ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 7.20
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.20.1
परिणाम्य निशां तां तु भारद्वाजो महारथः ।
उक्त्वा सुबहु राजेन्द्र वचनं वै सुयोधनम् ॥ ७.२०.१ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਉਸ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬਿਤਾ ਕੇ ਮਹਾਰਥੀ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ (ਦ੍ਰੋਣ) ਨੇ ਸੁਯੋਧਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਆਖਿਆ।
7.20.2
विधाय गोप्तॄन्पार्थस्य संशप्तकगणैः सह ।
निष्क्रान्ते च तदा पार्थे संशप्तकवधं प्रति ॥ ७.२०.२ ॥
ਪਾਰਥ (ਅਰਜੁਨ) ਦੇ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸ਼ਪਤਕ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਤਾਇਨਾਤ ਕਰਕੇ, ਤਦ ਪਾਰਥ ਸੰਸ਼ਪਤਕਾਂ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਨਿਕਲ ਗਿਆ।
7.20.3
व्यूढानीकस्ततो द्रोणः पाण्डवानां महाचमूम् ।
अभ्ययाद्भरतश्रेष्ठ धर्मराजजिघृक्षया ॥ ७.२०.३ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਫਿਰ ਵਿਊਹ ਬਣਾਈ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਣ ਧਰਮਰਾਜ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਮਹਾਸੈਨਾ ਵੱਲ ਵਧਿਆ।
7.20.4
व्यूढां दृष्ट्वा सुपर्णेन भारद्वाजस्य तां चमूम् ।
व्यूहेन मण्डलार्धेन प्रत्यव्यूहद्युधिष्ठिरः ॥ ७.२०.४ ॥
ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ (ਦ੍ਰੋਣ) ਦੀ ਉਸ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਗਰੁੜ ਵਿਊਹ ਵਿੱਚ ਸਜੀ ਵੇਖ ਕੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਨੇ ਅਰਧਮੰਡਲ ਵਿਊਹ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਵਿਊਹ ਰਚਿਆ।
7.20.5
मुखं त्वासीत्सुपर्णस्य भारद्वाजो महारथः ।
शिरो दुर्योधनो राजा सोदर्यैः सानुगैर्वृतः ॥ ७.२०.५ ॥
ਗਰੁੜ ਦਾ ਮੂੰਹ ਮਹਾਰਥੀ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ (ਦ੍ਰੋਣ) ਸੀ; ਸਿਰ ਭਰਾਵਾਂ ਤੇ ਅਨੁਚਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਾਜਾ ਦੁਰਯੋਧਨ ਸੀ।
7.20.6
चक्षुषी कृतवर्माऽऽसीद्गौतमश्चास्यतां वरः ॥ ७.२०.६ ॥
ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਸਨ; ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਯੋਧਾ ਗੌਤਮ (ਕ੍ਰਿਪ) ਸੀ।
7.20.7
भूतशर्मा क्षेमशर्मा करकाक्षश्च वीर्यवान् ।
कलिङ्गाः सिंहलाः प्राच्याः शूरा भीरा दशेरकाः ॥ ७.२०.७ ॥
ਭੂਤਸ਼ਰਮਾ, ਖ਼ੇਮਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਕਰਕਾਕਸ਼, ਕਲਿੰਗ, ਸਿੰਹਲ, ਪੂਰਬ ਦੇ ਸੂਰਮੇ, ਭੀਰ ਅਤੇ ਦਸ਼ੇਰਕ।
7.20.8
शका यवनकाम्भोजास्तथा हंसपथाश्च ये ।
ग्रीवायां शूरसेनाश्च दरन्दा मद्रकेकयाः।
गजाश्वरथपत्त्योघास्तस्थुः परमदंशिताः ॥ ७.२०.८ ॥
ਸ਼ਕ, ਯਵਨ, ਕੰਬੋਜ ਅਤੇ ਹੰਸਪਥ ਜੋ ਸਨ; ਗਰਦਨ ਉੱਤੇ ਸ਼ੂਰਸੇਨ ਅਤੇ ਦਰੰਦ, ਮਦ੍ਰ ਅਤੇ ਕੇਕਯ; ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਪੂਰੇ ਕਵਚ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ।
7.20.9
भूरिश्रवास्तथा शल्यः सोमदत्तश्च बाह्लिकः ।
अक्षौहिण्या वृता वीरा दक्षिणं पार्श्वमास्थिताः ॥ ७.२०.९ ॥
ਭੂਰਿਸ਼ਰਵਾ, ਸ਼ਲ੍ਯ, ਸੋਮਦੱਤ ਅਤੇ ਬਾਹਲੀਕ — ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਵੀਰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ।
7.20.10
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ काम्भोजश्च सुदक्षिणः ।
वामं पार्श्वं समाश्रित्य द्रोणपुत्राग्रतः स्थिताः ॥ ७.२०.१० ॥
