महाभारत · अध्याय 7.54
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.54.1
विनीय दुःकमबला आत्मन्येव प्रजापतिम् ।
उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा लतेवावर्जिता पुनः ॥ ७.५४.१ ॥
दुःख मनातच दाबून ती अबला, हात जोडून, प्रजापतीला पुन्हा म्हणाली, वाकवलेल्या वेलीसारखी.
7.54.2
त्वया सृष्टा कथं नारी ईदृशी वदतां वर ।
क्रूरं कर्माहितं कुर्यां मूढेव परिजानती ॥ ७.५४.२ ॥
हे वक्त्यांत श्रेष्ठा, तुम्ही अशी स्त्री कशी निर्माण केलीत? जाणूनही मूढेसारखी मी क्रूर व अहितकर कर्म करावे काय?
7.54.3
बिभेम्यहमधर्माद्धि प्रसीद भगवन्प्रभो ।
प्रियान्पुत्रान्वयस्यांश्च भातृन्मातॄः पितॄन्पतीन् ॥ ७.५४.३ ॥
मी अधर्माला भिते. हे भगवन्, हे प्रभो, प्रसन्न व्हा. प्रिय पुत्र, सखे, भाऊ, माता, पिता आणि पती यांच्याबद्दल मी भिते.
7.54.4
अपध्यास्यन्ति ये देव मृतांस्तेभ्यो बिभेम्यहम् ।
कृपणानां हि रुदतां ये पतन्त्यश्रुबिन्दवः ॥ ७.५४.४ ॥
हे देवा, मृतांना शाप देणाऱ्यांची मला भीती वाटते; दीन रडताना गळणाऱ्या अश्रूबिंदूंचीही मला भीती वाटते.
7.54.5
तेभ्योऽहं भगवन्भीता शरणं त्वाऽहमागता ।
यमस्य भवनं देव गच्छेयं न सुरोत्तम ॥ ७.५४.५ ॥
त्यांच्या भीतीने, हे भगवन्, मी तुमचे शरण आले आहे. हे देवा, हे सुरोत्तमा, मी यमाच्या भवनाला जाऊ नये.
7.54.6
कायेन विनयोपेता मूर्ध्नोदग्रनखेन च ।
एतदिच्छाम्यहं कामं त्वत्तो लोकपितामह ॥ ७.५४.६ ॥
शरीराने विनयशील, मस्तकाने (नमून) आणि उंचावलेल्या नखांसह मी तुमच्याकडे हेच इच्छिते, हे लोकपितामहा.
7.54.7
इच्छेयं त्वत्प्रसादाद्धि तपस्तप्तुं प्रजेश्वर ।
प्रदिशेमं वरं देव त्वं मह्यं भगवन्प्रभो ॥ ७.५४.७ ॥
हे प्रजापती, आपल्या कृपेने मला तप करण्याची इच्छा आहे. हे देवा, हे भगवन्, हे प्रभो, मला हा वर द्या.
7.54.8
त्वया ह्युक्ता गमिष्यामि धेनुकाश्रममुत्तमम् ।
तत्र तप्स्ये तपस्तीत्रं तवैवाराधने रता ॥ ७.५४.८ ॥
आपण सांगितल्याप्रमाणे मी उत्तम धेनुकाश्रमात जाईन. तेथे केवळ आपल्या आराधनेत रमून कठोर तप करीन.
7.54.9
न हि शक्ष्यामि देवेश प्राणान्प्राणभृतां प्रियान् ।
हर्तुं विलपमानानामधर्मादभिरक्ष माम् ॥ ७.५४.९ ॥
हे देवेशा, विलाप करणाऱ्या प्राणिमात्राचे प्रिय प्राण हरण करण्यास मी समर्थ नाही. अधर्मापासून माझे रक्षण करा.
7.54.10
मृत्यो सङ्कल्पिताऽसि त्वं प्रजासंहारहेतुना ।
गच्छ संहर सर्वास्त्वं प्रजा मा ते विचारणा ॥ ७.५४.१० ॥
हे मृत्यो, प्रजेच्या संहारासाठीच तुझी निर्मिती झाली आहे. जा, सर्व प्रजांचा संहार कर; तुझ्या मनात संकोच नसावा.
