Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 7.47

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

7.47.1

तथा प्रविष्टं तरुणं सौभद्रमपराजितम् ।
कुलानुरूपं कुर्वाणं सङ्ग्रामेष्वपराजितम् ॥ ७.४७.१ ॥

इस प्रकार प्रवेश करते हुए युवा, अपराजित सौभद्र (अभिमन्यु) ने, जो अपने कुल के अनुरूप आचरण कर रहा था और युद्धों में अपराजित था।

7.47.2

आजानेयैः सुबलिभिर्यान्तमश्वैस्त्रिहायनैः ।
प्लवमानमिवाकाशे के शूराः समवारयन् ॥ ७.४७.२ ॥

उत्तम जाति के, बलवान, तीन वर्ष के घोड़ों से जाते हुए, आकाश में उछलते हुए की भाँति, किन शूरवीरों ने उसे रोका?

7.47.3

अभिमन्युः प्रविश्यैतांस्तावकान्निशितैः शरैः ।
अकरोत्पार्थिवान्सर्वान्विमुखान्पाण्डुनन्दनः ॥ ७.४७.३ ॥

अभिमन्यु ने इन आपके (योद्धाओं) में प्रवेश कर, तीखे बाणों से सभी राजाओं को विमुख कर दिया, पाण्डु के पुत्र ने।

7.47.4

तं तु द्रोणः कृपः कर्णो द्रौणिश्च सबृहद्बलः ।
कृतवर्मा च हार्दिक्यः षड्रथाः पर्यवारयन् ॥ ७.४७.४ ॥

परन्तु उसे द्रोण, कृप, कर्ण, द्रोण-पुत्र (अश्वत्थामा), और बड़ी सेना सहित कृतवर्मा तथा हृदिक के पुत्र, इन छह रथियों ने घेर लिया।

7.47.5

दृष्ट्वा तु सैन्धवे भारमतिमात्रं समाहितम् ।
सैन्यं तव महाराज युधिष्ठिरमुपाद्रवत् ॥ ७.४७.५ ॥

हे महाराज, सिन्धुराज (जयद्रथ) पर अत्यधिक भार रखा गया देखकर आपकी सेना युधिष्ठिर की ओर दौड़ी।

7.47.6

सौभद्रमितरे वीरमभ्यवर्षञ्शराम्बुभिः ।
तालमात्राणि चापानि विकर्षन्तो महाबलाः ॥ ७.४७.६ ॥

अन्य महाबली योद्धाओं ने उस वीर सौभद्र पर बाणों की वर्षा की, ताड़ के वृक्ष जितने लंबे धनुषों को खींचते हुए।

7.47.7

तांस्तु सर्वान्महेष्वासान्सर्वविद्यासु निष्ठितान् ।
व्यदृष्टम्भयद्रणे बाणैः सौभद्रः परवीरहा ॥ ७.४७.७ ॥

उस महाधनुर्धर और सभी विद्याओं में निपुण वीरों को सौभद्र ने, शत्रुवीरों का संहार करने वाले ने, युद्ध में अपने बाणों से भयभीत कर दिया।

7.47.8

द्रोणं पञ्चाशताविध्यद्विंशत्या च बृहद्बलम् ।
अशीत्या कृतवर्माणं कृपं षष्ट्या शिलीमुखैः ॥ ७.४७.८ ॥

उसने द्रोण को पचास बाणों से, विशाल सेना को बीस से, कृतवर्मा को अस्सी से और कृप को साठ बाणों से बींध दिया।

7.47.9

रुक्मपुङ्खैर्महावेगैराकर्णसमचोदितैः ।
अविध्यद्दशभिर्बाणैरश्वत्थामानमार्जुनिः ॥ ७.४७.९ ॥

अर्जुन के पुत्र ने सोने के पंखों वाले, अत्यंत वेगवान, कान तक खींचकर छोड़े गए दस बाणों से अश्वत्थामा को बींध दिया।

7.47.10

कर्णं च कर्णिना कर्णे पीतेन च शितेन च ।
फाल्गुनिर्द्विषतां मध्ये विव्याध परमेषुणा ॥ ७.४७.१० ॥

फाल्गुनी के पुत्र ने शत्रुओं के बीच कर्ण को, कान तक खींचे गए कर्णी बाण और पीले, तीखे परम बाण से बींध दिया।

7.47.11

पातयित्वा कृपस्याश्वांस्तथोभौ पार्ष्णिसारथी ।
अथैनं दशभिर्बाणैः प्रत्यविध्यत्स्तनान्तरे ॥ ७.४७.११ ॥

कृप के घोड़ों को और उनके दोनों पार्श्व-सारथियों को गिराकर फिर उसने दस बाणों से उसे छाती के बीच बींध दिया।

7.47.12

ततो बृन्दारकं वीरं कुरूणां कीर्तिवर्धनम् ।
पुत्राणां तव वीराणां पश्यतामवधीद्बली ॥ ७.४७.१२ ॥

तब बलवान उसने कुरुओं के यश को बढ़ाने वाले उस पूज्य वीर को, आपके वीर पुत्रों के देखते-देखते मार डाला।

7.47.13

तं द्रौणिः पञ्चविंशत्या क्षुद्रकाणां समार्पयत् ।
वरंवरममित्राणामारुजन्तमभीतवत् ॥ ७.४७.१३ ॥

