महाभारत · अध्याय 7.51
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.51.1
हते तस्मिन्महावीर्ये सौभद्रे रथयूथपे ।
विमुक्तरथसन्नाहाः सर्वे निक्षिप्तकार्मुकाः ॥ ७.५१.१ ॥
त्या महापराक्रमी, रथसमूहांचा स्वामी असलेला सौभद्र मारला गेल्यावर सर्वांनी रथाचे कवच काढून धनुष्ये खाली ठेवली.
7.51.2
उपोपविष्टा राजानं परिवार्य युधिष्ठिरम् ।
तदेव युद्धं ध्यायन्तः सौभद्रगतमानसाः ॥ ७.५१.२ ॥
ते सर्व राजा युधिष्ठिराभोवती बसले; सौभद्रावरच मन ठेवून त्याच युद्धाचा विचार करत राहिले.
7.51.3
ततो युधिष्ठिरो राजा विललाप सुदुःखितः ।
ततो युधिष्ठिरो राजा विललाप सुदुःखितः। ॥ ७.५१.३ ॥
तेव्हा अत्यंत दुःखी झालेला राजा युधिष्ठिर विलाप करू लागला. तेव्हा अत्यंत दुःखी झालेला राजा युधिष्ठिर विलाप करू लागला.
7.51.4
अभिमन्यौ हते वीरे भ्रातुः पुत्रे महारथे ।
एनं जित्वा कृपं शल्यं राजानं च सुयोधनम्।
द्रोँणं द्रौणिं महेष्वासं तथैवान्यान्महारथान् ॥ ७.५१.४ ॥
वीर अभिमन्यू, आपल्या भावाचा पुत्र, महारथी, मारला गेल्यावर, यांना—कृप, शल्य, राजा सुयोधन, द्रोण, महाधनुर्धर द्रौणी आणि इतर महारथींना—जिंकून…
7.51.5
द्रोणानीकमसम्बाधं मम प्रियचिकीर्षया ।
हत्वा शत्रुगणान्वीरानेष शेते महारथः ॥ ७.५१.५ ॥
माझे प्रिय करण्याच्या इच्छेने, द्रोणांचे सैन्य अडथळ्याविना भेदून, शत्रूंच्या वीरसमूहांना मारून, हा महारथी निजला आहे.
7.51.6
कृतास्त्रयु द्धकुशलान्महेष्वासान्महाबलान् ।
कुलशः पूणैर्युक्ताञ्छूरान्विख्यातपौरुषान् ॥ ७.५१.६ ॥
शस्त्रविद्येत निपुण, युद्धकुशल, महाधनुर्धर, महाबलवान, कुलानुसार पूर्ण सैन्यांनी युक्त, प्रसिद्ध पराक्रमी शूरांना…
7.51.7
द्रोणेन र्प्राहेतं व्यूहमभेद्यममरैरपि ।
अदृष्टपूर्वमस्माभिः पद्मं चक्रायुधप्रियः ॥ ७.५१.७ ॥
द्रोणाने रचलेला, देवांनाही अभेद्य असा तो व्यूह — जो आम्ही पूर्वी कधी पाहिला नव्हता, पद्मव्यूह; चक्रायुधाचा प्रिय (अर्जुन).
7.51.8
भित्त्वा मध्यं प्रविष्टोऽसौ गोमध्यमिव केसरी ।
विक्रीडितं रणे तेन निघ्नता वै परान्वरान् ॥ ७.५१.८ ॥
मध्यभाग भेदून तो आत शिरला — गाईंच्या कळपात सिंह शिरावा तसा; रणात शत्रूंमधील श्रेष्ठांना मारत त्याने खेळ केला.
