મહાભારત · અધ્યાય 7.202
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.202.1
तत्प्रभग्नं बलं दृष्ट्वा कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः ।
न्यवारयदमेयात्मा द्रोणपुत्रजयेप्सया ॥ ७.२०२.१ ॥
તે સેનાને છિન્નભિન્ન થતી જોઈને કુંતીપુત્ર ધનંજયે, જેનો આત્મા અમાપ છે, દ્રોણપુત્રને જીતવાની ઇચ્છાથી તેને રોકી દીધી.
7.202.2
ततस्ते सैनिका राजन्सर्वे तत्रावतस्थिरे ।
संस्थाप्यमाना यत्नेन गोविन्देनार्जुनेन च ॥ ७.२०२.२ ॥
ત્યારે, હે રાજન, તે સર્વ સૈનિકો ત્યાં જ થંભી ગયા; ગોવિંદ અને અર્જુને પ્રયત્નપૂર્વક તેમને સ્થિર કર્યા.
7.202.3
एक एव च बीभत्सुः सोमकावयवैः सह ।
मात्स्यैरन्यैश्च संधाय कौरवान्सन्न्यवर्तत ॥ ७.२०२.३ ॥
એકલા જ બીભત્સુ (અર્જુન) સોમકના વીરો, મત્સ્યો અને અન્યો સાથે મળીને કૌરવોને પાછા ફેરવ્યા.
7.202.4
ततो द्रुतमतिक्रम्य सिंहलाङ्गूलकेतनम् ।
सव्यसाची महेष्वासमश्वत्थामानमब्रवीत् ॥ ७.२०२.४ ॥
પછી ઝડપથી આગળ વધીને, સિંહની પૂંછડીના ધ્વજવાળા મહાધનુર્ધર અશ્વત્થામાને સવ્યસાચી (અર્જુન) બોલ્યો.
7.202.5
य शक्तिर्यच्च विज्ञानं यद्वीर्यं यच्च पौरुषम् ।
धार्तराष्ट्रेषु या प्रीतिर्देषोऽस्मासु च यच्च ते ॥ ७.२०२.५ ॥
તારી જે શક્તિ, જે વિજ્ઞાન, જે વીર્ય અને જે પૌરુષ; ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો પ્રત્યેની જે પ્રીતિ, અમારા પ્રત્યેનો જે દ્વેષ, અને જે તારું છે—
7.202.6
यच्च भूयोऽस्ति तेजस्ते तत्सर्वं मयि दर्शय ।
स एव द्रोणहन्ता ते दर्पं छेत्स्यति पार्षतः ॥ ७.२०२.६ ॥
અને તારી પાસે જે વધુ તેજ છે તે બધું મારા પર બતાવ. દ્રોણનો વધ કરનાર પાર્ષત જ તારો ગર્વ છેદશે.
7.202.7
कालानलसमप्रख्यं द्विषामन्तकोपमम् ।
समासादय पाञ्चाल्यं मां चापि सहकेशवम्।
दर्पं नाशयितास्म्यद्य तवोद्वृत्तस्य संयुगे ॥ ७.२०२.७ ॥
કાલાગ્નિ સમાન પ્રખર, શત્રુઓ માટે યમ સમાન પાંચાલ્યને સામનો કર; કેશવ સહિત મને પણ. આજે યુદ્ધમાં તારો ઉદ્ધત અહંકાર હું નષ્ટ કરીશ.
7.202.8
आचार्यपुत्रो मानार्हो बलवांश्चापि सञ्जय ।
प्रीतिर्धनञ्जये चास्य प्रियश्चापि महात्मनः ॥ ७.२०२.८ ॥
હે સંજય, આચાર્યનો પુત્ર (અશ્વત્થામા) માન્ય અને બળવાન છે; તેને ધનંજય પ્રત્યે પ્રેમ છે; એ મહાત્માનો પણ તે પ્રિય છે.
7.202.9
न भूतपूर्वं बीभत्सोर्वाक्यं परुषमीदृशम् ।
अथ कस्मात्स कौन्तेयः सखायं रूक्षमुक्तवान् ॥ ७.२०२.९ ॥
બીભત્સુ (અર્જુન) એ પહેલાં ક્યારેય આવા કઠોર વચનો કહ્યા નહોતા. તો પછી એ કુંતીપુત્રે પોતાના મિત્રને આટલા રૂક્ષ શબ્દોથી કેમ કહ્યું?
7.202.10
युवराजे हते चैव वृद्वक्षत्रे च पौरवे ।
इष्वस्त्रविधिसम्पन्ने मालवे च सुदर्शने ॥ ७.२०२.१० ॥
યુવરાજ હણાયા પછી, વૃદ્ધક્ષત્ર અને પૌરવ હણાયા પછી, ઇષ્વસ્ત્ર વિદ્યામાં નિપુણ માલવ અને સુદર્શન હણાયા પછી.
7.202.11
धृष्टद्युम्ने सात्यकौ च भीमे चापि पारजिते ।
युधिष्ठिरस्य तैर्वाक्यैर्मर्मण्यपि च घट्टिते। ॥ ७.२०२.११ ॥
ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, સાત્યકિ, ભીમ અને અજેય યુધિષ્ઠિર — એ વચનોથી તેમના મર્મસ્થાનમાં પણ ઘા થયો.
7.202.12
अन्तर्भेदे च सञ्जाते दुःखं संस्मृत्य च प्रभो ।
अभूतपूर्वो बीभत्सोर्दुःखान्मन्युरजायत ॥ ७.२०२.१२ ॥
હે પ્રભુ, આંતરિક ભેદ ઊભો થતાં અને દુઃખ યાદ કરીને, બીભત્સુમાં દુઃખમાંથી પહેલાં ક્યારેય ન થયેલો ક્રોધ જાગ્યો.
7.202.13
तस्मादनर्हमश्लीलमप्रियं द्रोणिमुक्तवान् ।
मान्यमाचार्यतनयं रूक्षं कापुरुषं यथा ॥ ७.२०२.१३ ॥
તેથી તેણે દ્રોણપુત્રને અયોગ્ય, અશ્લીલ અને અપ્રિય વાતો કહી; આચાર્યપુત્ર અને માનનીય એવા તેને કાયરની જેમ કઠોરતાથી બોલ્યો.
