Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 7.21

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

7.21.1

ततो युधिष्ठिरो द्रोणं दृष्ट्वान्तिकमुपागतम् ।
महता शरवर्षेण प्रत्यगृह्णादभीतवत् ॥ ७.२१.१ ॥

तब युधिष्ठिर ने द्रोण को समीप आते देखा और निर्भय की तरह बड़ी बाणवर्षा से उनका प्रतिरोध किया।

7.21.2

ततो हलहलाशब्द आसीद्यौधिष्ठिरे बले ।
जिघृक्षति महासिंहे गजानामिव यूथपम् ॥ ७.२१.२ ॥

तब युधिष्ठिर की सेना में घोर कोलाहल उठा, मानो कोई महासिंह हाथियों के यूथपति को पकड़ना चाहता हो।

7.21.3

दृष्ट्वा द्रोणं ततः शूरः सत्यजित्सत्यविक्रमः ।
युधिष्ठिरमभिप्रेप्सुराचार्यं समुपाद्रवत् ॥ ७.२१.३ ॥

द्रोण को देखकर तब शूर सत्यजित, जो सच्चे पराक्रम वाले थे, युधिष्ठिर तक पहुँचने की इच्छा से आचार्य की ओर दौड़ पड़े।

7.21.4

तत आचार्यपाञ्चाल्यौ युयुधाते महाबलौ ।
विक्षोभयन्तौ तत्सैन्यमिन्द्रवैरोचनाविव ॥ ७.२१.४ ॥

तब आचार्य और पाञ्चाल्य, दोनों महाबली, उस सेना को विक्षुब्ध करते हुए युद्ध करने लगे, मानो इन्द्र और विरोचन हों।

7.21.5

ततो द्रोणं महेष्वासः सत्यजित्सत्यविक्रमः ।
अविध्यन्निशिताग्रेण परमास्त्रं विदर्शयन् ॥ ७.२१.५ ॥

तब महाधनुर्धर सत्यजित, सच्चे पराक्रम वाले, ने द्रोण को तीखे अग्रभाग वाले बाणों से बींधा और परम अस्त्र का प्रदर्शन किया।

7.21.6

तथास्य सारथेः पञ्च शरान्सर्पविषोपमान् ।
अमुञ्चदन्तकप्रख्यान्संमुमोहास्य सारथिः ॥ ७.२१.६ ॥

वैसे ही उसने द्रोण के सारथि पर पाँच बाण छोड़े, जो सर्पविष के समान और यम के समान भयंकर थे, और उनका सारथि मोहित हो गया।

7.21.7

अथास्य सहसाऽविध्यद्धयान्दशभिराशुगैः ।
दशभिर्दशभिः क्रुद्ध उभौ च पार्ष्णिसारथी ॥ ७.२१.७ ॥

तब उसने क्रोध में भरकर सहसा उसके घोड़ों को दस-दस बाणों से बींध डाला, और उसके दोनों पार्श्व-सारथियों को भी।

7.21.8

मण्डलं तु समावृत्य विचरन्पृतनामुखे ।
ध्वजं चिच्छेद च क्रुद्धो द्रोणस्यामित्रकर्षणः ॥ ७.२१.८ ॥

सेना के अग्रभाग में मंडलाकार घूमते हुए, क्रोध में भरे शत्रुओं को पीड़ित करने वाले उसने द्रोण की ध्वजा काट गिराई।

7.21.9

द्रोणस्तु तत्समालोक्य चरितं तस्य संयुगे ।
मनसा चिन्तयामास प्राप्तकालमरिन्दमः ॥ ७.२१.९ ॥

द्रोण ने युद्ध में उसका वह आचरण देखकर मन में विचार किया — समय आ गया है, यह शत्रुदमन।

7.21.10

ततः सत्यजितं तीक्ष्णैर्दशभिर्मर्मभेदभिः ।
अविध्यच्छीघ्रमाचार्यश्छित्त्वाऽस्य सशरं धनुः ॥ ७.२१.१० ॥

तब आचार्य ने शीघ्र ही तीखे, मर्मभेदी दस बाणों से सत्यजित् को बींधा, और उसका धनुष बाण सहित काट दिया।

7.21.11

स शीघ्रतरमादाय धनुरन्यत्प्रतापवान् ।
द्रोणमब्यहनद्राजंस्त्रिंशता कङ्कपत्रिभिः ॥ ७.२१.११ ॥

