महाभारत · अध्याय 7.46
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.46.1
यथा वदसि मे सूत एकस्य बहुभिः सह ।
सङ्ग्रामं तुमुलं घोरं जयं चैव महात्मनः ॥ ७.४६.१ ॥
हे सूता, तू मला सांगतोस त्याप्रमाणे, एकाचे अनेकांबरोबर झालेले तुमुल, घोर युद्ध आणि त्या महात्म्याचा विजय असा आहे.
7.46.2
अश्रद्धेयमिवाश्चर्यं सौभद्रस्याथ विक्रमम् ।
किन्तु नात्यद्भुतं तेषां येषां धर्मो व्यपाश्रयः ॥ ७.४६.२ ॥
सौभद्राचा पराक्रम अविश्वसनीय आणि आश्चर्यकारक आहे; परंतु ज्यांचा आधार धर्म आहे त्यांच्यासाठी तो अत्यंत अद्भुत नाही.
7.46.3
दुर्योधने च विमुखे राजपुत्रशते हते ।
सौभद्रे प्रतिपत्तिं कां प्रत्यपद्यन्त मामकाः ॥ ७.४६.३ ॥
दुर्योधन पाठ फिरवून पळाला आणि शंभर राजपुत्र मारले गेले, तेव्हा सौभद्रासमोर माझ्या लोकांनी कोणती प्रतिक्रिया दाखवली?
7.46.4
संशुष्कास्याश्चलन्नेत्राः प्रस्विन्ना रोमहर्षणाः ।
पालयनकृतोत्साहा निरुत्साहा द्विष़ज्जये ॥ ७.४६.४ ॥
कोरड्या तोंडांनी, चंचल डोळ्यांनी, घामाने ओथंबलेले, रोमांचित झालेले; केवळ पळण्याचा उत्साह घेऊन, शत्रुजयासाठी उत्साहहीन झालेले.
7.46.5
हतान्भ्रातॄन्पितॄन्पुत्रान्सुहृत्सम्बन्धिबान्धवान् ।
उत्सृज्योत्सृज्य सञ्जग्मुस्त्वरयन्तो हयद्विपान् ॥ ७.४६.५ ॥
मेलेल्या भावांना, वडिलांना, पुत्रांना, मित्रांना, नातेवाईकांना आणि बांधवांना वारंवार सोडून, घोडे आणि हत्ती हाकत ते धावले.
7.46.6
तान्प्रभग्नांस्तथा दृष्ट्वा द्रोणो द्रौणिर्बृहद्बलः ।
कृपो दुर्योधनः कर्णः कृतवर्माथ सौबलः ॥ ७.४६.६ ॥
त्यांना असे पराभूत होऊन पळताना पाहून द्रोण, महाबल द्रौणी, कृप, दुर्योधन, कर्ण, कृतवर्मा आणि सौबल...
7.46.7
अभ्यधावन्सुसङ्क्रुद्धाः सौभद्रमपराजितम् ।
ते तु पौत्रेण ते राजन्प्रायशो विमुखीकृताः।
सौभद्रेण महाराज शक्रप्रतिमतेजसा ॥ ७.४६.७ ॥
अत्यंत संतप्त होऊन त्यांनी अपराजित सौभद्रावर धाव घेतला. हे राजा, त्या नातवाने ते बहुतेक परतवले गेले, हे महाराजा, इंद्रासमान तेजस्वी सौभद्राने.
7.46.8
एकस्तु सुखसंवृद्धो बाल्याद्दर्पाच्च निर्भयः ।
इष्वस्त्रविन्महातेजा लक्ष्मणोऽर्जुनिमभ्ययात् ॥ ७.४६.८ ॥
पण सुखात वाढलेला लक्ष्मण एकटाच, बाल्यामुळे आणि गर्वामुळे निर्भय होऊन, बाण व अस्त्र जाणणारा महातेजस्वी, अर्जुनीकडे पुढे सरसावला.
7.46.9
तमन्वगेवास्य पिता पुत्रगृद्धी न्यवर्तत ।
अनुदुर्योधनं चान्ये न्यवर्तन्त महारथाः ॥ ७.४६.९ ॥
त्याचे वडील पुत्रप्रेमाने त्याच्या मागे गेले आणि परतले. दुर्योधनामागे इतर महारथीही परतले.
