महाभारत · अध्याय 7.26
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.26.1
तेष्वेवं सन्निवृत्तेषु प्रत्युद्यातेषु भागशः ।
कथं युयुधिरे पार्था मामकाश्च तरस्विनः ॥ ७.२६.१ ॥
ते अशा प्रकारे तुकड्या तुकड्यांनी माघारी फिरून पुन्हा प्रत्याक्रमण करत असताना पार्थ आणि माझे तेजस्वी योद्धे कसे लढले?
7.26.2
किमर्जुनश्चाप्यकरोत्संशप्तकबलं प्रति ।
संशप्तका वा पार्थस्य किमकुर्वत सञ्जय ॥ ७.२६.२ ॥
संजया, संशप्तकांच्या सैन्याविरुद्ध अर्जुनाने काय केले? किंवा संशप्तकांनी पार्थाशी काय केले?
7.26.3
तथा तेषु निवृत्तेषु प्रत्युद्यातेषु भागशः ।
स्वयमभ्यद्रवद्भीमं नागानीकेन ते सुतः ॥ ७.२६.३ ॥
अशा प्रकारे ते तुकड्या तुकड्यांनी माघारी फिरून पुन्हा प्रत्याक्रमण करत असताना आपला पुत्र स्वतः हत्तींच्या सैन्यासह भीमावर धावून गेला.
7.26.4
स नाग इव नागेन गोवृषेणेव गोवृषः ।
समाहूतः स्वयं राज्ञा नागानीकमुपाद्रवत् ॥ ७.२६.४ ॥
हत्ती हत्तीप्रमाणे, वळू वळूप्रमाणे, राजाने स्वतः बोलावल्यामुळे तो हत्तींच्या सैन्याकडे धावला.
7.26.5
स युद्धकुशलः पार्थो बाहुवीर्येण चान्वितः ।
अभिनत्कुञ्जरानीकमचिरेणैव मारिष ॥ ७.२६.५ ॥
युद्धकुशल पार्थाने आपल्या बाहुबलाने युक्त होऊन, हे मान्यवरा, लवकरच हत्तींच्या सैन्याचा भेद केला.
7.26.6
ते गजा गिरिसङ्काशाः क्षरन्तः सर्वतो मदम् ।
भीमसेनस्य नाराचैर्विमुखा विमदीकृताः ॥ ७.२६.६ ॥
पर्वतासारखे ते हत्ती सर्वत्र मद गाळत भीमसेनाच्या लोखंडी बाणांनी विमुख होऊन मदरहित झाले.
7.26.7
विधमेदभ्रजालानि यथा वायुः समुद्धतः ।
व्यधमत्तान्यनीकानि तथैव पवनात्मजः ॥ ७.२६.७ ॥
प्रचंड वारा जसे मेघसमूह विखरून टाकतो, तसेच वायुपुत्राने त्या सेना विखरून टाकल्या.
7.26.8
स तेषु विसृजन्बाणान्भीमो नागेष्वशोभत ।
भुवनेष्विव सर्वेषु गभस्तीनुदितो रविः ॥ ७.२६.८ ॥
बाण सोडणारा भीम त्या हत्तींमध्ये असा शोभला, जसा सर्व लोकांवर किरण पसरवून उगवलेला सूर्य शोभतो.
7.26.9
ते भीमबाणाभिहताः संस्यूता विबभुर्गजाः ।
गभस्तिभिरिवार्कस्य व्योम्नि नानाबलाहकाः ॥ ७.२६.९ ॥
भीमाच्या बाणांनी घायाळ आणि विद्ध झालेले ते हत्ती आकाशात सूर्यकिरणांनी उजळलेल्या विविध मेघांसारखे शोभले.
7.26.10
तथा गजानां कदनं कुर्वाणमनिलात्मजम् ।
क्रुद्धो दुर्योधनोऽभ्येत्य प्रत्यविध्यच्छितैः शरैः ॥ ७.२६.१० ॥
अशा प्रकारे हत्तींचा संहार करणाऱ्या वायुपुत्राजवळ क्रुद्ध झालेला दुर्योधन येऊन तीक्ष्ण बाणांनी प्रत्याघात करू लागला.
