महाभारत · अध्याय 7.20
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.20.1
परिणाम्य निशां तां तु भारद्वाजो महारथः ।
उक्त्वा सुबहु राजेन्द्र वचनं वै सुयोधनम् ॥ ७.२०.१ ॥
हे राजेंद्रा, ती रात्र घालवून महारथी भारद्वाज (द्रोण) सुयोधनाला पुष्कळ बोलले.
7.20.2
विधाय गोप्तॄन्पार्थस्य संशप्तकगणैः सह ।
निष्क्रान्ते च तदा पार्थे संशप्तकवधं प्रति ॥ ७.२०.२ ॥
पार्थाच्या (अर्जुनाच्या) रक्षकांना संशप्तक गटांसह नेमून, तेव्हा पार्थ संशप्तकांच्या वधासाठी बाहेर पडला.
7.20.3
व्यूढानीकस्ततो द्रोणः पाण्डवानां महाचमूम् ।
अभ्ययाद्भरतश्रेष्ठ धर्मराजजिघृक्षया ॥ ७.२०.३ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, तेव्हा व्यूहबद्ध सैन्यासह द्रोण धर्मराजाला पकडण्याच्या इच्छेने पांडवांच्या महासैन्यावर चालून गेला.
7.20.4
व्यूढां दृष्ट्वा सुपर्णेन भारद्वाजस्य तां चमूम् ।
व्यूहेन मण्डलार्धेन प्रत्यव्यूहद्युधिष्ठिरः ॥ ७.२०.४ ॥
भारद्वाजाची (द्रोणाची) ती सेना गरुडव्यूहात रचलेली पाहून युधिष्ठिराने अर्धमंडल व्यूहाने प्रतिव्यूह रचला.
7.20.5
मुखं त्वासीत्सुपर्णस्य भारद्वाजो महारथः ।
शिरो दुर्योधनो राजा सोदर्यैः सानुगैर्वृतः ॥ ७.२०.५ ॥
गरुडाचे मुख महारथी भारद्वाज (द्रोण) होते; मस्तक म्हणजे भावंडे व अनुचरांनी वेढलेला राजा दुर्योधन होता.
7.20.6
चक्षुषी कृतवर्माऽऽसीद्गौतमश्चास्यतां वरः ॥ ७.२०.६ ॥
त्याचे दोन डोळे कृतवर्मा होते, आणि त्यातील श्रेष्ठ गौतम (कृप) होते.
7.20.7
भूतशर्मा क्षेमशर्मा करकाक्षश्च वीर्यवान् ।
कलिङ्गाः सिंहलाः प्राच्याः शूरा भीरा दशेरकाः ॥ ७.२०.७ ॥
भूतशर्मा, क्षेमशर्मा आणि वीर्यवान करकाक्ष, कलिंग, सिंहल, पूर्वेकडील शूर, भीर आणि दशेरक.
7.20.8
शका यवनकाम्भोजास्तथा हंसपथाश्च ये ।
ग्रीवायां शूरसेनाश्च दरन्दा मद्रकेकयाः।
गजाश्वरथपत्त्योघास्तस्थुः परमदंशिताः ॥ ७.२०.८ ॥
शक, यवन, कांबोज आणि हंसपथ जे होते; मानेच्या ठिकाणी शूरसेन आणि दरन्द, मद्र आणि केकय; हत्ती, घोडे, रथ आणि पायदळाचे समूह पूर्ण चिलखतीसह उभे होते.
7.20.9
भूरिश्रवास्तथा शल्यः सोमदत्तश्च बाह्लिकः ।
अक्षौहिण्या वृता वीरा दक्षिणं पार्श्वमास्थिताः ॥ ७.२०.९ ॥
भूरिश्रवा, शल्य, सोमदत्त आणि बाह्लीक — अक्षौहिणी सेनेने वेढलेले वीर उजव्या बाजूला उभे होते.
7.20.10
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ काम्भोजश्च सुदक्षिणः ।
वामं पार्श्वं समाश्रित्य द्रोणपुत्राग्रतः स्थिताः ॥ ७.२०.१० ॥
अवन्तीचे दोन राजपुत्र विन्द आणि अनुविन्द, कांबोज सुदक्षिण — डाव्या बाजूचा आश्रय घेऊन द्रोणपुत्राच्या पुढे उभे राहिले.
