महाभारत · अध्याय 7.32
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.32.1
प्रतिघातं तु सैन्यस्य नामृष्यत वृकोदरः ।
सोऽभ्याहनद्गुरुं षष्ट्या कर्णं च दशभिः शरैः ॥ ७.३२.१ ॥
सैन्याचा हा प्रतिघात वृकोदराला सहन झाला नाही. त्याने गुरू द्रोणांना साठ बाणांनी आणि कर्णाला दहा बाणांनी प्रहार केला.
7.32.2
तस्य द्रोणः शितैर्बाणैस्तीक्ष्णधारैरजिह्मगैः ।
जीवितान्तमभिप्रेप्सुर्मर्मण्याशु जघान ह ॥ ७.३२.२ ॥
द्रोणाने त्याच्यावर तीक्ष्ण, धारदार, सरळ जाणाऱ्या बाणांनी प्रहार केला. प्राण घेण्याच्या इच्छेने त्याने त्वरित मर्मस्थानी घाव केला.
7.32.3
आनन्तर्यमभिप्रेप्सुः षड्विंशत्या शमार्पयत् ।
कर्णो द्वादशभिर्बाणैरश्वत्थामा च सप्तभिः ॥ ७.३२.३ ॥
एकामागून एक प्रहार करण्याच्या इच्छेने कर्णाने सव्वीस बाणांनी आणि बारा बाणांनी प्रहार केला; अश्वत्थाम्याने सात बाणांनी.
7.32.4
षङ्भिर्दुर्योधनो राजा तत एनमथाकिरत् ।
भीमसेनोऽपि तान्सर्वान्प्रत्यविध्यन्महाबलः ॥ ७.३२.४ ॥
नंतर राजा दुर्योधनाने सहा बाणांनी त्याला झाकून टाकले. महाबली भीमसेनानेही त्या सर्वांना प्रत्युत्तरादाखल विद्ध केले.
7.32.5
द्रोणं पञ्चाशतेषूणां कर्णं च दशभिः शरैः ।
दर्योधनं द्वादशभिर्दौणिमष्टाभिराशुगैः ॥ ७.३२.५ ॥
द्रोणाला पन्नास बाणांनी, कर्णाला दहा बाणांनी, दुर्योधनाला बारा बाणांनी आणि द्रोणपुत्राला आठ वेगवान बाणांनी प्रहार केला.
7.32.6
आरावं तुमुलं कुर्वन्नभ्यवर्तत तान्रणे ।
तस्मिन्सन्त्यति प्रामान्मृत्युसाधारणीकृते ॥ ७.३२.६ ॥
प्रचंड गर्जना करत तो रणांगणात त्यांच्यावर चाल करून गेला. ज्या युद्धात प्राण मृत्यूशी समान वाटले गेले होते…
7.32.7
अजातशत्रुस्तान्योधान्भीमं त्रातेत्यचोदयत् ।
ते ययुर्भीमसेनस्य समीपममितौजसः ॥ ७.३२.७ ॥
अजातशत्रूने त्या योद्ध्यांना 'भीम हाच रक्षणकर्ता' असे सांगून प्रेरित केले. अमित तेजस्वी ते भीमसेनाजवळ गेले.
7.32.8
युयुधानप्रभृतयो माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ।
ते समेत्य सुसंरब्धाः सहिताः पुरुषर्षभाः ॥ ७.३२.८ ॥
युयुधान इत्यादी आणि माद्रीचे दोन पुत्र पाण्डव, ते पुरुषश्रेष्ठ अत्यंत संतप्त होऊन एकत्र आले.
7.32.9
महेष्वासवरैर्गुप्ता द्रोणानीकं बिभित्सवः ।
समापेतुर्महावीर्या भीमप्रभृतयो रथाः ॥ ७.३२.९ ॥
महान धनुर्धरांमध्ये श्रेष्ठांनी रक्षिलेल्या द्रोणाच्या सैन्याला भेदण्याच्या इच्छेने भीम इत्यादी महापराक्रमी रथी एकत्र आले.
7.32.10
तान्प्रत्यगृह्णादव्यग्रो द्रोणोऽपि रथिनां वरः ।
महारथानतिबलान्वीरान्समरयोधिनः ॥ ७.३२.१० ॥
रथींमध्ये श्रेष्ठ द्रोणांनीही अविचल राहून त्यांना प्रतिकार केला — महारथ, अतिबलवान, युद्धात लढणाऱ्या वीरांना.