7.26.11
ततः क्षणेन क्षितिपं क्षतजप्रतिमेक्षणः ।
क्षयं निनीषुर्निशितैर्भीमो विव्याध पत्रिभिः ॥ ७.२६.११ ॥
मग क्षणार्धात रक्तासारखे लाल डोळे असलेल्या भीमाने राजा दुर्योधनाचा नाश करण्याच्या इच्छेने तीक्ष्ण बाणांनी त्याला विद्ध केले.
7.26.12
स शराचितसर्वाङ्गः क्रुद्धो विव्याध पाण्डवम् ।
नाराचैरर्करश्म्याभैर्भीमसेनं स्मयन्निव ॥ ७.२६.१२ ॥
सर्वांगाला बाणांनी झाकलेला तो क्रुद्ध दुर्योधन हसल्यासारखा, सूर्यकिरणांसारख्या चमकणाऱ्या नाराचांनी पांडुपुत्र भीमसेनाला विद्ध करू लागला.
7.26.13
तस्य नागं मणिमयं रत्नचित्रध्वजे स्थितम् ।
भल्लाभ्यां कार्मुकं चैव क्षिप्रं चिच्छेद पाण्डवः ॥ ७.२६.१३ ॥
त्याचा मण्यांनी सजलेला हत्ती, रत्नचित्रित ध्वजेवर उभा असलेला तो, आणि त्याचे धनुष्य, पाण्डुपुत्राने दोन भल्लांनी तत्काळ छेदले.
7.26.14
दुर्योधनं पीड्यमानं दृष्ट्वा भीमेन मारिष ।
चुक्षोभयिषुरभ्यागादङ्गो मातङ्गमास्थितः ॥ ७.२६.१४ ॥
हे मारिष, भीमाने दुर्योधनाला पीडित झालेले पाहून अंगदेशाचा राजा हत्तीवर आरूढ होऊन त्याला क्षोभवू इच्छित पुढे आला.
7.26.15
तमापतन्तं नागेन्द्रमम्बुदप्रतिमस्वनम् ।
कुम्भान्तरे भीमसेनो नाराचैरार्दयद्भृशम् ॥ ७.२६.१५ ॥
मेघगर्जनेसारख्या आवाजाने आपल्यावर धावून येणाऱ्या त्या गजेंद्राला भीमसेनाने त्याच्या कुंभस्थळांमध्ये नाराचांनी जोरदार विद्ध केले.
7.26.16
तस्य कायं विनिर्भिद्य न्यमज्जद्धरणीतले ।
ततः पपात द्विरदो वज्राहत इवाचलः ॥ ७.२६.१६ ॥
त्याचे शरीर भेदून तो भूमीत रुतला; मग वज्राने आघात झालेल्या पर्वतासारखा तो हत्ती कोसळला.
7.26.17
तस्वावर्जितनागस्य म्लेच्छस्याधः पतिष्यतः ।
शिरश्चिच्छेद भल्लेन क्षिप्रकारी वृकोदरः ॥ ७.२६.१७ ॥
हत्ती पडलेल्या त्या म्लेच्छाचे खाली पडत असताना, शीघ्रकारी वृकोदराने भल्लाने त्याचे मस्तक छेदले.
7.26.18
तस्मिन्निपतिते वीरे सम्प्राद्रवत सा चमूः ।
सम्भ्रान्ताश्वद्विपरथा पदातीनवमृद्गती ॥ ७.२६.१८ ॥
तो वीर पडताच ती सेना सैरावैरा पळाली; घाबरलेले घोडे, हत्ती व रथ पायदळाला तुडवत धावले.
7.26.19
तेष्वनीकेषु भग्नेषु विद्रवत्सु समन्ततः ।
प्राग्ज्योतिषस्ततो भीमं कुञ्जरेण समाद्रवत् ॥ ७.२६.१९ ॥
ती सेना मोडून चहूकडे पळत असताना प्राग्ज्योतिषाच्या राजाने हत्तीवर बसून भीमावर धाव घेतली.
7.26.20
येन नागेन मघवानजयद्दैत्यदानवान् ।
तदन्वयेन नागेन भीमसेनमुपाद्रवत् ॥ ७.२६.२० ॥
ज्या हत्तीने इंद्राने दैत्य-दानवांवर विजय मिळवला, त्याच वंशातील हत्तीवर बसून तो भीमसेनावर तुटून पडला.
7.26.21
स नागप्रवरो भीमं सहसा समुपाद्रवत् ।
श्रवणाभ्यामथो द्वाभ्यां संहतेन करेण च ॥ ७.२६.२१ ॥
तो श्रेष्ठ हत्ती अचानक भीमावर तुटून पडला, दोन्ही कानांनी आणि एकवटलेल्या सोंडेने.