7.54.11
भविता त्वेतदेवं हि नैतज्जात्वन्यथा भवेत् ।
भव त्वनिन्दिता लोके कुरुष्व वचनं मम ॥ ७.५४.११ ॥
हे असेच होईल; हे कधीही वेगळे होणार नाही. जगात तू निर्दोष राहशील; माझे वचन पाळ.
7.54.12
एवमुक्ता भगवता प्राञ्जलिश्चाप्यवाङ्मुखी ।
संहारे नाकरोद्बुद्धिं प्रजानां हितकाम्यया ॥ ७.५४.१२ ॥
भगवान असे बोलल्यावर ती हात जोडून आणि मान खाली घालून उभी राहिली; प्रजांच्या हितेच्छेने तिने संहारात मन लावले नाही.
7.54.13
तूष्णीमासीत्तदा देवः प्रजानामीश्वरेश्वरः ।
प्रसादं चागमत्क्षिप्रमात्मनैव प्रजापतिः ॥ ७.५४.१३ ॥
तेव्हा प्रजांचा ईश्वरांचाही ईश्वर असलेला देव मौन राहिला; प्रजापती स्वतःच लवकर प्रसन्न झाला.
7.54.14
स्मयमानश्च देवेशो लोकान्सर्वानवेक्ष्य च ।
लोकास्त्वासन्यथापूर्वं दृष्टास्तेनापमन्युना ॥ ७.५४.१४ ॥
हसत देवेश सर्व लोकांकडे पाहत होता; अपमन्यूने ते लोक पूर्वीप्रमाणेच पाहिले.
7.54.15
निवृत्तरोषे तस्मिंस्तु भगवत्यपराजिते ।
सा कन्याऽपि जगामाऽथ समीपात्तस्य धीमतः ॥ ७.५४.१५ ॥
त्या भगवान अपराजिताचा क्रोध शांत झाल्यावर, ती कन्याही त्या बुद्धिमानाजवळून निघून गेली.
7.54.16
अपमृत्याप्रतिश्रुत्य प्रजासंहरणं तदा ।
त्वरमाणा च राजेन्द्र मृत्युर्धेनुकमभ्यगात् ॥ ७.५४.१६ ॥
हे राजेंद्रा! अपमृत्यूने तेव्हा प्रजासंहाराचे वचन दिले; मृत्यू घाईने धेनुकाकडे गेला.
7.54.17
सा तत्र परमं तीव्रं चचार व्रतमुत्तमम् ।
सा तद ह्येकपादेन तस्थौ पद्मानि षोडश ॥ ७.५४.१७ ॥
तेथे तिने परम, तीव्र, उत्तम व्रत आचरले; एका पायावर उभी राहिली, सोळा कमळांवर.
7.54.18
पञ्च चाब्दानि कारुण्यात्प्रजानां तु हितैषिणी ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यः प्रियेभ्यः सन्निवर्त्य सा ॥ ७.५४.१८ ॥
करुणेने व प्रजांच्या हिताची इच्छा धरून ती पाच वर्षे आपल्या इंद्रियांना प्रिय विषयांपासून परत वळवून राहिली.
7.54.19
ततस्त्वेकेन पादेन पुनरन्यानि सप्त वै ।
तस्थौ पद्मानि षट् चैव सप्त चैकं च पार्थिवा ॥ ७.५४.१९ ॥
मग ती एका पायावर उभी राहिली; पुन्हा इतर सात, सहा, सात आणि एक कमळांवर उभी राहिली, हे राजा.
7.54.20
ततः पद्मायुतं तात मृगैः सह चचार सा ।
पुनर्गत्वा ततो नन्दां पुण्यां शीतामलोदकाम् ॥ ७.५४.२० ॥
मग, हे प्रिय, ती हरिणांसह दहा हजार कमळांमध्ये फिरली; मग थंड, स्वच्छ पाण्याच्या पवित्र नंदेकडे पुन्हा गेली.
7.54.21
अप्सु वर्षसहस्राणि सप्त चैकं च साऽनयत् ।
धारयित्वा तु नियमं नन्दायां वीतकल्मषा ॥ ७.५४.२१ ॥
पाण्यात ती सात हजार वर्षे आणि आणखी एक वर्ष घालवत राहिली; नंदेमध्ये नियम पाळून, निर्दोष होऊन.
7.54.22
सा पूर्वं कौशिकीं पुण्यां जगाम नियमैधिता ।
तत्र वायुजलाहारा चचार नियमं पुनः ॥ ७.५४.२२ ॥
नियमांनी बळकट झालेली ती प्रथम पवित्र कौशिकीकडे गेली; तेथे वायू आणि पाणी हाच आहार घेऊन पुन्हा नियम पाळू लागली.
