महाभारत · अध्याय 7.27
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.27.1
यन्मां पार्थस्य सङ्ग्रामे कर्माणि परिपृच्छसि ।
तृच्छृणुष्व महाबाहो पार्थो यदकरोद्रणे ॥ ७.२७.१ ॥
हे महाबाहो, युद्धात पार्थाने (अर्जुनाने) जे कर्म केले त्याविषयी तू मला विचारतोस; रणात पार्थाने काय केले ते ऐक.
7.27.2
रजो दृष्ट्वा समुद्भूतं श्रुत्वा च गजनिःस्वनम् ।
भगदत्ते विकुर्वाणे कौन्तेयः कृष्णमब्रवीत् ॥ ७.२७.२ ॥
भगदत्त आक्रमण करीत असताना उठलेली धूळ पाहून आणि हत्तींचा चीत्कार ऐकून कौंतेय कृष्णाला म्हणाला.
7.27.3
यथा प्राग्ज्योतिषो राजा गजेन मधुसूदन ।
त्वरमाणोऽभिनिष्क्रान्तो ध्रुवं तस्यैष निःस्वनः ॥ ७.२७.३ ॥
हे मधुसूदना, प्राग्ज्योतिषाचा राजा हत्तीसह घाईने बाहेर पडल्याप्रमाणे; निश्चितच हा त्याचाच आवाज आहे.
7.27.4
इन्द्रादनवरः सङ्ख्ये गजयानविशारदः ।
प्रथमो गजघोधानां पृथिव्यामिति मे मतिः ॥ ७.२७.४ ॥
युद्धात तो इंद्रापेक्षा कमी नाही; हत्ती चालवण्यात निपुण आहे; पृथ्वीवर हत्तीयोद्ध्यांत तोच पहिला आहे असे माझे मत आहे.
7.27.5
स चापि द्विरदश्रेष्ठः सदाऽप्रतिगजो युधि ।
सर्वशस्त्रातिगः सङ्ख्ये कृतकर्मा जितक्लमः ॥ ७.२७.५ ॥
तो हत्तींमध्ये श्रेष्ठ आहे; युद्धात नेहमी त्याच्या बरोबरीचा हत्ती नसलेला; सर्व शस्त्रांत श्रेष्ठ; युद्धात कर्म करून थकवा जिंकलेला.
7.27.6
सहः सस्त्रनिपातानामग्निस्पर्शस्य चानघ ।
स पाण्डवबलं सर्वमद्यैको नाशयिष्यति ॥ ७.२७.६ ॥
हे निष्पाप, शस्त्रांचे आघात आणि अग्निस्पर्श सहन करणारा तो एकटाच आज पांडवांचे संपूर्ण सैन्य नष्ट करील.
7.27.7
सिंहनादं महत्कृत्वा धनुर्बाणरवैः सह ।
विद्राव्यमाणं सम्पश्य हतभूयिष्ठनायकम्।
दृष्ट्वा विनद्य सहसा मम सेनां प्रमृद्गति ॥ ७.२७.७ ॥
सिंहनाद मोठ्या आवाजात करून, धनुष्य आणि बाणांच्या ध्वनीसह, नायक बहुतांशी मारले गेल्याने पळणाऱ्या (सैन्याला) पाहून, माझ्या सैन्याला सहसा चिरडण्यासाठी गर्जना करत तो पुढे जातो.
7.27.8
न चावाभ्यामृतेऽन्योऽस्ति शक्तस्तं प्रतिबाधितुम् ।
त्वरमाणस्ततो याहि यतः प्राग्ज्योतिषाधिपः ॥ ७.२७.८ ॥
तुम्हा दोघांशिवाय दुसरा कोणी त्याला रोखण्यास समर्थ नाही. म्हणून त्वरेने तिथे जा, जिथे प्राग्ज्योतिषाधिपती आहे.
7.27.9
दृप्तं सङ्ख्ये द्विपबलाद्वयसा चापि विस्मितम् ।
अद्यैनं प्रेषयिष्यामि बलहन्तुः प्रियातिथिम् ॥ ७.२७.९ ॥
युद्धात आपल्या हत्तिसैन्याच्या बळामुळे गर्विष्ठ आणि वयानेही चकित झालेल्या त्याला, आज मी बलहंता (इंद्र) याचा प्रिय अतिथी म्हणून पाठवीन.
7.27.10
वचनादथ कृष्णस्तु प्रययौ सव्यसाचिनः ।
दीर्यते भगदत्तेन यत्र पाण्डववाहिनी ॥ ७.२७.१० ॥
मग सव्यसाचीच्या (अर्जुनाच्या) सांगण्यावरून कृष्णही गेला, जिथे भगदत्ताकडून पांडवसेना छिन्नभिन्न केली जात होती.