7.32.11
बाह्यं मृत्युभयं कृत्वा तावकान्पाण्डवा ययुः ।
सादिनः सादिनोऽब्यघ्नंस्तथैव रथिनो रथान् ॥ ७.३२.११ ॥
बाह्य मृत्युभय निर्माण करून पाण्डव तुमच्या सैनिकांवर चालून गेले. घोडेस्वार घोडेस्वारांवर आणि रथी रथांवर प्रहार करू लागले.
7.32.12
असिशक्त्यृष्टिसङ्घातैर्युद्धमासीत्परश्वथैः ।
प्रकृष्टमसियुद्धं च बभूव कटुकोदयम् ॥ ७.३२.१२ ॥
तलवारी, शक्ती, ऋष्टी आणि परशूंच्या आघातांनी युद्ध झाले. प्रचंड तलवारयुद्ध पेटले, ज्याचा परिणाम कडवट होता.
7.32.13
कुञ्जराणां च सम्पाते युद्धमासीत्सुदारुणम् ।
अपतत्कुञ्जरादन्यो हयादन्यस्त्ववाक्शिराः ॥ ७.३२.१३ ॥
हत्तींच्या धडकेने तेथे अत्यंत भयानक युद्ध झाले. कोणी हत्तीवरून पडला, कोणी घोड्यावरून, तर कोणी डोके खाली करून पडला.
7.32.14
नरो बाणविनिर्भिन्नो रथादन्यश्च मारिष ।
तत्रान्यस्य च सम्पर्दे पतितस्य विवर्मणः ॥ ७.३२.१४ ॥
हे मारिष, बाणांनी विद्ध झालेला एक माणूस रथावरून पडला; तिथे संघर्षात कवचहीन पडलेल्या दुसऱ्याच्या…
7.32.15
शिरः प्रध्वंसयामास वक्षस्याक्रम्य कुञ्जरः ।
अपरांश्चापरेऽमृद्रन्वारणाः पतितान्नरान् ॥ ७.३२.१५ ॥
एका हत्तीने एकाच्या छातीवर पाय ठेवून त्याचे डोके चिरडले; इतर हत्तींनी पडलेल्या इतर माणसांना तुडवले.
7.32.16
विषाणैश्चावनिं गत्वा व्यभिन्दन्रथिनो बहून् ।
नरान्त्रैः केचिदपरे विषाणालग्नसंश्रयैः ॥ ७.३२.१६ ॥
काही हत्तींनी आपल्या सुळ्यांनी जमिनीपर्यंत पोहोचून अनेक रथिकांना भोसकले; काही हत्ती सुळ्यांना अडकलेल्या माणसांच्या आतड्यांसह…
7.32.17
बभ्रमुः समरे नागा मृद्रन्तः शतशो नरान् ।
कार्ष्णायसतनुत्राणान्नराश्वरथकुञ्जरान् ॥ ७.३२.१७ ॥
युद्धात हत्ती फिरत राहिले आणि काळ्या लोखंडी चिलखतांनी सजलेल्या शेकडो माणसांना, तसेच माणसे, घोडे, रथ आणि हत्तींना तुडवत राहिले.
7.32.18
पतितान्पोथयाञ्चक्रुर्द्विपाः स्थूलनलानिव ।
गृध्रपत्राधिवासांसि शयनानि नारधिपाः ॥ ७.३२.१८ ॥
हत्तींनी पडलेल्यांना जाड बोरूंसारखे चिरडले; गिधाडांच्या पंखांची वस्त्रे नेसलेले राजे ह्या शय्यांवर निजले होते…
7.32.19
हीमन्तः कालसम्पर्कात्सुदुःस्वान्यनुशेरते ।
हन्ति स्मात्र पिता पुत्रं रथेनाभ्येत्य संयुगे ॥ ७.३२.१९ ॥
कालाच्या संपर्काने दुर्दैवी लोक तिथे पडले आहेत. येथे पिता युद्धात रथातून येऊन पुत्रावर प्रहार करतो.
7.32.20
पुत्रश्च पितरं मोहान्निर्मर्यादमवर्तत ।
रथो भग्नो ध्वजश्छिन्नश्छत्रमुर्व्यों निपातितम् ॥ ७.३२.२० ॥
पुत्रानेही मोहाने पित्याशी मर्यादा सोडून वर्तन केले. रथ मोडला, ध्वज तुटला, छत्र जमिनीवर पाडले गेले.
7.32.21
युगार्धं च्छिन्नमादाय प्रदुद्राव तथा हयः ।
सासिर्बाहुर्निपतितः शिरश्छिन्नं सकुण्डलम् ॥ ७.३२.२१ ॥
जोखडाचा अर्धा तुटलेला भाग घेऊन घोडा पळाला. तलवारीसह बाहू पडला; कुंडलांसह मस्तक तुटले.