वह प्रतापी शीघ्रता से दूसरा धनुष उठाकर, हे राजन्, कंक-पंखों वाले तीस बाणों से द्रोण पर प्रहार करने लगा।

7.21.12

दृष्ट्वा सत्यजिता द्रोणं ग्रस्यमानमिवाहवे ।
वृकः शरशतैस्तीक्ष्णैः पाञ्चाल्यो द्रोणमार्दयत् ॥ ७.२१.१२ ॥

सत्यजित् द्वारा द्रोण को युद्ध में मानो निगला जाता देखकर, पांचाल वृक ने तीखे सैकड़ों बाणों से द्रोण को पीड़ित किया।

7.21.13

सञ्छाद्यमानं समरे द्रोणं दृष्ट्वा महारथम् ।
चुक्रुशुः पाण्डवा राजन्वस्त्राणि दुधुवुश्च ह ॥ ७.२१.१३ ॥

राजन्, युद्ध में महारथी द्रोण को बाणों से ढका हुआ देखकर पाण्डव चिल्ला उठे और अपने वस्त्र हिलाने लगे।

7.21.14

वृकस्तु परमक्रुद्धो द्रोणं षष्ट्या स्तनान्तरे ।
विव्याध बलवान्राजंस्तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ७.२१.१४ ॥

राजन्, अत्यन्त क्रोधित बलवान् वृक ने द्रोण की छाती के बीच साठ बाणों से प्रहार किया, और वह अद्भुत जैसा हुआ।

7.21.15

द्रोणस्तु शरवर्षेण च्छाद्यमानो महारथः ।
वेगं चक्रे महावेगः क्रोधादुद्वृत्य चक्षुषी ॥ ७.२१.१५ ॥

परन्तु बाणों की वर्षा से ढके हुए महारथी द्रोण ने क्रोध से अपनी आँखें घुमाकर अत्यन्त वेग से आक्रमण किया।

7.21.16

ततः सत्यजितश्चापं छित्त्वा द्रोणो वृकस्य च ।
षड्भिः ससूतं सहयं शरैर्द्रोणोऽवधीद्वृकम् ॥ ७.२१.१६ ॥

तब द्रोण ने सत्यजित् और वृक का धनुष काट डाला, और छह बाणों से सारथि और घोड़ों सहित वृक को मार डाला।

7.21.17

अथान्यद्धनुरादाय सत्यजिद्वेगवत्तरम् ।
साश्वं ससूतं विशिखैर्द्रोणं विव्याध सध्वजम् ॥ ७.२१.१७ ॥

तब सत्यजित् ने दूसरा धनुष उठाकर अत्यन्त वेग से बाणों द्वारा द्रोण को, उनके घोड़ों, सारथि और ध्वजा सहित, बींध दिया।

7.21.18

स तन्न ममृषे द्रोणः पाञ्चाल्येनार्दितो मृधे ।
ततस्तस्य विनाशाय सत्वरं व्यसृजच्छरान् ॥ ७.२१.१८ ॥

पाञ्चाल के द्वारा युद्ध में पीड़ित द्रोण उसे सहन न कर सके; तब उसके विनाश के लिए उन्होंने शीघ्रता से बाण छोड़े।

7.21.19

हयान्ध्वजं धनुर्मुष्टिमुभौ च पार्ष्णिसारथी ।
अवाकिरत्ततो द्रोणः शरवर्षैः सहस्रशः ॥ ७.२१.१९ ॥

तब द्रोण ने हज़ारों बाणों की वर्षा से घोड़ों, ध्वज, धनुष की मूठ तथा दोनों पार्श्व-सारथियों को ढक दिया।

7.21.20

तथा सञ्छिद्यमानेषु कार्मुकेषु पुनःपुनः ।
पाञ्चाल्यः परमास्त्रज्ञः शोणाश्वं समयोधयत् ॥ ७.२१.२० ॥

इस प्रकार बार-बार धनुष कटते रहने पर भी परम अस्त्रों के ज्ञाता पांचाल-राजकुमार ने शोणाश्व से युद्ध किया।

7.21.21

स सत्यजितमालोक्य तथोदीर्णं महाहवे ।
अर्धचन्द्रेण चिच्छेद शिरस्तस्य महात्मनः ॥ ७.२१.२१ ॥

