशोणितकर्दमा ॥ ७.२०.५७ ॥
ข้าแต่พระราชา แผ่นดินถูกปกคลุมด้วยกองร่างของนักรบบนช้าง ม้า และรถศึก กลายเป็นโคลนที่เปรอะด้วยเนื้อและโลหิต
7.20.58
प्रमथ्य च विषाणाग्रैः समुत्क्षिप्ताश्च वारणैः ।
सचक्राश्च विचक्राश्च रथैरेव महारथाः ॥ ७.२०.५८ ॥
นักรบรถศึกผู้ยิ่งใหญ่ ถูกช้างเหยียบย่ำและเหวี่ยงขึ้นด้วยปลายงา ล้มลงพร้อมรถศึก บางคนรถยังมีล้อครบ บางคนรถล้อหัก
7.20.59
रथाश्च रथिभिर्हीना निर्मनुष्याश्च वाजिनः ।
हतारोहाश्च मातङ्गा दिशो जग्मुर्भयातुराः ॥ ७.२०.५९ ॥
รถศึกที่ปราศจากนักรบ ม้าที่ไม่มีผู้ขี่ และช้างที่ควาญถูกฆ่า ต่างวิ่งหนีไปทุกทิศด้วยความหวาดกลัว
7.20.60
जघानात्र पिता पुत्रं पुत्रश्च पितरं तथा ।
इत्यासीत्तुमुलं युद्धं न प्राज्ञायत किञ्चन ॥ ७.२०.६० ॥
ที่นี่ พ่อฆ่าลูก และลูกฆ่าพ่อ การรบอันอึกทึกเป็นเช่นนี้ จนไม่มีผู้ใดจำแนกได้เลย
7.20.61
आगुल्फेभ्योऽवसीदन्ते नरा लोहितकर्दमैः ।
दीप्यमानैः परिक्षिप्ता दावैरिव महाद्रुमाः ॥ ७.२०.६१ ॥
นรชนจมลงถึงข้อเท้าในโคลนของเลือด ถูกไฟป่าที่ลุกโชนล้อมไว้ เหมือนต้นไม้ใหญ่ที่ล้มลง
7.20.62
शोणितैः सिच्यमानानि वस्त्राणि कवचानि च ।
छत्राणि च पताकाश्च सर्वं रक्तमदृश्यत ॥ ७.२०.६२ ॥
ผ้านุ่งห่ม เกราะ ร่ม และธง ล้วนชุ่มไปด้วยเลือด ทุกสิ่งปรากฏเป็นสีแดง
7.20.63
हयौघाश्च रथौघाश्च नरौघाश्च निपातिताः ।
संक्षुण्णाः पुनरावृत्य बहुधा रथनेमिभिः ॥ ७.२०.६३ ॥
ฝูงม้า ฝูงรถ และฝูงคนถูกฟันล้มลง ถูกบดขยี้หลายครั้งหลายหน เมื่อกงล้อรถหมุนกลับไปกลับมาซ้ำแล้วซ้ำอีก
7.20.64
सगजौघमहावेगः परासुनरशैवलः ।
रथौघतुमुलावर्तः प्रबभौ सैन्यसागरः ॥ ७.२०.६४ ॥
มหาสมุทรแห่งกองทัพส่องประกายออกมา ด้วยแรงมหาศาลของมันพร้อมฝูงช้าง มีคนตายเป็นสาหร่ายรก และมีฝูงรถเป็นวังน้ำวนอันอึกทึก
7.20.65
तं वाहनमहानौभिर्योधा जयधनैषिणः ।
अवगाह्याथ मज्जन्तो नैव मोहं प्रचक्रिरे ॥ ७.२०.६५ ॥
นักรบผู้ปรารถนาชัยชนะและทรัพย์สมบัติ ต่างพุ่งเข้าสู่มหาสมุทรกองทัพนั้นด้วยเรือยานพาหนะอันยิ่งใหญ่ของตน เมื่อจมลงก็ไม่ตกอยู่ในความหลง
7.20.66
शरवर्षाभिवृष्टेषु योधेष्वञ्चितलक्ष्मसु ।
न तेष्वचित्ततां लेभे कश्चिदाहतलक्षणः ॥ ७.२०.६६ ॥
ท่ามกลางนักรบที่ถูกฝนลูกศรโปรยปรายลงมา และมีรอยบาดแผลประดับกาย ไม่มีผู้ใดที่ถูกบาดเจ็บสามารถหลุดพ้นจากความไม่รู้สึกตัวต่อพวกมันได้
7.20.67
वर्तमाने तथा युद्धे घोररूपे भयङ्करे ।
मोहयित्वा परान्द्रोणो युधिष्ठिरमुपाद्रवत् ॥ ७.२०.६७ ॥
เมื่อการรบดำเนินไปในรูปอันน่าสยดสยองและน่าหวาดกลัวเช่นนั้น โทรณะทำให้ฝ่ายศัตรูสับสนงงงวย แล้วพุ่งเข้าหายุธิษฐิระ