7.54.23
सप्तगङ्गासु सा पुण्या कन्या वेतसकेषु च ।
तपोविशेषैर्बहुभिः कर्षयद्देहमात्मनः ॥ ७.५४.२३ ॥
सात गंगांमध्ये आणि वेताच्या झुडपांत ती पवित्र कन्या अनेक विशेष तपांनी आपले शरीर क्षीण करीत राहिली.
7.54.24
ततो गत्वा तु सा गङ्गां महामेरुं च केवलम् ।
तस्थौ चाश्मेव निश्चेष्टा प्राणायामपरायणा ॥ ७.५४.२४ ॥
मग ती गंगेकडे आणि एकटीच महामेरूकडे जाऊन, प्राणायामात तत्पर होऊन दगडासारखी निश्चल उभी राहिली.
7.54.25
पुनर्हिमवतो मूर्ध्नि यत्र देवाः पुराऽयजन् ।
तत्राङ्गुष्ठेन सा तस्थौ निखर्वंल परमा शुभा ॥ ७.५४.२५ ॥
पुन्हा हिमालयाच्या शिखरावर, जिथे पूर्वी देवांनी यज्ञ केला होता, तिथे ती एका अंगठ्यावर निखर्व काळ उभी राहिली; ती परम शुभ होती.
7.54.26
पुष्करेष्वथ गोकर्णे नैमिषे मलये तथा ।
अकर्शयत्स्वकं देहं नियमैर्मानसप्रियैः ॥ ७.५४.२६ ॥
नंतर पुष्कर, गोकर्ण, नैमिष आणि मलय येथेही तिने मनाला प्रिय अशा नियमांनी आपले शरीर कृश केले.
7.54.27
अनन्यदेवता नित्यं दृढभक्ता पितामहे ।
तस्थौ पितामहं चैव तोषयामास धर्मतः ॥ ७.५४.२७ ॥
अन्य देवतेला न मानता, सदैव दृढ भक्तीने पितामहांच्या ठायी राहून ती उभी राहिली आणि धर्मानुसार पितामहांना संतुष्ट केले.
7.54.28
ततस्तामब्रवीत्प्रीतो लोकानां प्रभवोऽव्ययः ।
सौम्येन मनसा राजन्प्रीतः प्रीतमनास्तदा ॥ ७.५४.२८ ॥
तेव्हा लोकांचा उद्गम, अव्यय असलेले ते प्रसन्न होऊन तिला म्हणाले; हे राजा, तेव्हा ते सौम्य मनाने आणि प्रसन्न हृदयाने होते.
7.54.29
मृत्यो किमिदमत्यन्तं तपांसि चरसीति ह ।
ततोऽब्रवीत्पुनर्मृत्युर्भगवन्तं पितामहम् ॥ ७.५४.२९ ॥
"हे मृत्यो, तू इतके तप का करतेस?" तेव्हा मृत्यू पुन्हा भगवान पितामहांना म्हणाला.
7.54.30
नाऽहं हन्यां प्रजा देव स्वस्थाश्चाक्रोशतीस्तथा ।
एतदिच्छामि सर्वेश त्वत्तो वरमहं प्रभो ॥ ७.५४.३० ॥
"हे देवा, मी निरोगी प्रजेला आणि आक्रोश करणाऱ्या प्रजेला मारू नये; हे सर्वेशा, हे प्रभो, तुझ्याकडून मी हा वर इच्छितो."
7.54.31
अधर्मभयभीताऽस्मि ततोऽहं तप आस्थिता ।
भीतायास्तु महाभाग प्रयच्छाभयमव्यय ॥ ७.५४.३१ ॥
अधर्माच्या भयाने मी भीत आहे, म्हणून मी तपाचा आश्रय घेतला आहे. हे महाभागा, भीत असलेल्या मला अभय द्या, हे अव्यया.
7.54.32
आर्ता चानागसी नारी याचामि भव मे गतिः ।
तामब्रवीत्ततो देवो भूतभव्यभविष्यवित् ॥ ७.५४.३२ ॥
मी पीडित आणि निरपराध स्त्री आहे; मी याचना करते, तुम्ही माझा आश्रय व्हा. तेव्हा भूत-भव्य-भविष्य जाणणारा देव तिला म्हणाला.
