महाभारत · अध्याय 7.59
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.59.1
रामं दाशरथिं चैव मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
यं प्रजा अन्वमोदन्त पिता पुत्रमिवौरसम्।
असङ्ख्येया गुणा यस्मिन्नासन्नमिततेजसि ॥ ७.५९.१ ॥
हे सृञ्जया, दशरथपुत्र रामही मृत्यू पावला असे आम्ही ऐकले. पिता आपल्या औरस पुत्रामुळे जसा आनंदतो, तसे ज्याच्यामुळे प्रजा आनंदित होत असे, ज्याच्यात असंख्य गुण होते, तो अमित तेजस्वी.
7.59.2
यश्चतुर्दशवर्षाणि निदेशात्पितुरच्युतः ।
वने वनितया सार्धमवसल्लक्ष्मणाग्रजः ॥ ७.५९.२ ॥
वडिलांच्या आज्ञेने चौदा वर्षे अचल राहून पत्नीसह वनात राहिलेला, लक्ष्मणाचा ज्येष्ठ बंधू.
7.59.3
जघान च जनस्थाने राक्षसान्मनुजर्षभः ।
तपस्विनां रक्षणार्थं सहस्राणि चतुर्दश ॥ ७.५९.३ ॥
जनस्थानात मनुष्यांमध्ये वृषभासारख्या त्याने तपस्व्यांच्या रक्षणासाठी चौदा हजार राक्षसांना ठार केले.
7.59.4
तत्रैव वसतस्तस्य रावणो नाम राक्षसः ।
जहार भार्यां वैदेहीं सम्मोह्यैनं सहानुजम् ॥ ७.५९.४ ॥
तेथे राहत असताना रावण नावाच्या राक्षसाने त्याला व त्याच्या धाकट्या भावाला मोहित करून त्याची पत्नी वैदेही हरण केली.
7.59.5
रामो हृतां राक्षसेन भार्यां श्रुत्वा जटायुषः ।
आतुरः शोकसन्तप्तो रामोऽगच्छद्धरीश्वरम् ॥ ७.५९.५ ॥
राक्षसाने हरण केलेल्या पत्नीविषयी जटायूकडून ऐकून राम आतुर व शोकसंतप्त होऊन वानरराजाकडे गेला.
7.59.6
तेन रामः सुसङ्गम्य वानरैश्च महाबलैः ।
आजगामोदधेः पारं सेतुं कृत्वा महार्णवे ॥ ७.५९.६ ॥
त्याच्या द्वारे राम महाबलवान वानरांशी सलोख्याने मिळून, महासागरावर सेतू बांधून समुद्राच्या पलीकडे आला.
7.59.7
तत्र हत्वा तु पौलस्त्यान्ससुहृद्गणबान्धवान् ।
मायाविनं महाघोरं रावणं लोककण्टकम् ॥ ७.५९.७ ॥
तेथे पौलस्त्यांना, मित्र, सेवक व बांधवांसह ठार मारून, मायावी, अत्यंत भयंकर, लोकांचा कंटक असलेल्या रावणालाही (मारले).
7.59.8
सुरासुरैरवध्यं तं देवब्राह्मणकण्टकम् ।
जघान स महाबाहुः पौलस्त्यं सगणं रणे ॥ ७.५९.८ ॥
देव आणि असुरांनाही अवध्य, देव-ब्राह्मणांचा कंटक असलेल्या त्याला, त्या महाबाहूने रणांगणात सेवकांसह पौलस्त्याला (मारले).
7.59.9
हत्वा तत्र रिपुं सङ्ख्ये भार्यया सह सङ्गतः ।
स च लङ्केश्वरं चक्रे धर्मात्मानं विभीषणम् ॥ ७.५९.९ ॥
तेथे युद्धात शत्रूला मारून, पत्नीसह एकत्र होऊन, त्याने धर्मात्मा विभीषणाला लंकेश्वर केले.
7.59.10
भार्यया सह संयुक्तस्ततो वानरसेनया ।
अयोध्यामागतो वीरः पुष्पकेण विराजता ॥ ७.५९.१० ॥
पत्नीसह संयुक्त होऊन, नंतर वानरसेनेसह, तो वीर तेजस्वी पुष्पकातून अयोध्येला आला.
7.59.11
तत्र राजन्प्रविष्टः सन्नयोध्यायां महायशाः ।
मातॄर्वयस्यान्सचिवानृत्विजः सपुरोहितान् ॥ ७.५९.११ ॥
हे राजा, तेथे अयोध्येत प्रवेश करून तो महायशस्वी माता, मित्र, मंत्री, ऋत्विज व पुरोहितांसह (राहिला).