7.202.14
एवमुक्तः श्वसन्क्रोधान्महेष्वासतमो नृप ।
पार्थेन परुषं वाक्यं सर्वमर्मभिदा गिरा ॥ ७.२०२.१४ ॥
હે રાજન! પાર્થના આવા કઠોર વચનો સાંભળી, મહાધનુર્ધરોમાં શ્રેષ્ઠ તે ક્રોધથી નિસાસા નાખવા લાગ્યો; તેની વાણી સર્વ મર્મોને વીંધનારી હતી.
7.202.15
द्रौणिश्चुकोप पार्थाय कृष्णाय च विशेषतः ।
स तु यत्तो रथे स्थित्वा वार्युपस्पृश्य वीर्यवान् ॥ ७.२०२.१५ ॥
દ્રોણપુત્ર પાર્થ પર અને વિશેષ કરીને કૃષ્ણ પર ક્રોધે ભરાયો; પછી તે વીર રથ પર ઊભો રહીને, જળથી આચમન કરીને તૈયાર થયો.
7.202.16
देवैरपि सुदुर्धर्षमस्त्रमाग्नेयमाददे ।
दृश्यादृश्यानरिगणानुद्दिश्याचार्यनन्दनः ॥ ७.२०२.१६ ॥
દેવોને પણ દુર્ધર્ષ એવું આગ્નેય અસ્ત્ર આચાર્યપુત્રે ગ્રહણ કર્યું; દૃશ્ય અને અદૃશ્ય શત્રુસમૂહોને લક્ષ્ય બનાવીને.
7.202.17
सोऽभिमन्त्र्य शरं दीप्तं विधूममिव पावकम् ।
सर्वतः क्रोधमाविश्य चिक्षेप परवीरहा ॥ ७.२०२.१७ ॥
મંત્રથી અભિમંત્રિત કરેલું પ્રજ્વલિત બાણ, ધૂમ્રરહિત અગ્નિ જેવું, તેણે છોડ્યું; ચારે બાજુથી ક્રોધે ભરાઈને, શત્રુવીરોનો સંહારક તેણે તે ફેંક્યું.
7.202.18
ततस्तुमुलमाकाशे शरवर्षमजायत ।
पावकार्चिपरीतं तत्पार्थमेवाभिपुप्लुवे ॥ ७.२०२.१८ ॥
ત્યારે આકાશમાં ભયાનક બાણવર્ષા થઈ; અગ્નિજ્વાળાઓથી ઘેરાયેલું તે પાર્થ પર જ ધસી ગયું.
7.202.19
उल्काश्च गगनात्पेतुर्दिशश्च न चकाशिरे ।
तमश्च सहसा रौद्रं चमूमवततार ताम् ॥ ७.२०२.१९ ॥
આકાશમાંથી ઉલ્કાઓ પડી; દિશાઓ ચમકી નહીં; અચાનક ભયંકર અંધકાર તે સેના પર ઊતર્યો.
7.202.20
रक्षांसि च पिशाचाश्च विनेदुरतिसङ्गताः ।
ववुश्चाशिशिरा वाताः सूर्यो नैव तताप च ॥ ७.२०२.२० ॥
રાક્ષસો અને પિશાચો એકઠા થઈને ગર્જી ઊઠ્યા; ઠંડી ન હોય એવા પવનો વાયા; સૂર્ય પણ તપ્યો નહીં.
7.202.21
वायसाश्चापि चाक्रन्दन्दिक्षु सर्वासु भैरवम् ।
रुधिरं चापि वर्षन्तो निनेदुस्तोयदा दिवि ॥ ७.२०२.२१ ॥
કાગડાઓ પણ બધી દિશાઓમાં ભયંકર રીતે ચીસ પાડ્યા; વાદળો લોહી વરસાવતાં આકાશમાં ગર્જ્યાં.
7.202.22
पक्षिणः पशवो गावो विनेदुश्चापि सुव्रताः ।
परमं प्रयतात्मानो न शान्तिमुपलेभिरे ॥ ७.२०२.२२ ॥
પક્ષીઓ, પશુઓ અને ગાયો પણ ચીસો પાડી ઊઠ્યાં; ઉત્તમ વ્રતધારી, પરમ સંયમી આત્માઓ પણ શાંતિ પામી શક્યા નહીં.
7.202.23
भ्रान्तसर्वमहाभूतमावर्तितदिवाकरम् ।
त्रैलोक्यमभिसन्तप्तं ज्वराविष्टमिवाभवत् ॥ ७.२०२.२३ ॥
બધાં મહાભૂતો ગૂંચવાયાં; સૂર્ય જાણે ફેરવાઈ ગયો; ત્રણે લોક અત્યંત તપીને તાવથી પીડાતાં હોય તેવાં બન્યાં.
7.202.24
अस्त्रतेजोभिसन्तप्ता नागा भूमिशयास्तथा ।
निःश्वसन्तः समुत्पेतुस्तेजो घोरं मुमुक्षवः ॥ ७.२०२.२४ ॥
શસ્ત્રોના તેજથી તપેલા, ભૂમિ પર સૂતેલા નાગો પણ નિસાસા નાખતા ઊભા થયા; ભયંકર તેજ છોડવા ઉત્સુક થઈને.
7.202.25
जलजानि च सत्वानि दह्यमानानि भारत ।
न शान्तिमुपजग्मुर्हि तप्यमानैर्जलाशयैः ॥ ७.२०२.२५ ॥
હે ભારત, જળમાં જન્મેલાં પ્રાણીઓ પણ બળી રહ્યાં હતાં; તપેલાં જળાશયોથી તેમને શાંતિ મળી નહીં.
7.202.26
दिग्भ्यः प्रदिग्भ्यः खाद्भूमेः सर्वतः शरवृष्टयः ।
उच्चावचा निपेतुर्वै गरुडानिलरंहसः ॥ ७.२०२.२६ ॥
દિશાઓ અને ઉપદિશાઓમાંથી, આકાશમાંથી અને ભૂમિમાંથી ચારે બાજુથી બાણોની વર્ષા થઈ; ગરુડ અને વાયુના વેગવાળાં તે બાણો ઊંચાં-નીચાં થઈને પડ્યાં.