7.27.11
तं प्रयान्तं ततः पश्चादाह्वयन्तो महारथाः ।
संशप्तकाः समारोहन्सहस्राणि चतुर्दश ॥ ७.२७.११ ॥
तो पुढे जात असताना मागून आव्हान देत महारथी संशप्तक चौदा हजार जणांनी हल्ला चढवला.
7.27.12
दशैव तु सहस्राणि त्रिगर्तानां महारथाः ।
चत्वारि च सहस्राणि वासुदेवस्य चानुगाः ॥ ७.२७.१२ ॥
त्रिगर्तांचे महारथी दहा हजार; आणि वासुदेवाचे (कृष्णाचे) चार हजार अनुयायीही (तिथे आले).
7.27.13
दीर्यमाणां चमूं दृष्ट्वा भगदत्तेन मानिष ।
आहूयमानस्य च तैरभवद्धृदयं द्विधा ॥ ७.२७.१३ ॥
भगदत्ताने सेना विदीर्ण होताना पाहून आणि त्यांनी बोलावले असता, त्याचे हृदय दोन भागांत विभागले गेले.
7.27.14
किन्नु श्रेयस्करं कर्म भवेदद्येत्यचिन्तयत् ।
इह वा विनिवर्तेयं गच्छेयं वा युधिष्ठिरम् ॥ ७.२७.१४ ॥
"आज कोणते कर्म श्रेयस्कर ठरेल?" असा तो विचार करू लागला. "येथेच परत फिरावे, की युधिष्ठिराकडे जावे?"
7.27.15
तस्य बुद्ध्या विचार्यैवमर्जुनस्य कुरूद्वह ।
अभवद्भूयसी बुद्धिः संशप्तकवधे स्थिरा ॥ ७.२७.१५ ॥
हे कुरुश्रेष्ठा! अशा प्रकारे बुद्धीने विचार करून अर्जुनाचा निश्चय अधिक दृढ झाला — संशप्तकांच्या वधाबाबत त्याची बुद्धी स्थिर झाली.
7.27.16
स सन्निवृत्तः सहसा कपिप्रवरकेतनः ।
एको रथसहस्राणि निहन्तुं वासवी रणे ॥ ७.२७.१६ ॥
कपिश्रेष्ठाचा ध्वज असलेला तो अचानक मागे वळला — एकटाच, रणांगणात हजारो रथांचा संहार करण्यासाठी, वासवपुत्र (अर्जुन).
7.27.17
सा हि दुर्योधनस्यासीन्मतिः कर्णस्य चोभयोः ।
अर्जुनस्य वधोपाये या वै द्वैधमकल्पयत् ॥ ७.२७.१७ ॥
तीच बुद्धी दुर्योधन आणि कर्ण या दोघांची होती — जिने अर्जुनवधाच्या उपायांबाबत त्यांच्यात द्विधा निर्माण केली.
7.27.18
स तु दोलायमानोऽबूद्द्वैधीभावेन पाण्डवः ।
वधेन तु नराग्र्याणामकरोत्तां मृषा तदा ॥ ७.२७.१८ ॥
पांडव द्विधा अवस्थेमुळे डगमगू लागला. तरीही तेव्हा नरश्रेष्ठांच्या वधाचा (संकल्प) त्याने व्यर्थच केला.
7.27.19
ततः शतसहस्राणि शराणां नतपर्वणाम् ।
असृजन्नर्जुने राजन्संशप्तकमहारथाः ॥ ७.२७.१९ ॥
तेव्हा, राजा, संशप्तक महारथींनी वाकलेल्या पेरांच्या लाखो बाणांचा अर्जुनावर वर्षाव केला.
7.27.20
नैव कुन्तीसुतः पार्थो नैव कृष्णो जनार्दनः ।
न हया न रथो राजन्दृश्यन्ते स्म शरैश्चिताः ॥ ७.२७.२० ॥
राजा, कुंतीपुत्र पार्थ दिसत नव्हता, जनार्दन कृष्णही दिसत नव्हता; घोडे आणि रथ बाणांनी झाकलेले दिसत होते.
7.27.21
तदा मोहमनुप्राप्तः सिष्विदे हि जनार्दनः ।
ततस्तान्प्रायशः पार्थो ब्रह्मास्त्रेण निजघ्निवान् ॥ ७.२७.२१ ॥
तेव्हा मोहात सापडलेले जनार्दन खरोखरच खचून गेले; मग पार्थाने ब्रह्मास्त्राने त्यांपैकी बहुतेकांना ठार केले.
