महाभारत · अध्याय 7.36
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.36.1
सौभद्रस्तद्वचः श्रुत्वा धर्मराजस्य धीमतः ।
अचोदयत यन्तारं द्रोणानीकाय भारत ॥ ७.३६.१ ॥
सुभद्रेचा पुत्र बुद्धिमान धर्मराजाचे ते वचन ऐकून, हे भारता, सारथ्याला द्रोणाच्या सैन्याकडे रथ नेण्यास प्रवृत्त करता झाला.
7.36.2
तेन सञ्चोद्यमानस्तु याहियाहीति सारथिः ।
प्रत्युवाच ततो राजन्नभिमन्युमिदं वचः ॥ ७.३६.२ ॥
'चला, चला' अशी त्याने प्रेरणा दिल्यावर सारथी, हे राजा, अभिमन्यूला हे वचन म्हणाला.
7.36.3
अतिभारोऽयमायुष्मन्नाहितस्त्वयि पाण्डवैः ।
सम्प्रधार्य क्षणं बुद्ध्या ततस्त्वं योद्धुमर्हसि ॥ ७.३६.३ ॥
हे दीर्घायुषी, पांडवांनी तुझ्यावर हा अति मोठा भार टाकला आहे. म्हणून क्षणभर बुद्धीने विचार करून तू युद्ध करणे योग्य आहे.
7.36.4
आचार्यो हि कृती द्रोणः परमास्त्रे कृतश्रमः ।
त्वं तु बालः स बलवान्सङ्ग्रामाणामकोविदः ॥ ७.३६.४ ॥
आचार्य द्रोण कुशल असून परम अस्त्रांत त्यांनी कष्ट घेतलेले आहेत. तू बालक आहेस, तो बलवान आहे, आणि तू युद्धांत अननुभवी आहेस.
7.36.5
ततोऽभिमन्युः प्रहसन्सारथिं वाक्यमब्रवीत् ।
सारथे कोन्वयं द्रोणः समग्रं क्षत्रमेव वा ॥ ७.३६.५ ॥
तेव्हा अभिमन्यू हसत सारथ्याला म्हणाला, 'हे सारथी, हा द्रोण कोण आहे? किंवा संपूर्ण क्षत्रियवर्गच काय आहे?'
7.36.6
व्यवसायो हि मे योद्धुं रणोत्सवसमुद्यतः ।
ऐरावतगतं शक्रं सहामरगणैरहम् ॥ ७.३६.६ ॥
युद्ध करणे हाच माझा निश्चय आहे; रणोत्सवासाठी मी सज्ज आहे. देवगणांसह ऐरावतावर बसलेल्या इंद्राशीही मी लढेन.
7.36.7
अथवा रुद्रमीशानं सर्वभूतगणार्चितम् ।
योधयेयं रणमुखे न मे क्षत्रेऽद्य विस्मयः ॥ ७.३६.७ ॥
किंवा सर्वभूतगणांनी पूजिलेल्या ईशान रुद्राशीही मी रणमुखी युद्ध करू शकतो; क्षात्रधर्मात आज मला आश्चर्य वाटत नाही.
7.36.8
यच्चैतत्पश्यसे सूत सयोधाश्वरथद्विपम् ।
तन्ममाद्य द्विषत्सैन्यं कलामर्हति षोडशीम् ॥ ७.३६.८ ॥
हे सूता, योद्धे, अश्व, रथ आणि हत्तींसह जे सैन्य तू पाहतोस, ते आज माझ्या शत्रुसैन्याच्या सोळाव्या भागाइतकेही नाही.
7.36.9
अपि विश्वजितं विष्णुं मातुलं प्राप्य सूतज ।
पितरं चार्जुनं युद्धे न भीर्मामुपयास्यति ॥ ७.३६.९ ॥
हे सूतपुत्रा, मामा विश्वजित् विष्णूला मिळाला तरी आणि वडील अर्जुनासह युद्धातही माझ्याजवळ भय येणार नाही.
7.36.10
एवमप्युच्यमानः स सारथिस्तं पुनः पुनः ।
वीर ते तेन मा युद्धमिति सौभद्रमब्रवीत् ॥ ७.३६.१० ॥
असे वारंवार सांगितले जात असतानाही त्या सारथीने सौभद्राला (अभिमन्यूला) म्हटले: हे वीरा, त्याच्याशी युद्ध करू नकोस.