7.202.27
तैः शरैर्द्रोणपुत्रस्य वज्रवेगैः समाहताः ।
प्रदग्धा रिपवः पेतुरग्निदग्धा इव द्रुमाः ॥ ७.२०२.२७ ॥
દ્રોણપુત્રનાં વજ્રવેગી તે બાણોથી ઘાયલ થઈ શત્રુઓ અગ્નિથી બળેલાં વૃક્ષોની જેમ બળીને પડ્યા.
7.202.28
दह्यमाना महानागाः पेतुरुर्व्यां समन्ततः ।
नदन्तो भैरवान्नादाञ्चलदोपमनिस्वनान् ॥ ७.२०२.२८ ॥
બળતા મહાગજો ચારે બાજુ ધરતી પર પડ્યા; ભયાનક ચીસો પાડતા, ગર્જનાના અવાજ સાથે તેઓ ગર્જતા રહ્યા.
7.202.29
अपरे प्रद्रुता नागा भयत्रस्ता विशाम्पते ।
त्रेसुर्दिशो यथा पूर्वं वने दावाग्निसंवृताः ॥ ७.२०२.२९ ॥
હે પ્રજાપતિ, બીજા હાથીઓ ભયથી ત્રસ્ત થઈ ભાગી ગયા; વનમાં દાવાનળથી ઘેરાયેલાં પ્રાણીઓની જેમ તેઓ દિશાઓમાં દોડ્યા.
7.202.30
द्रुमाणां शिखराणीव दावदग्धानि मारिष ।
अश्वबृन्दान्यदृश्यन्त रथबृन्दानि भारत।
अपतन्त रथौघाश्च तत्रतत्र सहस्रशः ॥ ७.२०२.३० ॥
હે મારિષ, દાવાનળથી બળેલાં વૃક્ષોના શિખરોની જેમ અશ્વોના સમૂહો દેખાયા; હે ભારત, રથોના સમૂહો પણ દેખાયા; હજારો રથસમૂહો ઠેરઠેર પડ્યા.
7.202.31
तत्सैन्यं भयसंविग्नं ददाह युधि भारत ।
युगान्ते सर्वभूतानि संवर्तक इवानलः ॥ ७.२०२.३१ ॥
હે ભારત, યુદ્ધમાં ભયથી વિહ્વળ થયેલી એ સેનાને યુગાંતે સર્વભૂતોને બાળનાર સંવર્તક અગ્નિની જેમ તેણે બાળી નાખી.
7.202.32
दृष्ट्वा तु पाण्डवीं सेनां दह्यमानां महाहवे ।
प्रहृष्टास्तावका राजन्सिंहनादान्विनेदिरे ॥ ७.२०२.३२ ॥
હે રાજન્, મહાયુદ્ધમાં બળતી પાંડવ સેનાને જોઈને તમારા યોદ્ધાઓ હર્ષિત થઈ સિંહનાદ કરવા લાગ્યા.
7.202.33
ततस्तूर्यसहस्राणि नानालिङ्गानि भारत ।
तूर्णमाजघ्निरे हृष्टास्तावका जितकाशिनः ॥ ७.२०२.३३ ॥
પછી, હે ભારત, જીતી ગયા માનીને તમારા યોદ્ધાઓએ હર્ષથી અનેક પ્રકારના હજારો વાદ્યો તરત જ વગાડ્યાં.
7.202.34
कृत्स्ना ह्यक्षौहिणी राजन्सव्यसाची च पाण्डवः ।
तमसा संवृते लोके नादृश्यन्त महाहवे ॥ ७.२०२.३४ ॥
હે રાજન્, સંપૂર્ણ અક્ષૌહિણી સેના અને સવ્યસાચી પાંડવ અર્જુન પણ મહાયુદ્ધમાં અંધકારથી ઢંકાયેલા જગતમાં દેખાયા નહીં.
7.202.35
नैव नस्तादृशं राजन्दृष्टपूर्वं न च श्रुतम् ।
यादृशं द्रोणपुत्रेण सृष्टमस्त्रममर्षिणा ॥ ७.२०२.३५ ॥
હે રાજન્, દ્રોણપુત્રે ક્રોધથી છોડેલું અસ્ત્ર જેવું હતું તેવું અમે પહેલાં ક્યારેય જોયું કે સાંભળ્યું નહોતું.
7.202.36
अर्जुनस्तु महाराज ब्राह्ममस्त्रमुदैरयत् ।
सर्वास्त्रप्रतिघातार्थं विहितं पद्मयोनिना ॥ ७.२०२.३६ ॥
પરંતુ, હે મહારાજ, અર્જુને બ્રહ્માસ્ત્ર છોડ્યું; જે બધા અસ્ત્રોનો પ્રતિકાર કરવા પદ્મયોનિ બ્રહ્માએ વિધાન કર્યું હતું.
7.202.37
ततो मुहूर्तादिव तत्तमो व्युपशशाम ह ।
प्रववौ चानिलः शीतो दिशश्च विमला बभुः ॥ ७.२०२.३७ ॥
પછી એક ક્ષણમાં જ તે અંધકાર શમી ગયો. શીતળ પવન વાવા લાગ્યો અને દિશાઓ નિર્મળ થઈ ચમકી ઊઠી.
7.202.38
तत्राद्भुतमपश्याम कृत्स्नामक्षौहिणीं हताम् ।
अनभिज्ञेयरूपां च प्रदग्धामस्त्रतेजसा ॥ ७.२०२.३८ ॥
ત્યાં અમે એક અદ્ભુત દૃશ્ય જોયું — આખી અક્ષૌહિણી સેના નષ્ટ થઈ હતી, અસ્ત્રના તેજથી બળી ગઈ હતી અને તેનું રૂપ ઓળખી ન શકાય તેવું હતું.
7.202.39
ततो वीरौ महेष्वासौ विमुक्तौ केशवार्जुनौ ।
सहितौ प्रत्यदृश्येतां नभसीव तमोनुदौ।
ततो गण्डीवधनन्वा च केशवश्चाक्षतावुभौ ॥ ७.२०२.३९ ॥
પછી તે બે વીરો, મહાધનુર્ધર કેશવ અને અર્જુન, મુક્ત થઈને સાથે દેખાયા; આકાશમાં અંધકાર હરનારા બે જેવા. પછી ગાંડીવ ધનુષ્ય ધારણ કરનાર અર્જુન અને કેશવ બંને અક્ષત હતા.