7.26.22
व्यावृत्तनयनः क्रुद्वः प्रमथन्निव पाण्डवम् ।
वृकोदररथं साश्वमविशेषमचूर्णयत् ॥ ७.२६.२२ ॥
डोळे फिरवून, संतापाने, पांडवाला चिरडल्यासारखा, त्याने वृकोदराचा रथ घोड्यांसह भेदभाव न करता चुरडून टाकला.
7.26.23
पद्भ्यां भीमोऽप्यथो धावंस्तस्य गात्रेष्वलीयत ।
जानन्नञ्जलिकावेधं नापाक्रामत पाण्डवः ॥ ७.२६.२३ ॥
पायी धावतानाही भीम त्या हत्तीच्या अवयवांत लपला; अंजलिकावेध जाणूनही पांडव बाजूला सरले नाहीत.
7.26.24
गात्राभ्यन्तरगो भूत्वा करेणाताडयन्मुहुः ।
लालयामास तं नागं वधाकाङ्क्षिणमव्ययम् ॥ ७.२६.२४ ॥
हत्तीच्या अवयवांच्या आत जाऊन, हाताने वारंवार प्रहार केला; वधाची इच्छा धरणाऱ्या त्या अविनाशी हत्तीला कुरवाळले.
7.26.25
कुलालचक्रवन्नागस्तदा तूर्णमथाभ्रमत् ।
नागायुतबलः श्रीमान्कालयानो वृकोदरम् ॥ ७.२६.२५ ॥
तेव्हा तो हत्ती कुंभाराच्या चाकाप्रमाणे वेगाने फिरू लागला. दहा हजार हत्तींचे बल असलेला तो तेजस्वी हत्ती, मृत्यूकडे जाणारा, वृकोदराभोवती (भीमाभोवती) फिरला.
7.26.26
भीमोऽपि निष्क्रम्य ततः सुप्रतीकाग्रतोऽभवत् ।
भीमं करेणावनम्य जानुभ्यामभ्यताडयत् ॥ ७.२६.२६ ॥
भीमही बाहेर येऊन सुप्रतीकासमोर उभा राहिला. तेव्हा त्या हत्तीने सोंडेने भीमाला वाकवून गुडघ्यांनी त्याला प्रहार केला.
7.26.27
ग्रीवायां वेष्टयित्वैनं स गजो हन्तुमैहत ।
करवेष्टं भीमसेनो भ्रमं दत्त्वा व्यमोचयत् ॥ ७.२६.२७ ॥
मानेभोवती गुंडाळून त्या हत्तीने त्याला मारण्याचा प्रयत्न केला. तेव्हा भीमसेनाने सोंडेच्या वेढ्याला एक फेरा देऊन स्वतःला सोडवले.
7.26.28
पुनर्गात्राणि नागस्य प्रविवेश वृकोदरः ।
यावत्प्रतिगजायातं स्वबलं प्रत्यवैक्षत।
भीमोपि नागगात्रेभ्यो विनिःसृत्यापयाज्जवात् ॥ ७.२६.२८ ॥
पुन्हा वृकोदर हत्तीच्या शरीरात शिरला; तेव्हा प्रतिहत्ती येत असल्याचे आणि आपले सैन्य त्याने पाहिले. भीमही हत्तीच्या शरीरातून बाहेर पडून वेगाने मागे सरला.
7.26.29
ततः सर्वस्य सैन्यस्य नादः समभवन्महान् ।
अहो धिङ्गिहतो भीमः कुज्जरेणेति मारिष ॥ ७.२६.२९ ॥
तेव्हा सर्व सैन्यात मोठा गोंधळ उडाला — "अरेरे, धिक्कार! भीमाला हत्तीने मारले!" हे पूज्या, असे.
7.26.30
तेन नागेन सन्त्रस्ता पाण्डवानामनीकिनी ।
सहसाऽभ्यद्रवद्राजन्यत्र तस्यौ वृकोदरः ॥ ७.२६.३० ॥
त्या हत्तीने घाबरून पांडवांचे सैन्य अचानक पळू लागले, हे राजन्; तेथे वृकोदर (भीम) उभा राहिला.