7.20.11
पृष्ठे कलिङ्गाः साम्बष्ठा मागधाः पौण्ड्रमद्रकाः ।
गान्धाराः शकुनाः प्राच्याः पार्वतीया वसातयः ॥ ७.२०.११ ॥
मागे कलिंग, साम्बष्ठ, मागध, पौण्ड्र आणि मद्रक; गांधार, शकुन, पूर्वेकडील लोक, पर्वतीय जन आणि वसाती.
7.20.12
पुच्छे वैकर्तनः कर्णः सपुत्रज्ञातिबान्धवः ।
महत्या सेनया तस्थौ नानाजनपदोत्थया ॥ ७.२०.१२ ॥
शेपटीच्या ठिकाणी वैकर्तन कर्ण, आपले पुत्र, ज्ञाती-बांधवांसह, अनेक जनपदांतून उभ्या राहिलेल्या महासेनेसह उभा होता.
7.20.13
जयद्रथो भीमरथः सम्पातिर्ऋषभो जयः ।
भूमिञ्जयो वृषक्राथो नैषधश्च महाबलः ॥ ७.२०.१३ ॥
जयद्रथ, भीमरथ, सम्पाती, ऋषभ, जय, भूमिञ्जय, वृषक्राथ आणि महाबल नैषध.
7.20.14
वृता बलेन महता ब्रह्मलोकपरिष्कृताः ।
व्यूहस्योरसि ते राजन्स्थिता युद्धविशारदाः ॥ ७.२०.१४ ॥
महान सैन्याने वेढलेले, ब्रह्मलोकासारखे सजवलेले, हे राजा, युद्धकुशल वीर व्यूहाच्या वक्षस्थानी उभे होते.
7.20.15
द्रोणेन विहितो व्यूहः पदात्यश्वरथद्विपैः ।
वातोद्धूतार्णवाकारः प्रनृत्त इव लक्ष्यते ॥ ७.२०.१५ ॥
द्रोणाने रचलेला व्यूह, पायदळ, घोडदळ, रथ आणि हत्ती यांसह, वाऱ्याने खवळलेल्या समुद्रासारखा, जणू नाचत असल्याचा भास होत होता.
7.20.16
तस्य पक्षप्रपक्षेभ्यो निष्पतन्ति युयुत्सवः ।
सविद्युत्स्तनिता मेघाः सर्वदिग्भ्यः इवोष्णगे ॥ ७.२०.१६ ॥
त्याच्या पक्षांतून आणि उपपक्षांतून युद्धेच्छु वीर बाहेर पडत होते, ग्रीष्मात सर्व दिशांतून वीज व गर्जनेसह मेघ उठावेत तसे.
7.20.17
तस्य प्राग्ज्योतिषो मध्ये विधिवत्कल्पितं गजम् ।
आस्थितः शुशुभे राजन्नंशुमानुदये यथा ॥ ७.२०.१७ ॥
त्याच्या मध्यभागी, विधिवत सजवलेल्या हत्तीवर आरूढ झालेला प्राग्ज्योतिषाचा राजा, हे राजा, उदयाच्या सूर्यासारखा शोभला.
7.20.18
माल्यदामवता राजञ्श्वेतच्छत्रेण धार्यता ।
कृत्तिकायोगयुक्तेन पौर्णमास्यामिवेन्दुना ॥ ७.२०.१८ ॥
हे राजा, पुष्पमाला घातलेला, पांढरे छत्र धरलेला, पौर्णिमेच्या रात्री कृत्तिका नक्षत्र योगाने युक्त चंद्रासारखा.
7.20.19
नीलाञ्जनचयप्रख्यो मदान्धो द्विरदो बभौ ।
अतिवृष्टो महामेघैर्यथा स्यात्पर्वतो महान् ॥ ७.२०.१९ ॥
नीळ्या अंजनाच्या राशीसारखा, मदाने अंध झालेला तो हत्ती, महामेघांनी अति भिजलेल्या एखाद्या महान पर्वतासारखा शोभला.