7.36.11
अभिमन्युश्च तां वाचं कदर्थीकृत्य सारथेः ।
याहीत्येवाब्रवीदेनं द्रोणानीकाय माचिरम् ॥ ७.३६.११ ॥
अभिमन्यूने सारथ्याचे ते बोलणे धुडकावून त्याला म्हटले: चल, द्रोणाच्या सैन्याकडे विलंब करू नकोस.
7.36.12
ततः सन्नोदयामास हयानाशु त्रिहायनान् ।
नातिहृष्टमनाः सूतो हेमभाण्डपरिच्छदान् ॥ ७.३६.१२ ॥
मग सारथी, मनात फार आनंद नसताना, सोन्याच्या साजांनी सजवलेल्या तीन वर्षांच्या घोड्यांना वेगाने हाकू लागला.
7.36.13
ते प्रेषिताः सुमित्रेण द्रोणानीकाय वाजिनः ।
द्रोणमभ्यद्रवन्राजन्महावेगा महाबलाः ॥ ७.३६.१३ ॥
सुमित्राने पाठवलेले ते घोडे, हे राजा, द्रोणाच्या सैन्याकडे, द्रोणावर धावून गेले — महान वेग आणि महान बल असलेले.
7.36.14
तमुदीक्ष्य तथायान्तं सर्वे द्रोणपुरोगमाः ।
अभ्यवर्तन्त कौरव्याः पाण्डवाश्च तमन्वयुः ॥ ७.३६.१४ ॥
त्याला अशा प्रकारे येताना पाहून, द्रोणाच्या नेतृत्वाखालील सर्व कौरव व पांडव त्याच्याकडे वळले आणि त्याच्या मागे गेले.
7.36.15
सकर्णिकारप्रवरोच्छ्रितध्वजः ।
सुवर्णवर्माऽऽर्जुनिरर्जुनाद्वरः।
युयुत्सया द्रोणमुखान्महारथान् ।
समासदत्सिंहशिशुर्यथा द्विपान् ॥ ७.३६.१५ ॥
कर्णिकार वृक्षचिन्ह असलेला उंच ध्वज आणि सोन्याचे चिलखत धारण करणारा अर्जुनपुत्र, अर्जुनापेक्षाही श्रेष्ठ, युद्धाच्या इच्छेने द्रोणाला पुढे ठेवलेल्या महारथींकडे गेला — सिंहाचे पिल्लू हत्तींकडे जाते तसे.
7.36.16
ते विंशतिपदे यत्ताः सम्प्रहारं प्रचक्रिरे ।
आसीद्गाङ्ग इवावर्तो मुहूर्तमुदधाविव ॥ ७.३६.१६ ॥
ते वीस पावलांच्या व्यूहात निर्धाराने प्रचंड संघर्ष करू लागले; क्षणभर तो गंगेच्या भोवऱ्यासारखा, समुद्राच्या भोवऱ्यासारखा झाला.
7.36.17
शूराणां युध्यमानानां निघ्नतामितरेतरम् ।
सङ्ग्रामस्तुमुलो राजन्प्रावर्तत सुदारुणः ॥ ७.३६.१७ ॥
एकमेकांवर प्रहार करत लढणाऱ्या शूरांचे युद्ध, हे राजा, अत्यंत भयंकर आणि गोंधळाचे होऊन सुरू झाले.
7.36.18
प्रवर्तमाने सङ्ग्रामे तस्मिन्नतिभयङ्करे ।
द्रोणस्य मिषतो व्यूहं भित्त्वा व्यचरदार्जुनिः ॥ ७.३६.१८ ॥
त्या अति भयंकर युद्धात चालू असताना, द्रोण पाहत असतानाच, अर्जुनपुत्राने व्यूह भेदून इकडे-तिकडे संचार केला.
7.36.19
तदभेद्यमनाधृष्यं द्रोणानीकं सुदुर्जयम् ।
भित्त्वार्जुनिरसम्भ्रान्तो विवेशाचिन्त्यविक्रमः ॥ ७.३६.१९ ॥
अभेद्य, अनाधृष्य आणि दुर्जय अशा द्रोणसेनेला अर्जुनपुत्र निर्भयपणे भेदून अचिंत्य पराक्रमाने आत शिरला.
7.36.20
तं प्रविष्टं विनिघ्नन्तं शत्रुसङ्घान्महाबलम् ।
हस्त्यश्वरथपत्त्यौघाः परिवव्रुरुदायुधाः ॥ ७.३६.२० ॥
शत्रुसमूहात प्रवेश करून संहार करणाऱ्या त्या महाबलाला हत्ती, घोडे, रथ आणि पायदळाचे समूह उगारलेल्या शस्त्रांसह वेढू लागले.