7.51.9
यस्य शूरा महेष्वासाः प्रत्यनीकगता रणे ।
प्रभग्ना विनिवर्तन्ते कृतास्त्रा युद्धदुर्मदाः ॥ ७.५१.९ ॥
ज्याचे शूर, महाधनुर्धर योद्धे शत्रुसैन्याकडे जाऊन रणात पराभूत होऊन परततात — ते शस्त्रविद्येत निपुण, युद्धमदाने उन्मत्त आहेत.
7.51.10
अत्यन्तशत्रुरस्माकं येन दुःशासनः शरैः ।
क्षिप्रं ह्यभिमुखः सङ्ख्ये विसंज्ञो विमुखीकृतः ॥ ७.५१.१० ॥
आमचा परम शत्रू दुःशासनाला, रणात समोर येताच आपल्या बाणांनी बेशुद्ध करून परतवून लावणारा.
7.51.11
स तीर्त्वा दुस्तरं वीरो द्रोणानीकमहार्णवम् ।
प्राप्य दौःशासनिं कार्ष्णिः प्राप्तो वैवस्वतक्षयम् ॥ ७.५१.११ ॥
तो वीर, द्रोणाच्या सैन्यरूप दुस्तर महासागर ओलांडून, दुःशासनपुत्राला गाठून यमलोकास गेला — तो कृष्णपुत्र.
7.51.12
कथं द्रक्ष्यामि कौन्तेयं सौभद्रे निहतेऽर्जुनम् ।
सुभद्रां वा महाभागां प्रियं पुत्रमपश्यतीम् ॥ ७.५१.१२ ॥
सौभद्र मारला गेल्यावर कुंतीपुत्र अर्जुनाला मी कसा पाहू? आणि आपल्या प्रिय पुत्राला न पाहणाऱ्या महाभागा सुभद्रेला मी कशी पाहू?
7.51.13
हतवत्सां यथा धेनुं तद्दृर्शनकृतोन्मुखीम् ।
किंस्विद्वक्ष्याम्यपेतार्थमक्लिष्टमसमञ्जसम्।
तावुभौ प्रतिवक्ष्यामि हृषीकेशधनञ्जयौ ॥ ७.५१.१३ ॥
वासरू मारले गेलेली गाय जशी त्याला पाहण्यास आतुर असते, तसा मी निरर्थक, असंगत शब्द कसे बोलू? त्या दोघांना, हृषीकेश आणि धनंजयाला, मी उत्तर देईन.
7.51.14
अहमेव सुभद्रायाः केशवार्जुनयोरपि ।
प्रियकामो जयाकाङ्क्षी कृतवानिदमप्रियम् ॥ ७.५१.१४ ॥
मीच सुभद्रेचे, केशवाचे आणि अर्जुनाचे प्रिय इच्छिणारा, जयाची आकांक्षा करणारा होतो; मीच हे अप्रिय कृत्य केले.
7.51.15
न लुब्धो बुध्यते दोषाँल्लोभान्मोहात्प्रवर्तते ।
मधुलिप्सुर्हि नापश्यं प्रपातमहमीदृशम् ॥ ७.५१.१५ ॥
लोभी माणसाला दोष समजत नाहीत; लोभ आणि मोहामुळे तो प्रवृत्त होतो. मधाचा लोभी असताना मी असे पतन पाहिले नव्हते.
7.51.16
यो हि भोज्ये पुरस्कार्यो यानेषु शयनेषु च ।
भूषणेषु च सोऽस्माभिर्बालो युधि पुरस्कृतः ॥ ७.५१.१६ ॥
भोजनात, वाहनात, शय्येत आणि अलंकारात ज्याला आम्ही प्रथम मान द्यायला हवा होता, त्या बालकाला युद्धात आम्ही पुढे केले.
7.51.17
कथं हि बालस्तरुणो युद्धानामविशारदः ।
सदश्व इव सम्बाधे विषमे क्षेममर्हति ॥ ७.५१.१७ ॥
युद्धांत अननुभवी असलेला हा तरुण बालक अरुंद आणि विषम जागी चांगल्या घोड्यासारखा कसा सुरक्षितता मिळवील?
