Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 7.66

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

7.66.1

गयं चाधूर्तरजसं मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
ये वै वर्षशत राजा हुतशिष्टाशनोऽभवत् ॥ ७.६६.१ ॥

हे सृंजय, हमने सुना है कि गय, जिसकी धूल (पाप) अभी धुली नहीं थी और जो मर चुका था, वह राजा सौ वर्षों तक हुतशेष (यज्ञ-अवशेष) पर जीवित रहा।

7.66.2

तस्मै ह्यग्निर्वरं प्रादात्ततो वव्रे वरं गयः ।
तपसा ब्रह्मचर्येण व्रतेन नियमेन च ॥ ७.६६.२ ॥

अग्नि ने उसे वर दिया, तब गय ने वर माँगा — तप, ब्रह्मचर्य, व्रत और नियम से।

7.66.3

गुरूणां च प्रसादेन वेदानिच्छामि वेदितुम् ।
स्वधर्मेणाविहिंस्यान्यान्धनमिच्छामि चाक्षयम् ॥ ७.६६.३ ॥

गुरुओं की कृपा से मैं वेदों को जानना चाहता हूँ, और दूसरों को हानि पहुँचाए बिना, अपने धर्म से अक्षय धन चाहता हूँ।

7.66.4

विप्रेषु ददतश्चैव श्रद्धा भवतु नित्यशः ।
कन्यासु च सवर्णासु सुप्रजस्त्वं च मे भवेत् ॥ ७.६६.४ ॥

ब्राह्मणों को दान देते समय मेरी श्रद्धा सदा बनी रहे, और सवर्ण कन्याओं से मुझे उत्तम संतान प्राप्त हो।

7.66.5

अन्नमोजो महो मह्यं धर्मे मे रमतां मनः ।
अविघ्नं चास्तु मे नित्यं धर्मकार्येषु पावक ॥ ७.६६.५ ॥

अन्न, ओज और तेज मुझे मिले; मेरा मन धर्म में रमे; और हे पावक, धर्मकार्यों में मुझे सदा विघ्नरहितता हो।

7.66.6

तथा भिष्यतीत्युक्त्वा तत्रैवान्तरधीयत ।
गयो ह्यवाप्य तत्सर्वं धर्मेणाराधयञ्जगत् ॥ ७.६६.६ ॥

'ऐसा ही होगा' कहकर वहीं अन्तर्धान हो गए। गय ने वह सब प्राप्त करके धर्म से संसार को प्रसन्न किया।

7.66.7

स दर्शपूर्णमासाभ्यां कालेष्वाग्रयणेन च ।
चातुर्मास्यैश्च विविधैर्यज्ञैश्चावाप्तदक्षिणैः ॥ ७.६६.७ ॥

उसने दर्श-पूर्णमास यज्ञों से, उचित समयों पर आग्रयण से, चातुर्मास्य से तथा अनेक प्रकार के यज्ञों से, जिनमें दक्षिणाएँ दी गईं, (यज्ञ किया)।

7.66.8

अयजच्छ्रद्धया राजा परिसंवत्सराञ्शतम् ।
गवां शतसहस्राणि शतमश्वशतानि च ॥ ७.६६.८ ॥

राजा ने श्रद्धा से एक वर्ष भर सौ यज्ञ किए; उसने सौ लाख गायें और सौ सौ घोड़े (दान किए)।

7.66.9

शतं निष्कसहस्राणि गवां चाप्ययुतानि षट् ।
उत्थायोत्थाय सम्प्रादात्परिसंवत्सराञ्शतम् ॥ ७.६६.९ ॥

सौ हज़ार निष्क और छह अयुत गायें भी; वह बार-बार उठकर वर्ष भर सौ (यज्ञों) में दान देता रहा।

7.66.10

नक्षत्रेषु च सर्वेषु ददन्नक्षत्रदक्षिणाः ।
ईजे च विविधैर्यज्ञैर्यथा सोमोऽङ्गिरा यथा ॥ ७.६६.१० ॥

सभी नक्षत्रों में नक्षत्र-दक्षिणाएँ देते हुए उसने अनेक प्रकार के यज्ञ किए, जैसे सोम और अङ्गिरस् (ने किए थे)।

7.66.11

सौवर्णां पृथिवीं कृत्वा य इमां प्रमिशर्कराम् ।
विप्रेभ्यः प्राददद्राजा सोऽश्वमेधे महामखे ॥ ७.६६.११ ॥