7.202.40
सपताकध्वजहयः सानुकर्षवरायुधः ।
प्रबभौ सरथो युक्तस्तावकानां भयङ्करः ॥ ७.२०२.४० ॥
પતાકા, ધ્વજ, ઘોડા, અનુકર્ષ અને શ્રેષ્ઠ આયુધો સહિત રથ ઝળહળી ઊઠ્યો — તમારી સેના માટે ભયંકર.
7.202.41
ततः किलकिलाशब्दः शङ्खभेरीस्वनैः सह ।
पाण्डवानां प्रहृष्टानां क्षणेन समजायत ॥ ७.२०२.४१ ॥
પછી, હર્ષિત પાંડવોના શંખ અને ભેરીના નાદ સાથે એક ક્ષણમાં કિલકિલા શબ્દ ઊઠ્યો.
7.202.42
हताविति तयोरासीत्सेनयोरुभयोर्मतिः ।
तरसाऽभ्यागतौ दृष्ट्वा सहितौ कैशवार्जुनौ ॥ ७.२०२.४२ ॥
"આ બંને માર્યા ગયા" એવો બંને સેનાઓનો અભિપ્રાય હતો; પરંતુ ઝડપથી નજીક આવતા કેશવ અને અર્જુનને સાથે જોઈને (તે અભિપ્રાય બદલાયો).
7.202.43
तावक्षतौ प्रमुदितौ दध्मतुर्वारिजोत्तमौ ।
दृष्ट्वा प्रमुदितान्पार्थांस्त्वदीया व्यथिताऽभवन् ॥ ७.२०२.४३ ॥
અક્ષત અને પ્રસન્ન એ બંનેએ શ્રેષ્ઠ શંખ વગાડ્યા. આનંદિત પાંડવોને જોઈ તમારા પક્ષના લોકો વ્યથિત થયા.
7.202.44
विमुक्तौ च महात्मानौ दृष्ट्वा द्रौणिः सुदुःखितः ।
मुहूर्तं चिन्तयामास किन्त्वेतदिति मारिष ॥ ७.२०२.४४ ॥
મુક્ત થયેલા એ બંને મહાત્માઓને જોઈ દ્રોણપુત્ર અત્યંત દુઃખી થયો. એક ક્ષણ તે 'આ શું' એમ વિચારતો રહ્યો, હે માન્ય.
7.202.45
चिन्तयित्वा तु राजेन्द्र ध्यानशोकपरायणः ।
निःश्वसन्दीर्घमुष्णं च विमनाश्चाभवत्ततः ॥ ७.२०२.४५ ॥
હે રાજેન્દ્ર, વિચાર્યા પછી તે ધ્યાન અને શોકમાં ડૂબી ગયો; લાંબા અને ગરમ નિસાસા નાખતો તે ઉદાસ થયો.
7.202.46
ततो द्रौणिर्धनुस्त्यक्त्वा रथात्प्रस्कन्द्य वेगितः ।
धिग्धिक्सर्वमिदं मिथ्येत्युक्त्वा सम्प्राद्रवद्रणात् ॥ ७.२०२.४६ ॥
પછી દ્રોણપુત્રે ધનુષ્ય છોડીને રથમાંથી ઝડપથી કૂદકો માર્યો. 'ધિક્કાર છે, આ બધું જૂઠું છે!' એમ કહી તે રણમાંથી ભાગી ગયો.
7.202.47
ततः स्निग्धाम्बुदाभासं वेदावासमकल्मषम् ।
वेदव्यासं सरस्वत्यावासं व्यासं ददर्श ह ॥ ७.२०२.४७ ॥
ત્યારે તેણે લીસા મેઘ જેવા, વેદોના આવાસ, નિષ્કલંક વેદવ્યાસને જોયા; તેઓ સરસ્વતીના તટે વસતા હતા.
7.202.48
तं द्रौणिरग्रतो दृष्ट्वा स्थितं कुरुकुलोद्वहम् ।
सन्नकण्ठोऽब्रवीद्वाक्यमभिवाद्य सुदीनवत् ॥ ७.२०२.४८ ॥
કુરુકુળને ધારણ કરનારા તે વ્યાસને સામે ઊભેલા જોઈ દ્રોણપુત્રે પ્રણામ કરી, ગળું રૂંધાઈને, અત્યંત દીનતાથી વચન કહ્યું.
7.202.49
भोभो माया यदृच्छा वा दैवं वा किमिदं भवेत् ।
अस्त्रं त्विदं कथं मिथ्या मम कश्च व्यतिक्रमः ॥ ७.२०२.४९ ॥
અરે! આ માયા છે કે સંયોગ, કે દૈવ? મારું આ અસ્ત્ર કેમ વ્યર્થ ગયું? મારાથી કઈ ભૂલ થઈ?
7.202.50
अधरोत्तरमेतद्वा लोकानां वा पराभवः ।
यदिमौ जीवतः कृष्णौ कालो हि दुरतिक्रमः ॥ ७.२०२.५० ॥
આ ઊલટું થયું છે કે લોકોનો પરાભવ? આ બે કૃષ્ણ જીવતા હોય તો કાળ ખરેખર અતિક્રમણ ન થઈ શકે એવો છે.
7.202.51
नासुरा न च गन्धर्वा न पिशाचा न राक्षसाः ।
न सर्पा यक्षपतगा न मनुष्याः कथञ्चन ॥ ७.२०२.५१ ॥
અસુરો નહીં, ગંધર્વો નહીં, પિશાચો નહીં, રાક્ષસો નહીં, સર્પો નહીં, યક્ષ-પક્ષીઓ નહીં, મનુષ્યો પણ કોઈ રીતે નહીં.
7.202.52
उत्सहन्तेऽन्यथा कर्तुमेतदस्त्रं मयेरितम् ।
तदिदं केवलं हत्वा शान्तमक्षौहिणीं ज्वलत् ॥ ७.२०२.५२ ॥
મારા દ્વારા છોડાયેલા આ અસ્ત્રને કોઈ બદલી શકે તેમ નથી; તે એક બળતી અક્ષૌહિણી સેનાનો વધ કરીને જ શાંત થયું છે.
7.202.53
सर्वघानि मया मुक्तमस्त्रं परमदारुणम् ।
केनेमौ मर्त्यधर्माणौ नाधाक्षीत्केशवार्जुनौ ॥ ७.२०२.५३ ॥
મારા દ્વારા છોડાયેલું આ સર્વસંહારક, અતિ ભયંકર અસ્ત્ર — મર્ત્ય સ્વભાવના આ કેશવ અને અર્જુન કેમ ભસ્મ ન થયા?