7.36.21
नानावादित्रनिनदैः क्ष्वेडितोत्क्रुष्टगर्जितैः ।
हुङ्कारैः सिंहनादैश्च तिष्ठ तिष्ठेति निःस्वनैः ॥ ७.३६.२१ ॥
नाना प्रकारच्या वाद्यांच्या निनादाने, शीत्कार, आरोळ्या व गर्जनांनी, हुंकार व सिंहनादांनी, 'थांब थांब!' अशा आवाजांनी.
7.36.22
घोरैर्हलहलाशब्दैर्मागास्तिष्ठैहि मामिति ।
असावहममित्रेति प्रवदन्तो मुहुर्मुहुः ॥ ७.३६.२२ ॥
'हलहल' अशा भयंकर शब्दांनी — 'माझ्यापासून पळू नकोस, थांब!', 'हा मी आहे, शत्रू!' असे वारंवार ओरडत.
7.36.23
बृंहितैः शिञ्जितैर्हासैः करनेमिस्वनैरपि ।
सन्नादयन्तो वसुधामभिदुद्रुवुरार्जुनिम् ॥ ७.३६.२३ ॥
खिंकाळणे, धनुष्याची टणत्कार, हास्य आणि रथचक्रांच्या आवाजाने पृथ्वी दुमदुमवत ते अर्जुनपुत्रावर धावून गेले.
7.36.24
तेषामापततां वीरः शीघ्रयोधी महाबलः ।
क्षिप्रास्त्रो न्यवधीद्राजन्मर्मज्ञो मर्मभेदिभिः ॥ ७.३६.२४ ॥
ते त्याच्यावर धावून आले असता, हे राजा, वीर, शीघ्र योद्धा, महाबल, क्षिप्रास्त्र आणि मर्मज्ञ असलेल्या त्याने मर्मभेदी बाणांनी त्यांचा वध केला.
7.36.25
ते हन्यमाना विवशा नानालिङ्गैः शितैः शरैः ।
अभिपेतुः सुबहुशः शलभा इव पावकम् ॥ ७.३६.२५ ॥
विविध चिन्हांच्या तीक्ष्ण बाणांनी घायाळ होऊन ते असहाय्य होऊन अनेक वेळा त्याच्यावर तुटून पडले, जसे पतंग अग्नीवर पडतात.
7.36.26
ततस्तेषां शरीरैश्च शरीरावयवैश्च सः ।
सन्तंस्तार क्षितिं क्षिप्रं कुशैर्वेदिमिवाध्वरे ॥ ७.३६.२६ ॥
मग त्याने त्यांच्या शरीरांनी व शरीरावयवांनी लवकरच भूमी झाकून टाकली, यज्ञात कुशांनी वेदी झाकावी तसे.
7.36.27
बद्धगोधाङ्गुलित्राणान्सशरासनसायकान् ।
सासिचर्माङ्कुशाभीषून्सतोमरपरश्वथान् ॥ ७.३६.२७ ॥
गोधाच्या चामड्याचे बोटरक्षण बांधलेले, धनुष्यबाणांसह, तलवारी, ढाली, अंकुश व लगाम यांसह, तोमर व परशूंसह (योद्ध्यांना).
7.36.28
सगदायोगुडप्रासान्सर्ष्टितोमरपट्टसान् ।
सभिण्डिपालपरिघान्यशक्तिवरकम्पनान् ॥ ७.३६.२८ ॥
गदा, योग, गुड, प्रास, ऋष्टि, तोमर, पट्टिश, भिंडिपाल, परिघ, शक्ती व उत्तम कंपन आयुधांसह (योद्ध्यांना).
7.36.29
सप्रतोदमहाशङ्खान्सकुन्तान्सकचग्रहान् ।
समुद्गरक्षेपणीयान्सपाशपरिघोपलान् ॥ ७.३६.२९ ॥
अंकुश व महाशंख यांसह, कुंतांसह, केस धरणाऱ्यांसह, मुद्गर व क्षेपणीय आयुधांसह, पाश, परिघ व दगडांसह (योद्ध्यांना).
7.36.30
सकेयूराङ्गदान्बाहून्हृद्यगन्धानुलेपनान् ।
स़ञ्चिच्छेदार्जुनिर्वृत्तांस्त्वदीयानां सहस्रशः ॥ ७.३६.३० ॥
केयूर व अंगदांसह, मनोहर सुगंधी लेपनांनी सुवासिक अशा तुमच्या लोकांचे बाहू अर्जुनाने हजारो तोडले.