7.20.20
नानानृपतिभिर्वीरै र्विविधायुधभूषणैः ।
समन्वितः पार्वतीयैः शक्रो देवगणैरिव ॥ ७.२०.२० ॥
अनेक राजे, विविध शस्त्र-अलंकारांनी सजलेले वीर आणि पर्वतीय राजे यांच्यासह तो देवगणांनी वेढलेल्या इंद्रासारखा होता.
7.20.21
ततो युधिष्ठिरः प्रेक्ष्य व्यूहं तमतिमानुषम् ।
अजय्यमरिभिः सङ्ख्ये पार्षतं वाक्यमब्रवीत् ॥ ७.२०.२१ ॥
मग युधिष्ठिराने युद्धात शत्रूंना अजिंक्य असलेली ती अतिमानुष व्यूहरचना पाहून पार्षताला हे शब्द म्हटले.
7.20.22
ब्राह्मणस्य वशं नाहमियामद्य यथा प्रभो ।
पारावतसवर्णाश्व तथा नीतिर्विधीयताम् ॥ ७.२०.२२ ॥
हे प्रभो, मी आज ब्राह्मणाच्या (द्रोणाच्या) वशात जाऊ नये अशी, कबुतराच्या रंगाच्या घोड्यांसह, ती नीती आखली जावी.
7.20.23
द्रोणस्य यतमानस्य वशं नैष्यसि सुव्रत ।
अहमावारयिष्यामि द्रोणमद्य सहानुगम् ॥ ७.२०.२३ ॥
हे सुव्रता, प्रयत्न करणाऱ्या द्रोणाच्या वशात तू जाणार नाहीस; मी आज अनुचरांसह द्रोणाला अडवीन.
7.20.24
मयि जीवति कौरव्य नोद्वेगं कर्तुमर्हसि ।
न हि शक्तो रणे द्रोणो विजेतुं मां कथञ्चन ॥ ७.२०.२४ ॥
हे कौरव्या, मी जिवंत असताना तू काळजी करू नकोस; युद्धात द्रोण कोणत्याही प्रकारे मला जिंकण्यास समर्थ नाही.
7.20.25
एवमुक्त्वा किरन्बाणान्द्रुपदस्य सुतो बली ।
पारावतसवर्णाश्वः स्वयं द्रोणमुपाद्रवत् ॥ ७.२०.२५ ॥
असे बोलून बाणांचा वर्षाव करीत द्रुपदाचा बलवान पुत्र, कबुतराच्या रंगाच्या घोड्यांसह स्वतः द्रोणाकडे धावला.
7.20.26
अनिष्टदर्शनं दृष्ट्वा धृष्टद्युम्नमवस्थितम् ।
क्षणेनैवाभवद्द्रोणो नातिहृष्टमना इव ॥ ७.२०.२६ ॥
समोर उभ्या असलेल्या धृष्टद्युम्नाला पाहून, अनिष्ट दृश्य पाहताच, क्षणार्धात द्रोणाचे मन फारसे प्रसन्न राहिले नाही.
7.20.27
स हि जातो महाराज द्रोणस्य निधनं प्रति ॥ ७.२०.२७ ॥
हे महाराज, तो तर द्रोणाच्या मृत्यूसाठीच जन्मला होता.
7.20.28
मर्त्यधर्मतया तस्माद्भारद्वाजो व्यमुह्यत ।
नाशकत्तत्र तत्किञ्चिदनीकं प्रतिवीक्षितुम् ॥ ७.२०.२८ ॥
मानवी स्वभावामुळे भारद्वाजपुत्र द्रोण मोहित झाला; म्हणून तेथे सैन्यातील काहीही त्याला पाहता आले नाही.