7.202.54
एतत्प्रब्रूहि भगवन्मया पृष्टो यथातथम् ।
श्रोतुमिच्छामि तत्त्वेन सर्वमेतन्महामुने ॥ ७.२०२.५४ ॥
હે ભગવન્! મેં પૂછેલું આ બધું યથાર્થ રીતે કહો. હે મહામુનિ! આ બધું તત્ત્વથી સાંભળવાની મારી ઇચ્છા છે.
7.202.55
महान्तमेवमर्थं मां यं त्वं पृच्छसि विस्मयात् ।
तं प्रवक्ष्यामि ते सर्वं समाधाय मनः शृणु ॥ ७.२०२.५५ ॥
તું આશ્ચર્યથી મને જે મહાન વિષય પૂછે છે, તે હું તને સંપૂર્ણ કહીશ; મન એકાગ્ર કરીને સાંભળ.
7.202.56
योऽसौ नारायणो नाम पूर्वेषामपि पूर्वजः ।
आदिदेवो जगन्नाथो लोककर्ता स्वयं प्रभुः ॥ ७.२०२.५६ ॥
જે નારાયણ નામે ઓળખાય છે, પૂર્વજોના પણ પૂર્વજ, આદિદેવ, જગતના સ્વામી, લોકોના કર્તા અને સ્વયં પ્રભુ છે.
7.202.57
आद्यः सर्वस्य लोकस्य अनादिनिधनोऽच्युतः ।
व्याकुर्वते यस्य तत्त्वं श्रुतयो मुनयश्च ह ॥ ७.२०२.५७ ॥
તે સમસ્ત લોકના આદિ છે, આદિ-અંત વિનાના, અચ્યુત છે; જેના તત્ત્વને શ્રુતિઓ અને મુનિઓ વ્યાખ્યાયિત કરે છે.
7.202.58
अतोऽजय्यः सर्वभूतैर्मनसाऽपि जगत्पतिः ।
तस्मादिमं जेतुकाम अज्ञानतमसा वृतः ॥ ७.२०२.५८ ॥
તેથી જગતપતિને સર્વ પ્રાણીઓ મનથી પણ જીતી શકતા નથી; અજ્ઞાનના અંધકારથી ઘેરાયેલો જે તેને જીતવા ઇચ્છે છે—.
7.202.59
मा शुचः पुरुषव्याघ्र विद्वि तद्वदिहार्जुनम् ।
तस्य शक्तिरसौ पार्थास्तस्माच्छोकमिमं त्यज ॥ ७.२०२.५९ ॥
હે પુરુષવ્યાઘ્ર, શોક ન કર. અહીં અર્જુનને પણ તેના જેવો જ જાણ; તે પાર્થ તેની જ શક્તિ છે; તેથી આ શોક ત્યજી દે.
7.202.60
विश्वेश्वरोऽयं लोकादिः परमात्मा ह्यधोक्षजः ।
सहस्रसंहितादंशादेकांशोऽयमजायत ॥ ७.२०२.६० ॥
આ વિશ્વેશ્વર, લોકોના આદિ, પરમાત્મા, અધોક્ષજ છે; સહસ્ર સંહિતાઓના અંશથી આ એક અંશ જન્મ્યો.
7.202.61
देवानां हितकामार्थं लोकानां चैव सत्तमः ।
अजायत च कार्यार्थं पुत्रो धर्मस्य विश्वकृत् ॥ ७.२०२.६१ ॥
દેવો અને લોકોના હિત તથા કામના માટે, શ્રેષ્ઠ એવો તે એક કાર્યાર્થે ધર્મનો પુત્ર થઈને જન્મ્યો; તે વિશ્વનો સર્જક છે.
7.202.62
स तपस्तीव्रमातस्थे शिशिरं गिरिमास्थितः ।
ऊर्ध्वबाहुर्महातेजा ज्वलनादित्यसन्निभः ॥ ७.२०२.६२ ॥
તે ઠંડા પર્વત પર રહી તીવ્ર તપ આદર્યું; ઊંચા હાથવાળો, મહાતેજસ્વી, બળતી અગ્નિ અને સૂર્ય સમાન.
7.202.63
षष्टिं वर्षसहस्राणि तावन्त्येव शतानि च ।
अशोषयत्तदाऽऽत्मानं वायुभक्षोऽम्बुजेक्षणः ॥ ७.२०२.६३ ॥
સાઠ હજાર વર્ષ અને એટલાં જ સો વર્ષ સુધી તે વાયુ આહાર કરી પોતાના શરીરને સૂકવતો રહ્યો; તે કમળનયન હતો.
7.202.64
अथापरं तपस्तप्त्वा द्विस्ततोऽन्यत्पुनर्महत् ।
द्यावापृथिव्योर्विवरं तेजसा समपूरयत् ॥ ७.२०२.६४ ॥
પછી બીજું તપ કરી, બે વાર, પછી વળી બીજું મહાન તપ કરી, તેણે પોતાના તેજથી દ્યાવાપૃથ્વી વચ્ચેનું અંતર ભરી દીધું.
7.202.65
स तेन तपसा तात ब्रह्मभूतो यदाऽभवत् ।
ततो विश्वेश्वरं योनिं विश्वस्य जगतः पतिम्।
ददर्श भृशदुर्धर्षं सर्वदेवैरभिष्टुतम् ॥ ७.२०२.६५ ॥
હે તાત, એ તપથી જ્યારે તે બ્રહ્મસ્વરૂપ થયો, ત્યારે તેણે વિશ્વેશ્વરને, વિશ્વના ઉદ્ગમને, જગતના સ્વામીને જોયા—અતિ દુર્ધર્ષ, સર્વ દેવો દ્વારા સ્તુત.
7.202.66
अणीयांसमणुभ्यश्च बृहद्भ्यश्च बृहत्तमम् ।
रुद्रमीशानवृषभं हरं शंभुं कपर्दिनम् ॥ ७.२०२.६६ ॥
અણુઓથી પણ સૂક્ષ્મ અને મોટાઓથી પણ મહાન, રુદ્ર, ઈશાનોમાં વૃષભ, હર, શંભુ, જટાધારીને.