7.36.31
तैः स्फुरद्भिर्महाराज शुशुभे भूः सुलोहितैः ।
पञ्चास्यैः पन्नगैश्छिन्नैर्गरुडेनेव मारिष ॥ ७.३६.३१ ॥
हे महाराज, थरथरणाऱ्या त्या गडद लाल देहांनी भूमी चमकत होती, जणू गरुडाने छिन्न केलेल्या पाच फणी सर्पांसारखी.
7.36.32
सुनासाननकेशान्तैरव्रणैश्चारुकुण्डलैः ।
सन्दष्टौष्ठपुटैः क्रोधात्क्षरद्भिः शोणितं बहु ॥ ७.३६.३२ ॥
सुंदर नाक, मुख व केसांची टोके असलेली; व्रणरहित मुखे आणि सुंदर कुंडले धारण केलेली; रागाने ओठ दाबलेली, रक्त वाहणारी अनेक मस्तके.
7.36.33
सचारुमुकुटोष्णीषैर्मणिरत्नविभूषितैः ।
विनालनलिनाकारैर्दिवाकरशशिप्रभैः ॥ ७.३६.३३ ॥
सुंदर मुकुट व फेटे धारण केलेली; मणी-रत्नांनी अलंकृत; देठापासून तुटलेल्या कमळांच्या आकाराची; सूर्य-चंद्रासारखी प्रभा असलेली.
7.36.34
हितप्रियंवदैः काले बहुभिः पुण्यगन्धिभिः ।
द्विषच्छिरोभिः पृथिवीं स वै तस्तार फाल्गुनिः ॥ ७.३६.३४ ॥
हितकारक व प्रिय बोलणाऱ्या, वेळेवर, अनेक, पुण्यगंधी शत्रूंच्या मस्तकांनी त्या फाल्गुनीने (अर्जुनाने) पृथ्वी आच्छादली.
7.36.35
गन्धर्वनगराकारान्विधिवत्कल्पितान्रथान् ।
वीषामुखान्वित्रिवेणून्न्यस्तदण्डकबन्धुरान् ॥ ७.३६.३५ ॥
गंधर्वनगराच्या आकाराचे, विधिपूर्वक सजवलेले रथ; जोखडाची टोके, आसदंड व दंडक नीट बसवलेले.
7.36.36
विजङ्घाकूबरांस्तत्र विनेमींश्र व्यरानपि ।
विचक्रोपस्करोपस्थान्भग्नोपकरणानपि ॥ ७.३६.३६ ॥
तिथे तुटलेल्या जंघा व कूबरांचे, नेमी निघालेले, आरे नसलेले, चाके व सामग्री जागेवरून सुटलेले, साधने तुटलेले रथ.
7.36.37
समास्थितान्योधवरैर्दान्ताश्वान्साधुसारथीन् ।
विपताकाध्वजच्छत्रान्वितूणीरायुधानपि ॥ ७.३६.३७ ॥
श्रेष्ठ योद्ध्यांनी स्वार झालेले शिक्षित घोडे, कुशल सारथी, पताका, ध्वज व छत्रे तुटलेली, तसेच भाते व शस्त्रे विखुरलेली.
7.36.38
प्रपातितोपस्तरणान्हतयोधान्सहस्रशः ।
शरैर्विशकलीकुर्वन्दिक्षु सर्वास्वदृश्यत ॥ ७.३६.३८ ॥
पडलेली सामग्री आणि हजारो मारले गेलेले योद्धे यांच्यामध्ये, बाणांनी तुकडे तुकडे करीत तो सर्व दिशांत दिसला.
7.36.39
पुनर्द्विपान्द्विपारोहान्वैजयन्त्यङ्कुशध्वजान् ।
तूणान्वर्माण्यथो कक्ष्या ग्रैवेयांश्च सकम्बलान् ॥ ७.३६.३९ ॥
पुन्हा हत्ती, हत्तीवरील स्वार, वैजयंती, अंकुश व ध्वज, भाते, चिलखते, कमरपट्टे, गळ्यातील अलंकार आणि घोंगड्यांसह.
7.36.40
घण्टाः शुण्डाविषाणाग्राञ्छत्रमालाः पदानुगान् ।
शरैर्निशितधाराग्रैः शात्रवाणामशातयत् ॥ ७.३६.४० ॥
घंटा, सोंडा, दातांची टोके, छत्रमाळा, मागे चालणारे पायदळ—हे सर्व तीक्ष्ण धारांच्या बाणांनी शत्रूंचे त्याने तोडले.
7.36.41
वनायुजान्पार्वतीयान्काम्भोजानथ बाह्लिकान् ।
स्थिरवालधिकर्णाक्षाञ्जवनान्साधुवाहिनः ॥ ७.३६.४१ ॥
वनायू, पर्वतीय, कांबोज व बाह्लिक देशांचे घोडे—स्थिर शेपटी, कान व डोळे असलेले, वेगवान, चांगले प्रशिक्षित वाहन.
7.36.42
आरूढाञ्शिक्षितैर्योधैः शक्त्यृष्टिप्रासयोधिभिः ।
विध्वस्तचामरमुखान्विप्रविद्धप्रकीर्णकान् ॥ ७.३६.४२ ॥
प्रशिक्षित योद्ध्यांनी स्वार, शक्ती, ऋष्टी व प्रास यांत्यतील निपुण योद्ध्यांसह, ज्यांची चामरे तोंडावर तुटलेली व फेकलेली व विखुरलेली.
7.36.43
निरस्तजिह्वानयनान्निष्कीर्णान्त्रयकृद्धनान् ।
हतारोहांश्छिन्नघण्टान्क्रव्यादगणमोदकान् ॥ ७.३६.४३ ॥
जीभ व डोळे बाहेर फुटलेले, आतडी विखुरलेली, मारलेले, स्वार मेलेले, घंटा तुटलेल्या; मांसभक्षक गणांसाठी ते लाडू झाले.
7.36.44
निकृत्तचर्मकवचाञ्शकृन्मूत्रासृगाप्लुतान् ।
निपातयन्नश्ववरांस्तावकान्स व्यरोचत।
एको विष्णुरिवाचिन्त्यं कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ ७.३६.४४ ॥
कातडी व चिलखत तुटलेले, विष्ठा-मूत्र-रक्ताने माखलेले तुमचे श्रेष्ठ घोडे पाडत तो एकटाच विष्णूप्रमाणे अचिंत्य, अत्यंत दुष्कर कर्म करून तळपला.
7.36.45
तथा निर्माथितं तेन चतुरङ्गबलं महत् ।
यथाऽसुरबलं घोरं त्र्यम्बकेन महौजसा ॥ ७.३६.४५ ॥
त्याने चतुरंगी मोठे सैन्य असे मथून टाकले, जसे महातेजस्वी त्र्यंबकाने भयंकर असुरसैन्य मथले होते.
7.36.46
कृत्वा कर्म रणेऽसह्यं परैरार्जुनिराहवे ।
अभिनच्च पदात्योघांस्त्वदीयानेव सर्वशः ॥ ७.३६.४६ ॥
रणांगणात शत्रूंना असह्य असे कर्म करून अर्जुनपुत्राने तुमच्या पायदळाच्या लाटा सर्व बाजूंनी फोडल्या.
7.36.47
एवमेकेन तां सेनां सौभद्रेण सितैः शरैः ।
भृशं विप्रहतां दृष्ट्वा स्कन्देनेवासुरीं चमूम् ॥ ७.३६.४७ ॥
अशा प्रकारे सुभद्रापुत्राने आपल्या पांढऱ्या बाणांनी एकट्यानेच त्या सैन्याला फार ताडून विखरलेले पाहून, जसे स्कंदाने असुरसैन्याला मारले होते.
7.36.48
त्वदीयास्तव पुत्राश्च वीक्षमाणा दिशो दश ।
संशुष्कास्याश्चलन्नेत्राः प्रस्विन्ना रोमहर्षिणः ॥ ७.३६.४८ ॥
तुमचे योद्धे आणि तुमचे पुत्र दहा दिशा पाहत, कोरड्या तोंडांनी, चंचल डोळ्यांनी, घामाने न्हालेले, रोमांचित होऊन उभे राहिले.
7.36.49
पलायनकृतोत्साहा निरुत्साहा द्विषज्जये ।
गोत्रनामभिरन्योन्यं क्रन्दन्तो जीवितैषिणः ॥ ७.३६.४९ ॥
शत्रूचा विजय पाहून उत्साह गमावलेले, पळून जाण्यास उत्सुक, जीव वाचवू इच्छिणारे, गोत्र व नावे घेऊन एकमेकांना हाका मारत आक्रंदत होते.
7.36.50
हतान्पुत्रान्पितॄन्भ्रातॄन्बन्धून्सम्बन्धिनस्तथा ।
प्रातिष्ठन्त समुत्सृज्य त्वरयन्तो हयद्विपान् ॥ ७.३६.५० ॥
मारले गेलेले पुत्र, पिता, बंधू, नातेवाईक आणि सोयरे यांना सोडून, घोडे व हत्ती वेगाने हाकत ते निघाले.