7.32.22
गजेनाक्षिप्य बलिना रथः सञ्चूर्णितः क्षितौ ।
रथिना ताडितो नागो नाराचेनापतत्क्षितौ ॥ ७.३२.२२ ॥
बलवान हत्तीने रथाला फेकून जमिनीवर चुरडला. रथीने लोखंडी बाणाने हत्तीला मारले, आणि तो जमिनीवर कोसळला.
7.32.23
सारोहश्चापतद्वाजी गेजेनाभ्याहतो भृशम् ।
निर्मर्यादं महद्युद्धमवर्तत सुदारुणम् ॥ ७.३२.२३ ॥
स्वारासह घोडाही हत्तीच्या जोरदार प्रहाराने पडला. मर्यादा न राखलेले महायुद्ध अत्यंत भयानक रीतीने चालू राहिले.
7.32.24
हा तात हा पुत्र सखे क्वासि तिष्ठ क्व धावसि ।
प्रहराहर जह्मेनं स्मितश्वेडितगर्जितैः।
इत्येवमुच्चैरत्यर्थं श्रूयन्ते विविधा गिरः ॥ ७.३२.२४ ॥
अरेरे तात! अरेरे पुत्रा! सख्या! कुठे आहेस? थांब, कुठे पळतोस? प्रहार कर, प्रहार कर, याला ठार कर! हसणे, फुत्कार आणि गर्जनांसह अशा प्रकारे अत्यंत उंच स्वरात नाना प्रकारच्या वाणी ऐकू येत आहेत.
7.32.25
नरस्याश्वस्य नाग्स्य समसञ्जत शोणितम् ।
उपाशाम्यद्रजो भौमं भीरून्कश्मलमाविशत् ॥ ७.३२.२५ ॥
माणसाचे, घोड्याचे आणि हत्तीचे रक्त एकत्र मिसळले. भूमीवरची धूळ शांत झाली; भित्र्यांना भ्रम व्यापून टाकला.
7.32.26
चक्रेण चक्रमासाद्य वीरो वीरस्य संयुगे ।
अतीतेषुपथे काले जहार गदया सिरः ॥ ७.३२.२६ ॥
युद्धात एका वीराने दुसऱ्या वीराच्या चक्राला आपल्या चक्राने भिडवले. बाणांच्या टप्प्याबाहेर, योग्य वेळी गदेने त्याचे मस्तक छाटले.
7.32.27
असीत्केशपरामर्शो मुष्टियुद्धं च दारुणम् ।
नखैर्दन्तैश्च सूराणामद्वीपे द्वीपमिच्छताम् ॥ ७.३२.२७ ॥
वीर केस धरून भयंकर मुष्टियुद्ध करू लागले. नखे आणि दातांनी, आश्रयाचे बेट नसताना, एकमेकांत आश्रय शोधत ते लढले.
7.32.28
तत्राच्छिद्यत शूरस्य सखङ्गो बाहुरुद्यतः ।
सधुनश्चापरस्यापि सशरः साङ्कुशस्तथा ॥ ७.३२.२८ ॥
तेथे एका वीराचा तलवारीसह उंचावलेला बाहू तोडला गेला. दुसऱ्याचा धनुष्य, बाण आणि अंकुशासह बाहूही तसाच तुटला.
7.32.29
आक्रोशदन्यमन्योऽत्र तथाऽन्यो विमुखोऽद्रवत् ।
अन्यः प्राप्तस्य चान्यस्य शिरः कायादपाहरत् ॥ ७.३२.२९ ॥
येथे एकजण दुसऱ्याला गर्जून आव्हान देत होता; दुसरा तोंड फिरवून पळून गेला. जवळ आलेल्या दुसऱ्याचे मस्तक त्याने धडावेगळे केले.
7.32.30
सशब्दमद्रवच्चान्यः शब्दादन्योऽत्रसद्भृशम् ।
स्वानन्योऽथ परानन्यो जघान निशितैः शरैः ॥ ७.३२.३० ॥
एकजण ओरडत धावला; दुसरा त्या आवाजाने फार घाबरला. एकाने आपल्या माणसांना, दुसऱ्याने शत्रूंना तीक्ष्ण बाणांनी मारून पाडले.
7.32.31
गिरिशृङ्गोपमश्चात्र नाराचेन निपातितः ।
मातङ्गो न्यपतद्भूमौ नदीरोध इवोष्णगे ॥ ७.३२.३१ ॥
येथे लोखंडी बाणाने पाडलेला पर्वतशिखरासारखा हत्ती, उन्हाळ्यात नदीचा बंधारा फुटावा तसा जमिनीवर कोसळला.