ਅਵੰਤੀ ਦੇ ਦੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਵਿੰਦ ਅਤੇ ਅਨੁਵਿੰਦ, ਕੰਬੋਜ ਸੁਦਕਸ਼ਿਣ — ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਦ੍ਰੋਣਪੁੱਤਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ।
7.20.11
पृष्ठे कलिङ्गाः साम्बष्ठा मागधाः पौण्ड्रमद्रकाः ।
गान्धाराः शकुनाः प्राच्याः पार्वतीया वसातयः ॥ ७.२०.११ ॥
ਪਿੱਛੇ ਕਲਿੰਗ, ਸਾਂਬਸ਼ਠ, ਮਾਗਧ, ਪੌਂਡ੍ਰ ਅਤੇ ਮਦ੍ਰਕ; ਗੰਧਾਰ, ਸ਼ਕੁਨ, ਪੂਰਬ ਦੇ ਲੋਕ, ਪਹਾੜੀ ਜਨ ਅਤੇ ਵਸਾਤੀ।
7.20.12
पुच्छे वैकर्तनः कर्णः सपुत्रज्ञातिबान्धवः ।
महत्या सेनया तस्थौ नानाजनपदोत्थया ॥ ७.२०.१२ ॥
ਪੂਛ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਵੈਕਰਤਨ ਕਰਣ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਗੋਤੀਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਨੇਕ ਜਨਪਦਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਮਹਾਨ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ।
7.20.13
जयद्रथो भीमरथः सम्पातिर्ऋषभो जयः ।
भूमिञ्जयो वृषक्राथो नैषधश्च महाबलः ॥ ७.२०.१३ ॥
ਜਯਦ੍ਰਥ, ਭੀਮਰਥ, ਸੰਪਾਤੀ, ਰਿਸ਼ਭ, ਜਯ, ਭੂਮਿੰਜਯ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਕ੍ਰਾਥ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਨੈਸ਼ਧ।
7.20.14
वृता बलेन महता ब्रह्मलोकपरिष्कृताः ।
व्यूहस्योरसि ते राजन्स्थिता युद्धविशारदाः ॥ ७.२०.१४ ॥
ਮਹਾਨ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਾਂਗ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਯੁੱਧ-ਕੁਸ਼ਲ ਯੋਧੇ ਵਿਊਹ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ।
7.20.15
द्रोणेन विहितो व्यूहः पदात्यश्वरथद्विपैः ।
वातोद्धूतार्णवाकारः प्रनृत्त इव लक्ष्यते ॥ ७.२०.१५ ॥
ਦ੍ਰੋਣ ਦਾ ਰਚਿਆ ਵਿਊਹ, ਪੈਦਲ, ਘੋੜਸਵਾਰ, ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗਾ, ਮਾਨੋ ਨੱਚਦਾ ਦਿੱਸਦਾ ਸੀ।
7.20.16
तस्य पक्षप्रपक्षेभ्यो निष्पतन्ति युयुत्सवः ।
सविद्युत्स्तनिता मेघाः सर्वदिग्भ्यः इवोष्णगे ॥ ७.२०.१६ ॥
ਉਸ ਦੇ ਪੱਖਾਂ ਅਤੇ ਉਪ-ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਯੁੱਧ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਯੋਧੇ ਨਿਕਲਦੇ ਸਨ, ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ ਤੇ ਗਰਜ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ।
7.20.17
तस्य प्राग्ज्योतिषो मध्ये विधिवत्कल्पितं गजम् ।
आस्थितः शुशुभे राजन्नंशुमानुदये यथा ॥ ७.२०.१७ ॥
ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਜਾਏ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਪ੍ਰਾਗਜਯੋਤਿਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਦੈ ਹੁੰਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਸੋਹਿਆ।
7.20.18
माल्यदामवता राजञ्श्वेतच्छत्रेण धार्यता ।
कृत्तिकायोगयुक्तेन पौर्णमास्यामिवेन्दुना ॥ ७.२०.१८ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਚਿੱਟੇ ਛਤਰ ਹੇਠ, ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਨਛੱਤਰ ਦੇ ਯੋਗ ਵਾਲੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ।
7.20.19
नीलाञ्जनचयप्रख्यो मदान्धो द्विरदो बभौ ।
अतिवृष्टो महामेघैर्यथा स्यात्पर्वतो महान् ॥ ७.२०.१९ ॥
ਨੀਲੇ ਅੰਜਨ ਦੇ ਢੇਰ ਵਰਗਾ, ਮਦ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਹਾਥੀ, ਮਹਾਂ-ਮੇਘਾਂ ਨਾਲ ਅਤਿ ਭਿੱਜੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਪਰਬਤ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।
7.20.20
नानानृपतिभिर्वीरै र्विविधायुधभूषणैः ।
समन्वितः पार्वतीयैः शक्रो देवगणैरिव ॥ ७.२०.२० ॥
