महाभारत · अध्याय 7.31
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.31.1
तेष्वनीकेषु भग्नेषु पाण्डुपुत्रेण सञ्जय ।
चलितानां द्रुतानां च कथमासीन्मनांसि वः ॥ ७.३१.१ ॥
हे सञ्जया, पाण्डुपुत्राने त्या सैन्यांचा भंग केला तेव्हा, डगमगलेल्या आणि पळालेल्या तुमची मने कशी झाली?
7.31.2
आनीकानां प्रभग्नानामवस्थानमपश्यताम् ।
दुष्करं प्रतिसन्धानं तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ७.३१.२ ॥
हे सञ्जया, पूर्णपणे भग्न झालेल्या सैन्यांची पुन्हा जुळवणी करणे कठीण झाले; ते मला सांग.
7.31.3
तथापि तव पुत्रस्य प्रियकामा विशाम्पते ।
यशः प्रवीरा लोकेषु रक्षन्तो द्रोणमन्वयुः ॥ ७.३१.३ ॥
तरीही, हे प्रजापते, तुमच्या पुत्राचे कल्याण इच्छिणारे श्रेष्ठ वीर लोकात यशाचे रक्षण करत द्रोणाच्या मागे गेले.
7.31.4
समुद्यतेषु चास्त्रेषु सम्प्राप्ते च युधिष्ठिरे ।
अकुर्वन्नार्यकर्माणि भैरवे सत्यभीतवत् ॥ ७.३१.४ ॥
शस्त्रे उगारली गेली आणि युधिष्ठिर जवळ आला, तेव्हा त्या भयानक युद्धात ते खरोखरच घाबरल्यासारखे वीरोचित कर्मे करू शकले नाहीत.
7.31.5
अन्तरं भीमसेनस्य प्रापतन्नमितौजसः ।
सात्यकेश्चैव वीरस्य धृष्टद्युम्नस्य वा विभो ॥ ७.३१.५ ॥
हे विभो, अमित ओजस्वी लोक भीमसेन, वीर सात्यकी किंवा धृष्टद्युम्न यांच्या अंतरात जाऊन पडले.
7.31.6
द्रोणं द्रोणमिति क्रूराः पाञ्चालाः समचोदयन् ।
मा द्रोणमिति पुत्रास्ते कुरून्सर्वानचोदयन् ॥ ७.३१.६ ॥
"द्रोणाला! द्रोणाला!" असे म्हणून क्रूर पांचाल प्रोत्साहन देत होते; आणि "द्रोणाला नको!" असे म्हणून तुमचे पुत्र सर्व कुरूंना प्रोत्साहन देत होते.
7.31.7
द्रोणं द्रोणमिति ह्येके मा द्रोणमिति चापरे ।
कुरूणां पाण्डवानां च द्रोणद्यूतमवतेत ॥ ७.३१.७ ॥
काही लोक 'द्रोण, द्रोण' म्हणत होते, तर इतर 'द्रोणाला मारू नका' म्हणत होते; कौरव आणि पांडव यांच्यात द्रोणाचा द्यूतखेळ चालू होता.
7.31.8
यंयं प्रमथते द्रोणः पाञ्चालानां रथव्रजम् ।
तत्रतत्र तु पाञ्चाल्यो धृष्टद्युम्नोऽभ्यवर्तत ॥ ७.३१.८ ॥
द्रोण पांचालांच्या रथसमूहात ज्या ज्या वीरांना चिरडत होता, तिथे तिथे पांचाल्य धृष्टद्युम्न पुढे सरसावत होता.
7.31.9
तेषां भाग्यविपर्यासैः सङ्ग्रामे भैरवे सति ।
वीराः समासदन्वीरान्कुर्वन्तो भैरवं रवम् ॥ ७.३१.९ ॥
त्यांच्या भाग्याच्या उलटफेरांमुळे त्या भीषण संग्रामात वीर वीरांवर तुटून पडले आणि भयंकर गर्जना करू लागले.
7.31.10
अकम्पनीयाः शत्रूणां बभूवुस्तत्र पाण्डवाः ।
अकम्पयन्ननीकानि स्मरन्तः क्लेशमात्मनः ॥ ७.३१.१० ॥
तेथे पांडव शत्रूंना अकंपनीय झाले; आपल्या क्लेशांची आठवण ठेवून त्यांनी शत्रुसैन्यांना कंपित केले.