7.32.32
तथैव रथिनं नागः क्षरन्गिरिरिवारुजन् ।
अभ्यतिष्ठत्पदा भूमौ सहाश्वं सहसारथिम् ॥ ७.३२.३२ ॥
त्याचप्रमाणे तो हत्ती, पर्वताप्रमाणे रक्त वाहवीत, रथिकाला चिरडत, घोडा आणि सारथ्यासह त्याच्यावर पायांनी उभा राहिला.
7.32.33
शूरान्प्रहरतो दृष्ट्वा कृताश्स्त्रान्रुधिरोक्षितान् ।
बहूनप्याविशन्मोहो भीरून्हृदयदुर्बलान् ॥ ७.३२.३३ ॥
शूर वीर प्रहार करताना, शस्त्रकुशल आणि रक्ताने भिजलेले पाहून, अनेकांना, विशेषतः भित्र्या आणि दुर्बल मनाच्यांना मोह व्यापून गेला.
7.32.34
सर्वमाविग्नमभवन्न प्राज्ञायत किञ्चन ।
सैन्येन रजसा ध्वस्तं निर्मर्यादमवर्तत ॥ ७.३२.३४ ॥
सर्व काही क्षुब्ध झाले; काहीच ओळखता येईना. सैन्याच्या धुळीने सर्व झाकले गेले, आणि मर्यादा सोडून युद्ध चालू राहिले.
7.32.35
ततः सेनापतिः शीघ्रमयं क्राल इति ब्रुवन् ।
नित्याभित्वरितानेव त्वरयामास पाण्डवान् ॥ ७.३२.३५ ॥
मग सेनापती, 'हा क्राल आहे' असे म्हणत, नेहमी घाई करणाऱ्या पांडवांना अधिक वेगाने पुढे नेऊ लागला.
7.32.36
कुर्वन्तः शासनं तस्य पाण्डवा बाहुशालिनः ।
सरो हंसा इवापेतुर्घ्नन्तो द्रोणरथं प्रति ॥ ७.३२.३६ ॥
त्याची आज्ञा पाळून, बाहुबली पांडव, सरोवराकडे जाणाऱ्या हंसांप्रमाणे, द्रोणाच्या रथावर प्रहार करत त्याच्या दिशेने धावले.
7.32.37
गृह्णीताद्रवतान्योन्यं विभीता विनिकृन्तत ।
इत्यासीत्तुमुलः शब्दो दुर्धर्षस्य रथं प्रति ॥ ७.३२.३७ ॥
धरा, पळा, भयभीत होऊन एकमेकांना कापा — दुर्धर्षाच्या रथाकडे असा भयंकर गोंधळ उडाला.
7.32.38
ततो द्रोणः कृपः कर्णो द्रौणी राजा जयद्रथः ।
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ शल्यश्चैतान्न्यवारयन् ॥ ७.३२.३८ ॥
तेव्हा द्रोण, कृप, कर्ण, द्रौणि, राजा जयद्रथ, अवंतीचे दोन राजपुत्र विंद आणि अनुविंद, आणि शल्य यांनी त्यांना अडवले.
7.32.39
ते त्वार्यधर्मसंरब्धा दुर्निवारा दुरासदाः ।
शरार्ता न जहुर्द्रोणं पाञ्चालाः पाण्डवै सह ॥ ७.३२.३९ ॥
ते आर्यधर्माने संतप्त, अनिवार्य आणि दुर्गम होते; बाणांनी पीडित असूनही पांचाल पांडवांसह द्रोणाला सोडत नव्हते.
7.32.40
ततो द्रोणोऽतिसंक्रुद्धो विसृजञ्शतशः शरान् ।
चेदिपाञ्चालपाण्डूनामकरोत्कदनं महत् ॥ ७.३२.४० ॥
तेव्हा अत्यंत संतप्त झालेल्या द्रोणाने शेकडो बाण सोडून चेदी, पांचाल आणि पांडवांचा मोठा संहार केला.
7.32.41
तस्य ज्यातलनिर्घोषः शुश्रुवे दिक्षं मारिष ।
वज्रसंह्रादसङ्काशस्त्रासयन्मानवान्बहून् ॥ ७.३२.४१ ॥
हे मारिष, त्याच्या धनुष्याच्या दोरीचा निनाद सर्व दिशांना ऐकू आला; वज्राच्या गर्जनेसारखा तो अनेक माणसांना भयभीत करत होता.