ਅਨੇਕ ਰਾਜਿਆਂ, ਵਿਵਿਧ ਸ਼ਸਤਰ-ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਉਹ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਸੀ।
7.20.21
ततो युधिष्ठिरः प्रेक्ष्य व्यूहं तमतिमानुषम् ।
अजय्यमरिभिः सङ्ख्ये पार्षतं वाक्यमब्रवीत् ॥ ७.२०.२१ ॥
ਫਿਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਤੋਂ ਅਜਿੱਤ ਉਸ ਅਤਿਮਾਨੁਸ਼ ਵਿਊਹ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਾਰਸ਼ਤ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
7.20.22
ब्राह्मणस्य वशं नाहमियामद्य यथा प्रभो ।
पारावतसवर्णाश्व तथा नीतिर्विधीयताम् ॥ ७.२०.२२ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ (ਦ੍ਰੋਣ) ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਵਾਂ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਬੂਤਰ ਰੰਗ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ।
7.20.23
द्रोणस्य यतमानस्य वशं नैष्यसि सुव्रत ।
अहमावारयिष्यामि द्रोणमद्य सहानुगम् ॥ ७.२०.२३ ॥
ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਂਗਾ; ਮੈਂ ਅੱਜ ਅਨੁਚਰਾਂ ਸਹਿਤ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਰੋਕਾਂਗਾ।
7.20.24
मयि जीवति कौरव्य नोद्वेगं कर्तुमर्हसि ।
न हि शक्तो रणे द्रोणो विजेतुं मां कथञ्चन ॥ ७.२०.२४ ॥
ਹੇ ਕੌਰਵ੍ਯ, ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਜੀਵਿਤ ਹਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੋਣ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
7.20.25
एवमुक्त्वा किरन्बाणान्द्रुपदस्य सुतो बली ।
पारावतसवर्णाश्वः स्वयं द्रोणमुपाद्रवत् ॥ ७.२०.२५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ ਬਾਣ ਵਰ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਦ੍ਰੁਪਦ ਦਾ ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਕਬੂਤਰ ਰੰਗੇ ਘੋੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਆਪ ਦ੍ਰੋਣ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ।
7.20.26
अनिष्टदर्शनं दृष्ट्वा धृष्टद्युम्नमवस्थितम् ।
क्षणेनैवाभवद्द्रोणो नातिहृष्टमना इव ॥ ७.२०.२६ ॥
ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਣਚਾਹਿਆ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ, ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦ੍ਰੋਣ ਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਨਾ ਰਿਹਾ।
7.20.27
स हि जातो महाराज द्रोणस्य निधनं प्रति ॥ ७.२०.२७ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਹ ਤਾਂ ਦ੍ਰੋਣ ਦੀ ਮੌਤ ਲਈ ਹੀ ਜੰਮਿਆ ਸੀ।
7.20.28
मर्त्यधर्मतया तस्माद्भारद्वाजो व्यमुह्यत ।
नाशकत्तत्र तत्किञ्चिदनीकं प्रतिवीक्षितुम् ॥ ७.२०.२८ ॥
ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਭਾਵ ਕਾਰਨ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦ੍ਰੋਣ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਇਸ ਲਈ ਉੱਥੇ ਫੌਜ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਵੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ।
7.20.29
ततः किरन्निषूंस्तीक्ष्णान्द्रुपदस्य वरूथिनीम् ।
भराद्वाजो ययौ तूर्णं पार्षतं वर्जयन्युधि।
द्रुपदस्य महत्सैन्यं दारयामास ब्राह्मणः ॥ ७.२०.२९ ॥
ਫਿਰ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣ ਵਰ੍ਹਾਉਂਦਾ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦ੍ਰੁਪਦ ਦੀ ਫੌਜ ਵੱਲ ਤੁਰੰਤ ਗਿਆ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਾਰਸ਼ਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਦ੍ਰੁਪਦ ਦੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ।