7.59.12
शुश्रूषमाणः सततं मन्त्रिभिश्चाभिषेचितः ।
विसृज्य हरिराजानं हनुमन्तं सहाङ्गदम् ॥ ७.५९.१२ ॥
सतत सेवा करत, मंत्र्यांनी अभिषिक्त होऊन, वानरराज, हनुमान व अंगद यांना निरोप देऊन (तो राज्य करू लागला).
7.59.13
भ्रातरं भरतं वीरं शत्रुघ्नं चैव लक्ष्मणम् ।
पूजयन्परया प्रीत्या वैदेह्या चाभिपूजितः ॥ ७.५९.१३ ॥
बंधू भरत, वीर शत्रुघ्न आणि लक्ष्मण यांचा परम प्रेमाने सन्मान करीत, आणि वैदेही (सीता) यांनीही सन्मानित होत.
7.59.14
दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च ।
चतुःसगारपर्यन्तां पृथिवीमन्वशासत ॥ ७.५९.१४ ॥
दहा हजार वर्षे आणि शंभर वर्षे, चार समुद्रांनी वेढलेल्या पृथ्वीवर त्यांनी राज्य केले.
7.59.15
अश्वमेधशतैरीजं क्रतुभिर्भूरिदक्षिणैः ।
यश्च विप्रप्रसादेन सर्वकामानवाप्य च ॥ ७.५९.१५ ॥
शेकडो अश्वमेध यज्ञ आणि भरपूर दक्षिणेसह इतर यज्ञ ज्यांनी केले; ब्राह्मणांच्या कृपेने ज्यांना सर्व इच्छा प्राप्त झाल्या.
7.59.16
सम्प्राप्य विधिवद्राज्यं सर्वभूतानुकम्पनः ।
सर्वद्वीपानवष्टभ्य प्रजा धर्मेण पालयन् ॥ ७.५९.१६ ॥
विधिपूर्वक राज्य प्राप्त करून, सर्व प्राणिमात्रांवर दया करीत, सर्व द्वीपांना धारण करीत, धर्माने प्रजेचे पालन करीत.
7.59.17
स निर्गलं मुख्यतममश्वमेधशतं प्रभुः ।
आजहार सुरेशस्य हविषा मुदमाहरन्।
अन्यैश्च विविधैर्यज्ञैरीजे बहुगुणैर्नृपः ॥ ७.५९.१७ ॥
त्या प्रभु राजाने निर्बाधपणे सर्वश्रेष्ठ शंभर अश्वमेध यज्ञ केले; देवेंद्राला हविर्द्रव्याने आनंद दिला; इतर विविध, बहुगुणी यज्ञांनीही त्याने पूजन केले.
7.59.18
क्षुत्पिपासेऽजयद्रामः सर्वरोगांश्च देहिनाम् ।
सततं गुणसम्पन्नो दीप्यमानः स्वतेजसा ॥ ७.५९.१८ ॥
रामाने भूक-तहान जिंकली आणि देहधारींचे सर्व रोगही जिंकले; सदैव गुणसंपन्न राहून आपल्या तेजाने तळपत होता.
7.59.19
अतिसर्वाणि भूतानि रामो दाशरथिर्बभौ ।
ऋषीणां देवतानां च मानुषाणां च सर्वशः।
पृथिव्यां सह वासोऽभूद्रामे राज्यं प्रशासति ॥ ७.५९.१९ ॥
दशरथपुत्र राम सर्व प्राण्यांपेक्षा श्रेष्ठ तेजाने चमकला. राम राज्यशासन करत असताना ऋषी, देव आणि मानव सर्वजण पृथ्वीवर त्याच्यासह राहिले.
7.59.20
नाहीयत तदा प्रामः प्राणिनां न तदा व्यथा ।
प्राणापानौ समावास्तां रामे राज्यं प्रशासति ॥ ७.५९.२० ॥
राम राज्यशासन करत असताना प्राण्यांना थकवा येत नसे, तेव्हा दुःखही नसे. प्राण आणि अपान समतोल राहत.
7.59.21
पर्यदीप्यन्त तेजांसि तदाऽनर्थाश्च नाभवन् ।
दीर्घायुषः प्रजाः सर्वा युवा न म्रियते तदा ॥ ७.५९.२१ ॥
तेव्हा सर्व तेजे सर्वत्र चमकत होती, आणि कोणतेही अनर्थ घडत नव्हते. सर्व प्रजा दीर्घायुषी होती; त्या काळी तरुण मरत नसत.
