महाभारत · अध्याय 7.33
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.33.1
पूर्वमस्मासु भग्नेषु फल्गुगेनामितौजसा ।
द्रोणे च मोघसङ्कल्पे रक्षिते च युधिष्ठिरे ॥ ७.३३.१ ॥
पूर्वी आमचे सैन्य भग्न झाले असता, अमित तेजस्वी फल्गुनाने (अर्जुनाने), द्रोणाचा संकल्प निष्फळ झाला असता आणि युधिष्ठिर रक्षिला गेला असता.
7.33.2
सर्वे विध्वस्तकवचास्तावका युधि निर्जिताः ।
रजस्वला भृशोद्विग्ना वीक्षमाणा दिशो दश ॥ ७.३३.२ ॥
तुमचे सर्व योद्धे कवच तुटलेले, युद्धात पराजित, धुळीने माखलेले आणि अत्यंत व्याकुळ होऊन दहा दिशांकडे पाहत होते.
7.33.3
अवहारं ततः कृत्वा भारद्वाजस्य सम्मते ।
लब्धलक्षैः शरैर्भिन्ना भृशावहसिता रणे ॥ ७.३३.३ ॥
मग्न भारद्वाजाच्या (द्रोणाच्या) संमतीने माघार घेऊन, लक्ष्य साधलेल्या बाणांनी विद्ध होऊन, युद्धात ते अत्यंत उपहासाचे पात्र ठरले.
7.33.4
श्लाघमानेषु भूतेषु फल्गुनस्यामितान्गुणान् ।
केशवस्य च सौहार्दे कीर्त्यमानेऽर्जुनं प्रति ॥ ७.३३.४ ॥
फल्गुनाच्या (अर्जुनाच्या) अपार गुणांची प्राणी स्तुती करत असताना, आणि अर्जुनाविषयी केशवाच्या (कृष्णाच्या) सौहार्दाचे वर्णन होत असताना.
7.33.5
अभिशस्ता इवाभूवन्ध्यानमूकत्वमास्थिताः ।
ततः प्रभातसमये द्रोणं द्रुयोधनोऽब्रवीत् ॥ ७.३३.५ ॥
ते जणू शापित झाल्यासारखे ध्यानमग्न मौन धारण करून होते. मग प्रभातसमयी दुर्योधन द्रोणाला म्हणाला.
7.33.6
प्रणयादभिमानाच्च द्विषद्वृद्ध्या च दुर्मनाः ।
शृण्वतां सर्वयोधानां संरब्धो वाक्यकोविदः ॥ ७.३३.६ ॥
प्रेम, अभिमान आणि वैर वाढल्यामुळे खिन्न मनाचा, संतप्त, वाक्कुशल (दुर्योधन) सर्व योद्ध्यांचे ऐकत असताना (बोलला).
7.33.7
नूनं वयं वध्यपक्षे भवतो द्विजसत्तम ।
तथाहि नाग्रहीः प्राप्तं समीपेऽद्य युधिष्ठिरम् ॥ ७.३३.७ ॥
हे द्विजश्रेष्ठा, खरोखर आम्ही तुमच्या वध्यपक्षात आहोत, कारण आज जवळ आलेल्या युधिष्ठिराला तुम्ही पकडले नाहीत.
7.33.8
इच्छतस्ते न मुच्येत चक्षुःप्राप्तो रणे रिपुः ।
जिघृक्षतो रक्ष्यमाणः सामरैरपि पाण्डवैः ॥ ७.३३.८ ॥
रणात दृष्टिपथात आलेला शत्रू, तुम्ही इच्छिले असते तरी, पकडू इच्छिले असते तरी, देवांसह पांडवांनी रक्षिलेला असल्यामुळे सुटू शकला नसता.
7.33.9
वरं दत्त्वा मम प्रीतः पश्चाद्विकृतवानसि ।
आशाभङ्गं न कुर्वन्ति भक्तस्यार्याः कथञ्चन ॥ ७.३३.९ ॥
मला वर देऊन प्रसन्न झालास, पण नंतर तू तो बदललास. श्रेष्ठजन भक्ताची आशा कोणत्याही प्रकारे भंग करत नाहीत.
7.33.10
ततोऽप्रीतस्तथोक्तः सन्भारद्वाजोऽब्रवीन्नृपम् ।
नार्हसे मां तथा ज्ञातुं घटमानं तव प्रिये ॥ ७.३३.१० ॥
तेव्हा नाराज होऊन असे बोलले गेलेले भारद्वाज (द्रोण) राजाला म्हणाले: हे प्रिया, तुझ्यासाठी प्रयत्नशील असलेल्या मला तू असे समजू नयेस.