7.31.11
ते त्वमर्षवशं प्राप्ता हीमन्तः सत्वचोदिताः ।
त्यक्त्वा प्राणान्न्यवर्तन्त घ्नन्तो द्रोणं महाहवे ॥ ७.३१.११ ॥
ते अमर्षाच्या वशात, लज्जाशील आणि शौर्याने प्रेरित होऊन, प्राणांचा त्याग करून त्या महायुद्धात द्रोणाला प्रहार करीत मागे फिरले नाहीत.
7.31.12
अयासमिव सम्पातः शिलानामिव चाभवत् ।
दीव्यतां तुमुले युद्धे प्राणैरमिततेजसाम् ॥ ७.३१.१२ ॥
अमित तेजस्वी वीर प्राणांची बाजी लावत खेळत असलेल्या त्या तुमुल युद्धात त्यांची टक्कर लोखंड व दगड यांच्या आदळण्यासारखी होती.
7.31.13
नानुस्मरन्ति सङ्ग्राममपि वृद्धास्तथाविधम् ।
ये पूर्वदेवैर्देवानामपश्यन्युद्धमद्भुतम् ॥ ७.३१.१३ ॥
पूर्वीच्या देवांसह देवांचे अद्भुत युद्ध ज्यांनी पाहिले, ते वृद्धही अशा संग्रामाचे स्मरण करीत नाहीत.
7.31.14
प्राकम्पतेव पृथिवी तस्मिन्वीरावसादने ।
निवर्तता बलौघेन महता भारपीडिता ॥ ७.३१.१४ ॥
त्या वीरांच्या संहारात पृथ्वी जणू कंपित झाली; परतणाऱ्या विशाल सैन्यप्रवाहाच्या भाराने ती पीडित झाली.
7.31.15
घूर्णतोऽपि बलौघस्य दिवं स्तब्ध्वेव निःस्वनः ।
अजातशत्रोस्तत्सैन्यमाविवेश सुभैरवः ॥ ७.३१.१५ ॥
फिरणाऱ्या सैन्यप्रवाहाचा गर्जनाध्वनी जणू आकाश स्तब्ध करून गेला; तो अत्यंत भयंकर नाद अजातशत्रूच्या त्या सैन्यात शिरला.
7.31.16
समासाद्य तु पाण्डूनामनीकानि सहस्रशः ।
द्रोणेन चरता सङ्ख्ये प्रभग्नानि शितैः शरैः ॥ ७.३१.१६ ॥
युद्धात संचार करणाऱ्या द्रोणाने पांडवांच्या हजारो सैन्यतुकड्यांपर्यंत पोहोचून तीक्ष्ण बाणांनी त्यांना छिन्नभिन्न केले.
7.31.17
तेषु प्रमथ्यमानेषु द्रोणेनाद्भुतकर्मणा ।
पर्यवरायदासाद्य द्रोणं सेनापतिः स्वयम् ॥ ७.३१.१७ ॥
अद्भुत कर्म करणाऱ्या द्रोणाकडून ते चिरडले जात असताना, सेनापती स्वतः द्रोणाजवळ येऊन त्याला वेढा घालून थांबला.
7.31.18
तदद्भुतमभूद्युद्धं द्रोणपाञ्चालयोस्तथा ।
नैव तस्योपमा काचिदिति मे निश्चिता मतिः ॥ ७.३१.१८ ॥
द्रोण आणि पांचाल यांचे ते युद्ध अद्भुत झाले; त्याला कोणतीही उपमा नाही, हे माझे निश्चित मत आहे.
7.31.19
ततो नीलोऽनलप्रख्यो ददाह कुरुवाहिनीम् ।
शरस्कुलिङ्गश्चापार्चिर्दिहन्कक्षमिवानलः ॥ ७.३१.१९ ॥
तेव्हा अग्नीसारखा तेजस्वी नीलाने कौरव सेना जाळली. त्याच्या बाणांच्या ठिणग्या आणि धनुष्याची ज्वाला कोरड्या गवताला जाळणाऱ्या अग्नीसारख्या होत्या.
