महाभारत · अध्याय 7.30
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.30.1
प्रियमिन्द्रस्य सततं सखायममितौजसम् ।
हत्वा प्राग्ज्योतिषं पार्थः प्रदक्षिणमवर्तत ॥ ७.३०.१ ॥
इंद्राचा प्रिय, सतत मित्र, अमित तेजस्वी (भगदत्ताला) प्राग्ज्योतिषात ठार मारून पार्थ उजवीकडे वळला.
7.30.2
ततो गान्धारराजस्य सुतौ परपुरञ्जयौ ।
अर्देतामर्जुनं सङ्ख्ये भ्रातरौ वृषकाचलौ ॥ ७.३०.२ ॥
नंतर गांधारराजाचे शत्रुनगरे जिंकणारे दोन पुत्र, बंधू वृषक आणि अचल, युद्धात अर्जुनावर चालून गेले.
7.30.3
तौ समेत्यार्जुनं वीरौ पुरः पश्चाच्च धन्वितौ ।
अविध्येतां महावेगैर्निशितैराशुगैर्भृशम् ॥ ७.३०.३ ॥
ते दोन वीर धनुर्धर अर्जुनाजवळ समोरून आणि मागून येऊन वेगवान तीक्ष्ण बाणांनी त्याला जोरदारपणे विंधू लागले.
7.30.4
वृषकस्य हयान्सूतं धनुश्छत्रं रथं ध्वजम् ।
तिलशो व्यधमत्पार्थः सौबलस्य शितैः शरैः ॥ ७.३०.४ ॥
पार्थाने तीक्ष्ण बाणांनी वृषकाचे घोडे, सारथी, धनुष्य, छत्र, रथ आणि ध्वज तिळातिळा तोडून टाकले.
7.30.5
ततोऽर्जुनः शरव्रातैर्जानाप्रहरणैरपि ।
गान्धारानाकुलांश्चक्रे सौबलप्रमुखान्पुनः ॥ ७.३०.५ ॥
नंतर अर्जुनाने बाणांच्या वर्षावाने आणि गुडघ्यापर्यंत पोहोचणाऱ्या शस्त्रांनी सौबलप्रमुख गांधारांना पुन्हा व्याकुळ केले.
7.30.6
ततः पञ्चशतान्वीरान्गान्धारानुद्यतायुधान् ।
प्राहिणोन्मृत्युलोकाय क्रुद्धो बाणैर्धनञ्जयः ॥ ७.३०.६ ॥
नंतर क्रुद्ध धनंजयाने शस्त्रे उगारलेल्या पाचशे गांधार वीरांना बाणांनी मृत्युलोकी पाठवले.
7.30.7
हताश्वात्तु रथात्तूर्णमवतीर्य महाभुजः ।
आरुरोह रथं भ्रातुरन्यश्च धनुराददे ॥ ७.३०.७ ॥
घोडे मारले गेल्यावर तो महाभुज लगेच रथातून उतरला आणि भावाच्या रथावर चढला; दुसऱ्याने धनुष्य उचलले.
7.30.8
तावेकरथमारूढौ भ्रातरौ वृषकाचलौ ।
शरवर्षेण बीभत्सुमविध्येतां मुहुर्मुहुः ॥ ७.३०.८ ॥
एकाच रथावर स्वार झालेल्या त्या दोन्ही भावांनी, वृषक आणि अचल, बाणांच्या वर्षावाने वारंवार बीभत्सूला भेदले.
7.30.9
स्यालौ तव महात्मानौ राजानौ वृषकाचलौ ।
भृशं विजघ्नतुः पार्थमिन्द्रं वृत्रबलाविव ॥ ७.३०.९ ॥
तुमचे मेहुणे, महात्मा राजे वृषक आणि अचल, वृत्र आणि बल यांनी इंद्राला मारावे तसे पार्थाला जोरदार प्रहार केले.
7.30.10
लब्धलक्षौ तु गान्धारावहतां पाण्डवं पुनः ।
नैदाघवार्षिकौ मासौ लोकं घर्मांशुभिर्यथा ॥ ७.३०.१० ॥
लक्ष्य साधून त्या दोन्ही गांधारांनी पुन्हा पांडवाला प्रहार केला, जसे ग्रीष्म आणि पावसाळ्याचे महिने सूर्यकिरणांनी जगाला तापवतात.
7.30.11
तौ रथस्थौ नरव्याघ्रौ राजानौ वृषकाचलौ ।
संश्चिष्टाङ्गौ स्थितौ राजञ्जघानैकेषुणाऽर्जुनः ॥ ७.३०.११ ॥
हे राजा, रथावर उभे राहिलेल्या, एकमेकांना बिलगलेल्या त्या नरव्याघ्र राजे वृषक आणि अचल यांना अर्जुनाने एकाच बाणाने मारले.