महासंग्राम में वैसे ही उग्र सत्यजित् को देखकर उसने अर्धचन्द्र बाण से उस महात्मा का सिर काट डाला।

7.21.22

तस्मिन्हते महामात्रे पाञ्चालानां महारथे ।
अपायाज्जवनैरश्वैर्द्रोणात्त्रस्तो युधिष्ठिरः ॥ ७.२१.२२ ॥

पांचालों के उस महारथी महामात्य के मारे जाने पर द्रोण से भयभीत युधिष्ठिर वेगवान घोड़ों से भाग निकले।

7.21.23

पाञ्चालाः केकया मात्स्याश्चेदिकारूशकोसलाः ।
युधिष्ठिरमभीप्सन्तो दृष्ट्वा द्रोणमुपाद्रवन् ॥ ७.२१.२३ ॥

पांचाल, केकय, मत्स्य, चेदि, कारूष और कोसल वीर युधिष्ठिर की रक्षा चाहते हुए द्रोण को देखकर उनकी ओर दौड़ पड़े।

7.21.24

ततो युधिष्ठिरं प्रेप्सुराचार्यः शत्रुपूगहा ।
व्यधमत्तान्यनीकानि तूलराशिमिवानलः ॥ ७.२१.२४ ॥

तब युधिष्ठिर तक पहुँचने की इच्छा से शत्रु-समूहों के संहारक आचार्य ने उन सेनाओं को ऐसे छिन्न-भिन्न कर दिया जैसे अग्नि रुई के ढेर को।

7.21.25

निर्दहन्तमनीकानि तानि तानि पुनःपुनः ।
द्रोणं मत्स्यादवरजः शतानीकोऽभ्यवर्तत ॥ ७.२१.२५ ॥

उन-उन सेनाओं को बार-बार जलाते हुए द्रोण पर मत्स्यराज के छोटे भाई शतानीक ने आक्रमण किया।

7.21.26

सूर्यरश्मिप्रतीकाशैः कर्मारपरिमार्जितैः ।
षड्भिः ससूतं सहयं द्रोणं विद्ध्वाऽनदद्भृशम् ॥ ७.२१.२६ ॥

सूर्य-किरणों के समान चमकते, लोहार द्वारा घिसे गए छह बाणों से द्रोण को, उनके सारथी और घोड़ों सहित, बींधकर वह बहुत ज़ोर से गरजा।

7.21.27

क्रूराय कर्मणे युक्तश्चिकीर्षुः कर्म दुष्करम् ।
अवाकिरच्छरशतैर्भारद्वाजं महारथम् ॥ ७.२१.२७ ॥

क्रूर कर्म करने के लिए तत्पर, कठिन कार्य करने की इच्छा रखने वाले उसने सैकड़ों बाणों से भारद्वाज के महारथी पुत्र द्रोण को ढक दिया।

7.21.28

तस्य नानदतो द्रोणः शिरः कायात्सकुण्डलम् ।
क्षुरेणापाहरत्तुर्णं ततो मत्स्याः प्रदुद्रुवुः ॥ ७.२१.२८ ॥

गर्जते हुए उसका सिर द्रोण ने क्षुर-बाण से शरीर से कुण्डल सहित तुरंत काट दिया, तब मत्स्य सैनिक भाग खड़े हुए।

7.21.29

मत्स्याञ्जित्वाऽजयच्चेदीन्करूशान्केकयानपि ।
पाञ्चालान्सृञ्जयान्पाण्डून्भारद्वाजः पुनःपुनः ॥ ७.२१.२९ ॥

मत्स्यों को जीतकर भारद्वाज-पुत्र ने चेदियों, करूषों, केकयों, पाञ्चालों, सृञ्जयों और पाण्डवों को भी बार-बार जीता।

7.21.30

तं दहन्तमनीकानि क्रुद्धमग्निं यथा वनम् ।
दृष्ट्वा रुक्मरथं वीरं समकम्पन्त सृञ्जयाः ॥ ७.२१.३० ॥

सेनाओं को जलाते हुए, वन को जलाती क्रुद्ध अग्नि के समान उस स्वर्णरथी वीर को देखकर सृञ्जय काँप उठे।

7.21.31

उभाभ्यां सन्दधानस्य धनुरस्याशुकारिणः ।
ज्याघोषो निघ्नतोऽमित्रान्दिक्षुसर्वासु शुश्रुवे ॥ ७.२१.३१ ॥