7.33.11
ससुरासुरगन्धर्वाः सयक्षोरगराक्षसाः ।
नालं लोका रणे जेतुं पाल्यमानं किरीटिना ॥ ७.३३.११ ॥
देव, असुर, गंधर्व, यक्ष, नाग, राक्षस यांच्यासह सर्व लोकही, किरीटी (अर्जुन) ज्याचे रक्षण करतो त्याला रणात जिंकण्यास समर्थ नाहीत.
7.33.12
विश्वसृग्यत्र गोविन्दः पृतनानीस्तथाऽर्जुनः ।
तत्र कस्य बलं क्रामेदन्यत्र त्र्यम्बकात्प्रभोः ॥ ७.३३.१२ ॥
विश्वस्रष्टा गोविंद (कृष्ण) आणि सेनापती अर्जुन जिथे असतील तिथे, प्रभू त्र्यंबक (शिव) वाचून दुसऱ्या कोणाचे बल चालेल?
7.33.13
सत्यं तात ब्रवीम्यद्य नैतज्जात्वन्यथा भवेत् ।
अद्यैकं प्रवरं कञ्चित्पातयिष्ये महारथम् ॥ ७.३३.१३ ॥
हे प्रिया, मी आज सत्य सांगतो; हे कधीही वेगळे होणार नाही. आज मी एका श्रेष्ठ महारथ्याला पाडीन.
7.33.14
चक्रब्यूहं विधास्यामि योऽभेद्यस्त्रिदशैरपि ।
योगेन केनचिद्राजन्नर्जुनस्त्वपनीयताम् ॥ ७.३३.१४ ॥
देवांनाही भेदता येणार नाही असा चक्रव्यूह मी रचीन. हे राजा, कोणत्याशा उपायाने अर्जुनाला दूर करावे.
7.33.15
न ह्यज्ञातमसाध्यं वा तस्य सङ्ख्येऽस्ति किञ्चन ।
तेन ह्युपात्तं सकलं सर्वज्ञानमितस्ततः ॥ ७.३३.१५ ॥
युद्धात त्याला अज्ञात किंवा असाध्य असे काहीच नाही. त्याने इकडून तिकडून सर्व ज्ञान पूर्णपणे मिळवले आहे.
7.33.16
द्रोणेन व्याहृते त्वेवं संशप्तकगणाः पुनः ।
आह्वयन्नर्जुनं सङ्ख्ये दक्षिणामभितो दिशम् ॥ ७.३३.१६ ॥
द्रोणाने असे म्हटल्यावर संशप्तकांचे गट पुन्हा युद्धात अर्जुनाला आव्हान देत दक्षिण दिशेकडे गेले.
7.33.17
ततोऽर्जुनस्याथ परैः सार्धं समभवद्रणः ।
तादृशो यादृशो नान्यः श्रुतो दृष्टोपि वा क्वचित्। ॥ ७.३३.१७ ॥
मग अर्जुनाचे शत्रूंशी असे युद्ध झाले, जसे कोठेही ऐकले किंवा पाहिले गेले नव्हते.
7.33.18
तत्र द्रोणेन विहितो व्यूहो राजन्व्यरोचत ।
चरन्मध्यन्दिने सूर्यः प्रतपन्निव दुर्दृशः ॥ ७.३३.१८ ॥
तेथे द्रोणाने रचलेला व्यूह, हे राजा, मध्यान्ही तापणाऱ्या, पाहता न येणाऱ्या सूर्यासारखा झळकला.
7.33.19
तं चाभिमन्युर्वचनात्पितुर्ज्येष्ठस्य भारत ।
बिभेद दुर्भिदं सङ्ख्ये चक्रव्यूहमनेकधा ॥ ७.३३.१९ ॥
हे भारता, अभिमन्यू ज्येष्ठ पित्याच्या वचनानुसार युद्धात भेदण्यास कठीण त्या चक्रव्यूहाला अनेक प्रकारे भेदून टाकला.
7.33.20
स कृत्वा दुष्करं कर्म हत्वा वीरान्सहस्रशः ।
राजपुत्रशतं हत्वा कौसल्यं च बृहद्बलम् ॥ ७.३३.२० ॥
त्याने दुष्कर कर्म करून हजारो वीरांना ठार मारले, शंभर राजपुत्रांना आणि कौसल्येचा पुत्र बृहद्बल यालाही ठार मारले.