7.20.29
ततः किरन्निषूंस्तीक्ष्णान्द्रुपदस्य वरूथिनीम् ।
भराद्वाजो ययौ तूर्णं पार्षतं वर्जयन्युधि।
द्रुपदस्य महत्सैन्यं दारयामास ब्राह्मणः ॥ ७.२०.२९ ॥
तेव्हा तीक्ष्ण बाण सोडीत भारद्वाजपुत्र द्रुपदाच्या सैन्याकडे त्वरेने गेला; युद्धात पार्षताला टाळून त्या ब्राह्मणाने द्रुपदाचे मोठे सैन्य विदीर्ण केले.
7.20.30
तं तु सम्प्रेक्ष्य पुत्रस्ते दुर्मुखः शत्रुकर्षणः ।
प्रियं चिकीर्षुर्द्रोणस्य धृष्टद्युम्नमवारयत् ॥ ७.२०.३० ॥
त्याला पाहून तुमचा पुत्र दुर्मुख, शत्रूंना पीडा देणारा, द्रोणाचे प्रिय करण्याच्या इच्छेने धृष्टद्युम्नाला अडवता झाला.
7.20.31
स सम्प्रहारस्तुमुलः सुघोरः समपद्यत ।
पार्षतस्य च शूरस्य दुर्मुखस्य च भारत ॥ ७.२०.३१ ॥
हे भारता! शूर पार्षत आणि दुर्मुख यांच्यात ते तुमुल, अत्यंत भयानक युद्ध घडले.
7.20.32
पार्षतः शरजालेन क्षिप्रं प्रच्छाद्य दुर्मुखम् ।
भारद्वाजं शरौघेण महता समवारयत् ॥ ७.२०.३२ ॥
पार्षताने तत्काळ बाणांच्या जाळ्याने दुर्मुखाला झाकून टाकले आणि मोठ्या बाणप्रवाहाने भारद्वाजाला (द्रोणाला) अडवले.
7.20.33
द्रोणावारितं दृष्ट्वा भृशायस्तस्तवात्मजः ।
नानालिङ्गैः शरव्रातैः पार्षतं सममोहयत् ॥ ७.२०.३३ ॥
द्रोणाने अडवलेले पाहून तुमच्या पुत्राने अत्यंत प्रयत्नाने विविध चिन्हांच्या बाणसमूहांनी पार्षताला पूर्णपणे गोंधळात टाकले.
7.20.34
तयोर्विषक्तयोः सङ्ख्ये पाञ्चाल्यकुरुमुख्ययोः ।
द्रोणो यौधिष्ठिरं सैन्यं बहुधा व्यधमच्छरैः ॥ ७.२०.३४ ॥
युद्धात ते दोघे पांचाल व कुरूंचे प्रमुख एकमेकांत गुंतले असताना, द्रोणाने बाणांनी युधिष्ठिराच्या सैन्याला अनेक प्रकारे विखुरले.
7.20.35
अनिलेन यथाऽभ्राणि विच्छिन्नानि समन्ततः ।
तथा पार्थस्य सैन्यानि विच्छिन्नानि क्वचित्क्वचित् ॥ ७.२०.३५ ॥
वाऱ्याने ढग जसे सर्व बाजूंनी विखुरले जातात, तसे पार्थाचे (अर्जुनाचे) सैन्य ठिकठिकाणी विखुरले गेले.
7.20.36
मुहूर्तमिव तद्युद्धमासीन्मधुरदर्शनम् ।
तत उन्मत्तवद्राजन्निर्मर्यादमवर्तत ॥ ७.२०.३६ ॥
ते युद्ध क्षणभर मनोहर दिसले; मग, हे राजन्, ते वेड्यांसारखे मर्यादाहीन झाले.
7.20.37
नैव खं न दिशो भूमिर्बभासे न च भास्करः ।
नैव स्वे न परे राजन्नाज्ञायन्त परस्परम्।
अनुमानेन संज्ञाभिर्युद्धं तत्समवर्तत ॥ ७.२०.३७ ॥
आकाश, दिशा, पृथ्वी काहीच दिसत नव्हते; सूर्यही प्रकाशत नव्हता. हे राजा, स्वकीय आणि शत्रू एकमेकांना ओळखू शकत नव्हते; ते युद्ध अनुमान आणि खुणांनी चालू राहिले.