7.202.67
चेकितानं परां योनिं तिष्ठतो गच्छतश्च ह ।
दुर्वारणं सुदुर्धर्षं दुर्निरीक्ष्यं दुरासदम्।
अतिमन्युं महात्मानं सर्वभूतप्रचेतसम् ॥ ७.२०२.६७ ॥
તેઓ ચેકિતાન છે, પરમ યોનિ છે; ઊભેલા અને ચાલતા બધાનો આધાર છે. તેઓ દુર્નિવાર્ય, અતિદુર્ધર્ષ, દુર્નિરીક્ષ્ય અને દુરાસદ છે; અતિમન્યુ, મહાત્મા, સર્વભૂતોના પ્રચેતસ્ છે.
7.202.68
दिव्यं चापमिषुधी चाददानं ।
हिरण्यवर्माणमनन्तवीर्यम्।
पिनाकिनं वज्रिणं दीप्तशूलं ।
परश्वथिं गदिनं चायतासिम् ॥ ७.२०२.६८ ॥
દિવ્ય ધનુષ્ય અને બે ભાથાં ધારણ કરનારા, સુવર્ણકવચધારી, અનંતવીર્ય, પિનાકી, વજ્રધારી, પ્રજ્વલિત ત્રિશૂળધારી, પરશુ, ગદા અને લાંબી તલવાર ધારણ કરનારા.
7.202.69
वचोधिकैः सुष्टुतमिष्टवाग्भिः ॥ ७.२०२.६९ ॥
અતિ ઉત્તમ વચનો વડે, પ્રિય વાણીઓ વડે સારી રીતે સ્તુત.
7.202.70
जलं दिशं खं क्षितिं चन्द्रसूर्यौ ।
हुताशवायुप्रतिमं सुरेशम्।
नालं द्रष्टुं यं जना भिन्नवृत्ता ।
ब्रह्मद्विषघ्नममृतस्य योनिम् ॥ ७.२०२.७० ॥
જળ, દિશા, આકાશ, પૃથ્વી, ચંદ્ર-સૂર્ય; અગ્નિ અને વાયુ સમાન, દેવોના સ્વામી. ભિન્ન આચરણવાળા લોકો જેમને જોઈ શકતા નથી; બ્રહ્મદ્વેષીઓનો નાશ કરનારા; અમૃતની યોનિ.
7.202.71
यं पश्यन्ति ब्राह्मणाः साधुवृत्ताः ।
क्षीणे पापे मनसा वीतशोकाः।
तन्निष्ठात्मा तपसा धर्ममीड्यं ।
तद्भक्त्या वै विश्वरूपं ददर्श ॥ ७.२०२.७१ ॥
સદાચારી બ્રાહ્મણો જેમને જુએ છે; પાપ ક્ષીણ થતાં, મનથી શોકરહિત થઈને; તપથી તેમનામાં નિષ્ઠ આત્માથી, પૂજનીય ધર્મને; તેમની ભક્તિથી જ તેમણે વિશ્વરૂપને જોયું.
7.202.72
दृष्ट्वा चैनं वाड्मनोबुद्धिदेहैः ।
संहृष्टात्मा मुमुदे वासुदेवः ॥ ७.२०२.७२ ॥
તેમને જોઈને, વાણી, મન, બુદ્ધિ, દેહથી, હર્ષિત આત્મા ધરાવતા વાસુદેવ આનંદિત થયા.
7.202.73
अक्षमालापरिक्षिप्तं ज्योतिषां परमं निधिम् ।
रुद्रं नारायणो दृष्ट्वा ववन्दे विश्वसम्भवम् ॥ ७.२०२.७३ ॥
અક્ષમાળાથી ઘેરાયેલા, પ્રકાશોના પરમ નિધિ, વિશ્વના ઉદ્ભવ રુદ્રને જોઈને નારાયણે વંદન કર્યું.
7.202.74
वरदं पृथुचार्वङ्ग्या पार्वत्या सहितं प्रभुम् ।
क्रीडमानं महात्मानं भूतसङ्घगणैर्वृतम् ॥ ७.२०२.७४ ॥
વરદાતા, વિશાળ સુંદર અંગોવાળી પાર્વતી સાથે, ક્રીડા કરતા, ભૂતગણો અને ગણોથી ઘેરાયેલા મહાત્મા પ્રભુને [તેમણે જોયા].
7.202.75
अजमीशानमव्यक्तं कारणात्मानमच्युतम् ।
अभिवाद्याथ रुद्राय सद्योऽन्धकनिपातिने।
पद्माक्षस्तं विरुपाक्षमभितुष्टाव भक्तिमान् ॥ ७.२०२.७५ ॥
અજ, ઈશાન, અવ્યક્ત, કારણ જેનો આત્મા છે તે, અચ્યુત, અંધકનો સંહાર કરનાર રુદ્રને તરત પ્રણામ કરીને, ભક્તિમાન પદ્માક્ષે તે વિરૂપાક્ષની ખૂબ સ્તુતિ કરી.
7.202.76
न्नरान्सुपर्णानथ गन्धर्वयक्षान्। ॥ ७.२०२.७६ ॥
માનવો, સુપર્ણો (ગરુડો), પછી ગંધર્વો અને યક્ષોને [...].
7.202.77
पृथग्विधान्भूतसङ्घांश्च विश्वां… ।
स्त्वत्सम्भूतान्विद्म सर्वांस्तथैव ॥ ७.२०२.७७ ॥
વિવિધ પ્રકારના ભૂતસમૂહો અને સમસ્ત વિશ્વને… તારાથી ઉત્પન્ન થયેલા, એમ અમે સૌને તેવી જ રીતે જાણીએ છીએ.
7.202.78
ऐन्द्रं याम्यं वारुणं वैत्तपाल्यं ।
पैत्रं त्वाष्ट्रं कर्म सौम्यं च तुभ्यम् ॥ ७.२०२.७८ ॥
ઇન્દ્રનું, યમનું, વરુણનું, વૈત્તપાલ્ય (કુબેરનું), પિતૃઓનું, ત્વષ્ટાનું કર્મ, અને સૌમ્ય કર્મ પણ તારું જ છે.