7.51.18
नो चेद्धि वयमप्येनं महीमनुशयीमहि ।
बीभत्सोः कोपदीप्तस्य दग्धाः कृपणचक्षुषा ॥ ७.५१.१८ ॥
नाहीतर आम्हीही याच्याबरोबर पृथ्वीवर पडलो असतो; क्रोधाने पेटलेल्या बीभत्सूच्या (अर्जुनाच्या) दीन दृष्टीने आम्ही जळून गेलो असतो.
7.51.19
अलुब्धो मितमान्हीमान्क्षमावान्रूपवान्बली ।
वपुष्मान्मानकृद्वीरः प्रियः सत्यपराक्रमः ॥ ७.५१.१९ ॥
तो लोभरहित, मितभाषी, लज्जाशील, क्षमाशील, रूपवान, बलवान, सुदृढ शरीराचा, मान देणारा, वीर, प्रिय आणि सत्य पराक्रमी आहे.
7.51.20
यस्य श्लाघन्ति विबुधाः कर्माण्यूर्जितकर्मणः ।
निवातकवचाञ्जघ्ने कालकेयांश्च वीर्यवान् ॥ ७.५१.२० ॥
ज्याच्या पराक्रमी कर्मांची देव प्रशंसा करतात, त्या पराक्रमी वीराने निवातकवच आणि कालकेयांचा वध केला.
7.51.21
महेन्द्रशत्रवो येन हिरण्यपुरवासिनः ।
अक्ष्णोर्निमेषमात्रेण पौलोभाः सगणा हताः ॥ ७.५१.२१ ॥
इंद्राचे शत्रू, हिरण्यपुरवासी पौलोम आणि त्यांच्या गणांना ज्याने डोळ्याच्या पातीच्या उघडझाप इतक्या वेळात ठार केले.
7.51.22
परेभ्योऽप्यभयार्थिभ्यो यो ददात्यभयं विभुः ।
तस्यास्माभिर्न शकितस्त्रातुमप्यात्मजो बली ॥ ७.५१.२२ ॥
शत्रूंपासून अभय मागणाऱ्यांनाही जो समर्थ अभय देतो, त्या बलवान पुत्रालाही आम्हांला रक्षण करता आले नाही.
7.51.23
भयं तु सुमहत्प्राप्तं धार्तराष्ट्रान्महाबलान् ।
पार्थः पुत्रवधात्क्रुद्धः कौरवाञ्शोषयिष्यति ॥ ७.५१.२३ ॥
महाबली धृतराष्ट्रपुत्रांवर मोठे भय कोसळले आहे; पुत्रवधामुळे क्रुद्ध झालेला पार्थ कौरवांना सुकवून टाकील.
7.51.24
क्षुद्रः क्षुद्रसहायश्च स्वपक्षक्षयकारकः ।
व्यक्तं दुर्योधनो दृष्ट्वा शोचन्हास्यति जीवितं ॥ ७.५१.२४ ॥
क्षुद्र आणि क्षुद्र सहायक असलेला, स्वपक्षाच्या नाशाला कारण झालेला दुर्योधन हे स्पष्ट पाहून शोक करीत आपले प्राण सोडील.
7.51.25
न मे जयः प्रीतिकरो न राज्यं ।
न चामरत्वं न सुरैः सलोकता।
इमं समीक्ष्याप्रतिवीर्यपौरुषं ।
निपातितं देववरात्मजात्मजम् ॥ ७.५१.२५ ॥
मला विजय आनंददायक वाटत नाही, राज्यही नाही, अमरत्वही नाही, देवांसह स्वर्गवासही नाही. अप्रतिम वीर्य आणि पौरुष असलेला, देवश्रेष्ठाच्या कन्येचा पुत्र असा हा (अभिमन्यू) पाडलेला पाहून (हे काहीच मला सुखकर वाटत नाही).