7.20.30
तं तु सम्प्रेक्ष्य पुत्रस्ते दुर्मुखः शत्रुकर्षणः ।
प्रियं चिकीर्षुर्द्रोणस्य धृष्टद्युम्नमवारयत् ॥ ७.२०.३० ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਦੁਰਮੁਖ ਨੇ, ਜੋ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੀੜਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਦ੍ਰੋਣ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ।
7.20.31
स सम्प्रहारस्तुमुलः सुघोरः समपद्यत ।
पार्षतस्य च शूरस्य दुर्मुखस्य च भारत ॥ ७.२०.३१ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ! ਸੂਰਮੇ ਪਾਰਸ਼ਤ ਅਤੇ ਦੁਰਮੁਖ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ ਤੁਮੁਲ, ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਟਾਕਰਾ ਹੋਇਆ।
7.20.32
पार्षतः शरजालेन क्षिप्रं प्रच्छाद्य दुर्मुखम् ।
भारद्वाजं शरौघेण महता समवारयत् ॥ ७.२०.३२ ॥
ਪਾਰਸ਼ਤ ਨੇ ਝਟਪਟ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਦੁਰਮੁਖ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਝਰਨੇ ਨਾਲ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ (ਦ੍ਰੋਣ) ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।
7.20.33
द्रोणावारितं दृष्ट्वा भृशायस्तस्तवात्मजः ।
नानालिङ्गैः शरव्रातैः पार्षतं सममोहयत् ॥ ७.२०.३३ ॥
ਦ੍ਰੋਣ ਵੱਲੋਂ ਰੋਕੇ ਗਏ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਜਤਨ ਨਾਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਪਾਰਸ਼ਤ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਮਾ ਦਿੱਤਾ।
7.20.34
तयोर्विषक्तयोः सङ्ख्ये पाञ्चाल्यकुरुमुख्ययोः ।
द्रोणो यौधिष्ठिरं सैन्यं बहुधा व्यधमच्छरैः ॥ ७.२०.३४ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਾਂਚਾਲ ਅਤੇ ਕੁਰੂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੋਵੇਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤਾਂ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੰਡਾ ਦਿੱਤਾ।
7.20.35
अनिलेन यथाऽभ्राणि विच्छिन्नानि समन्ततः ।
तथा पार्थस्य सैन्यानि विच्छिन्नानि क्वचित्क्वचित् ॥ ७.२०.३५ ॥
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਬੱਦਲ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਖਿੱਲਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਪਾਰਥ (ਅਰਜੁਨ) ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਥਾਂ ਥਾਂ ਖਿੱਲਰ ਗਈਆਂ।
7.20.36
मुहूर्तमिव तद्युद्धमासीन्मधुरदर्शनम् ।
तत उन्मत्तवद्राजन्निर्मर्यादमवर्तत ॥ ७.२०.३६ ॥
ਉਹ ਯੁੱਧ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਮਨਮੋਹਕ ਲੱਗਾ; ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਪਾਗਲਾਂ ਵਾਂਗ ਮਰਿਆਦਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ।
7.20.37
नैव खं न दिशो भूमिर्बभासे न च भास्करः ।
नैव स्वे न परे राजन्नाज्ञायन्त परस्परम्।
अनुमानेन संज्ञाभिर्युद्धं तत्समवर्तत ॥ ७.२०.३७ ॥
ਅਸਮਾਨ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਧਰਤੀ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਸੂਰਜ ਵੀ ਚਮਕਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਆਪਣੇ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਯੋਧੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਸਨ; ਉਹ ਯੁੱਧ ਅਨੁਮਾਨ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ।
7.20.38
चूडामणिषु निष्केषु भूषणेष्वपि वर्मसु ।