7.59.22
वेदैश्चतुर्भिः सुप्रीताः प्राप्नुवन्ति दिवौकसः ।
हव्यं कव्यं च विविधं निष्पूर्तं हुतमेव च ॥ ७.५९.२२ ॥
चार वेदांनी प्रसन्न झालेले स्वर्गवासी देव हव्य, कव्य, विविध निष्पूर्त कर्मे आणि हुत आहुती प्राप्त करत.
7.59.23
अदंशमशका देशा नष्टव्यालसरीसृपाः ।
नाप्यु प्राणभृतां मृत्युर्नाकाले ज्वलनोऽदहत् ॥ ७.५९.२३ ॥
देश डास-मच्छरांपासून मुक्त होते, हिंस्र प्राणी आणि सरपटणारे प्राणी नष्ट झाले होते. प्राण्यांचा अकाली मृत्यू होत नसे, आणि अग्नीही अकाली जाळत नसे.
7.59.24
अधर्मरुचयो लुब्धा मूर्खा वा नाभवंस्तदा ।
शिष्टेष्टप्राज्ञकर्माणः सर्वे वर्णास्तदाऽभवन् ॥ ७.५९.२४ ॥
त्या काळी अधर्मात रुची असलेले लोभी किंवा मूर्ख नव्हते. तेव्हा सर्व वर्ण शिष्ट, प्रिय आणि प्राज्ञांच्या कर्मांप्रमाणे वागत.
7.59.25
स्वधां पूजां च रक्षोभिर्जनस्थाने प्रणाशिताम् ।
प्रादान्निहत्य रक्षांसि पितृदेवेभ्य ईश्वरः ॥ ७.५९.२५ ॥
जनस्थानात राक्षसांनी नष्ट केलेली स्वधा आणि पूजा ईश्वराने राक्षसांचा वध करून पितृदेवतांना पुन्हा दिली.
7.59.26
सहस्रपुत्राः पुरुषा दशवर्षशतायुषः ।
न च ज्येष्ठाः कनिष्ठेभ्यस्तदा श्राद्धानि कुर्वते ॥ ७.५९.२६ ॥
त्या काळी माणसांना हजार पुत्र आणि हजार वर्षांचे आयुष्य होते, तरी ज्येष्ठ कनिष्ठांसाठी श्राद्धे करीत नसत.
7.59.27
श्यामो युवा लोहिताक्षो मत्तमातङ्गविक्रमः ।
आजानुबाहुः सुभुजः सिंहस्कन्धो महाबलः ॥ ७.५९.२७ ॥
सावळा, तरुण, लाल डोळ्यांचा, मदोन्मत्त हत्तीसारखा पराक्रमी, गुडघ्यांपर्यंत लांब बाहू असलेला, सुंदर भुजांचा, सिंहासारख्या खांद्यांचा आणि महाबली.
7.59.28
दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च ।
सर्वभूतमनःकान्तो रामो राज्यमकारयत् ॥ ७.५९.२८ ॥
दहा हजार आणि शंभर दहा वर्षे, सर्वभूतांच्या मनाला प्रिय असलेल्या रामाने राज्य केले.
7.59.29
रामो रामो राम इति प्रजानामभवत्कथा ।
रामभूतं जगदभूद्रामे राज्यं प्रशासति ॥ ७.५९.२९ ॥
"राम, राम, राम" हीच प्रजेची चर्चा झाली. रामाने राज्य करताना जग राममय झाले.
7.59.30
चतुर्विधाः प्रजा रामः स्वर्गं नीत्वा दिवं गतः ।
आत्मेच्छया प्रतिष्ठाप्य राजवंशमिहाष्टधा ॥ ७.५९.३० ॥
चार प्रकारच्या प्रजेला स्वर्गात नेऊन राम स्वेच्छेने दिव्यलोकी गेला; येथे राजवंशाची आठ भागांत स्थापना केली.
7.59.31
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरस्तुभ्यं मा पुत्रमनुतप्यथाः।
अयज्वानमदक्षिण्यमभि श्वैत्येत्युदाहरत् ॥ ७.५९.३१ ॥
हे सृञ्जया, तो जर मेला असेल, तर तो तुझ्यापेक्षा चौपट धन्य आहे; तुझ्या पुत्रापेक्षाही तो तुला अधिक पुण्यवान आहे. म्हणून पुत्रासाठी शोक करू नकोस. जो यज्ञ करत नाही आणि दक्षिणा देत नाही, त्याच्याबद्दलच असे म्हटले गेले आहे.