दोनों हाथों से धनुष चढ़ाने वाले, शीघ्रता से प्रहार करने वाले उसके धनुष की प्रत्यंचा की ध्वनि शत्रुओं का संहार करते हुए सभी दिशाओं में सुनाई दी।

7.21.32

नागानश्वान्पदातींश्च रथिनो गजसादिनः ।
रौद्रा हस्तवता मुक्ताः प्रमथ्नन्ति स्म सायकाः ॥ ७.२१.३२ ॥

हाथी, घोड़े, पैदल सैनिक, रथी और हाथियों पर सवार योद्धा—हाथ से छोड़े गए भयंकर बाण उन्हें कुचल रहे थे।

7.21.33

नानद्यमानः पर्जन्यो मिश्रवातो हिमात्यये ।
अश्मवर्षमिवावर्षन्परेषां भयमादधत् ॥ ७.२१.३३ ॥

शिशिर के अंत में गरजता हुआ मेघ, जिसमें हवाएँ मिली हों, मानो पत्थरों की वर्षा करता हुआ शत्रुओं में भय उत्पन्न कर रहा था।

7.21.34

सर्वा दिशः समचरत्सैन्यं विक्षोभयन्निव ।
बली शूरो महेष्वासो मित्राणामभयङ्करः ॥ ७.२१.३४ ॥

वह सभी दिशाओं में विचरण करता हुआ मानो सेना को विक्षुब्ध कर रहा था—बलवान, शूरवीर, महान धनुर्धर, अपने मित्रों को अभय देने वाला।

7.21.35

तस्य विद्युदिवाभ्रेषु चापं हेमपरिष्कृतम् ।
दिक्षु सर्वासु पश्यामो द्रोणस्यामिततेजसः ॥ ७.२१.३५ ॥

बादलों में बिजली के समान सोने से अलंकृत उसका धनुष हमने सभी दिशाओं में देखा—अमित तेजस्वी द्रोण का।

7.21.36

शोभमानां ध्वजे चास्य वेदीमद्राक्ष्य भारत ।
हिमवच्छिखराकारं चरतः संयुगे भृशम् ॥ ७.२१.३६ ॥

हे भारत, उसकी ध्वजा पर शोभायमान वेदी को भी हमने देखा, जो हिमालय के शिखर के समान आकार वाली थी, युद्ध में वह अत्यधिक विचरण करता था।

7.21.37

द्रोणस्तु पाण्डवानीके चकार कदनं महत् ।
यथा दैत्यगणे विष्णुः सुरासुरनमस्कृतः ॥ ७.२१.३७ ॥

द्रोण ने पाण्डव सेना में महान संहार किया, जैसे दैत्यगणों के बीच देवताओं और असुरों द्वारा नमस्कृत विष्णु करते हैं।

7.21.38

स शूरः सत्यवाक्प्राज्ञो बलवान्सत्यविक्रमः ।
महानुभावः कल्पान्ते रौद्रां भीरुविभीषणाम् ॥ ७.२१.३८ ॥

वह शूर, सत्यवादी, बुद्धिमान, बलवान और सच्चे पराक्रम वाला, महान प्रभाव वाला, कल्पान्त में होने वाली भयानक और डरपोकों को भयभीत करने वाली (सेना) [बनाता था]।

7.21.39

कवचोर्मिध्वजावर्तां मर्त्यकूलापहारिणीम् ।
गजवाजिमहाग्राहामसिमीनां दुरासदाम् ॥ ७.२१.३९ ॥

कवच ही जिसकी लहरें, ध्वज ही जिसके भंवर थे, जो मनुष्यों के किनारों को बहा ले जाती थी, हाथी-घोड़े जिसके विशाल मगर थे, तलवारें जिसकी मछलियाँ थीं, जिसे पार पाना कठिन था।

7.21.40

वीरास्यिशर्करां रौद्रां भेरीमुरजकच्छपाम् ।
चर्मवर्मप्लवां घोरां केशशैवलशाद्वलाम् ॥ ७.२१.४० ॥

वीरों की हड्डियाँ ही जिसकी कंकड़ियाँ थीं, भयानक, भेरी और मृदंग ही जिसके कछुए थे, ढाल और कवच ही जिसकी नौकाएँ थीं, भयंकर, केश ही जिसका सेवार और घास थे।