तेषामादित्यवर्णाभा रश्मयः प्रचकाशिरे ॥ ७.२०.३८ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੂੜਾਮਣੀਆਂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਹਾਰਾਂ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਅਤੇ ਕਵਚਾਂ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਚਮਕ ਉੱਠੀਆਂ।
7.20.39
तत्प्रकीर्णपताकानां रथवारणवाजिनाम् ।
बलाकाशबलाभ्रामं ददृशे रूपमाहवे ॥ ७.२०.३९ ॥
ਖਿੰਡੀਆਂ ਝੰਡੀਆਂ ਵਾਲੇ ਰਥਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਉਹ ਰੂਪ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਬਗਲਿਆਂ ਨਾਲ ਧੱਬੇਦਾਰ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਦਿਸਿਆ।
7.20.40
नरानेव नरा जघ्नरुदग्राश्च हया हयान् ।
रथांश्च रथिनो जघ्नुर्वारणा वरवारणान् ॥ ७.२०.४० ॥
ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਉਗਰ ਘੋੜਿਆਂ ਨੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ, ਰਥੀਆਂ ਨੇ ਰਥਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।
7.20.41
समुच्छ्रितपताकानां गजानां परमद्विपैः ।
क्षणेन तुमुलो घोरः सङ्ग्रामः समपद्यत ॥ ७.२०.४१ ॥
ਉੱਚੀਆਂ ਝੰਡੀਆਂ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਰੌਲੇ ਵਾਲਾ ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਪਿਆ।
7.20.42
तेषां संसक्तगात्राणां कर्षतामितरेतरम् ।
दन्तसङ्घातसङ्घर्षात्सधूमोऽग्निरजायत ॥ ७.२०.४२ ॥
ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦੇ, ਸਰੀਰ ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਰਗੜ ਨਾਲ ਧੂੰਏਂ ਸਮੇਤ ਅੱਗ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ।
7.20.43
विप्रकीर्णपताकास्ते विषाणजनिताग्नयः ।
बभूवुः खं समासाद्य सविद्युत इवाम्बुदाः ॥ ७.२०.४३ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਝੰਡੀਆਂ ਖਿੰਡ ਗਈਆਂ; ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਰਗੜ ਨਾਲ ਅੱਗ ਉੱਠੀ। ਅਕਾਸ਼ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ ਹੋ ਗਏ।
7.20.44
विक्षिपद्भिर्नदद्भिश्च निपतद्भिश्च वारणैः ।
सम्बभूव मही कीर्णा मेघैर्द्यौरिव वार्षिकी ॥ ७.२०.४४ ॥
ਸੁੱਟਦੇ, ਚਿੰਘਾੜਦੇ ਅਤੇ ਡਿੱਗਦੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਭਰ ਗਈ; ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਜਿਵੇਂ।
7.20.45
तेषामाहन्यमानानां बाणतोमरऋष्टिभिः ।
वारणानां रवो जज्ञे मेघानामिव सम्पुवे ॥ ७.२०.४५ ॥
ਤੀਰਾਂ, ਤੋਮਰਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਰਸਾਤੀ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗਰਜ ਵਾਂਗ ਉੱਠੀ।
7.20.46
तोमराभिहताः केचिद्बाणैश्च परमद्विपाः ।
वित्रेसुः सर्वनागानां शब्दमेवापरेऽसृजन् ॥ ७.२०.४६ ॥
ਤੋਮਰਾਂ ਅਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀ ਡਰ ਗਏ; ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਲੀ ਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਕੱਢੀ।
7.20.47
विषाणाभिहताश्चापि केचित्तत्र गजा गजैः ।
चक्रुरार्तस्वनं घोरमुत्पातजलदा इव ॥ ७.२०.४७ ॥
ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਹਾਥੀ ਦੂਜੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਕੇ ਭਿਆਨਕ ਕੁਰਲਾਹਟ ਕਰਨ ਲੱਗੇ; ਅਸ਼ੁਭ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ।
7.20.48
प्रतीपाः क्रियमाणाश्च वारणा वरवारणैः ।
उन्मथ्य पुनराजग्मुः प्रेरिताः परमाङ्कुशैः ॥ ७.२०.४८ ॥
ਉੱਤਮ ਹਾਥੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮੋੜੇ ਗਏ ਹਾਥੀ, ਵਧੀਆ ਅੰਕੁਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੁੜ ਕੁਚਲਦੇ ਹੋਏ ਵਾਪਸ ਆਏ।
7.20.49