7.54.33
अधर्मो नास्ति ते मृत्यो संहरन्त्या इमाः प्रजाः ।
मया चोक्तं मृषा भद्रे भविता न कथञ्चन ॥ ७.५४.३३ ॥
हे मृत्यू, ही प्रजा संहार करणाऱ्या तुला अधर्म नाही. हे भद्रे, मी सांगितलेले काहीही असत्य होणार नाही.
7.54.34
तस्मात्संहर कल्याणि प्रजाः सर्वाश्चतुर्विधाः ।
धर्मः सनातनश्च त्वां सर्वथा पावयिष्यति ॥ ७.५४.३४ ॥
म्हणून हे कल्याणी, चार प्रकारच्या सर्व प्रजांचा संहार कर. सनातन धर्म तुला सर्वप्रकारे पवित्र करील.
7.54.35
लोकपालो यमश्चैव सहाया व्याधयश्च ते ।
अहं च विबुधाश्चैव पुनर्दास्याम ते वरम् ॥ ७.५४.३५ ॥
लोकपाल यम आणि तुझे सहाय्यक व्याधी, मी आणि देवही पुन्हा तुला वर देऊ.
7.54.36
यथा त्वमेनसा मुक्ता विरजाः ख्यातिमेष्यसि ।
सैवमुक्ता महाराज कृताञ्जलिरिदं विभुम्। ॥ ७.५४.३६ ॥
तू पापातून मुक्त होऊन निर्मल होऊन कीर्ती मिळवशील. हे महाराजा, असे सांगितल्यावर तिने हात जोडून त्या विभूला हे म्हटले.
7.54.37
पुनरेवाब्रवीद्वाक्यं प्रसाद्य शिरसा तदा ।
यद्येवमेतत्कर्तव्यं धर्मतो नास्त्यतो भयम् ॥ ७.५४.३७ ॥
तेव्हा त्याने मस्तक लववून विनंती करून पुन्हा असे म्हटले: असेच करायचे असेल तर धर्माच्या दृष्टीने त्यात भय नाही.
7.54.38
तवाज्ञा मूर्ध्नि मे न्यस्ता यत्ते वक्ष्यामि तच्छृणु ।
लोभः क्रोधोऽभ्यसूयेर्ष्या द्रोहो मोहश्च देहिनां ॥ ७.५४.३८ ॥
तुमची आज्ञा मी मस्तकी धारण केली आहे; मी जे सांगतो ते ऐका: देहधारींमध्ये लोभ, क्रोध, असूया, ईर्ष्या, द्रोह आणि मोह (उत्पन्न होतात).
7.54.39
अहूश्चान्योन्यपरुषा देहं भिन्द्युः पृथिग्वधाः ।
तथा भविष्यते मृत्यो साधु संहर भोः प्रजाः।
अधर्मस्ते न भविता नापध्यास्याम्यहं शुभे ॥ ७.५४.३९ ॥
ते एकमेकांशी कठोर होऊन निरनिराळ्या वधांनी देह छिन्न करतील; हे मृत्यो, असेच होईल. हे प्रजांनो, चांगले संहार करा. हे शुभे, तुला अधर्म होणार नाही; मी शाप देणार नाही.
7.54.40
यान्यश्रुबिन्दूनि करे ममासं… ।
स्ते व्याधयः प्राणिनामात्मजाताः।
ते मारयिष्यन्ति नरान्गतासू… ।
न्नाधर्मस्ते भविता मा स्म भैषीः ॥ ७.५४.४० ॥
माझ्या हातात जे अश्रुबिंदू होते… ते प्राण्यांपासून जन्मलेले रोग आहेत; ते प्राण गेलेल्या माणसांना मारतील… तुला अधर्म होणार नाही; भिऊ नकोस.
7.54.41
नाधर्मस्ते भविता प्राणिनां वै ।
त्वं वै धर्मस्त्वं हि धर्मस्य चेशा।
धर्म्या भूत्वा धर्मनित्या धरित्री ।
तस्मात्प्राणान्सर्वथेमान्नियच्छ ॥ ७.५४.४१ ॥
प्राण्यांना तुझ्यामुळे अधर्म होणार नाही; तूच धर्म आहेस, आणि तूच धर्माची स्वामिनी आहेस. धर्मशील होऊन, सदैव धर्मात स्थिर असलेली धरित्री हो; म्हणून हे प्राण सर्व प्रकारे आवर.