द्रोणपुत्र ने उस (भीम) पर पच्चीस छोटे बाणों की वर्षा की, शत्रुओं के श्रेष्ठतम योद्धा को निर्भय होकर घायल करते हुए।

7.47.14

स तु बाणैः शितैस्तूर्णं प्रत्यविध्यत मारिष ।
पश्यतां धार्तराष्ट्राणामश्वत्थामानमार्जुनिः ॥ ७.४७.१४ ॥

परन्तु उसने शीघ्र ही तीखे बाणों से प्रत्युत्तर दिया, हे आदरणीय, धृतराष्ट्र के पुत्रों के देखते-देखते अश्वत्थामा को, अर्जुन के पुत्र ने।

7.47.15

षष्ट्या शराणां तं द्रौणिस्तिग्मधारैः सुतेजनैः ।
उग्रैर्नाकम्पयद्विद्ध्वा मैनाकमिव पर्वतम् ॥ ७.४७.१५ ॥

द्रोणपुत्र ने तीखी धार वाले, भलीभाँति तेज किए हुए साठ उग्र बाणों से उसे बींधा, किन्तु वह मैनाक पर्वत की भाँति नहीं डगमगाया।

7.47.16

स तु द्रौणिं त्रिसप्तत्या हेमपुङ्घैरजिह्मगैः ।
प्रत्यविध्यन्महातेजा बलवानपकारिणम् ॥ ७.४७.१६ ॥

परन्तु उस महातेजस्वी और बलवान् (भीम) ने उस अपकारी द्रोणपुत्र को स्वर्णपंख वाले, सीधे जाने वाले तिहत्तर बाणों से प्रत्युत्तर दिया।

7.47.17

तस्मिन्द्रोणो बाणशतं पुत्रगृद्धी न्यपातयत् ।
अश्वत्थामा तथाऽष्टौ च परीप्सन्पितरं रणे ॥ ७.४७.१७ ॥

उस पर द्रोण ने, पुत्र की रक्षा के लिए उत्सुक होकर, सौ बाण चलाए; और अश्वत्थामा ने भी, रण में पिता की रक्षा चाहते हुए, आठ (बाण चलाए)।

7.47.18

कर्णो द्वाविंशतिं भल्लान्कृतवर्मा च विंशतिम् ।
बृहद्बलस्तु पञ्चाशत्कृपः शारद्वतो दश ॥ ७.४७.१८ ॥

कर्ण ने बाईस भल्ल बाण, कृतवर्मा ने बीस, बृहद्बल ने पचास, और शारद्वत कृप ने दस (बाण चलाए)।

7.47.19

तांस्तु प्रत्यवधीत्सर्वान्दशभिर्दशभिः शरैः ।
तैरर्द्यमानः सौभद्रः सर्वतो निशितैः शरैः ॥ ७.४७.१९ ॥

उसने उन सबको दस-दस बाणों से प्रत्युत्तर दिया। उन सबके द्वारा चारों ओर से तीखे बाणों से पीड़ित होकर सुभद्रा-पुत्र ने (उत्तर दिया)।

7.47.20

तं कोसलानामधिपः कर्णिनाऽताडयद्धृदि ।
स तस्याश्वान्ध्वजं चापं सूतं चापातयत्क्षितौ ॥ ७.४७.२० ॥

कोसलों के स्वामी ने उसे कर्णी बाण से छाती में प्रहार किया। उसने (अभिमन्यु ने) उसके घोड़े, ध्वज, धनुष और सारथि को भूमि पर गिरा दिया।

7.47.21

अथ कोसलराजस्तु विरथः खङ्ग्रचर्मधृत् ।
इयेष फाल्गुनेः कायाच्छिरो हर्तुं सकुण्डलम् ॥ ७.४७.२१ ॥

तब कोसलराज रथहीन होकर तलवार और ढाल धारण किए हुए अर्जुन-पुत्र के शरीर से कुण्डल सहित सिर काटना चाहता था।

7.47.22

स कोसलानामधिपं राजपुत्रं बृहद्बलम् ।
हृदि विव्याध वाणेन स भिन्नहृदयोऽपतत् ॥ ७.४७.२२ ॥

उसने कोसलों के स्वामी, राजपुत्र बृहद्बल की छाती में बाण से प्रहार किया। हृदय विद्ध होकर वह गिर पड़ा।

7.47.23

बभञ्ज च सहस्राणि दश राज्ञां महात्मनाम् ।
सृजतामशिवा वाचः खङ्गकार्मुकधारिणाम् ॥ ७.४७.२३ ॥

उसने दस हज़ार उन महात्मा राजाओं को भी तोड़ डाला, जो अशुभ वचन बोल रहे थे और तलवार तथा धनुष धारण किए हुए थे।

7.47.24

तथा बृहद्बलं हत्वा सौभद्रो व्यचरद्रणे ।
व्यष्टम्भयन्महेष्वासो योधांस्तव शराम्बुभिः ॥ ७.४७.२४ ॥

इस प्रकार बृहद्बल को मारकर सुभद्रा-पुत्र युद्ध में विचरने लगा। उस महाधनुर्धर ने बाणों की वर्षा से आपके योद्धाओं को रोक दिया।