7.46.10
तं तेऽभिषिषिचुर्बाणैर्मेघा गिरिमिवाम्बुभिः ।
स तु तान्प्रममाथैको विष्वग्वातो यथाम्बुदान् ॥ ७.४६.१० ॥
ढग जसे पर्वतावर पाण्याचा वर्षाव करतात, तसे त्यांनी त्याला बाणांनी झाकले. पण तो एकटाच त्यांना असे चिरडून टाकला, जसे चारही दिशांचा वारा मेघांना विखुरतो.
7.46.11
पौत्रं तव च दुर्धर्षं लक्ष्मणं प्रियदर्शनम् ।
पितुः समीपे तिष्ठन्तं शूरमुद्यतकार्मुकम् ॥ ७.४६.११ ॥
तुझा नातू लक्ष्मण, दुर्धर्ष आणि पाहण्यास प्रिय, वडिलांजवळ उभा असलेला शूर, धनुष्य उगारलेला.
7.46.12
अत्यन्तसुखसंवृद्धं धनेश्वरसुतोपमम् ।
आससाद रणे कार्ष्णिर्मत्तो मत्तमिव द्विपम्।
सिंहशाबो वने शश्वत्पुण्डरीकशिशुं यथा ॥ ७.४६.१२ ॥
अत्यंत सुखात वाढलेला, कुबेरपुत्रासारखा तो युद्धात कार्ष्णीला भिडला, मत्त हत्तीला मत्त हत्ती भिडावा तसा. अरण्यात सिंहाचे छावे जसे नेहमी पांढऱ्या कमलासारख्या हत्तीच्या पिलावर झेप घेते तसे.
7.46.13
लक्ष्मणेन तु सङ्गम्य सौभद्रः परवीरहा ।
शरैः सुनिशितैस्तीक्ष्णैर्बाह्वोरुरसि चार्पयत् ॥ ७.४६.१३ ॥
लक्ष्मणाशी भिडून शत्रुवीरांचा संहार करणाऱ्या सुभद्रापुत्राने अतितीक्ष्ण बाणांनी त्याचे बाहू आणि छाती विंधली.
7.46.14
सङ्क्रुद्धौ वै महाराज दण्डाहत इवोरगः ।
पौत्रस्तव महाराज तव पौत्रमभाषत ॥ ७.४६.१४ ॥
महाराज, दोघेही संतापले, दांड्याने मारलेल्या सापाप्रमाणे. महाराज, तुमचा नातू तुमच्या नातवाशी बोलला.
7.46.15
सुदृष्टः क्रियतां लोको ह्यमुं लोकं गमिष्यसि ।
पश्यतां बान्धवानां त्वां नयामि यमसादनम् ॥ ७.४६.१५ ॥
हे जग नीट पाहून घे; तू त्या लोकात जाशील. बांधव पाहत असतानाच मी तुला यमसदनी नेईन.
7.46.16
एवमुक्त्वा ततो भल्लं सौभद्रः परवीरहा ।
उद्बबर्ह महाबाहुर्निर्मुक्तोरगसन्निभम् ॥ ७.४६.१६ ॥
असे बोलून शत्रुवीरांचा संहार करणाऱ्या महाबाहू सुभद्रापुत्राने सुटलेल्या सर्पासारखा भल्ल बाण बाहेर काढला.
7.46.17
स तस्य भुजनिर्मुक्तो लक्ष्मणस्य सुदर्शनम् ।
सुनसं सुभ्रु केशान्तं शिरोऽहार्षीत्सकुण्डलम् ॥ ७.४६.१७ ॥
त्याच्या बाहूतून सुटलेल्या त्या बाणाने लक्ष्मणाचे सुंदर, सुडौल नाक व भुवया असलेले, केशांच्या किनारीने शोभणारे, कुंडलांसह मस्तक छाटून नेले.
7.46.18
पौत्रस्तु तव दुर्धर्षं लक्ष्मणं प्रियदर्शनम् ।
पितुः समीपे तिष्ठन्तं प्राहिणोद्यमसादनम् ॥ ७.४६.१८ ॥
तुमच्या नातवाने मात्र दुर्धर्ष आणि प्रियदर्शन लक्ष्मणाला, वडिलांजवळ उभा असतानाच, यमसदनी पाठवले.
7.46.19
अत्यन्तसुखसंवृद्धं धनेश्वरसुतोपमम् ।
लक्ष्मणां निहतं दृष्ट्वा हाहेत्युच्चुक्रुशुर्जनाः ॥ ७.४६.१९ ॥
अत्यंत सुखात वाढलेला, कुबेरपुत्रासारखा लक्ष्मण मारला गेलेला पाहून लोक 'हाय हाय!' असे ओरडले.