7.20.38
चूडामणिषु निष्केषु भूषणेष्वपि वर्मसु ।
तेषामादित्यवर्णाभा रश्मयः प्रचकाशिरे ॥ ७.२०.३८ ॥
त्यांच्या चूडामणी, सोन्याच्या माळा, अलंकार आणि चिलखतांमधून सूर्यासारख्या वर्णाच्या किरणांनी तेज फाकले.
7.20.39
तत्प्रकीर्णपताकानां रथवारणवाजिनाम् ।
बलाकाशबलाभ्रामं ददृशे रूपमाहवे ॥ ७.२०.३९ ॥
विखुरलेल्या पताकांचे रथ, हत्ती आणि घोडे यांचे ते रूप युद्धात बगळ्यांनी ठिपकलेल्या ढगासारखे दिसले.
7.20.40
नरानेव नरा जघ्नरुदग्राश्च हया हयान् ।
रथांश्च रथिनो जघ्नुर्वारणा वरवारणान् ॥ ७.२०.४० ॥
माणसांनी माणसांना मारले, उग्र घोड्यांनी घोड्यांना, रथींनी रथांना आणि हत्तींनी श्रेष्ठ हत्तींना मारले.
7.20.41
समुच्छ्रितपताकानां गजानां परमद्विपैः ।
क्षणेन तुमुलो घोरः सङ्ग्रामः समपद्यत ॥ ७.२०.४१ ॥
उंच पताका असलेल्या हत्तींमध्ये श्रेष्ठ हत्तींमुळे क्षणार्धात भयंकर आणि गोंधळाचे युद्ध पेटले.
7.20.42
तेषां संसक्तगात्राणां कर्षतामितरेतरम् ।
दन्तसङ्घातसङ्घर्षात्सधूमोऽग्निरजायत ॥ ७.२०.४२ ॥
एकमेकांना ओढणाऱ्या, शरीरे अडकलेल्या त्या हत्तींच्या सुळ्यांच्या घर्षणातून धुरासह अग्नी उत्पन्न झाला.
7.20.43
विप्रकीर्णपताकास्ते विषाणजनिताग्नयः ।
बभूवुः खं समासाद्य सविद्युत इवाम्बुदाः ॥ ७.२०.४३ ॥
त्यांच्या पताका विखुरल्या; दातांच्या घर्षणाने अग्नी उत्पन्न झाला. आकाशात पोहोचून ते विजेसह ढगांसारखे दिसू लागले.
7.20.44
विक्षिपद्भिर्नदद्भिश्च निपतद्भिश्च वारणैः ।
सम्बभूव मही कीर्णा मेघैर्द्यौरिव वार्षिकी ॥ ७.२०.४४ ॥
उधळणाऱ्या, गर्जणाऱ्या आणि पडणाऱ्या हत्तींनी पृथ्वी भरून गेली; पावसाळ्यात आकाश मेघांनी भरावे तसे.
7.20.45
तेषामाहन्यमानानां बाणतोमरऋष्टिभिः ।
वारणानां रवो जज्ञे मेघानामिव सम्पुवे ॥ ७.२०.४५ ॥
बाण, तोमर आणि ऋष्टींनी प्रहार झालेल्या त्या हत्तींचा आवाज पावसाळ्यातील मेघगर्जनेसारखा उठला.
7.20.46
तोमराभिहताः केचिद्बाणैश्च परमद्विपाः ।
वित्रेसुः सर्वनागानां शब्दमेवापरेऽसृजन् ॥ ७.२०.४६ ॥
तोमर आणि बाणांनी घायाळ झालेले काही मोठे हत्ती भयभीत झाले; इतरांनी हत्तींचाच आवाज काढला.
7.20.47
विषाणाभिहताश्चापि केचित्तत्र गजा गजैः ।
चक्रुरार्तस्वनं घोरमुत्पातजलदा इव ॥ ७.२०.४७ ॥
तेथे काही हत्ती इतर हत्तींच्या दातांनी जखमी होऊन भयंकर आक्रोश करू लागले; अशुभ सूचक मेघांसारखे.