7.31.20
तं दहन्तमनीकानि द्रोणपुत्रः प्रतापवान् ।
पूर्वाभिभाषी सुश्लक्ष्णं स्मयमानोऽभ्यभाषत ॥ ७.३१.२० ॥
सैन्यांना जाळणाऱ्या त्याला द्रोणपुत्र प्रतापवान, प्रथम बोलणारा, हसत हसत मृदू वाणीत म्हणाला.
7.31.21
नील किं बहुभिर्दग्धैस्तव योधैः सरार्चिषा ।
मयैकेन हि युध्यस्व क्रुद्धः प्रहर चाशु माम् ॥ ७.३१.२१ ॥
हे नीला! तुझ्या ज्वालेने जळालेल्या या अनेक योद्ध्यांनी काय उपयोग? माझ्याशीच एकट्याने युद्ध कर; रागाने लवकर माझ्यावर प्रहार कर.
7.31.22
तं पद्मनिकराकारं पद्मपत्रनिभेक्षणम् ।
व्याकोशपद्माभमुखो नीलो विव्याध सायकैः ॥ ७.३१.२२ ॥
कमळांच्या समूहासारखा आकार असलेल्या, कमळाच्या पाकळ्यांसारखे नेत्र असलेल्या, उमललेल्या कमळासारखे मुख असलेल्या त्याला नीलाने बाणांनी भेदले.
7.31.23
तेनापि विद्धः सहसा द्रौणिर्भल्लैः शितैस्त्रिभिः ।
धनुर्ध्वजं च च्छत्रं च द्विषतः सन्न्यकृन्तत ॥ ७.३१.२३ ॥
त्याच्याकडूनही अचानक तीन तीक्ष्ण भल्लांनी विद्ध झालेल्या द्रोणपुत्राने शत्रूचे धनुष्य, ध्वज आणि छत्र पूर्णपणे तोडून टाकले.
7.31.24
स प्लुतः स्यन्दनात्तस्मान्नीलश्चर्मवरासिभृत् ।
द्रौणायनेः शिरः कायाद्धर्तुमैच्छत्पतत्त्रिवत् ॥ ७.३१.२४ ॥
तो नील रथातून उडी मारून, उत्तम ढाल आणि तलवार धारण करून, पक्ष्याप्रमाणे द्रोणपुत्राचे मस्तक शरीरापासून हिसकावून घेण्याची इच्छा करू लागला.
7.31.25
तस्योद्यतासेः सुनसं शिरः कायात्सकुण्डलम् ।
भल्लेनापाहरद्द्रौणिः स्मयमान इवानघ ॥ ७.३१.२५ ॥
उगारलेल्या तलवारीच्या, सुंदर नाकाच्या त्याचे मस्तक, कुंडलांसह, द्रौणीने भल्लाने शरीरापासून तोडले, जणू हसत, हे निष्पाप.
7.31.26
सम्पूर्णचन्द्राभमुखः पद्मपत्रनिभेक्षणः ।
प्रांशुरुत्पलपत्राभो निहतो न्यपतद्भुवि ॥ ७.३१.२६ ॥
पूर्ण चंद्रासारखे मुख, कमळपाकळ्यांसारखे डोळे, उंच, नीलकमळाच्या पाकळीसारख्या कांतीचा, मारला जाऊन जमिनीवर कोसळला.
7.31.27
ततः प्रविव्यथे सेना पाण्डवी भृशमाकुला ।
आचार्यपुत्रेण हते नीले ज्वलिततेजसि ॥ ७.३१.२७ ॥
तेव्हा पांडवांचे सैन्य अत्यंत व्याकूळ होऊन दुःखात बुडाले, आचार्यपुत्राने तेजस्वी नीलाला मारले तेव्हा.
7.31.28
अचिन्तयंश्च ते सर्वे पाण्डवानां महारथाः ।
कथं नो वासविस्त्रायाच्छत्रुभ्य इति मारिष ॥ ७.३१.२८ ॥
पांडवांचे सर्व महारथी विचार करू लागले, 'वासवपुत्र आपले शत्रूंपासून कसे रक्षण करील?' हे आदरणीया.
7.31.29
दक्षिणेन तु सेनायाः कुरुते कदनं बली ।
संशप्तकावशेषस्य नारायणबलस्य च ॥ ७.३१.२९ ॥
सेनेच्या उजव्या बाजूला बलवान (अर्जुन) संशप्तकांतील उरलेल्यांचा आणि नारायणाच्या सैन्याचा संहार करत होता.