7.33.21
महारथं शल्यपुत्रं पौत्रं ते लक्ष्मणं तथा ।
षट्सु वीरेषु संसक्तो दौःशासनिवशं गतः।
सौभद्रः पृथिवीपाल जहौ प्राणान्परन्तप ॥ ७.३३.२१ ॥
हे परंतपा, हे पृथ्वीपाला, सुभद्रापुत्र सहा वीरांनी वेढला जाऊन, दुःशासनपुत्राच्या वशात जाऊन, महारथी शल्यपुत्राला आणि तुझा नातू लक्ष्मण यालाही ठार मारून प्राण सोडले.
7.33.22
वयं परमसंहृष्टाः पाण्डवाः शोककर्शिताः ।
सौभद्रे निहते राजन्नवहारमकुर्महि ॥ ७.३३.२२ ॥
हे राजा, सुभद्रापुत्र मारला गेला तेव्हा, आधी अत्यंत हर्षित असलेले आम्ही पांडव शोकाने खचून मागे हटलो.
7.33.23
समरोद्युक्तकर्माणः कर्मभिर्व्यञ्जितश्रमाः ।
सकृष्णाः पाण्डवाः पञ्च देवैरपि दुरासदाः ॥ ७.३३.२३ ॥
युद्धास सिद्ध झालेल्या कर्मांचे, कर्मांनी थकवा दाखवणारे, कृष्णासह असलेले पाच पांडव देवांनाही दुर्जय होते.
7.33.24
शश्वत्कर्मान्वयैर्बुद्ध्या प्रकृत्या यशसा श्रिया ।
न भूतो भविता वापि कृष्णस्य सदृशः पुमान् ॥ ७.३३.२४ ॥
सततच्या कर्मपरंपरा, बुद्धी, स्वभाव, यश व श्री यांनी कृष्णासारखा पुरुष पूर्वी झाला नाही आणि पुढेही होणार नाही.
7.33.25
सत्यधर्मतपोदानैर्द्विजपूजादिभिर्गुणैः ।
सदेहस्त्रिदिवं प्राप्तो राजा किल युधिष्ठिरः ॥ ७.३३.२५ ॥
सत्य, धर्म, तप, दान आणि ब्राह्मणपूजा इत्यादी गुणांनी राजा युधिष्ठिर सशरीर स्वर्गाला गेले.
7.33.26
युगान्ते चान्तकश्चैव जामदग्न्यश्च कीर्तिमान् ।
रणस्थो भीमसेनश्च कथ्यन्ते सदृशास्त्रयः ॥ ७.३३.२६ ॥
युगान्ती अंतक (यम), कीर्तिमान जामदग्न्य (परशुराम) आणि रणांगणावर उभा असलेला भीमसेन — हे तिघेच त्याच्या बरोबरीचे म्हटले जातात.
7.33.27
प्रतिज्ञाकर्मदक्षस्य रणे गाण्डीवधन्वनः ।
उपमां नाधिगच्छामि पार्थस्य सदृशीं क्षितौ ॥ ७.३३.२७ ॥
प्रतिज्ञा आणि कर्मात दक्ष, रणात गाण्डीव धनुष्य धारण करणाऱ्या पार्थाला (अर्जुनाला) पृथ्वीवर त्याच्या योग्य उपमा मला सापडत नाही.
7.33.28
गुरुवात्सल्यमत्यन्तं नैभृत्यं विनयो दमः ।
नकुले त्वाभिरूप्यं च शौर्यं च नियतानि षट् ॥ ७.३३.२८ ॥
गुरूंविषयी अत्यंत वात्सल्य, विनय, सौम्यता, आत्मसंयम — नकुलात हे सहा गुण निश्चित आहेत; सौंदर्य आणि शौर्यही.
7.33.29
श्रुतमाधुर्यगाम्भीर्यसत्त्वरूपपराक्रमैः ।
सदृशो देवयोर्वीरः सहदेवः किलाश्विनोः ॥ ७.३३.२९ ॥
शास्त्रज्ञान, माधुर्य, गांभीर्य, सत्त्व, रूप आणि पराक्रम यांनी वीर सहदेव निश्चितच दोन अश्विनी देवांच्या बरोबरीचा आहे.
7.33.30
ये च कृष्णे गुणाः स्फीताः पाण्डवेषु च ये गुणाः ।
अभिमन्यौ किलैकस्था दृश्यन्ते ते गुणाः शुभाः ॥ ७.३३.३० ॥
कृष्णामध्ये विपुल असलेले आणि पांडवांमध्ये असलेले जे गुण, तेच शुभ गुण अभिमन्यूमध्ये एकत्र दिसतात.