7.30.12
तौ रथात्सिंहसंकाशौ लोहिताक्षौ महाभुजौ ।
राजन्सम्पेततुर्वीरौ सोदर्यावेकलक्षणौ ॥ ७.३०.१२ ॥
हे राजा, सिंहासारखे, लाल डोळ्यांचे, महाभुज ते दोन वीर सख्खे भाऊ, एकसारख्या लक्षणांचे, रथावरून खाली पडले.
7.30.13
तयोर्भूमिं गतौ देहौ रथाद्बन्धुजनप्रियौ ।
यशो दशः दिशः पुण्यं गमयित्वा व्यवस्थितौ ॥ ७.३०.१३ ॥
रथातून भूमीवर पडलेली त्या दोघांची देहे, जी बांधवांना प्रिय होती, यश, दिशा आणि पुण्य प्राप्त करवून स्थिर राहिली.
7.30.14
दृष्ट्वा विनिहतौ सङ्ख्ये मातुलावपलायिनौ ।
भृशं मुमुचुरश्रूणि पुत्रास्तव विशांपते ॥ ७.३०.१४ ॥
युद्धात मारले गेलेल्या, पळ न काढलेल्या त्या दोन मामांना पाहून, हे प्रजापते, तुझ्या पुत्रांनी फार अश्रू ढाळले.
7.30.15
निहतौ भ्रातरौ दृष्ट्वा मायाशतविशारदः ।
कृष्णौ सम्मोहन्मायां विदधे शकुनिस्ततः ॥ ७.३०.१५ ॥
बंधू मारले गेलेले पाहून, शंभर मायांमध्ये निपुण शकुनीने तेव्हा कृष्णांना मोहित करण्यासाठी माया रचली.
7.30.16
लगुडायोगुडाश्मानः शतघ्न्यश्च सशक्तयः ।
गदापरिघनिस्त्रिंशशूलमुद्गरपट्टसाः ॥ ७.३०.१६ ॥
लगुडे, लोखंडी गोळे, दगड, शतघ्नी, शक्ती, गदा, परिघ, तलवारी, शूल, मुद्गर आणि पट्टिशे.
7.30.17
सकम्पनर्ष्टिनखरा मुसलानि परश्वथाः ।
क्षुराः क्षुरप्रनालीका वत्सदन्तास्थिसन्धयः ॥ ७.३०.१७ ॥
कंपन, ऋष्टी, नख, मुसळे, परशू, क्षुर, क्षुरप्र, नालीक, वत्सदन्त आणि अस्थिसंधी अस्त्रे.
7.30.18
चक्राणि विशिखाः प्रासा विविधान्यायुधानि च ।
प्रपेतुः शतशो दिग्भ्यः प्रदिग्भ्यश्चार्जुनं प्रति ॥ ७.३०.१८ ॥
चक्रे, बाण, प्रास आणि विविध आयुधे शेकडो दिशा आणि उपदिशांतून अर्जुनावर कोसळली.
7.30.19
खरोष्ट्रमहिषाः सिंहा व्याघ्राः सृमरचित्रकाः ।
ऋक्षाः सालावृका गृध्राः कपयश्च सरीसृपाः ॥ ७.३०.१९ ॥
गाढवे, उंट, म्हशी, सिंह, वाघ, सृमर आणि चित्रक मृग, अस्वले, लांडगे, गिधाडे, माकडे आणि सरपटणारे प्राणी.
7.30.20
विविधानि च रक्षांसि क्षुधितान्यर्जुनं प्रति ।
सङ्क्रुद्धान्यभ्यधावन्त विविधानि वयांसि च ॥ ७.३०.२० ॥
भुकेलेले विविध प्रकारचे राक्षस आणि संतप्त विविध प्रकारचे पक्षी अर्जुनाच्या दिशेने धावले.
7.30.21
ततो दिव्यास्त्रविच्छूरः कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः ।
विसृजन्निषुजालानि सहसा तान्यताडयत् ॥ ७.३०.२१ ॥
तेव्हा दिव्यास्त्रांचा जाणकार शूर कुंतीपुत्र धनंजयाने बाणांचे जाळे सोडून अचानक त्यांच्यावर प्रहार केला.
7.30.22
ते हन्यमानाः शूरेण प्रवरैः सायकैर्दृढैः ।
विरुवन्तो महारावान्विनेशुः सर्वतो हताः ॥ ७.३०.२२ ॥
शूराच्या उत्तम व दृढ बाणांनी आघात झालेले ते मोठे आक्रोश करीत सर्वत्र मरून पडले.