7.202.79
रूपं ज्योतिः शब्द आकाशवायुः ।
स्पर्शः स्वाद्यं सलिलं गन्ध उर्वी।
कालो ब्रह्मा ब्रह्म च ब्राह्मणाश्च ।
त्वत्सम्भूताः स्थास्नु चरिष्णु चेदम् ॥ ७.२०२.७९ ॥
રૂપ, જ્યોતિ, શબ્દ, આકાશ અને વાયુ, સ્પર્શ, સ્વાદ, જળ, ગંધ અને પૃથ્વી, કાળ, બ્રહ્મા, બ્રહ્મ અને બ્રાહ્મણો — આ બધાં અને સ્થિર તથા ગતિશીલ આ જગત તમારામાંથી ઉત્પન્ન થયાં છે.
7.202.80
अद्भ्यः स्तोका यान्ति यथा पृथक्त्वं ।
ताथिश्चैक्यं संक्षये यान्ति भूयः।
एवं विद्वान्प्रभवं चाप्ययं च ।
त्वसम्भूतं तव सायुज्यमेति ॥ ७.२०२.८० ॥
પાણીનાં ટીપાં જુદાં પડીને ફરી પાણી સાથે એક થાય છે, પ્રલયમાં ફરી એકતા પામે છે; એ જ રીતે જ્ઞાની ઉત્પત્તિ અને લયને જાણીને તમારામાંથી ઉત્પન્ન થયેલું તમારું સાયુજ્ય પ્રાપ્ત કરે છે.
7.202.81
त्वत्सम्भूतास्ते च तेभ्यः परस्त्वम् ॥ ७.२०२.८१ ॥
તેઓ પણ તમારામાંથી ઉત્પન્ન થયા છે; અને તેમનાથી તમે પર છો.
7.202.82
भूतं भव्यं भविता चाप्रधृष्यं ।
त्वत्सम्भूता भुवनानीह विश्वा।
भक्तं च मां भजमानं भजस्व ।
प्रीत्या मां वै लोकपितामहेश ॥ ७.२०२.८२ ॥
ભૂત, ભવ્ય અને જે થશે તે અજેય છે; અહીંનાં સર્વ લોક તમારામાંથી ઉત્પન્ન થયાં છે. ભક્તને અને તમને ભજતા મને પ્રેમથી સ્વીકારો — હે લોકપિતામહ, હે ઈશ!
7.202.83
नभिष्टुतः प्रविकार्षीश्च मायाम् ॥ ७.२०२.८३ ॥
સ્તુતિ કરાયા છતાં તમે માયા પ્રગટ ન કરો.
7.202.84
तस्मै वरानचिन्त्यात्मा देवदेवः पिनाकधृत् ।
विष्णवे देवमुख्याय प्रायच्छदृषिसंस्तुतः ॥ ७.२०२.८४ ॥
અચિંત્ય આત્મા ધરાવતા, દેવોના દેવ, પિનાક ધનુષ ધારણ કરનાર શિવે ઋષિઓ દ્વારા સ્તુતિ પામીને દેવોમાં મુખ્ય વિષ્ણુને વરદાન આપ્યાં.
7.202.85
मत्प्रसादान्मनुष्येषु देवगन्धर्वयोनिषु ।
अप्रमेयबलात्मा त्वं नारायण भविष्यसि ॥ ७.२०२.८५ ॥
મારી કૃપાથી તું મનુષ્યોમાં અને દેવ-ગંધર્વ યોનિઓમાં અપ્રમેય બળ અને સ્વરૂપવાળો નારાયણ થઈશ.
7.202.86
न च त्वां प्रसहिष्यन्ति देवासुरमहोरगाः ।
न पिशाचा न गन्धर्वा न यक्षा न च राक्षसाः ॥ ७.२०२.८६ ॥
દેવો, અસુરો અને મહોરગો તને હરાવી શકશે નહીં; પિશાચ, ગંધર્વ, યક્ષ કે રાક્ષસો પણ નહીં.
7.202.87
न सुपर्णास्तथा नागा न च विश्वे वियोनिजाः ।
न कश्चित्त्वां च देवोऽपि समरेषु विजेष्यति ॥ ७.२०२.८७ ॥
સુપર્ણો, નાગો, વિશ્વદેવો અને અયોનિજો — કોઈ તને હરાવી શકશે નહીં; કોઈ દેવ પણ યુદ્ધમાં તને જીતશે નહીં.
7.202.88
न शस्त्रेण न वज्रेण नाग्निना न च वारिणा ।
न चार्द्रेण न शुष्केण त्रसेन स्थावरेण च ॥ ७.२०२.८८ ॥
શસ્ત્રથી નહીં, વજ્રથી નહીં, અગ્નિથી નહીં, જળથી નહીં; ભીનાથી નહીં, સૂકાથી નહીં, ચર કે સ્થાવરથી પણ નહીં.
7.202.89
न हस्तेन न पादेन न काष्ठेन न लोष्टुना ।
कश्चित्तव रुजां कर्ता मत्प्रसादात्कथञ्चन।
अपि वै समरं गत्वा भविष्यसि ममाधिकः ॥ ७.२०२.८९ ॥
હાથથી નહીં, પગથી નહીં, લાકડાથી નહીં, ઢેફાથી નહીં; મારી કૃપાથી કોઈ પણ રીતે તને પીડા કરી શકશે નહીં. યુદ્ધમાં જઈને પણ તું મારા કરતાં અધિક થશે.
7.202.90
एवमादीन्वराँल्लब्ध्वा प्रसादादथ शूलिनः ।
स एष देवश्चरति मायया मोहयञ्जगत् ॥ ७.२०२.९० ॥
આવા વરદાનો શૂલધારીની કૃપાથી મેળવી, તે દેવ માયાથી જગતને મોહિત કરતો વિચરે છે.
7.202.91
तस्यैव तपसा जातो नरो नाम महामुनिः ।
तुल्यमेतेन देवेन तं जानीह्यर्जुनं सदा ॥ ७.२०२.९१ ॥
તેમની જ તપસ્યાથી નર નામે મહામુનિ જન્મ્યા. આ દેવ સમાન તેમને સદા અર્જુન જાણો.
7.202.92
तावेतौ पूर्वदेवानां परमोपचितादृषी ।
लोकयात्राविधानार्थं दानवानां वधाय च।
धर्मसंस्थापनार्थाय सञ्जायेते युगेयुगे ॥ ७.२०२.९२ ॥
આ બંને પૂર્વ દેવોમાં અત્યંત ઉન્નત ઋષિઓ છે. લોકયાત્રાના વિધાન માટે, દાનવોના વધ માટે અને ધર્મની સ્થાપના માટે તેઓ યુગે યુગે જન્મ લે છે.