महामात्रैर्महामात्रास्ताडिताः शरतोमरैः ।
गजेभ्यः पृथिवीं जग्मुर्मुक्तप्रहरणाङ्कुशाः ॥ ७.२०.४९ ॥
ਮਹਾਮਾਤਰਾਂ ਨੇ ਮਹਾਮਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਅਤੇ ਤੋਮਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ; ਉਹ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਛੱਡ ਕੇ ਹਾਥੀਆਂ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
7.20.50
निर्मनुष्याश्च मातङ्गा विनदन्तस्ततस्ततः ।
छिन्नाभ्राणीव सम्पेतुः सम्प्रविश्य परस्परम् ॥ ७.२०.५० ॥
ਮਹਾਵਤਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹਾਥੀ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਚਿੰਘਾੜਦੇ, ਪਾਟੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਵੜ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
7.20.51
हतान्परिवहन्तश्च पतितान्पतितायुधान् ।
दिशो जग्मुर्महानागाः केचिदेकचरा इव ॥ ७.२०.५१ ॥
ਕੁਝ ਮਹਾਗਜ ਮਰੇ ਹੋਇਆਂ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਡਿੱਗੇ ਹੋਇਆਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਇਕੱਲੇ ਫਿਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ।
7.20.52
ताडितास्ताड्यमानाश्च तोमरर्ष्टिपरश्वथैः ।
पेतुरार्तस्वनं कृत्वा तदा विशसने गजाः ॥ ७.२०.५२ ॥
ਉਸ ਕਤਲੇਆਮ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਮਾਰ ਖਾਂਦੇ, ਦੁਖ ਭਰੀ ਚੀਕ ਮਾਰ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
7.20.53
तेषां शैलोपमैः कायैर्निपतद्भिः समन्ततः ।
आहता सहसा भूमिश्चकम्पे च ननाद च ॥ ७.२०.५३ ॥
ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਡਿੱਗਦਿਆਂ ਧਰਤੀ ਅਚਾਨਕ ਟਕਰਾਈ ਗਈ, ਕੰਬੀ ਅਤੇ ਗੂੰਜ ਉੱਠੀ।
7.20.54
सादितैः सगजारोहैः सपताकैः समन्ततः ।
मातङ्गैः शुशुभे भूमिर्विकीर्णैरिव पर्वतैः ॥ ७.२०.५४ ॥
ਹਾਥੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਝੰਡਿਆਂ ਸਮੇਤ ਮਾਰੇ ਜਾ ਕੇ, ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਖਿੱਲਰੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਖਿੱਲਰੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਈ।
7.20.55
गजस्थाश्च महामात्रा निर्भिन्नहृदया रणे ।
रथिभिः पातिता भल्लैर्विकीर्णाङ्कुशतोमराः ॥ ७.२०.५५ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀਆਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਮਹਾਵਤ, ਛਾਤੀਆਂ ਪਾਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਰਥੀਆਂ ਦੇ ਭੱਲਾਂ ਨਾਲ ਡਿੱਗਾਏ ਗਏ; ਅੰਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਤੋਮਰ ਖਿੱਲਰ ਗਏ।
7.20.56
क्रौञ्चवद्विनदन्तोऽन्ये नाराचाभिहता गजाः ।
परान्स्वांश्चापि मृद्गन्तः परिपेतुर्दिशो दश ॥ ७.२०.५६ ॥
ਕ੍ਰੌਂਚ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚੀਕਦੇ ਹੋਏ, ਨਾਰਾਚਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਹੋਰ ਹਾਥੀ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਦੇ ਹੋਏ ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਏ।
7.20.57
गजाश्वरथयोधानां शरीरौघसमावृता ।
बभूव पृथिवी राजन्मांसशोणितकर्दमा ॥ ७.२०.५७ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਦੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਢਕੀ ਧਰਤੀ ਮਾਸ ਅਤੇ ਲਹੂ ਦੇ ਚਿੱਕੜ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈ।
7.20.58
प्रमथ्य च विषाणाग्रैः समुत्क्षिप्ताश्च वारणैः ।
सचक्राश्च विचक्राश्च रथैरेव महारथाः ॥ ७.२०.५८ ॥