7.21.41

शरौघिणीं धनुःस्रोतां बाहुपन्नगसङ्कुलाम् ।
रणभूमिवहां तीव्रां कुरुसृञ्जयवाहिनीम् ॥ ७.२१.४१ ॥

बाणों के प्रवाह से भरी, धनुष ही जिसकी धारा थी, भुजाएँ ही सर्प बनकर जिसमें भरी थीं, रणभूमि को बहा ले जाने वाली, तीव्र, कुरु-सृंजयों की वह सेना थी।

7.21.42

मनुष्यशीर्षपाषाणां शक्तिमीनां गदोडुपाम् ।
उष्णीषफेनवसनां विकीर्णान्त्रसरीसृपाम् ॥ ७.२१.४२ ॥

मनुष्यों के सिर ही जिसके पत्थर थे, शक्ति (भाले) ही जिसकी मछलियाँ, गदाएँ ही जिसकी नावें, पगड़ियाँ ही जिसका फेन-वस्त्र था, बिखरी आँतें ही जिसके रेंगने वाले सर्प थे।

7.21.43

वीरापहारिणीमुग्रां मांसशोमितकर्दमाम् ।
हस्तिग्राहां केतुवृक्षां क्षत्रियाणां निमज्जनीम् ॥ ७.२१.४३ ॥

वीरों को बहा ले जाने वाली, भयंकर, मांस और रक्त के कीचड़ वाली, हाथियों को पकड़ने वाले मगरमच्छों वाली, ध्वजाओं के वृक्षों वाली, क्षत्रियों को डुबो देने वाली (नदी)।

7.21.44

क्रूरां शरीरसङ्घाटां सादिनक्रां दुरत्ययाम् ।
द्रोणः प्रावर्तयत्तत्र नदीमन्तकगामिनीम् ॥ ७.२१.४४ ॥

क्रूर, शरीरों के ढेरों वाली, सवारों रूपी मगरमच्छों वाली, दुर्गम — ऐसी नदी द्रोण ने वहाँ बहा दी, जो यमलोक को जाती थी।

7.21.45

क्रव्यादगणसञ्जुष्टां श्वशृगालगणायुताम् ।
निषेवितां महारौद्रैः पिशिताशैः समन्ततः ॥ ७.२१.४५ ॥

मांसभक्षी झुंडों से सेवित, कुत्तों और सियारों के समूहों से भरी, अत्यंत भयानक मांसाहारी जीवों द्वारा चारों ओर से घेरी हुई (वह नदी)।

7.21.46

तं दहन्तमनीकानि रथोदारं कृतान्तवत् ।
सर्वतोऽभ्यद्रवन्द्रोणं कुन्तीपुत्रपुरोगमाः ॥ ७.२१.४६ ॥

उस रथश्रेष्ठ द्रोण को, जो यमराज के समान सेनाओं को जला रहे थे, कुन्ती-पुत्रों के नेतृत्व में (सेनाओं ने) चारों ओर से घेर लिया।

7.21.47

ते द्रोणं सहिताः शूराः सर्वतः प्रत्यवारयन् ।
गभस्तिभिरिवादित्यं तपन्तं भुवनं यथा ॥ ७.२१.४७ ॥

वे शूरवीर एकत्र होकर द्रोण को चारों ओर से रोक रहे थे, जैसे सूर्य की किरणें संसार को तपाते सूर्य को (घेर लेती हैं)।

7.21.48

तं तु शूरं महेष्वासं तावकाऽभ्युद्यतायुधाः ।
राजानो राजपुत्राश्च समन्तात्पर्यवारयन् ॥ ७.२१.४८ ॥

उस महाधनुर्धर शूरवीर को, आपके राजाओं और राजकुमारों ने, शस्त्र उठाए हुए, चारों ओर से घेर लिया।

7.21.49

शिखण्डी तु ततो द्रोणं पञ्चभिर्नतपर्वभिः ।
क्षत्रवर्मा च विंशत्या वसुदानश्च पञ्चभिः ॥ ७.२१.४९ ॥

तब शिखण्डी ने द्रोण को पाँच झुके-जोड़ वाले बाणों से, और क्षत्रवर्मा ने बीस से, तथा वसुदान ने पाँच से (प्रहार किया)।

7.21.50

उत्तमौजास्त्रिभिर्बाणैः क्षत्रदेवश्च सप्तभिः ।
सात्यकिश्च शतेनाजौ युधामन्युस्तथाऽष्टभिः ॥ ७.२१.५० ॥