7.32.42
एतस्मिन्नन्तरे जिष्णुर्जित्वा संशप्तकान्बहून् ।
अभ्ययात्तत्र यत्रासौ द्रोणः पाण्डून्प्रमर्दति ॥ ७.३२.४२ ॥
या दरम्यान विजयी अर्जुनाने अनेक संशप्तकांना जिंकून, जिथे द्रोण पांडवांना चिरडत होता तिकडे धाव घेतली.
7.32.43
ताञ्शरौघान्महावर्ताञ्शोणितोदान्महाहदान् ।
तीर्णः संशप्तकान्हत्वा प्रत्यदृश्यत फल्गुनः ॥ ७.३२.४३ ॥
बाणांच्या प्रवाहांनी भरलेली, मोठ्या भोवऱ्यांची आणि रक्तोदकाने भरलेली महासरोवरे ओलांडून, संशप्तकांना ठार करून फल्गुन (अर्जुन) पुन्हा दिसू लागला.
7.32.44
तस्य कीर्तिमतो लक्ष्म सूर्यप्रतिमतेजसः ।
दीप्यमानमपश्याम तेजसा वानरध्वजम् ॥ ७.३२.४४ ॥
त्या कीर्तिमान, सूर्यासारख्या तेजस्वी वीराचे वानरध्वजचिन्ह आपल्या तेजाने तळपताना आम्ही पाहिले.
7.32.45
संशप्तकसमुद्रं तमुच्छोष्यास्त्रगभस्तिभिः ।
स पाण्डवयुगान्तार्कः कुरूनप्यभ्यतीतपत् ॥ ७.३२.४५ ॥
अस्त्रांच्या किरणांनी त्या संशप्तक-समुद्राला शोषून, पांडवांचा तो युगान्तसूर्य कौरवांनाही तापवू लागला.
7.32.46
प्रददाह कुरून्सर्वानर्जुनः शस्त्रतेजसा ।
युगान्ते सर्वभूतानि धूमकेतुरिवोत्थितः ॥ ७.३२.४६ ॥
अर्जुनाने शस्त्रांच्या तेजाने सर्व कौरवांना जाळले, जसा युगान्तात उगवलेला धूमकेतू सर्व प्राण्यांना जाळतो.
7.32.47
तेन बाणसहस्रौधैर्गजाश्वरथयोधिनः ।
ताड्यमानाः क्षितिं जग्मुर्मुक्तकेशाःशरार्दिताः ॥ ७.३२.४७ ॥
त्याने हजारो बाणांच्या प्रवाहांनी आघात केलेले हत्ती, घोडे, रथयोद्धे मोकळ्या केसांनी, बाणांनी पीडित होऊन भूमीवर कोसळले.
7.32.48
केचिदार्तस्वनं चक्रुर्विनेशुरपरे पुनः ।
पार्थबाणहताः केचिन्निपेतुर्विगतासवः ॥ ७.३२.४८ ॥
कोणी आर्तस्वर केला, इतर पुन्हा नष्ट झाले; पार्थाच्या बाणांनी मारले गेलेले काही प्राणरहित होऊन पडले.
7.32.49
तेषामुत्पतितान्कांश्चित्पतितांश्च पराङ्मुखान् ।
न जघानार्जुनो योधान्योधव्रतमनुस्मरन् ॥ ७.३२.४९ ॥
त्यांच्यापैकी उठत असलेल्यांना, पडलेल्यांना आणि पाठ फिरवलेल्यांना योद्धाधर्माचे स्मरण करून अर्जुनाने मारले नाही.
7.32.50
ते विकीर्णरथाश्चित्राः प्रायशश्च पराङ्मुखः ।
कुरवः कर्णकर्णेति हाहेति च विचुक्रुशुः ॥ ७.३२.५० ॥
विखुरलेल्या रथांसह, बहुतेक पाठ फिरवलेले ते कौरव 'कर्ण, कर्ण' आणि 'हाय, हाय' असे ओरडले.
7.32.51
तमाधिरथिराक्रन्दं विज्ञाय शरणैषिणाम् ।
मा भैष्टेति प्रतिश्रुत्य ययावभिमुखोऽर्जुनम् ॥ ७.३२.५१ ॥
शरण येऊ इच्छिणाऱ्यांचा तो आक्रोश ओळखून, 'भिऊ नका' असे वचन देऊन, अधिरथपुत्र (कर्ण) अर्जुनासमोर गेला.