7.54.42
मिथ्यावृत्तं मारयिष्यत्यधर्मः ॥ ७.५४.४२ ॥
खोटे वर्तन करणाऱ्याला अधर्म मारील.
7.54.43
तेनात्मानं पावयस्वात्मना त्वं ।
पापेऽऽत्मानं मज्जयिष्यन्त्यसत्यात्।
तस्मात्कामं रोषमप्यागतं त्वं ।
सन्त्यज्यान्तः संहरस्वेति जीवान् ॥ ७.५४.४३ ॥
म्हणून स्वतःच स्वतःला शुद्ध कर. पापात आणि असत्यात ते तुझ्या आत्म्याला बुडवतील. म्हणून मनात उठलेली कामना आणि क्रोध पूर्णपणे त्यागून, जीवांना आतच आवर.
7.54.44
सा वै भीमा मृत्युसंज्ञोपदेशा… ।
च्छापाद्भीता बाढमित्यब्रवीत्तम्।
सा च प्राणं प्राणिनामन्तकाले ।
कामक्रोधौ त्यज्य हरत्यसक्ता ॥ ७.५४.४४ ॥
ती भयंकर मृत्यू — मृत्यू नावाचा उपदेश… — शापाने भिऊन ती त्याला म्हणाली, “फार छान.” प्राण्यांच्या अंतकाळी काम-क्रोध सोडून, अनासक्त होऊन ती प्राण हरण करते.
7.54.45
मृत्युस्त्वेषां व्याधयस्तत्प्रसूता ।
व्याधी रोगो रुज्यते येन जन्तुः।
सर्वेषां च प्राणिनां प्रायणान्ते ।
तस्माच्छोकं माकृथा निष्फलं त्वम् ॥ ७.५४.४५ ॥
मृत्यू हाच या (व्याधींचा) मूळ आहे; व्याधी त्यातूनच जन्मतात. व्याधी आणि रोगाने प्राणी पीडित होतो. सर्व प्राण्यांच्या प्रयाणाच्या शेवटी मृत्यू येतो. म्हणून व्यर्थ शोक करू नकोस.
7.54.46
सर्वे देवाः प्राणिभिः प्रायणान्ते ।
गत्वा वृत्ताः सन्निवृत्तास्तथैव।
एवं सर्वे प्राणिनस्तत्र गत्वा ।
वृत्ता देवा मर्त्यवद्राजसिंह ॥ ७.५४.४६ ॥
सर्व देवसुद्धा प्राण्यांसह प्रयाणाच्या शेवटी तेथे जाऊन, त्याचप्रमाणे परत येतात. अशा प्रकारे सर्व प्राणी तेथे जाऊन परत येतात. हे राजसिंहा, देवसुद्धा मर्त्यांप्रमाणे (असेच परत येतात).
7.54.47
वायुर्भीमो भीमनादो महौजा ।
भेत्ता देहान्प्राणिनां सर्वगोऽसौ।
नो वा वृत्तिं कदाचि… ।
त्प्राप्नोत्युग्रोऽनन्ततेजोविशिष्टः ॥ ७.५४.४७ ॥
वायू भयंकर आहे, भीषण गर्जना करणारा, महापराक्रमी आहे. प्राण्यांच्या देहांना भेदणारा, सर्वत्र संचार करणारा तो आहे. तो कधीही … (मजकुरातील खंड) … उग्र आहे, अनंत तेजाने युक्त आहे.
7.54.48
सर्वे देवा मर्त्यसंज्ञाविशिष्टा… ।
स्तस्मात्पुत्रं माशुचो राजसिंह।
स्वर्गं प्राप्तो मोदते ते तनूजो ।
नित्यं रम्यान्वीरलोकानवाप्य ॥ ७.५४.४८ ॥
सर्व देव मर्त्य नावाने विशिष्ट आहेत … (मजकुरातील खंड)। म्हणून, हे राजसिंहा, पुत्रासाठी शोक करू नकोस. स्वर्ग प्राप्त झालेला तुझा पुत्र आनंदित आहे, सदैव रमणीय वीरलोक मिळवून.