उत्तमौजा ने तीन बाणों से, क्षत्रदेव ने सात से, सात्यकि ने युद्ध में सौ से, और युधामन्यु ने भी आठ से (प्रहार किया)।

7.21.51

युधिष्ठिरो द्वादशभिर्द्रोणं विव्याध सायकैः ।
धृष्टद्युम्नश्च दशभिश्चेकितानस्त्रिभिः शरैः ॥ ७.२१.५१ ॥

युधिष्ठिर ने बारह सायकों से द्रोण को बींध दिया, और धृष्टद्युम्न ने दस से तथा चेकितान ने तीन बाणों से (प्रहार किया)।

7.21.52

ततो द्रोणः सत्यसन्धः प्रभिन्न इव कुञ्जरः ।
अभ्यतीत्य स्थानीकं दृढसेनमपातयत् ॥ ७.२१.५२ ॥

तब सत्यप्रतिज्ञ द्रोण, मदमत्त हाथी के समान (क्रोधित होकर), सेना की टुकड़ी को लाँघकर दृढ़सेन को गिरा दिया।

7.21.53

ततो राजानमासाद्य प्रहरन्तमभीतवत् ।
अविध्यन्नवभिः क्षेमं स हतःप्रापतद्रथात् ॥ ७.२१.५३ ॥

तब राजा (क्षेम) तक पहुँचकर, निर्भय होकर प्रहार करते हुए, (द्रोण) ने नौ (बाणों) से बींध दिया; वह आहत होकर रथ से गिर पड़ा।

7.21.54

स मध्यं प्राप्य सैन्यानां सर्वाः प्रविचरन्दिशः ।
त्राता ह्यभवदन्येषां न त्रातव्यः कथंचन ॥ ७.२१.५४ ॥

वह सेना के मध्य भाग में पहुँचकर सभी दिशाओं में विचरण करता रहा; वह दूसरों का रक्षक बना, पर स्वयं किसी भी प्रकार से रक्षित नहीं (हो सका)।

7.21.55

शिखण्डिनं द्वादशभिर्विंशत्या चोत्तमौजसम् ।
वसुदानं च भल्लेन प्रैषयद्यमसादनम् ॥ ७.२१.५५ ॥

उसने शिखण्डी को बारह बाणों से और उत्तमौजा को बीस से मारा, और वसुदान को भल्ल से यमलोक भेज दिया।

7.21.56

अशीत्या क्षत्रवर्माणं षड्विंशत्या सुदक्षिणम् ।
क्षत्रदेवं तु भल्लेन रथनीडाडपातयत् ॥ ७.२१.५६ ॥

उसने क्षत्रवर्मा को अस्सी से और सुदक्षिण को छब्बीस से मारा, और क्षत्रदेव को भल्ल से रथ के आसन से गिरा दिया।

7.21.57

युधामन्युं चतुःषष्ट्या त्रिंशता चैव सात्यकिम् ।
विद्ध्वा रुक्मरथस्तूर्णं युधिष्ठिरमुपाद्रवत् ॥ ७.२१.५७ ॥

युधामन्यु को चौंसठ और सात्यकि को तीस से विद्ध करके रुक्मरथ तुरंत युधिष्ठिर की ओर दौड़ पड़ा।

7.21.58

ततो युधिष्ठिरः क्षिप्रं गुरुतो राजसत्तमः ।
अपायाञ्जवनैरश्वैः पाञ्चाल्यो द्रोणमभ्ययात् ॥ ७.२१.५८ ॥

तब श्रेष्ठ राजा युधिष्ठिर शीघ्र ही गुरु से हटकर तेज़ घोड़ों के सहारे चले गए; पांचाल राजकुमार द्रोण की ओर आए।

7.21.59

तं द्रोणः सधनुष्कं तु साश्वयन्तारमाक्षिणोत् ।
स हतः प्रापतद्भूमौ रथाज्ज्योतिरिवाम्बरात्।
हत्वा तं विबभौ द्रोणः कुरुभिः परिवारितः ॥ ७.२१.५९ ॥

द्रोण ने उसे धनुष, घोड़ों और सारथी सहित मार गिराया। वह मारा जाकर रथ से भूमि पर ऐसे गिरा जैसे आकाश से ज्योति गिरती है। उसे मारकर द्रोण कौरवों से घिरे हुए शोभित हुए।