7.20.48
प्रतीपाः क्रियमाणाश्च वारणा वरवारणैः ।
उन्मथ्य पुनराजग्मुः प्रेरिताः परमाङ्कुशैः ॥ ७.२०.४८ ॥
श्रेष्ठ हत्तींनी परतवलेले हत्ती, उत्तम अंकुशांनी प्रेरित होऊन, पुन्हा चिरडत परत आले.
7.20.49
महामात्रैर्महामात्रास्ताडिताः शरतोमरैः ।
गजेभ्यः पृथिवीं जग्मुर्मुक्तप्रहरणाङ्कुशाः ॥ ७.२०.४९ ॥
महामात्रांनी महामात्रांना बाण व तोमरांनी मारले; ते शस्त्रे व अंकुश सोडून हत्तींवरून जमिनीवर कोसळले.
7.20.50
निर्मनुष्याश्च मातङ्गा विनदन्तस्ततस्ततः ।
छिन्नाभ्राणीव सम्पेतुः सम्प्रविश्य परस्परम् ॥ ७.२०.५० ॥
माहूत नसलेले हत्ती इकडे-तिकडे चीत्कारत, तुटलेल्या ढगांसारखे एकमेकांत घुसून कोसळले.
7.20.51
हतान्परिवहन्तश्च पतितान्पतितायुधान् ।
दिशो जग्मुर्महानागाः केचिदेकचरा इव ॥ ७.२०.५१ ॥
काही महागज मेलेल्यांना आणि शस्त्रे गळालेल्या पडलेल्यांना वाहून नेत, एकटे फिरणाऱ्यांसारखे दिशांकडे धावले.
7.20.52
ताडितास्ताड्यमानाश्च तोमरर्ष्टिपरश्वथैः ।
पेतुरार्तस्वनं कृत्वा तदा विशसने गजाः ॥ ७.२०.५२ ॥
त्या संहारात हत्ती प्रहार होऊन, प्रहार होत असताना आर्त चीत्कार करीत कोसळले.
7.20.53
तेषां शैलोपमैः कायैर्निपतद्भिः समन्ततः ।
आहता सहसा भूमिश्चकम्पे च ननाद च ॥ ७.२०.५३ ॥
पर्वतांसारखी त्यांची शरीरे चहूबाजूंनी कोसळताच पृथ्वी अचानक आदळून कंपित होऊन निनादली.
7.20.54
सादितैः सगजारोहैः सपताकैः समन्ततः ।
मातङ्गैः शुशुभे भूमिर्विकीर्णैरिव पर्वतैः ॥ ७.२०.५४ ॥
हत्ती, त्यांचे स्वार व ध्वजांसह मारले जाऊन, चहूबाजूंनी विखुरलेल्या हत्तींनी पृथ्वी विखुरलेल्या पर्वतांनी जशी शोभली.
7.20.55
गजस्थाश्च महामात्रा निर्भिन्नहृदया रणे ।
रथिभिः पातिता भल्लैर्विकीर्णाङ्कुशतोमराः ॥ ७.२०.५५ ॥
युद्धात हत्तींवर बसलेले महावत, छाती फुटलेले, रथिकांच्या भल्लांनी पाडले गेले; अंकुश आणि तोमर विखुरले गेले.
7.20.56
क्रौञ्चवद्विनदन्तोऽन्ये नाराचाभिहता गजाः ।
परान्स्वांश्चापि मृद्गन्तः परिपेतुर्दिशो दश ॥ ७.२०.५६ ॥
क्रौंच पक्ष्यांप्रमाणे ओरडत, नाराचांनी घायाळ झालेले इतर हत्ती शत्रूंना आणि आपल्या माणसांना तुडवत दहा दिशांकडे धावले.
7.20.57
गजाश्वरथयोधानां शरीरौघसमावृता ।
बभूव पृथिवी राजन्मांसशोणितकर्दमा ॥ ७.२०.५७ ॥
हे राजा, हत्ती, घोडे आणि रथांच्या योद्ध्यांच्या देहांच्या ढिगांनी झाकलेली पृथ्वी मांस आणि रक्ताच्या चिखलात बदलली.