7.30.23
ततस्तमः प्रादुरभूदर्जुनस्य रथं प्रति ।
तस्माच्च तमसो वचाः क्रूराः पार्थमभर्त्सयन् ॥ ७.३०.२३ ॥
तेव्हा अर्जुनाच्या रथाकडे अंधार प्रकट झाला; त्या अंधारातून क्रूर वाणी पार्थाला धमकावू लागल्या.
7.30.24
तत्तमो भैरवं घोरं भयकर्तृ महाहवे ।
उत्तमास्त्रेण महता ज्यौतिषेणार्जुनोऽवधीत् ॥ ७.३०.२४ ॥
त्या भयंकर, घोर, महायुद्धात भय निर्माण करणाऱ्या त्या अंधाराचा अर्जुनाने उत्तम व महान ज्यौतिष अस्त्राने नाश केला.
7.30.25
हते तस्मिञ्जलौघास्तु प्रादुरासन्भयानकाः ।
अम्भसस्तस्य नाशार्थमादित्यास्त्रमथार्जुनः।
प्रायुङ्क्ताम्भस्ततस्तेन प्रायशोऽस्त्रेण शोषितम् ॥ ७.३०.२५ ॥
तो मारला गेल्यावर भयानक जलप्रवाह प्रकट झाले. ते नष्ट करण्यासाठी अर्जुनाने आदित्यास्त्र प्रयुक्त केले; त्या अस्त्राने ते पाणी बहुतेक शोषले गेले.
7.30.26
एवं बहुविधा मायाः सौबलस्य कृताः कृताः ।
जघानास्त्रबलेनाशु प्रहसन्नर्जुनोऽब्रवीत् ॥ ७.३०.२६ ॥
अशा प्रकारे सौबलाच्या अनेक प्रकारच्या माया वारंवार निर्माण केल्या गेल्या; अर्जुनाने अस्त्रबलाने त्या तत्काळ नष्ट करून हसत म्हटले.
7.30.27
दुर्द्यूतदेविन्गान्धारे नाक्षान्क्षिपति गाण्डिवम् ।
ज्वलितान्निशितांस्तीक्ष्णाञ्शरान्क्षिपतिगाण्डिवं ॥ ७.३०.२७ ॥
दुष्ट द्यूताच्या खेळाडू गांधारा, गांडीव फासे फेकत नाही; गांडीव प्रज्वलित, तीक्ष्ण, धारदार बाण सोडत आहे.
7.30.28
तदा हतासु मायासु त्रस्तोऽर्जुनशराहतः ।
अपायाञ्जवनैरश्वैः शकुनिः प्राकृतो यथा ॥ ७.३०.२८ ॥
तेव्हा माया नष्ट झाल्यावर, अर्जुनाच्या बाणांनी घायाळ झालेला भयभीत शकुनी सामान्य माणसासारखा वेगवान घोड्यांवर पळून गेला.
7.30.29
ततोऽर्जुनोऽस्त्रविच्छैघ्र्यं दर्शयन्नात्मनोऽरिषु ।
अभ्यवर्षच्छरौधेण कौरवाणामनीकिनीम् ॥ ७.३०.२९ ॥
तेव्हा अस्त्रविद्येत निष्णात अर्जुनाने शत्रूंमध्ये आपली चपळता दाखवत बाणांच्या प्रवाहाने कौरवसेनेवर वर्षाव केला.
7.30.30
सा हन्यमाना पार्थेन तव पुत्रस्य वाहिनी ।
द्वैधीभूता महाराज गङ्गेवासाद्य पर्वतम् ॥ ७.३०.३० ॥
हे महाराज, पार्थाकडून मारल्या जात असलेली तुमच्या पुत्राची ती सेना, पर्वताला पोहोचलेल्या गंगेप्रमाणे दोन भागांत विभागली गेली.
7.30.31
द्रोणमेवान्वपद्यन्त केचित्तत्र नरर्षभाः ।
केचिद्दुर्योधनं राजन्नर्द्यमानाः किरीटिना ॥ ७.३०.३१ ॥
तेथे काही नरश्रेष्ठ वीर द्रोणाकडे धावले; हे राजा, काही किरीटीकडून पीडित होऊन दुर्योधनाकडे गेले.
7.30.32
नापश्याम ततस्त्वेनं सैन्ये वै रजसावृते ।
गाण्डीवस्य च निर्घोषः श्रुतो दक्षिणतो मया ॥ ७.३०.३२ ॥
धुळीने व्यापलेल्या सैन्यात तेव्हा आम्हांला तो दिसला नाही; पण उजवीकडून मला गाण्डीवाचा घोष ऐकू आला.