7.21.60

वार्धक्षेमिस्तु वार्ष्णेयो द्रोणं विद्ध्वा शरोत्तमैः ।
नवभिश्च महीपालः पुनर्विव्याध पञ्चभिः ॥ ७.२१.६० ॥

वार्धक्षेमि, वृष्णि-वंशी, ने द्रोण को उत्तम बाणों से विद्ध किया; और नौ से, फिर पाँच से उस राजा ने पुनः उन्हें बींधा।

7.21.61

स सात्यकिश्चतुष्षष्ट्या राजन्विव्याध सायकैः ।
सुचित्रो दशभिर्बाणैर्द्रोणं विद्व्वाऽनदद्बली ॥ ७.२१.६१ ॥

हे राजन्, सात्यकि ने चौंसठ बाणों से उसे बींधा। बलवान सुचित्र ने दस बाणों से द्रोण को बींधकर गर्जना की।

7.21.62

तं द्रोणः समरे राजञ्शरवर्षैरवाकिरत् ।
अपातयत्तयो द्रोणः सुचित्रं सहसारथिम् ॥ ७.२१.६२ ॥

हे राजन्, द्रोण ने युद्ध में उसे बाणों की वर्षा से ढक दिया। फिर द्रोण ने सुचित्र को उसके सारथी सहित गिरा दिया।

7.21.63

साश्वं च समरे राजन्हतो वै प्रापतत्क्षितौ ।
पात्यमानो महाराज बभौ ज्योतिरिवाम्बरात् ॥ ७.२१.६३ ॥

हे राजन्, युद्ध में घोड़ों सहित वह मारा गया और धरती पर गिर पड़ा। हे महाराज, गिराया जाता हुआ वह आकाश से गिरती ज्योति के समान चमका।

7.21.64

तस्मिन्हते राजपुत्रे पाञ्चालानां यशस्करे ।
हत द्रोणं हत द्रोणमित्यासीन्निःस्वनो महान् ॥ ७.२१.६४ ॥

पाञ्चालों के यश को बढ़ाने वाले उस राजपुत्र के मारे जाने पर, “द्रोण को मारो! द्रोण को मारो!” यह महान कोलाहल उठा।

7.21.65

तांस्तथा भृशसंरब्धान्पाञ्चालान्मत्स्यकेकयान् ।
सृञ्जयान्पाण्डवांश्चैव द्रोणो व्यक्षोभयद्बली ॥ ७.२१.६५ ॥

उन पाञ्चालों, मत्स्यों, केकयों, सृञ्जयों और पाण्डवों को, जो अत्यन्त क्रोधित थे, बलवान द्रोण ने विचलित कर दिया।

7.21.66

सात्यकिं चेकितानं च धृष्टद्युम्नशिखण्डिनौ ।
वार्धक्षेमिं चैत्रसेनिं सेनाबिन्दुं सुवर्चसम् ॥ ७.२१.६६ ॥

सात्यकि, चेकितान, धृष्टद्युम्न और शिखण्डी, वार्धक्षेमि, चैत्रसेनि, सेनाबिन्दु और सुवर्चस।

7.21.67

एतांश्चान्यांश्च सुबहून्नानाजनपदेश्वरान् ।
सर्वान्द्रोणोऽजयद्युद्धे कुरुभिः परिवारितः ॥ ७.२१.६७ ॥

इन्हें और इनके अतिरिक्त अनेक नाना जनपदों के स्वामियों को, कुरुओं से घिरे हुए द्रोण ने युद्ध में जीत लिया।

7.21.68

तावकाश्च महाराज जयं लब्ध्वा महाहवे ।
पाण्डवेयान्रणे जघ्नुर्द्रवमाणान्समन्ततः ॥ ७.२१.६८ ॥

हे महाराज, आपके लोगों ने उस महायुद्ध में विजय पाकर युद्ध में चारों ओर भागते हुए पाण्डवों को मार डाला।

7.21.69

ते दानवा इवेन्द्रेण वध्यमाना महात्मना ।
पाञ्चालाः केकया मात्स्याः समकम्पन्त भारत ॥ ७.२१.६९ ॥

हे भारत, जैसे दानव महात्मा इन्द्र से मारे जाते हुए काँप उठे थे, वैसे ही पाञ्चाल, केकय और मत्स्य काँप उठे।