7.32.52
स भारतरथश्रेष्ठः सर्वभारतहर्षणः ।
प्रादुश्चक्रे तदाग्नेयमस्त्रमस्त्रविदां वारः ॥ ७.३२.५२ ॥
भारत रथिकांमध्ये श्रेष्ठ, सर्व भारतांना हर्ष देणारा, अस्त्रविद्यांमध्ये श्रेष्ठ असा तो त्या आग्नेयास्त्राचे प्रादुर्भाव करू लागला.
7.32.53
तस्य दीप्तशरौघस्य दीप्तचापधरस्य च ।
वारुणेन तदस्त्रेण विधूयाथ धनञ्जयः।
शरौघाञ्शरजालेन विदुधाव धनञ्जयः ॥ ७.३२.५३ ॥
त्याच्या पेटलेल्या बाणांच्या प्रवाहाला आणि पेटलेले धनुष्य धारण करणाऱ्याला वरुणास्त्राने दूर करून, नंतर धनंजयाने बाणजालाने बाणांचे प्रवाह विखुरले.
7.32.54
तथैवाधिरथिस्तस्य बाणाज्ज्वलिततेजसः ।
अस्त्रमस्त्रेण संवार्य प्राणदद्विसृजञ्शरान् ॥ ७.३२.५४ ॥
त्याचप्रमाणे अधिरथपुत्र (कर्ण) ज्वलंत तेजाच्या त्याच्या बाणांना अस्त्राने अस्त्र रोखून, बाण सोडत गर्जना करू लागला.
7.32.55
धृष्टद्युम्नश्च भीमश्च सात्यकिश्च महारथः ।
विव्यधुः कर्णमासाद्य त्रिभिस्त्रिभिरजिह्मगैः ॥ ७.३२.५५ ॥
धृष्टद्युम्न, भीम आणि सात्यकी हे महारथी कर्णाजवळ जाऊन प्रत्येकाने तीन-तीन सरळ जाणाऱ्या बाणांनी त्याला विंधले.
7.32.56
अर्जुनास्त्रं तु राधेयः संवार्य शरवृष्टिभिः ।
तेषां त्रयाणां चापानि चिच्छेद विशिखैस्त्रिभिः ॥ ७.३२.५६ ॥
राधेयाने (कर्णाने) अर्जुनाचे अस्त्र बाणवृष्टीने रोखून, त्या तिघांचीही धनुष्ये तीन बाणांनी तोडली.
7.32.57
ते निकृत्तायुघाः शूरा निर्विषा भुजगा इव ।
रथशक्तीः समुत्क्षिप्य भृशं सिंहा इवानदन् ॥ ७.३२.५७ ॥
त्या वीरांची शस्त्रे तुटली; ते विषहीन सर्पांसारखे झाले; रथशक्ती उचलून ते सिंहांसारखे गर्जले.
7.32.58
ता भुजाग्रैर्महावेगा निसृष्टा भुजगोपमाः ।
दीप्यमाना महाशक्त्यो जग्मुराधिरथिं प्रति ॥ ७.३२.५८ ॥
बाहूंच्या अग्रांनी फेकलेल्या त्या महावेगवान, सर्पासारख्या, तेजस्वी महाशक्ती आधिरथी (कर्णा)च्या दिशेने गेल्या.
7.32.59
ता निकृत्य शरव्रातैस्त्रिभिस्त्रिभिरजिह्मगैः ।
ननाद बलवान्कर्णः पार्थाय विसृजञ्शरान् ॥ ७.३२.५९ ॥
त्यांना बाणसमूहांनी, प्रत्येकाला तीन-तीन सरळ बाणांनी तोडून, बलवान कर्ण पार्थाच्या (अर्जुनाच्या) दिशेने बाण सोडत गर्जला.
7.32.60
अर्जुनश्चापि राधेयं विद्ध्वा सप्तभिराशुगैः ।
कर्णादवरजं बाणैर्जघान निशितैः शरैः ॥ ७.३२.६० ॥
अर्जुनानेही राधेयाला (कर्णाला) सात वेगवान बाणांनी विंधले आणि कर्णाच्या लहान भावाला तीक्ष्ण बाणांनी ठार केले.
7.32.61
ततः शत्रुंजयं हत्वा पार्थः षङ्भिरजिह्मगैः ।
जहार सद्यो भल्लेन विपाटस्य शिरो रथात् ॥ ७.३२.६१ ॥
नंतर पार्थाने शत्रुंजयाला ठार मारले, सहा सरळ बाणांनी, आणि मग एका भल्लाने विपाटाचे मस्तक रथावरून तत्काळ छाटले.