7.30.33
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषं वादित्राणां च निःस्वनम् ।
गाण्डीवस्य तु निर्घोषो व्यतिक्रम्यास्पृशद्दिवम् ॥ ७.३०.३३ ॥
शंख व दुंदुभींचा घोष आणि वाद्यांचा नाद; पण गाण्डीवाचा घोष त्या सर्वांना ओलांडून आकाशाला भिडला.
7.30.34
ततः पुनर्दक्षिणतः सङ्ग्रामश्चित्रयोधिनाम् ।
सुयुद्धं चार्जुनस्यासीदहं द्रोणमन्वियाम् ॥ ७.३०.३४ ॥
नंतर पुन्हा उजवीकडे विचित्र योद्ध्यांचे युद्ध झाले; अर्जुनाचे घोर युद्ध झाले; मी द्रोणाकडे गेलो.
7.30.35
यौधिष्ठिराभ्यनीकानि प्रहरन्ति ततस्ततः ।
नानाविधान्यनीकानि पुत्राणां तव भारत।
अर्जुनो व्यधमत्काले दिवीवाभ्राणि मारुतः ॥ ७.३०.३५ ॥
युधिष्ठिराच्या सेना इकडे-तिकडे प्रहार करत आहेत; हे भारता, तुमच्या पुत्रांच्या नाना प्रकारच्या सेना अर्जुनाने योग्य वेळी विखरून टाकल्या, आकाशात वारा ढगांना विखरून टाकतो तसे.
7.30.36
तं वासवमिवायान्तं भूरिवर्षं शरौघिणम् ।
महेष्वासा नरव्याघ्रा नोग्रं केचिदवारयन् ॥ ७.३०.३६ ॥
इंद्रासारखा येत असलेल्या, भरपूर पाऊस पाडणाऱ्या, बाणांचे प्रवाह सोडणाऱ्या त्याला काही महाधनुर्धर नरव्याघ्रांनाही प्रखरपणे अडवता आले नाही.
7.30.37
ते हन्यमानाः पार्थेन त्वदीया व्यथिता भृशम् ।
स्वानेव बहवो जघ्नुर्विद्रवन्तस्ततस्ततः ॥ ७.३०.३७ ॥
पार्थाने प्रहार केलेले तुमचे सैनिक अत्यंत व्यथित होऊन पळताना इकडे तिकडे अनेक आपल्यांनाच मारू लागले.
7.30.38
तेऽर्जुनेन शरा मुक्ताः कङ्कपत्रास्तनुच्छिदः ।
शलभा इव सम्पेतुः संवृण्वाना दिशो दश ॥ ७.३०.३८ ॥
अर्जुनाने सोडलेले ते कंकपत्र बाण शरीरे भेदत टोळांप्रमाणे पडत दहाही दिशा झाकू लागले.
7.30.39
तुरगं रथिनं नागं पदातिमपि मारिष ।
विनिर्भिद्य क्षितिं जग्मुर्वल्मीकमिव पन्नगाः ॥ ७.३०.३९ ॥
हे माननीय, घोडा, रथी, हत्ती आणि पायदळालाही भेदून ते बाण जमिनीत शिरले, जसे साप वारुळात शिरतात.
7.30.40
न च द्वितीयं व्यसृजत्कुञ्जराश्वनरेषु सः ।
पृथगेकशरारुग्णा निपेतुस्ते गतासवः ॥ ७.३०.४० ॥
हत्ती, घोडे आणि माणसांवर त्याने दुसरा बाण सोडला नाही; एकेका बाणानेच जखमी होऊन ते प्राणहीन होऊन पडले.
7.30.41
हतैर्मनुष्यौर्द्विरदैश्च सर्वतः ।
शराभिसृष्टैश्च हयैर्निपातितैः।
तदाऽश्वगोमायुबलाभिनादितं ।
विचित्रमायोधशिरो बभूव तत् ॥ ७.३०.४१ ॥
सर्वत्र मारले गेलेले मनुष्य, हत्ती आणि बाणांनी पाडलेले घोडे यांमुळे, तेव्हा घोडे, कोल्हे आणि गिधाडांच्या आवाजांनी दुमदुमलेली रणभूमी विचित्र झाली.
7.30.42
पिता सुतं त्यजति सुहृद्वरं सुहृत् ।
तथैव पुत्रः पितरं शरातुरः।
स्वरक्षणे कृतमतयस्तदा जना ।
सत्यजन्ति वाहानपि पार्थपीडिताः ॥ ७.३०.४२ ॥
पिता पुत्राचा त्याग करतो, श्रेष्ठ मित्र मित्राचा; तसेच बाणांनी पीडित पुत्र पित्याचा त्याग करतो; स्वरक्षणाचा निश्चय केलेले, पार्थपीडित लोक तेव्हा आपली वाहनेही सोडून देतात.