7.26.31
ततो युधिष्ठिरो राजा हतं मत्वा वृकोदरम् ।
भगदत्तं सपाञ्चाल्यः सर्वतः समवारयत् ॥ ७.२६.३१ ॥
तेव्हा राजा युधिष्ठिराने वृकोदराला मारले गेलेले मानून पांचालांसह भगदत्ताला सर्वबाजूंनी अडवले.
7.26.32
तं रथं रथिनां श्रेष्ठाः परिवार्य परन्तपाः ।
अवाकिरञ्शरैस्तीक्ष्णैः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ७.२६.३२ ॥
शत्रूंना तापवणाऱ्या श्रेष्ठ रथिकांनी त्या रथाला वेढा घालून शेकडो-हजारो तीक्ष्ण बाणांचा वर्षाव केला.
7.26.33
स विघातं पृषत्कानामङ्कुशेन समाहरन् ।
क्षणेन पाण्डुपाञ्जालान्व्यधमत्पर्वतेश्वरः ॥ ७.२६.३३ ॥
त्या पर्वतेश्वराने अंकुशाने बाणांचा अडथळा रोखून क्षणात पांडव-पांचालांना पळवून लावले.
7.26.34
तदद्भुतमपश्याम भगदत्तस्य संयुगे ।
तथा वृद्धस्य चरितं कुञ्जरेण विशाम्पते ॥ ७.२६.३४ ॥
हे राजा, युद्धात भगदत्ताचे ते अद्भुत कर्म आम्ही पाहिले, तसेच त्या वृद्धाचे हत्तीसोबतचे कर्मही पाहिले.
7.26.35
ततो राजा दशार्णानां प्राग्ज्योतिषमुपाद्रवत् ।
तिर्यग्यातेन नागेन समदेनाशुगामिना ॥ ७.२६.३५ ॥
मग तो राजा मदोन्मत्त, वेगाने चालणाऱ्या हत्तीवर तिरका चालवत दशार्णांकडून प्राग्ज्योतिषाच्या दिशेने धावला.
7.26.36
तयोर्युद्धं समभवन्नागयोर्भीमरूपयोः ।
सपक्षयोः पर्वतयोर्यथा सद्रुमयोः पुरा ॥ ७.२६.३६ ॥
त्या दोन भयानक रूपाच्या हत्तींमध्ये युद्ध झाले, जसे पूर्वी वृक्षांसह पंख असलेल्या दोन पर्वतांमध्ये झाले होते.
7.26.37
प्राग्ज्योतिषपतेर्नागः सन्निवृत्त्यापसृत्य च ।
पार्श्वे दशार्णाधिपतेर्भित्त्वा नागमपातयत् ॥ ७.२६.३७ ॥
प्राग्ज्योतिषपतीचा हत्ती मागे फिरून आणि बाजूला सरकून दशार्णाधिपतीच्या बाजूला भोसकून त्या हत्तीला पाडले.
7.26.38
तोमरैः सूर्यरश्म्याभैर्भगदत्तोऽथ सप्तभिः ।
जघान द्विरदस्थं तं शत्रुं प्रचलितासनम् ॥ ७.२६.३८ ॥
नंतर भगदत्ताने सूर्यकिरणांसारख्या तेजस्वी सात तोमरांनी हत्तीवर उभ्या असलेल्या त्या शत्रूला मारले; त्याचे आसन डळमळले.
7.26.39
व्यवच्छिद्य तु राजानं भगदत्तं युधिष्ठिरः ।
रथानीकेन महता सर्वतः पर्यवारयत् ॥ ७.२६.३९ ॥
राजा भगदत्ताला वेगळे पाडून युधिष्ठिराने मोठ्या रथसेनेने सर्व बाजूंनी त्याला वेढले.
7.26.40
स कुञ्जरस्थो रथिभिः शुशुभे सर्वतो वृतः ।
पर्वते वनमध्यस्थो ज्वलन्निव हुताशनः ॥ ७.२६.४० ॥
हत्तीवर बसलेला तो सर्व बाजूंनी रथींनी वेढलेला असा, पर्वतावर वनाच्या मध्यभागी पेटलेल्या अग्नीप्रमाणे शोभला.
7.26.41
मण्डलं सर्वतः श्लिष्टं रथिनामुग्रधन्विनाम् ।
किरतां शरवर्षाणि स नागः पर्यवर्तत ॥ ७.२६.४१ ॥
उग्र धनुर्धर रथींचे मंडल सर्व बाजूंनी घट्ट जुळलेले होते; तो हत्ती बाणांचा वर्षाव करत त्याभोवती फिरला.