7.32.62
पश्यतां धार्तराष्ट्राणामेकेनैव किरीटिना ।
प्रमुखे सूतपुत्रस्य सोदर्या निहतास्त्रयः ॥ ७.३२.६२ ॥
धृतराष्ट्राचे पुत्र पाहत असतानाच, केवळ किरीटीकडून, सूतपुत्राच्या (कर्णाच्या) समोर त्याचे तीन सहोदर मारले गेले.
7.32.63
ततो भीमः समुत्पत्य स्वरथाद्वैनतेयवत् ।
वरासिना कर्णपक्षाञ्जधान दश पञ्च च ॥ ७.३२.६३ ॥
मग भीमाने आपल्या रथातून गरुडासारखी झेप घेऊन, उत्तम तलवारीने कर्णपक्षातील पंधरा जणांना ठार मारले.
7.32.64
पुनस्तु रथमास्थाय धनुरादाय चापरम् ।
विव्याध दशभिः कर्णं सूतमश्वांश्च पञ्चभिः ॥ ७.३२.६४ ॥
पुन्हा रथावर चढून दुसरे धनुष्य घेऊन त्याने कर्णाला दहा बाणांनी, सारथी आणि घोड्यांना पाच बाणांनी विद्ध केले.
7.32.65
धृष्टद्युम्नोऽप्यसिवरं चर्म चादाय भास्वरम् ।
जघान चन्द्रवर्माणं बृहत्क्षत्रं च नैषधम् ॥ ७.३२.६५ ॥
धृष्टद्युम्नानेही उत्तम तलवार आणि चमकणारी ढाल घेऊन चंद्रवर्म्याला आणि निषध बृहत्क्षत्राला ठार मारले.
7.32.66
ततः स्वरथमास्थाय पाञ्चाल्योऽन्यच्च कार्मुकम् ।
आदाय कर्णं विव्याध त्रिसप्तत्या नदन्रणे ॥ ७.३२.६६ ॥
मग आपल्या रथावर चढून पाञ्चाल्याने दुसरे धनुष्य घेऊन, रणात गर्जना करत कर्णाला त्र्याहत्तर बाणांनी विद्ध केले.
7.32.67
शैनेयोऽप्यन्यदादाय धनुरिन्दुसमद्युतिः ।
सूतपुत्रं चतुःषष्ट्या विद्ध्वा सिंह इवानदत् ॥ ७.३२.६७ ॥
शैनेयानेही दुसरे धनुष्य घेऊन, चंद्रासारख्या तेजस्वी त्याने, सूतपुत्र कर्णाला चौसष्ट बाणांनी विंधून सिंहासारखी गर्जना केली.
7.32.68
भल्लाभ्यां साधु मुक्ताभ्यां छित्त्वा कर्णस्य कार्मुकम् ।
पुनः कर्णं त्रिभिर्बाणैर्बाह्वोरुरसि चार्पयत् ॥ ७.३२.६८ ॥
दोन भल्ल बाणांनी चांगल्या रीतीने कर्णाचे धनुष्य तोडून, पुन्हा तीन बाणांनी कर्णाच्या बाहूवर आणि छातीवर प्रहार केला.
7.32.69
ततो दुर्योधनो द्रोणो राजा चैव जयद्रथः ।
निम़ज्जमानं राधेयमुज्जह्रुः सात्यकार्णवात् ॥ ७.३२.६९ ॥
नंतर दुर्योधन, द्रोण आणि राजा जयद्रथ यांनी सात्यकिरूपी समुद्रात बुडणाऱ्या राधेयाला (कर्णाला) बाहेर काढले.
7.32.70
पत्त्यश्वरथमातङ्गास्त्वदीयाः शतशोऽपरे ।
कर्णमेवाभ्यधावन्त त्रास्यमानाः प्रहारिणः ॥ ७.३२.७० ॥
तुमचे पायदळ, घोडेस्वार, रथी आणि हत्ती, शेकडो इतरही, कर्णाचे रक्षण करण्यासाठी प्रहार करीत त्याच्याकडे धावले.
7.32.71
धृष्टद्युम्नश्च भीमश्च सौभद्रोऽर्जुन एव च ।
नकुलः सहदेवश्च सात्यकिं जुगुपू रणे ॥ ७.३२.७१ ॥
धृष्टद्युम्न, भीम, सुभद्रेचा पुत्र, अर्जुन, नकुल आणि सहदेव यांनी रणात सात्यकीचे रक्षण केले.
7.32.72
एवमेष महारौद्रः क्षयार्थं सर्वधन्विनाम् ।
तावकानां परेषां च त्यक्त्वा प्राणानभूद्रणः ॥ ७.३२.७२ ॥
अशा प्रकारे हे महाभयंकर युद्ध सर्व धनुर्धरांच्या विनाशासाठी, तुमच्या आणि शत्रूंच्या प्राणांचा त्याग करून घडले.