7.33.31
युधिष्ठिरस्य शौर्येण कृष्णस्य चरितेन च ।
कर्मणा भीमसेनस्य सदृशं भीमकर्मणः ॥ ७.३३.३१ ॥
युधिष्ठिराच्या शौर्याने, कृष्णाच्या चरित्राने, भीमसेनाच्या कर्माने, भयंकर कर्म करणाऱ्याप्रमाणे (तो होता).
7.33.32
धनञ्जयस्य रूपेण विक्रमेण शुभेन च ।
विनये सहदेवस्य सदृशं नकुलस्य च ॥ ७.३३.३२ ॥
धनंजयाच्या रूपाने आणि शुभ पराक्रमाने, विनयात सहदेव आणि नकुलाप्रमाणे (तो होता).
7.33.33
अभिमन्युं द्विजश्रेष्ठ सौभद्रमपराजितम् ।
श्रोतुमिच्छामि कार्त्स्न्येन कथमायोधने हतः ॥ ७.३३.३३ ॥
हे द्विजश्रेष्ठा! सुभद्रेचा पुत्र अपराजित अभिमन्यू युद्धात कसा मारला गेला हे मला पूर्णपणे ऐकायचे आहे.
7.33.34
अभिमन्युं हतं श्रुत्वा धृतराष्ट्रो जनाधिपः ।
विस्तरेण महाराज पर्यपृच्छत्स सञ्जयम् ॥ ७.३३.३४ ॥
अभिमन्यू मारला गेला हे ऐकून जनाधिप धृतराष्ट्राने, हे महाराजा, सञ्जयाला विस्ताराने विचारले.
7.33.35
पुत्रं पुरुषसिंहस्य सञ्जयाप्राप्तयौवनम् ।
रणे विनिहतं श्रुत्वा भृशं मे दीर्यते मनः ॥ ७.३३.३५ ॥
हे सञ्जया! पुरुषसिंहाचा (अर्जुनाचा) पुत्र, तरुणपणही न प्राप्त झालेला (अभिमन्यू) युद्धात मारला गेला हे ऐकून माझे मन अत्यंत विदीर्ण होत आहे.
7.33.36
दारुणः क्षत्रधर्मोऽयं विहितो धर्मकर्तृभिः ।
यत्र राज्येप्सवः शूरा बाले शस्त्रमपातयन् ॥ ७.३३.३६ ॥
हा क्षत्रधर्म भयंकर आहे, धर्म करणाऱ्यांनी विहित केलेला; जिथे राज्याची इच्छा करणाऱ्या शूरांनी बालकावर शस्त्र सोडले.
7.33.37
बालमत्यन्तसुखिनं विचरन्तमभीतवत् ।
कृतास्त्रा बहवो जघ्नुर्ब्रूहि गावल्गणे कथम् ॥ ७.३३.३७ ॥
हे गावल्गणे, अत्यंत सुखी आणि निर्भयपणे फिरणाऱ्या त्या बालकाला शस्त्रविद्येत निपुण अनेकांनी कसे मारले? सांग.
7.33.38
बिबित्सता रथानीकं सौभद्रेणामितौजसा ।
विक्रीडितं यथा सङ्ख्ये तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ७.३३.३८ ॥
हे सञ्जया, अमित तेजाच्या सुभद्रापुत्राने रथसेनेत शिरण्याच्या इच्छेने युद्धात जसा खेळ केला, ते मला सांग.
7.33.39
यन्मां पृच्छसि राजेन्द्र सौभद्रस्य निपातनम् ।
तत्ते कार्त्स्न्येन वक्ष्यामि शृणु राजन्समाहितः ॥ ७.३३.३९ ॥
हे राजेंद्रा, सुभद्रापुत्राच्या वधाविषयी तुम्ही मला विचारत आहात, ते मी तुम्हाला पूर्णपणे सांगेन. हे राजा, एकाग्रचित्ताने ऐका.
7.33.40
विक्रीडितं कुमारेण यथानीकं बिभित्सता ।
आरुग्णाश्च यथा वीरा दुःसाध्याश्चापि विप्लुवे ॥ ७.३३.४० ॥
त्या तरुणाने सैन्यात शिरण्याच्या इच्छेने जसा खेळ केला, आणि अजिंक्य वीरही त्या गोंधळात कसे जखमी झाले, ते सांगतो.
7.33.41
दावाग्न्यभिपरीतानां भूरिगुल्मतृणद्रुमे ।
वनौकसामिवारण्ये त्वदीयानामभूद्भयम् ॥ ७.३३.४१ ॥
अरण्यात वणव्याने वेढलेल्या वनवासी प्राण्यांना जसे भय वाटते, तसे दाट झुडपे, गवत आणि वृक्षांनी भरलेल्या जागी तुमच्या लोकांना भय वाटले.