7.26.42
ततः प्राग्ज्योतिषो राजा परिगृह्य महागजम् ।
प्रेषयामास सहसा युयुधानरथं प्रति ॥ ७.२६.४२ ॥
मग प्राग्ज्योतिषाच्या राजाने आपला महान हत्ती आवरून अचानक युयुधानाच्या रथाकडे पाठवला.
7.26.43
आपतन्तं च सम्प्रेक्ष्य नागं सात्वतपुङ्गवः ।
अविध्यत्पञ्चभिर्बाणैः शितैराशीविषोपमैः ॥ ७.२६.४३ ॥
धावून येणाऱ्या हत्तीला पाहून सात्वतांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या वीराने विषारी सर्पांसारखे पाच तीक्ष्ण बाण मारून त्याला विंधले.
7.26.44
शिनेः पौत्रस्य तु रथं परिगृह्य महाद्विपः ।
अभिचिक्षेप वेगेन युयुधानस्त्वपाक्रमत् ॥ ७.२६.४४ ॥
महाहत्तीने शिनीच्या नातवाचा रथ सोंडेत धरून वेगाने फेकला; पण युयुधान बाजूला सरले.
7.26.45
बृहतः सैन्धवानश्वान्समुत्थाप्यथ सारथिः ।
तस्थौ सात्यकिमासाद्य सम्प्लुतस्तं रथं प्रति ॥ ७.२६.४५ ॥
मग सारथ्याने मोठ्या सैंधव घोड्यांना उचलून, सात्यकीजवळ जाऊन त्या रथाकडे झेप घेऊन उभा राहिला.
7.26.46
स तु लब्ध्वान्तरं नागस्त्वरितो रथमण्डलात् ।
निष्पतन्सततं सर्वान्परिचिक्षेप पार्थिवान् ॥ ७.२६.४६ ॥
हत्तीला संधी मिळताच त्याने रथांच्या वेढ्यातून वेगाने बाहेर झेप घेऊन सर्व राजांना सतत इकडे-तिकडे फेकले.
7.26.47
ते त्वाशुगतिना तेन त्रास्यमाना नरर्षभाः ।
तमेकं द्विरदं सङ्ख्ये मेनिरे शतशो द्विपान् ॥ ७.२६.४७ ॥
त्या वेगवान हत्तीमुळे घाबरलेल्या नरश्रेष्ठ राजांना युद्धात तो एकच हत्ती शेकडो हत्ती वाटला.
7.26.48
ते गजस्थेन काल्यन्ते भगदत्तेन पार्थिवाः ।
ऐरावतस्थेन यथा देवराजेन दानवाः ॥ ७.२६.४८ ॥
ऐरावतावर बसलेल्या देवराज इंद्राने दानवांना मारावे तसे हत्तीवर बसलेल्या भगदत्ताने ते राजे मारले जात होते.
7.26.49
तेषां प्रद्रवतां भीमः पाञ्चालानामितस्ततः ।
गजवाजिकृतः शब्दः सुमहान्समजायत ॥ ७.२६.४९ ॥
पळणाऱ्या पांचालांमध्ये, इकडे तिकडे, भीमामुळे हत्ती आणि घोड्यांपासून अतिशय मोठा आवाज उठला.
7.26.50
भगदत्तेन समरे काल्यमानेषु पाण्डुषु ।
प्राग्ज्योतिषमभिक्रुद्धः पुनर्भीमः समभ्ययात् ॥ ७.२६.५० ॥
युद्धात भगदत्ताकडून पांडव मारले जात असताना, अत्यंत क्रुद्ध झालेला भीम पुन्हा प्राग्ज्योतिषाच्या राजाकडे चालून गेला.
7.26.51
तस्याभिद्रवतो वाहान्हस्तमुक्तेन वारिणा ।
सिक्त्वा व्यत्रासयन्नागस्ते पार्थसहरंस्ततः ॥ ७.२६.५१ ॥
तो पुढे येत असताना, हातातून उडवलेल्या पाण्याने वाहनांना भिजवून हत्तींनी त्यांना भयभीत केले; तेव्हा पार्थाच्या सोबत्यांना.