7.32.73
पदातिरथनागाश्वा गजाश्वरथपत्तिभिः ।
रथिनो नागपत्त्यश्वैरथ पत्तीरथ द्विपैः ॥ ७.३२.७३ ॥
पायदळ, रथ, हत्ती आणि घोडे; हत्ती, घोडे, रथ, पायदळांसह; रथी हत्तीस्वार व पायदळांशी, घोडेस्वारांशी, पायदळ हत्तींशी लढत होते.
7.32.74
अश्वैरश्वा गजैर्नागा रथिनो रथिभिः सह ।
संयुक्ताः समदृश्यन्त पत्तयश्चापि पत्तिभिः ॥ ७.३२.७४ ॥
घोडे घोड्यांशी, हत्ती हत्तींशी, रथी रथींशी मिसळलेले दिसले; पायदळही पायदळांशी दिसले.
7.32.75
एवं सुकलिलं युद्धमासीत्क्रव्यादहर्षणम् ।
महद्भिस्तैरभीतानां यमराष्ट्रविवर्धनम् ॥ ७.३२.७५ ॥
असे ते अत्यंत गोंधळाचे युद्ध मांसभक्षकांना आनंद देणारे झाले; निर्भय अशा त्या महावीरांमुळे ते यमराष्ट्र वाढवणारे ठरले.
7.32.76
ततो हता नररथवाजिकुञ्जरै ।
रनेकशो द्विपरथपत्तिवाजिनः।
गजैर्गजा रथिभिरुदायुधा रथा ।
हयैर्हयाः पत्तिगणैश्च पत्तयः ॥ ७.३२.७६ ॥
नंतर माणसे, रथ, घोडे, हत्ती अनेक प्रकारे मारले गेले; हत्ती, रथ, पायदळ, घोडे मारले गेले; हत्ती हत्तींकडून, रथी रथींकडून, शस्त्र उगारलेले रथ, घोडे घोड्यांकडून, पायदळांच्या तुकड्यांकडून आणि पायदळ मारले गेले.
7.32.77
रथैर्द्विपा द्विरदवरैर्महाहया ।
हयैर्नरा वररथिभिश्च वाजिनः।
निरस्तजिह्वादशनेक्षणाः क्षितौ ।
क्षयं गताः प्रमथितवर्मभूषणाः ॥ ७.३२.७७ ॥
रथांनी हत्ती, श्रेष्ठ हत्तींनी महान घोडे, घोड्यांनी माणसे, श्रेष्ठ रथींनी घोडे मारले गेले; जीभ, दात, डोळे बाहेर आलेले, चिलखत व अलंकार चिरडलेले, ते जमिनीवर नाश पावले.
7.32.78
तथा परैर्बहुकरणैर्वरायुधै-
र्हता गताः प्रतिभयदर्शनाः क्षितिम्।
विपोथिता हयगजपादताडिता ।
भृशाकुला रथमुखनेमिभिः क्षताः ॥ ७.३२.७८ ॥
तसेच शत्रूंकडून, अनेक साधनांनी व श्रेष्ठ आयुधांनी मारले जाऊन, भयानक दिसणारे ते जमिनीवर पडले; चिरडले गेलेले, घोड्यांच्या व हत्तींच्या पायांनी तुडवलेले, अत्यंत व्याकुळ, रथांच्या पुढच्या भागांनी व चाकाच्या कडांनी जखमी झालेले.
7.32.79
प्रमोदने श्वापदपक्षिरक्षसां ।
जनक्षये वर्तति तत्र दारुणे।
महाबलास्ते कुपिताः परस्परं ।
निषूदयन्तः प्रविचेरुरोजसा ॥ ७.३२.७९ ॥
त्या भयानक जनक्षयात, श्वापद, पक्षी आणि राक्षस आनंद करत असताना, ते महाबलवान वीर क्रोधाने एकमेकांना मारत बळाने फिरत होते.
7.32.80
ततो बले भृशलुलिते परस्परं ।
निरीक्षमाणे रुधिरौघसम्प्लुते। ॥ ७.३२.८० ॥
तेव्हा सैन्य अत्यंत विचलित होऊन, एकमेकांकडे पाहत, रक्ताच्या ओघांनी भिजलेले होते.
7.32.81
दिवाकरेऽस्तंगिरिमास्थिते शनै ।
रुभे प्रयाते शिबिराय भारत ॥ ७.३२.८१ ॥
हे भारता, सूर्य हळूहळू अस्तगिरीवर चढून छावणीकडे निघून गेला.