7.202.93
तथैव कर्मणा कृत्स्नं महतस्तपरसोऽपि च ।
तेजो वाग्भिश्च विद्वंस्त्वं जातो रुद्रान्महामते ॥ ७.२०२.९३ ॥
એ જ રીતે કર્મથી, મહાન તપના તેજથી અને વાણીથી પણ તમે સંપૂર્ણપણે રુદ્રથી જન્મ્યા છો, હે વિદ્વાન, હે મહામતિ.
7.202.94
स भवान्देववत्प्राज्ञो ज्ञात्वा भवमयं जगत् ।
अवाकर्षस्त्वमात्मानं नियमैस्तत्प्रियेप्सया ॥ ७.२०२.९४ ॥
તમે દેવ સમાન પ્રાજ્ઞ છો. જગતને ભવમય જાણીને, તેમની પ્રસન્નતા ઇચ્છીને નિયમોથી તમે પોતાને સંયમિત કર્યા.
7.202.95
शुभ्रमत्र हविः कृत्वा महापुरुषविग्रहम् ।
ईजिवांस्त्वं जपैर्होमैरुपहारैश्च मानद ॥ ७.२०२.९५ ॥
અહીં શુદ્ધ હવિ અર્પીને, મહાપુરુષના સ્વરૂપની જપ, હોમ અને ઉપહારોથી તમે યજન કર્યું, હે માનદ.
7.202.96
स तथा पूज्यमानस्ते पूर्वदेवोऽप्यतूतुषत् ।
पुष्कलांश्च वरान्प्रादात्तव विद्वन्हृदि स्थितान् ॥ ७.२०२.९६ ॥
તમારા દ્વારા આ રીતે પૂજાયેલા તે પૂર્વદેવ પણ પ્રસન્ન થયા. હે વિદ્વાન, તમારા હૃદયમાં જે હતા તે પુષ્કળ વરદાન તેમણે તમને આપ્યા.
7.202.97
जन्मकर्मतपोयोगास्तयोस्तव च पुष्कलाः ।
ताभ्यां लिङ्गेऽर्चितो देवस्त्वयाऽर्चायां युगेयुगे।
देवदेवस्त्वचिन्त्यात्मा अजेयो विष्णुसम्भवः ॥ ७.२०२.९७ ॥
તે બંનેના જન્મ, કર્મ, તપ અને યોગ તારામાં પુષ્કળ છે. યુગોયુગ તેં લિંગમાં અને મૂર્તિમાં તે દેવની પૂજા કરી છે; તે દેવોના દેવ, અચિંત્યાત્મા, અજેય, વિષ્ણુથી ઉત્પન્ન છે.
7.202.98
सर्वरूपं भवं ज्ञात्वा लिङ्गे योऽर्चयति प्रभुम् ।
आत्मयोगाश्च तस्मिन्वै शास्त्रयोगाश्च शाश्वताः ॥ ७.२०२.९८ ॥
સર્વરૂપ ભવને જાણીને જે લિંગમાં પ્રભુની પૂજા કરે છે, તેનામાં આત્મયોગ અને શાસ્ત્રયોગ શાશ્વત છે.
7.202.99
एवं देवा यजन्तो हि सिद्धाश्च परमर्षयः ।
प्रार्थयन्ते परं लोके स्थाणुमेव च शाश्वतम् ॥ ७.२०२.९९ ॥
એ રીતે દેવો, સિદ્ધો અને પરમ ઋષિઓ યજ્ઞ કરતાં લોકમાં પરમ, શાશ્વત સ્થાણુની જ પ્રાર્થના કરે છે.
7.202.100
स एष रुद्रभक्तश्च केशवो रुद्रसम्भवः ।
कृष्ण एव हि यष्टव्यो यज्ञैश्चैव सनातनः ॥ ७.२०२.१०० ॥
તે જ આ રુદ્રભક્ત કેશવ, રુદ્રથી ઉત્પન્ન કૃષ્ણ છે. યજ્ઞો વડે પૂજનીય, તે જ સનાતન છે.
7.202.101
सर्वभूतभवं ज्ञात्वा लिङ्गमर्चति यः प्रभोः ।
तस्मिन्नभ्यधिकां प्रीतिं करोति वृषभध्वजः ॥ ७.२०२.१०१ ॥
સર્વ ભૂતોના ઉદ્ભવને જાણીને જે પ્રભુના લિંગની પૂજા કરે છે, તેના પર વૃષભધ્વજ અધિક પ્રીતિ કરે છે.
7.202.102
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा द्रोणपुत्रो महारथः ।
नमश्चकार रुद्राय बहुमेने च केशवम् ॥ ७.२०२.१०२ ॥
તેમનું એ વચન સાંભળીને દ્રોણપુત્ર મહારથીએ રુદ્રને નમસ્કાર કર્યા અને કેશવને ઘણું માન આપ્યું.
7.202.103
हष्टरोमा च वश्यात्मा सोऽभिवाद्य महर्षये ।
वरूथिनीमभिप्रेक्ष्य ह्यवहारमकारयत् ॥ ७.२०२.१०३ ॥
રોમાંચિત અને આત્મસંયમી તેણે મહર્ષિને અભિવાદન કર્યું અને સેનાને જોઈને ખરેખર (યુદ્ધ) વિરામ (અવહાર) કરાવ્યો.
7.202.104
ततः प्रत्यवहारोऽभूत्पाण्डवानां विशाम्पते ।
कौरवाणां च दीनानां द्रोणे युधि निपातिते ॥ ७.२०२.१०४ ॥
ત્યારે, હે રાજન, યુદ્ધમાં દ્રોણ પડી ગયા પછી પાંડવો તરફથી અને દુઃખી કૌરવો તરફથી યુદ્ધમાંથી પાછા ફરવાનું થયું.
7.202.105
युद्धं कृत्वा दिनान्पञ्च द्रोणो हत्वा वरूथिनीम् ।
ब्रह्मलोकं गतो राजन्ब्राह्मणो वेदपारगः ॥ ७.२०२.१०५ ॥
હે રાજન, પાંચ દિવસ યુદ્ધ કરીને સેનાનો સંહાર કરીને, વેદપારંગત બ્રાહ્મણ દ્રોણ બ્રહ્મલોકે ગયા.