7.54.49
त्यक्त्वा दुःखं सङ्गतः पुण्यकृद्भि… ।
रेषा मृत्युर्देवदिष्टा प्रजानाम्।
प्राप्ते काले संहरन्ती यथाव… ।
त्स्वयं कृता प्राणहरा प्रजानाम् ॥ ७.५४.४९ ॥
दुःख सोडून, पुण्यकर्म करणाऱ्यांशी संगत होऊन … (मजकुरातील खंड)। ही मृत्यू देवांनी प्रजांसाठी ठरवलेली आहे. योग्य काळ आल्यावर, जसे ती हरण करते … (मजकुरातील खंड)। प्रजांचे प्राण हरण करणारी ही स्वतः निर्माण केली गेली आहे.
7.54.50
पुत्रान्नष्टाच्छोकमाशु त्यजस्व ॥ ७.५४.५० ॥
नष्ट झालेल्या पुत्रांसाठीचा शोक लवकर सोडून दे.
7.54.51
एतच्छ्रुत्वार्थवद्वाक्यं नारदेन प्रकाशितम् ।
उवाचाकम्पनो राजा सखायं नारदं तथा ॥ ७.५४.५१ ॥
नारदांनी प्रकाशित केलेले हे अर्थपूर्ण वचन ऐकून, राजा अकंपन तसाच मित्र नारदाला म्हणाला.
7.54.52
व्यपेतशोकः प्रीतोऽस्मि भगवन्नृषिसत्तम ।
श्रुत्वेतिहासं त्वत्तस्तु कृतार्थोऽस्म्यभिवादये ॥ ७.५४.५२ ॥
हे भगवन्, हे ऋषिश्रेष्ठा, माझा शोक नाहीसा झाला आहे, मी आनंदित आहे. आपल्याकडून हा इतिहास ऐकून मी कृतार्थ झालो आहे; आपणास नमस्कार करतो.
7.54.53
तथोक्तो नारदस्तेन राज्ञा देवर्षिसत्तमः ।
जगाम नन्दनं शीघ्रमशोकवनमात्मनः ॥ ७.५४.५३ ॥
राजाने असे सांगितल्यावर देवर्षींमध्ये श्रेष्ठ नारद लगेच नंदन वनाकडे, आपल्या अशोकवनाकडे निघून गेले.
7.54.54
पुण्यं यशस्यं स्वर्ग्यं च धन्यमायुष्यमेव च ।
अस्येतिहासस्य सदा श्रवणं श्रावणं तथा ॥ ७.५४.५४ ॥
या इतिहासाचे श्रवण आणि श्रावण सदैव पुण्यदायक, यशदायक, स्वर्गदायक, शुभ आणि दीर्घायुष्य देणारे आहे.
7.54.55
एतदर्थपदं श्रुत्वा तदा राजा युधिष्ठिर ।
क्षत्रधर्मं च विज्ञाय शूराणां च परां गतिम्।
सम्प्राप्तोऽसौ महावीर्यः स्वर्गलोकं महारथः ॥ ७.५४.५५ ॥
या अर्थपदांचे श्रवण करून तेव्हा राजा युधिष्ठिराने क्षत्रधर्म आणि शूरांची परम गती जाणली. तो महापराक्रमी महारथी स्वर्गलोकाला पोहोचला.
7.54.56
अभिमन्युः परान्हत्वा प्रमुखे सर्वधन्विनाम् ।
युध्यमानो महेष्वासो हतः सोऽभिमुखो रणे ॥ ७.५४.५६ ॥
अभिमन्यूने सर्व धनुर्धरांच्या पुढे शत्रूंना मारले; युद्ध करताना तो महाधनुर्धर रणात समोरासमोर उभा राहून मारला गेला.
7.54.57
असिना गदया शक्त्या धनुषा च महारथः ।
विरजाः सोमसूनुः स पुनस्तत्र प्रलीयते ॥ ७.५४.५७ ॥
तलवार, गदा, शक्ती आणि धनुष्य घेतलेला तो महारथी, निर्मल सोमपुत्र, तेथेच पुन्हा विलीन होतो.
7.54.58
तस्मात्परां धृतिं कृत्वा भ्रातृभिः सह पाण्डव ।
अप्रमत्तः सुसन्नद्धः शीघ्रं योद्धुमुपाक्रम ॥ ७.५४.५८ ॥
म्हणून, हे पांडवा, परम धैर्य धारण करून, बंधूंसह सावध आणि नीट सन्नद्ध होऊन लवकर युद्धास प्रवृत्त हो.