7.27.22
शतशः पाणयश्छिन्नाः सेषुज्यातलकार्मुकाः ।
केतवो वाजिनः सूता रथिनश्चापतन्क्षितौ ॥ ७.२७.२२ ॥
शेकडो हात बाण, दोरी, तळवे आणि धनुष्यांसह तुटून पडले; ध्वज, घोडे, सारथी आणि रथी भूमीवर कोसळले.
7.27.23
द्रुमाचलाग्राम्बुधरैः समकायाः सुकल्पिताः ।
हतारोहाः क्षितौ पेतुर्द्विपाः पार्थशराहताः ॥ ७.२७.२३ ॥
वृक्ष, पर्वतशिखरे आणि मेघांसारखे समान देहाचे, सुसज्ज हत्ती — ज्यांचे स्वार मारले गेले होते — पार्थाच्या बाणांनी घायाळ होऊन भूमीवर कोसळले.
7.27.24
विप्रविद्धकुथा नागाश्छिन्नभाण्डाः परासवः ।
सारोहास्तु रणे पेतुर्मथिता मार्गणैर्भृशम् ॥ ७.२७.२४ ॥
झुली फाटल्या, साज तुटले, प्राणहीन हत्ती स्वारांसह रणांगणात कोसळले; बाणांनी अत्यंत चिरडले गेले.
7.27.25
सर्ष्टिप्रासासिनखराः समुद्गरपरश्वथाः ।
विच्छिन्ना बाहवः पेतुर्नृणां भल्लैः किरीटिना ॥ ७.२७.२५ ॥
ऋष्टी, प्रास, असि व नखायुधे, मुद्गर व परशू यांसह माणसांचे बाहू किरीटधारी (अर्जुनाच्या) भल्लांनी छिन्न होऊन पडले.
7.27.26
बालादित्याम्बुजेन्दूनां तुल्यरूपाणि मारिष ।
संच्छिन्नान्यर्जुनशरैः शिरांस्युर्वी प्रपेदिरे ॥ ७.२७.२६ ॥
हे मारिष, बालसूर्य, कमळ आणि चंद्र यांसारखी रूपे असलेली मस्तके अर्जुनाच्या बाणांनी छिन्न होऊन पृथ्वीवर पडली.
7.27.27
जज्वालालङ्कृता सेना पत्रिभिः प्राणिभोजनैः ।
नानारूपैस्तदाऽमित्रान्क्रुद्धेनिघ्नति फल्गुने ॥ ७.२७.२७ ॥
तेव्हा प्राण्यांचे भक्षण करणाऱ्या नानारूप बाणांनी सजलेली सेना प्रज्वलित झाली; क्रुद्ध फल्गुन (अर्जुन) शत्रूंचा संहार करत होता.
7.27.28
क्षोभयन्तं तदा सेनां द्विरदं नलिनीमिव ।
धनञ्जयं भूतगणाः साधुसाध्वित्यपूजयन् ॥ ७.२७.२८ ॥
कमळांचे सरोवर ढवळणाऱ्या हत्तीप्रमाणे त्या वेळी सेनेला ढवळून टाकणाऱ्या धनंजयाला (अर्जुनाला) भूतगणांनी "साधु साधु" म्हणून गौरवले.
7.27.29
दृष्ट्वा तत्कर्म पार्थस्य वासवस्येव माधवः ।
विस्मयं परमं गत्वा प्राञ्जलिस्तमुवाच ह ॥ ७.२७.२९ ॥
पार्थाचे ते कर्म इंद्राच्या कर्मासारखे पाहून माधव (कृष्ण) परम आश्चर्यचकित झाला आणि हात जोडून त्याला म्हणाला.
7.27.30
कर्मैतत्पार्थ शक्रेण यमेन धनदेन च ।
दुष्करं समरे यत्ते कृतमद्येति मे मतिः ॥ ७.२७.३० ॥
हे पार्था, इंद्र, यम आणि कुबेर यांनाही युद्धात कठीण असे हे कर्म आज तू केले, असे माझे मत आहे.
7.27.31
युगपच्चैव सङ्ग्रामे शतशोऽथ सहस्रशः ।
पतिता एव मे दृष्टाः संशप्तकमहारथाः ॥ ७.२७.३१ ॥
युद्धात एकाच वेळी शेकडो आणि हजारो संशप्तक महारथी पडलेले मी पाहिले.
7.27.32
संशप्तकांस्ततो हत्वा भूयिष्ठा ये व्यवस्थिताः ।
भगदत्ताय याहीति कृष्णं पार्थोऽभ्यनोदयत् ॥ ७.२७.३२ ॥
नंतर अधिक संख्येने उभ्या असलेल्या संशप्तकांना मारून, पार्थाने कृष्णाला "भगदत्ताकडे चल" असे प्रेरित केले.