7.20.58
प्रमथ्य च विषाणाग्रैः समुत्क्षिप्ताश्च वारणैः ।
सचक्राश्च विचक्राश्च रथैरेव महारथाः ॥ ७.२०.५८ ॥
हत्तींनी दातांच्या टोकांनी तुडवून आणि उडवून; चाकांसह व चाकाविना रथांसह महारथी पडले.
7.20.59
रथाश्च रथिभिर्हीना निर्मनुष्याश्च वाजिनः ।
हतारोहाश्च मातङ्गा दिशो जग्मुर्भयातुराः ॥ ७.२०.५९ ॥
रथ रथिकांविना, घोडे माणसांविना, हत्ती स्वार मारले गेलेले, भीतीने व्याकूळ होऊन दिशांकडे धावले.
7.20.60
जघानात्र पिता पुत्रं पुत्रश्च पितरं तथा ।
इत्यासीत्तुमुलं युद्धं न प्राज्ञायत किञ्चन ॥ ७.२०.६० ॥
येथे पित्याने पुत्राला आणि पुत्राने पित्याला मारले; अशा त्या तुमुल युद्धात काहीच ओळखता येईना.
7.20.61
आगुल्फेभ्योऽवसीदन्ते नरा लोहितकर्दमैः ।
दीप्यमानैः परिक्षिप्ता दावैरिव महाद्रुमाः ॥ ७.२०.६१ ॥
रक्ताच्या चिखलात घोट्यांपर्यंत रुतून माणसे कोसळत होती, जसे प्रज्वलित वणव्याने वेढलेले महावृक्ष.
7.20.62
शोणितैः सिच्यमानानि वस्त्राणि कवचानि च ।
छत्राणि च पताकाश्च सर्वं रक्तमदृश्यत ॥ ७.२०.६२ ॥
रक्ताने भिजलेली वस्त्रे, कवचे, छत्रे आणि ध्वज — सर्व काही लाल दिसत होते.
7.20.63
हयौघाश्च रथौघाश्च नरौघाश्च निपातिताः ।
संक्षुण्णाः पुनरावृत्य बहुधा रथनेमिभिः ॥ ७.२०.६३ ॥
घोड्यांचे, रथांचे आणि माणसांचे समूह पाडले गेले; रथांच्या चाकांनी पुन्हा पुन्हा फिरून त्यांना अनेक वेळा चिरडले.
7.20.64
सगजौघमहावेगः परासुनरशैवलः ।
रथौघतुमुलावर्तः प्रबभौ सैन्यसागरः ॥ ७.२०.६४ ॥
हत्तींच्या समूहांसह महावेगवान, मृत माणसांच्या शेवाळाने भरलेला, रथसमूहांच्या कोलाहली भोवऱ्यांचा सैन्यसागर झळकला.
7.20.65
तं वाहनमहानौभिर्योधा जयधनैषिणः ।
अवगाह्याथ मज्जन्तो नैव मोहं प्रचक्रिरे ॥ ७.२०.६५ ॥
विजय व धनाची इच्छा करणारे योद्धे त्या सैन्यसागरात आपल्या प्रचंड वाहनरूपी नौकांसह उतरले; बुडतानाही त्यांना मोह झाला नाही.
7.20.66
शरवर्षाभिवृष्टेषु योधेष्वञ्चितलक्ष्मसु ।
न तेष्वचित्ततां लेभे कश्चिदाहतलक्षणः ॥ ७.२०.६६ ॥
बाणांच्या वर्षावात झाकलेल्या, खुणांनी उजळलेल्या योद्ध्यांमध्ये जखमी झालेल्या कोणालाही त्यांच्याबद्दल अचित्तता (भान नसणे) प्राप्त झाली नाही.
7.20.67
वर्तमाने तथा युद्धे घोररूपे भयङ्करे ।
मोहयित्वा परान्द्रोणो युधिष्ठिरमुपाद्रवत् ॥ ७.२०.६७ ॥
अशा प्रकारे घोर रूप आणि भयंकर युद्ध चालू असताना, द्रोणाने शत्रूंना मोहित करून युधिष्ठिराच्या दिशेने धाव घेतली.