ਹਾਥੀਆਂ ਨੇ ਦੰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਨੋਕਾਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲ ਕੇ ਅਤੇ ਉਛਾਲ ਕੇ; ਚੱਕਰਾਂ ਸਹਿਤ ਅਤੇ ਚੱਕਰਾਂ ਬਿਨਾਂ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਰਥੀ ਡਿੱਗੇ।
7.20.59
रथाश्च रथिभिर्हीना निर्मनुष्याश्च वाजिनः ।
हतारोहाश्च मातङ्गा दिशो जग्मुर्भयातुराः ॥ ७.२०.५९ ॥
ਰਥ ਰਥੀਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਘੋੜੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਹਾਥੀ ਸਵਾਰ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ, ਡਰ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਏ।
7.20.60
जघानात्र पिता पुत्रं पुत्रश्च पितरं तथा ।
इत्यासीत्तुमुलं युद्धं न प्राज्ञायत किञ्चन ॥ ७.२०.६० ॥
ਇੱਥੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਤੁਮੁਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਪਛਾਣਿਆ ਨਾ ਗਿਆ।
7.20.61
आगुल्फेभ्योऽवसीदन्ते नरा लोहितकर्दमैः ।
दीप्यमानैः परिक्षिप्ता दावैरिव महाद्रुमाः ॥ ७.२०.६१ ॥
ਲਹੂ ਦੇ ਚਿੱਕੜ ਵਿੱਚ ਗਿੱਟਿਆਂ ਤੱਕ ਧਸ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਬਲਦੀ ਜੰਗਲੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ।
7.20.62
शोणितैः सिच्यमानानि वस्त्राणि कवचानि च ।
छत्राणि च पताकाश्च सर्वं रक्तमदृश्यत ॥ ७.२०.६२ ॥
ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਵਸਤਰ, ਕਵਚ, ਛੱਤਰ ਅਤੇ ਝੰਡੇ — ਸਭ ਕੁਝ ਲਾਲ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ।
7.20.63
हयौघाश्च रथौघाश्च नरौघाश्च निपातिताः ।
संक्षुण्णाः पुनरावृत्य बहुधा रथनेमिभिः ॥ ७.२०.६३ ॥
ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਡਿੱਗ ਪਈਆਂ; ਰਥਾਂ ਦੇ ਪਹੀਆਂ ਨੇ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਆ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ।
7.20.64
सगजौघमहावेगः परासुनरशैवलः ।
रथौघतुमुलावर्तः प्रबभौ सैन्यसागरः ॥ ७.२०.६४ ॥
ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਸਮੇਤ ਮਹਾਂ ਵੇਗ ਵਾਲਾ, ਮਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਰੂਪੀ ਸ਼ੈਵਾਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਰਥਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਦੇ ਰੌਲੇ-ਰੱਪੇ ਵਾਲੇ ਵਲਟੇ ਵਾਲਾ ਸੈਨਾ-ਸਮੁੰਦਰ ਚਮਕ ਉੱਠਿਆ।
7.20.65
तं वाहनमहानौभिर्योधा जयधनैषिणः ।
अवगाह्याथ मज्जन्तो नैव मोहं प्रचक्रिरे ॥ ७.२०.६५ ॥
ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਧਨ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ ਯੋਧੇ ਉਸ ਸੈਨਾ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਵਾਹਨਾਂ ਰੂਪੀ ਬੇੜਿਆਂ ਨਾਲ ਉਤਰ ਪਏ; ਡੁੱਬਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਹ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪਏ।
7.20.66
शरवर्षाभिवृष्टेषु योधेष्वञ्चितलक्ष्मसु ।
न तेष्वचित्ततां लेभे कश्चिदाहतलक्षणः ॥ ७.२०.६६ ॥
ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਢਕੇ, ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਦੇ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਅਚਿੱਤਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਹੋਈ।
7.20.67
वर्तमाने तथा युद्धे घोररूपे भयङ्करे ।
मोहयित्वा परान्द्रोणो युधिष्ठिरमुपाद्रवत् ॥ ७.२०.६७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੋਰ ਰੂਪ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਕੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਵੱਲ ਧਾਵਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ।