महाभारत · अध्याय 7.37
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.37.1
तां प्रभाग्नां चमूं दृष्ट्वा सौभद्रेणामितौजसा ।
दुर्योधनो भृशं क्रुद्धः स्वयं सौभद्रमभ्ययात् ॥ ७.३७.१ ॥
अमित पराक्रमी सौभद्राने (अभिमन्यूने) ते भग्न सैन्य पाहून दुर्योधन अत्यंत क्रुद्ध झाला आणि स्वतः सौभद्राकडे धावून गेला.
7.37.2
ततो राजानमावृत्तं सौभद्रं प्रति संयुगे ।
दृष्ट्वा द्रोणोऽब्रवीद्योधान्परीप्सध्वं नराधिपम् ॥ ७.३७.२ ॥
नंतर राजा (दुर्योधन) सौभद्राविरुद्ध युद्धात परत फिरलेला पाहून द्रोण योद्ध्यांना म्हणाला, "नराधिपाचे रक्षण करा."
7.37.3
पुराऽभिमन्युर्लक्षं नः पश्यतां हन्ति वीर्यवान् ।
तमाद्रवत माभैष्ट क्षिप्रं रक्षत कौरवम्। ॥ ७.३७.३ ॥
"आम्ही पाहत असतानाच वीर्यवान अभिमन्यू आपल्या लाखो लोकांना मारत आहे. त्याच्यावर चाल करा, भिऊ नका, लवकर कौरवाचे रक्षण करा."
7.37.4
एवमुक्तास्ततस्तेन भारद्वाजेन धीमता ।
कृतज्ञानबलोत्सेधाः सुहृदो जितकाशिनः।
त्रास्यमाना भयाद्वीरं परिवव्रुस्तवात्मजम् ॥ ७.३७.४ ॥
बुद्धिमान भारद्वाज (द्रोण) असे बोलल्यावर, आपल्या विद्या व बलाचा अभिमान बाळगणारे आणि स्वतःला विजयी समजणारे मित्र भीतीपासून संरक्षण करण्यासाठी आपल्या वीर पुत्राला वेढून उभे राहिले.
7.37.5
द्रोणो द्रौणिः कृपः कर्णः कृतवर्मा च सौबलः ।
बृहद्बलो मद्रराजो भूरिर्भूरिश्रवाः शलः ॥ ७.३७.५ ॥
द्रोण, द्रौणी (अश्वत्थामा), कृप, कर्ण, कृतवर्मा, सौबल (शकुनी), बृहद्बल, मद्रराज (शल्य), भूरी, भूरिश्रवा आणि शल.
7.37.6
पौरवो वृषसेनश्च विसृजन्तः शिताञ्शरान् ।
सौभद्रं शरवर्षेण महता समवाकिरन् ॥ ७.३७.६ ॥
पौरव आणि वृषसेन यांनीही तीक्ष्ण बाण सोडून सौभद्रावर बाणांचा मोठा वर्षाव करून त्याला पूर्णपणे झाकून टाकले.
7.37.7
सम्मोहयित्वा तमथ दुर्योधनममोचयन् ।
आस्याद्ग्रासमिवाक्षिप्तं ममृषे नार्जुनात्मजः ॥ ७.३७.७ ॥
त्याला मोहित करून मग त्यांनी दुर्योधनाची सुटका केली. तोंडातील घास हिसकावल्यासारखे, अर्जुनपुत्राने ते सहन केले नाही.
7.37.8
ताञ्शरौघेण महता साश्वसूतान्महारथान् ।
विमुखीकृत्य सौभद्रः सिंहनादमथानदत् ॥ ७.३७.८ ॥
त्या महारथींना, त्यांच्या घोड्यांसह व सारथ्यांसह, मोठ्या बाणवर्षावाने परतवून लावून सुभद्रापुत्राने सिंहनाद केला.
7.37.9
तस्य नादं ततः श्रुत्वा सिंहस्येवामिषैषिणः ।
नामृष्यन्त सुसंरब्धाः पुनर्द्रोणमुखा रथाः ॥ ७.३७.९ ॥
त्याची ती गर्जना ऐकून, मांसाच्या शोधात असलेल्या सिंहाप्रमाणे, द्रोणप्रमुख रथी अत्यंत संतप्त होऊन पुन्हा ते सहन करू शकले नाहीत.
7.37.10
त एनं कोष्ठकीकृत्य रथवंशेन मारिष ।
व्यसृजन्निषुजालानि नानालिङ्गानि सङ्घशः ॥ ७.३७.१० ॥
हे मारिष, त्यांनी त्याला रथांच्या रांगेने गोठ्यासारखे वेढले आणि अनेक चिन्हांचे बाणजाल समूहाने सोडले.
7.37.11
तान्यन्तरिक्षे चिच्छेद पौत्रस्ते निशितैः शरैः ।
तांश्चैव प्रतिविव्याध तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ७.३७.११ ॥
तुझ्या नातवाने ते बाण आकाशातच तीक्ष्ण बाणांनी छेदले आणि त्यांनाच प्रत्युत्तरादाखल विंधले. ते अद्भुतासारखे झाले.
7.37.12
ततो रथपदात्योघाः कुञ्जराः सादिनश्च ह ।
कोपितास्तेन शूरेण शरैराशीविषोपमैः।
परिवब्रुर्जिघांसन्तः सौभद्रमपराजितम् ॥ ७.३७.१२ ॥
मग रथ, पायदळ, हत्ती आणि घोडेस्वार यांच्या समूहांनी त्या शूराच्या विषारी सर्पासारख्या बाणांनी संतप्त होऊन, मारण्याच्या इच्छेने, अपराजित सुभद्रापुत्राला वेढले.
7.37.13
समुद्रमिव पर्यस्तं त्वदीयं तं बलार्णवम् ।
दधारैकोऽर्जुनिर्बाणैर्वेलेवोद्वृत्तमर्णवम् ॥ ७.३७.१३ ॥
समुद्र उसळून फुटावा तसे तुमचे ते सैन्यसागर विखुरले असता, अर्जुनपुत्राने एकटयाने आपल्या बाणांनी त्याला रोखून धरले, जसा किनारा उसळणाऱ्या समुद्राला अडवतो.
7.37.14
शूराणां युध्यमानानां निघ्नतामितरेतरम् ।
अभिमन्योः परेषां च नासीत्कश्चित्पराङ्मुखः ॥ ७.३७.१४ ॥
एकमेकांवर प्रहार करत लढणाऱ्या त्या शूरांपैकी — अभिमन्यूच्या बाजूने आणि शत्रूंच्या बाजूनेही — कोणीच पाठ दाखवली नाही.
7.37.15
तस्मिंस्तु घोरे सङ्ग्रामे वर्तमाने भयङ्करे ।
दुःसहो नवभिर्बाणैरभिमन्युमविध्यत ॥ ७.३७.१५ ॥
त्या भयंकर घोर संग्रामात असताना दुःसहाने नऊ बाणांनी अभिमन्यूला भेदले.
7.37.16
दुःशानो द्वादशभिः कृपः शारद्वतस्त्रिभिः ।
द्रोणस्तु सप्तदशभिः शरैराशीविषोपमैः ॥ ७.३७.१६ ॥
दुःशासनाने बारा, शारद्वत कृपाने तीन आणि द्रोणाने सतरा बाणांनी — विषारी सापांसारख्या बाणांनी — (अभिमन्यूला भेदले).
7.37.17
विविंशतिस्तु सप्तत्या कृतवर्मा च सप्तभिः ।
बृहद्बलस्तथाऽष्टाभिरश्वत्थामा च सप्तभिः ॥ ७.३७.१७ ॥
विविंशतीने सत्तर, कृतवर्म्याने सात, बृहद्बलाने आठ आणि अश्वत्थाम्यानेही सात बाणांनी (अभिमन्यूला भेदले).
7.37.18
भूरिश्रवास्त्रिभिर्बाणैर्मद्रेशः षङ्भिराशुगैः ।
द्वाभ्यां शराभ्यां शकुनिस्त्रिभिर्दुर्योधनो नृपः ॥ ७.३७.१८ ॥
भूरिश्रवा तीन बाणांनी, मद्रराज सहा वेगवान बाणांनी, शकुनी दोन बाणांनी आणि राजा दुर्योधन तीन बाणांनी (अभिमन्यूला भेदले).
7.37.19
स तु तान्प्रतिविव्याध त्रिभिस्त्रिभिरजिह्मगैः ।
नृत्यन्निव महाराज चापहस्तः प्रतापवान् ॥ ७.३७.१९ ॥
त्याने त्यांना सरळ जाणाऱ्या बाणांनी प्रत्येकी तीन-तीन बाण मारून प्रत्युत्तर दिले. हे महाराज, हातात धनुष्य घेतलेला तो पराक्रमी जणू नाचत होता.
7.37.20
ततोऽभिमन्युः सङ्क्रुद्धस्त्रास्यमानस्तवात्मजैः ।
विदर्शयन्वै सुमहच्छिक्षौरसकृतं बलम् ॥ ७.३७.२० ॥
तेव्हा संतप्त अभिमन्यू, तुमच्या पुत्रांनी त्रास दिल्यामुळे, प्रशिक्षणाने मिळवलेले आपले अतिशय मोठे सामर्थ्य दाखवू लागला.
7.37.21
गरुडानिलरंहोभिर्यन्तुर्वाक्यकरैर्हयैः ।
अभ्यद्रवत तं कार्ष्णिमश्मकेन्द्रः कृतत्वरः ॥ ७.३७.२१ ॥
गरुड आणि वायूच्या वेगाचे, सारथ्याच्या आज्ञेत चालणाऱ्या घोड्यांसह अश्मकांचा राजा घाईने त्या कार्ष्णीवर धावून गेला.
7.37.22
अश्वाश्चाश्मकमादाय त्वरमाणाऽभ्यहारयन् ।
विव्याध दशभिर्बाणैस्तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ७.३७.२२ ॥
घोड्यांनी अश्मकराजाला घेऊन घाईने त्याला जवळ आणले. अभिमन्यूने दहा बाणांनी त्याला विद्ध केले आणि म्हणाला, 'थांब, थांब!'
7.37.23
तस्याभिमन्युर्दशभिर्हयान्सूतं ध्वजं शरैः ।
बाहू धनुः शिरश्चोर्व्यां स्मयमानोऽभ्यपातयत् ॥ ७.३७.२३ ॥
अभिमन्यू हसत हसत दहा बाणांनी त्याचे घोडे, सारथी, ध्वज, दोन्ही हात, धनुष्य आणि मस्तक जमिनीवर पाडत होता.
7.37.24
ततस्तस्मिन्हते वीरे सौभद्रेणाश्मकेश्वरे ।
सञ्चचाल बलं सर्वं पलायनपरायणम् ॥ ७.३७.२४ ॥
सौभद्राने अश्मकांचा तो वीर राजा मारला गेल्यावर सर्व सैन्य डगमगले आणि पळून जाण्यास तत्पर झाले.
7.37.25
ततः कर्णः कृपो द्रोणो द्रौणिर्गान्धारराट् शलः ।
शल्यो भूरिश्रवाः क्राथः सोमदत्तो विविंशतिः।
वृषसेनः सुषेणश्च कुण्डभेदी प्रतर्दनः ॥ ७.३७.२५ ॥
मग कर्ण, कृप, द्रोण, द्रौणि, गांधारराज शल, शल्य, भूरिश्रवा, क्राथ, सोमदत्त, विविंशति, वृषसेन, सुषेण, कुण्डभेदी आणि प्रतर्दन (पुढे सरसावले).
7.37.26
बृन्दारको ललित्थश्च प्रबाहुर्दीर्घलोचनः ।
दुर्योधनश्च सङ्क्रुद्धः शरवर्षैरवाकिरन् ॥ ७.३७.२६ ॥
बृन्दारक, ललित्थ, प्रबाहू, दीर्घलोचन आणि संतप्त दुर्योधन यांनी बाणांच्या वर्षावाने त्याला झाकून टाकले.
7.37.27
सोऽतिविद्धो महेष्वासैरभिमन्युरजिह्मगैः ।
शरमादत्त कर्णाय वर्मकायावभेदिनम् ॥ ७.३७.२७ ॥
महान धनुर्धरांच्या सरळ बाणांनी अत्यंत घायाळ झालेल्या अभिमन्यूने कर्णावर कवच व शरीर भेदणारा बाण सोडला.
7.37.28
तस्य भित्त्वा तनुत्राणं देहं निर्भिद्य चाशुगः ।
प्राविशद्धरणीं वेगाद्वल्मी कमिव पन्नगः ॥ ७.३७.२८ ॥
त्याचे कवच भेदून व शरीर फोडून तो वेगवान बाण वारुळात साप शिरतो त्याप्रमाणे वेगाने पृथ्वीत शिरला.
7.37.29
स तेनातिप्रहारेण व्यथितो विह्वलन्निव ।
सञ्चचाल रणे कर्णः क्षितिकम्पे यथाऽचलः ॥ ७.३७.२९ ॥
त्या तीव्र प्रहाराने व्यथित व जणू विह्वल होऊन कर्ण भूकंपात पर्वत हलतो तसा रणात डळमळला.
7.37.30
तथान्यैर्निशितैर्बाणैः सुषेणं दीर्घलोचनम् ।
कुण्डभेदिं च सङ्क्रुद्धस्त्रिभिस्त्रीनवधीद्बली ॥ ७.३७.३० ॥
तसेच संतप्त व बलवान त्याने इतर तीक्ष्ण बाणांनी सुषेण, दीर्घलोचन आणि कुण्डभेदी यांना प्रत्येकी तीन-तीन बाणांनी ठार केले.
7.37.31
कर्णस्तं पञ्चविंशत्या नाराचानां समार्पयत् ।
अश्वत्थामा च विंशत्या कृतवर्मा च सप्तभिः ॥ ७.३७.३१ ॥
कर्णाने त्याला पंचवीस नाराच बाणांनी विंधले; अश्वत्थाम्याने वीस आणि कृतवर्म्याने सात बाणांनी विंधले.
7.37.32
स शराचितसर्वाङ्गः क्रुद्धः शक्रात्मजात्मजः ।
विचरन्ददृशे सैन्ये पाशहस्त इवान्तकः ॥ ७.३७.३२ ॥
बाणांनी सर्वांग झाकलेला, क्रुद्ध झालेला तो इंद्रपुत्राचा पुत्र सैन्यात फिरताना हाती पाश धरलेल्या यमासारखा दिसला.
7.37.33
शल्यं च शरवर्षेण समीपस्थामवाकिरत् ।
उदक्रोशन्महाबाहुस्तव सैन्यानि भीषयन् ॥ ७.३७.३३ ॥
त्या महाबाहूने शल्याला आणि जवळ असलेल्यांना बाणांच्या वर्षावाने झाकले; तुमची सेना भयभीत होऊन ओरडली.
7.37.34
ततः स विद्धोऽस्त्रविदा मर्मभिद्भिरजिह्मगैः ।
शल्यो राजन्रथोपस्थे निषसाद मुमोह च ॥ ७.३७.३४ ॥
तेव्हा अस्त्रविद्येत निपुण त्याच्या मर्मभेदी, सरळ जाणाऱ्या बाणांनी विद्ध झालेला शल्य, हे राजा, रथाच्या तळाशी बसला आणि मूर्च्छित झाला.
7.37.35
तं हि दृष्ट्वा तथा विद्धं सौभद्रेण यशास्विना ।
सम्प्राद्रवच्चमूः सर्वा भारद्वाजस्य पश्यतः ॥ ७.३७.३५ ॥
सौभद्र यशस्व्याने त्याला असे विद्ध झालेले पाहून, भारद्वाजाच्या डोळ्यादेखत सर्व सेना पळू लागली.
7.37.36
सम्प्रेक्ष्य तं महाबाहुं रुक्मपुङ्खैः समावृतम् ।
त्वदीयाः प्रपलायन्ते मृगाः सिंहार्दिता इव ॥ ७.३७.३६ ॥
सोन्याच्या पंखांच्या बाणांनी झाकलेल्या त्या महाबाहूला पाहून तुमचे लोक सिंहाने पीडलेल्या हरणांसारखे पळू लागले.
7.37.37
सौभद्रशरनिर्भग्नाः समरेऽमरविक्रमाः ।
एवं शल्यो विमृदितस्तव पौत्रेण भारत ॥ ७.३७.३७ ॥
सौभद्राच्या बाणांनी छिन्नभिन्न झालेले, युद्धात देवतांसारखा पराक्रम असलेले (वीर). असे, हे भारता, तुझ्या नातवाने शल्याला चिरडले.
7.37.38
स तु रणयशसाऽभिपूज्यमानः ।
पितृसुरचारणसिद्धयक्षसङ्गैः
अवनितलगतैश्च भूतसङ्घै… ।
रतिविबभौ हुतभुग्यथाऽऽज्यसिक्तः ॥ ७.३७.३८ ॥
तो युद्धकीर्तीने पूजित होऊन — पितर, देव, चारण, सिद्ध, यक्ष यांच्या समुदायांनी आणि पृथ्वीवरील प्राणिसमूहांनी… — तुपाने अभिषिक्त हविर्भुक् अग्नीप्रमाणे तेजस्वी दिसला.