7.26.52
ततस्तमभ्ययात्तूर्णं रुचिपर्वा कृतीसुतः ।
समघ्नञ्छरवर्षेण रथस्योऽन्तकसन्निभः ॥ ७.२६.५२ ॥
तेव्हा कृतीचा पुत्र रुचिपर्वा वेगाने त्याच्याकडे चालून गेला, रथात उभा राहून यमासारखा बाणांच्या वर्षावाने प्रहार करू लागला.
7.26.53
ततः स रुचिपर्वाणं शरेणानतपर्वणा ।
सुपर्वा पर्वतपतिर्निन्ये वैवस्वतक्षयम् ॥ ७.२६.५३ ॥
तेव्हा पर्वतांचा स्वामी सुपर्वा याने वाकलेल्या पेरांच्या बाणाने रुचिपर्वाला वैवस्वत यमाच्या धामात पाठवले.
7.26.54
तस्मिन्निपतिते वीरे सौभद्रो द्रौपदीसुतः ।
चेकितानो धृष्टकेतुर्ययुत्सुश्चार्दयन्द्विपम् ॥ ७.२६.५४ ॥
तो वीर पडल्यावर सौभद्र, द्रौपदीचा पुत्र, चेकितान, धृष्टकेतू आणि युयुत्सू यांनी हत्तीला पीडित केले.
7.26.55
त एनं शरधाराभिर्धाराभिरिव तोयदाः ।
सिषिचुर्भैरवान्नादान्विनदन्तो जिघांसवः ॥ ७.२६.५५ ॥
ढगांनी पावसाच्या धारा सोडाव्यात तसे त्यांनी बाणधारांनी त्याला भिजवले; वध करण्याच्या इच्छेने भयानक गर्जना करत.
7.26.56
ततः पार्ष्ण्यङ्कुशाङ्गुष्ठैः कृतिना चोदितो द्विपः ।
प्रसारितकरः प्रायात्स्तब्धकर्णेक्षणो द्रुतम् ॥ ७.२६.५६ ॥
मग कुशल माहुताने टाच, अंकुश व अंगठ्याने हत्तीला प्रेरित केले; तो सोंड पसरून, कान व डोळे ताठ करून वेगाने पुढे गेला.
7.26.57
सोऽधिष्ठाय पदा वाहान्युयुत्सोः सूतमारुजत् ।
युयुत्सुस्तु रथाद्राजन्नपाक्रामत्त्वरान्वितः ॥ ७.२६.५७ ॥
त्याने पायाने युयुत्सूचे घोडे तुडवले आणि सारथ्याला पाडले; पण हे राजा, युयुत्सू त्वरेने रथावरून उतरून दूर गेला.
7.26.58
ततः पाण्डवयोधास्ते नागराजं शरैर्द्रुतम् ।
सिषिचुर्भैरवान्नादान्विनदन्तो जिघांसवः ॥ ७.२६.५८ ॥
मग त्या पांडव योद्ध्यांनी गजराजाला बाणांनी त्वरेने भिजवले; वध करण्याच्या इच्छेने भयानक गर्जना करत.
7.26.59
पुत्रस्तु तव सम्भ्रान्तः सौभद्रस्याप्लुतो रथम् ।
स कुञ्जरस्थो विसृजन्निषूनरिषु पार्थिवः।
बभौ रश्मीनिवादित्यो भुवनेषु समुत्सृजन् ॥ ७.२६.५९ ॥
तुमचा पुत्र गोंधळून सौभद्राच्या रथावर उडी घेतला; हत्तीवर उभा राहून शत्रूंवर बाण सोडणारा तो राजा, जगांवर किरणे पसरवणाऱ्या सूर्यासारखा चमकला.
7.26.60
तमार्जुनिर्द्वादशभिर्युयुत्सुर्दशभिः शरैः ।
त्रिभिस्त्रिभिर्द्रौपदेया धृष्टकेतुश्च विव्यधुः ॥ ७.२६.६० ॥
त्याला अर्जुनपुत्राने बारा, युयुत्सूने दहा आणि द्रौपदीच्या पुत्रांनी व धृष्टकेतूने प्रत्येकी तीन बाणांनी भेदले.
7.26.61
चेकितानः चतुःषष्ट्या सोत्तरायुधिकं पुनः ।
प्रत्यविध्यत्ततः सर्वान्भगदत्तस्त्रिभिस्त्रिभिः ॥ ७.२६.६१ ॥
चेकितानाने चौसष्ट्र आणि त्याहून अधिक शस्त्रांनी पुन्हा प्रहार केला. नंतर भगदत्ताने त्या सर्वांना तीन-तीन बाणांनी विद्ध केले.