7.46.20
ततो दुर्योधनः क्रुद्धः प्रिये पुत्रे निपातिते ।
हतैनमिति चुक्रोश क्षत्रियान्क्षत्रियर्षभः ॥ ७.४६.२० ॥
तेव्हा प्रिय पुत्र पडल्यामुळे क्रुद्ध झालेला दुर्योधन, क्षत्रियश्रेष्ठ, क्षत्रियांना 'याला मारा!' असे ओरडला.
7.46.21
ततो द्रोणः कृपः कर्णो द्रोणपुत्रो बृहद्बलः ।
कृतवर्मा च हार्दिक्यः षड्रथाः पर्यवारयन् ॥ ७.४६.२१ ॥
तेव्हा द्रोण, कृप, कर्ण, महाबलशाली द्रोणपुत्र, कृतवर्मा आणि हार्दिक्य — या सहा महारथींनी त्याला वेढले.
7.46.22
तांस्तु विद्धा शितैर्बाणैर्विमुखीकृत्य चार्जुनिः ।
वेगेनाभ्यपतत्क्रुद्धः सैन्धवस्य महद्बलम् ॥ ७.४६.२२ ॥
पण त्यांना तीक्ष्ण बाणांनी विद्ध करून, पराङ्मुख करून, क्रुद्ध अर्जुनपुत्र वेगाने सैंधवाच्या महासेनेवर तुटून पडला.
7.46.23
आवव्रुस्तस्य पन्थानं गजानीकेन दंशिताः ।
कलिङ्गाश्च निषादाश्च क्राथपुत्रश्च वीर्यवान्।
तत्प्रसक्तमिवात्यर्थं युद्धमासीद्विशाम्पते ॥ ७.४६.२३ ॥
कलिंग, निषाद आणि वीर्यवान क्राथपुत्र यांनी कवचधारी हत्तींच्या सेनेसह त्याचा मार्ग अडवला. हे प्रजापते, तेथे अत्यंत अखंड युद्ध झाले.
7.46.24
ततस्तत्कुञ्जरानीकं व्यधमद्धृष्टमार्जुनिः ।
यथा वायुर्नित्यगतिर्जलदाञ्शतशोऽम्बरे ॥ ७.४६.२४ ॥
तेव्हा हर्षित झालेल्या अर्जुनपुत्राने त्या हत्तींच्या सेनेला विखुरले — जसा सतत वाहणारा वारा आकाशातील शेकडो ढग विखुरतो.
7.46.25
ततः क्रुद्धाः शरव्रातै राजानः समवारयन् ।
अथेतरे सन्निवृत्ताः पुनर्द्रोणमुखा रथाः।
परमास्त्राणि धुन्वानाः सौभद्रमभिदुद्रुवुः ॥ ७.४६.२५ ॥
तेव्हा संतप्त राजांनी बाणांच्या वर्षावाने त्याला अडवले. मग द्रोणाला पुढे ठेवून इतर रथी परत वळले आणि परम अस्त्रे फिरवत सौभद्रावर धावून गेले.
7.46.26
तान्निवार्यार्जुनिर्बाणैः क्राथपुत्रमयोधयत् ।
शरौघेणाप्रमेयेण त्वरमाणो जिघौसया ॥ ७.४६.२६ ॥
त्यांना अडवून अर्जुनपुत्राने बाणांनी क्राथपुत्राशी युद्ध केले. अपार बाणप्रवाहाने, वधाच्या इच्छेने त्वरा करीत.
7.46.27
सधनुर्बाणकेयूरौ बाहू समुकुटं शिरः ।
सच्छत्रध्वजयन्तारं रथं चाश्वान्न्यपातयत् ॥ ७.४६.२७ ॥
धनुष्य, बाण आणि बाजूबंदासह त्याचे बाहू, मुकुटासह मस्तक, छत्र-ध्वज असलेला सारथी, रथ आणि घोडे त्याने पाडले.
7.46.28
कुलशीलश्रुतिबलैः कीर्त्या चास्त्रबलेन च ।
युक्ते तस्मिन्हते वीराः प्रायशो विमुखाऽभवन् ॥ ७.४६.२८ ॥
कुल, शील, विद्या, बल, कीर्ती आणि अस्त्रबल यांनी युक्त असलेला तो वीर मारला गेल्यावर बहुतेक वीर पाठ फिरवून पळाले.