7.26.62
सोऽतियत्नार्पितैर्बाणैराचितो द्विरदो बभौ ।
संस्यूत इव सूर्यस्य रश्मिभिर्जलदो महान् ॥ ७.२६.६२ ॥
अति प्रयत्नाने सोडलेल्या बाणांनी व्यापलेला तो हत्ती सूर्याच्या किरणांनी शिवलेल्या मोठ्या मेघासारखा चमकला.
7.26.63
नियन्तुः शिल्पयत्नाभ्यां प्रेरितोऽरिशरार्दितः ।
परिचिक्षेप तान्नागः स रिपून्सव्यदक्षिणम् ॥ ७.२६.६३ ॥
महाताच्या कौशल्याने व प्रयत्नाने प्रेरित, शत्रूच्या बाणांनी पीडित झालेला तो हत्ती डावीकडे व उजवीकडे त्या शत्रूंना भिरकावू लागला.
7.26.64
गोपाल इव दण्डेन यथा पशुगणान्वने ।
सङ्कालयति तां सेनां भगदत्तस्तथा मुहुः ॥ ७.२६.६४ ॥
अरण्यात गुराखी काठीने गुरांचा कळप जसा हाकतो, तसेच भगदत्त वारंवार त्या सेनेला हाकत होता.
7.26.65
क्षिप्रं श्येनाभिप्रन्नानां वायसानामिव स्वनः ।
बभूव पाण्डवेयानां भृशं विद्रवतां स्वनः ॥ ७.२६.६५ ॥
ससाण्यांनी हल्ला केलेल्या कावळ्यांच्या ओरडण्यासारखा, पळणाऱ्या पांडवांचा मोठा आक्रोश लगेच उठला.
7.26.66
स नागराजः प्रवराङ्कुशाहतः ।
पुरा सपक्षोऽद्रिवरो यथा नृप।
भयं तदा रिपुषु समादधद्भृशं ।
वणिग्जनानां क्षुभितो यथाऽर्णवः ॥ ७.२६.६६ ॥
उत्तम अंकुशाने आघात झालेला तो गजराज, हे नृपा, पूर्वी पंख असलेल्या श्रेष्ठ पर्वताप्रमाणे, तेव्हा शत्रूंमध्ये फार भय निर्माण करू लागला, व्यापाऱ्यांसाठी क्षुब्ध समुद्रासारखा.
7.26.67
ततो ध्वनिर्द्विरदरथाश्वपार्थिवै ।
र्भयाद्रवद्भिर्जनितोऽतिभैरवः।
क्षितिं वियद् द्यां विदिशो दिशस्तथा ।
समावृणोत्पार्थिवसंयुगे ततः ॥ ७.२६.६७ ॥
तेव्हा हत्ती, रथ, घोडे व राजे यांच्यापासून, भयाने ओरडणाऱ्यांचा अतिभयंकर ध्वनी उठला, ज्याने पृथ्वी, आकाश, स्वर्ग, दिशा व उपदिशा त्या राजांच्या युद्धात व्यापल्या.
7.26.68
स तेन नागप्रवरेण पार्थिवो ।
भृशं जगाहे द्विषतामनीकिनीम्।
पुरा सुगुप्तां विबुधैरिवाहवे ।
विरोचनो देववरूतिनीमिव ॥ ७.२६.६८ ॥
तो राजा त्या श्रेष्ठ हत्तीसह शत्रूंच्या सैन्यात अत्यंत वेगाने घुसला; पूर्वी युद्धात देवांनी उत्तम रक्षिलेल्या देवसेनेत विरोचन घुसल्याप्रमाणे.
7.26.69
भृशं ववौ ज्वलनसखो वियद्रजः ।
समावृणोन्मुहुरपि चैव सैनिकान्।
तमेकनागं गणशो यथा गजान् ।
समन्ततो द्रुतमथ मेनिरे जनाः ॥ ७.२६.६९ ॥
अग्नीचा मित्र असलेला वायू अत्यंत वेगाने वाहू लागला, आकाशातील धूळ उडवून सैनिकांना वारंवार झाकत; लोकांना तो एकच हत्ती समूहाने येणाऱ्या हत्तींप्रमाणे चारही बाजूंनी वेगाने येत असल्याचे वाटले.