जिस राजा ने इस पृथ्वी को, कंकड़-पत्थर सहित, स्वर्णमयी करके ब्राह्मणों को दिया, वह महान् अश्वमेध यज्ञ में (था)।

7.66.12

जाम्बूनदमया यूपाः सर्वे रत्नपरिच्छदाः ।
गयस्यासन्समृद्धास्तु सर्वभूतमनोहराः ॥ ७.६६.१२ ॥

सब यूप जाम्बूनद सोने के थे, रत्नों से सजे; गय के (यज्ञ-स्थल पर) वे समृद्ध थे और सभी प्राणियों के मन को हरने वाले थे।

7.66.13

सर्वकामसमृद्धं च प्रादादन्नं गयस्तदा ।
ब्राह्ममेभ्यः प्रहृष्टेभ्यः सर्वभूतेभ्य एव च ॥ ७.६६.१३ ॥

तब गय ने हर्षित ब्राह्मणों और सभी प्राणियों को सब कामनाओं से परिपूर्ण अन्न दिया।

7.66.14

ससमुद्रवनद्वीपनदीनदवनेषु च ।
नगरेषु च राष्ट्रेषु दिवि व्योम्नि च येऽवसन् ॥ ७.६६.१४ ॥

समुद्रों, वनों, द्वीपों, नदियों, झरनों और वनों में, नगरों और राष्ट्रों में, तथा स्वर्ग और आकाश में जो लोग निवास करते थे —

7.66.15

भूतग्रामाश्च विविधाः सन्तृप्ता यज्ञसम्पदा ।
गयस्य सदृशो यज्ञो नास्त्यन्य इति तेऽब्रुवन् ॥ ७.६६.१५ ॥

विविध प्राणी-समूह यज्ञ की सम्पदा से पूर्णतः तृप्त हो गए और बोले — 'गय के समान यज्ञ कोई दूसरा नहीं है।'

7.66.16

षट्त्रिंशद्योजनायामा त्रिंशद्योजनमायता ।
पश्चात्पुरश्चतुर्विंशद्वेदी ह्यासीद्धिरण्मयी ॥ ७.६६.१६ ॥

छत्तीस योजन लंबी और तीस योजन चौड़ी वह स्वर्णमयी वेदी थी; पीछे और आगे चौबीस (योजन के अनुपात में) बनी थी।

7.66.17

गयस्य यजमानस्य मुक्तावज्रमणिस्तृता ।
प्रादात्स ब्राह्मणेभ्योऽथ वासांस्याभरणानि च ॥ ७.६६.१७ ॥

यजमान गय की वह वेदी मोती, हीरे और मणियों से बिछी थी। तब उसने ब्राह्मणों को वस्त्र और आभूषण दिए।

7.66.18

यथोक्ता दक्षिणाश्चान्या विप्रेभ्यो भूरिदक्षिणः ।
यत्र भोजनशिष्टस्य पर्वताः पञ्चविंशतिः ॥ ७.६६.१८ ॥

शास्त्र में बताई गई दक्षिणाएँ तथा अन्य दक्षिणाएँ भी उदार गय ने ब्राह्मणों को दीं; जहाँ भोजन से बचे अन्न के पच्चीस पर्वत बने।

7.66.19

कुल्याश्च क्षीरवाहिन्यो रसानां चापभवंस्तदा ।
वस्त्राभरणगन्धानां शारयश्च पृथग्विधाः ॥ ७.६६.१९ ॥

नदियाँ दूध बहाती थीं, रसों की धाराएँ बह रही थीं, और वस्त्रों, आभूषणों तथा सुगंधों के अनेक प्रकार के ढेर लगे थे।

7.66.20

यस्य प्रभावाच्च गयस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ।
वटश्चाक्षय्यकरणः पुण्यं ब्रह्मसरश्च तत् ॥ ७.६६.२० ॥

जिसके प्रभाव से गय तीनों लोकों में विख्यात है, और वह अक्षय फल देने वाला वट तथा वह पवित्र ब्रह्मसर भी।

7.66.21

स चेन्ममार स़ञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरस्तुभ्यं मा पुत्रमनुतप्यथाः।
अयज्वानमदक्षिण्यमभि श्वैत्येत्युदाहरत् ॥ ७.६६.२१ ॥

हे सञ्जय, यदि वह मर गया, तो वह तुम्हारे द्वारा चार गुना अधिक सौभाग्यशाली है; पुत्र से भी तुम्हारे लिए अधिक पुण्यवान है। पुत्र के लिए शोक मत करो। जो यज्ञ न करता और दक्षिणा न देता, उसके विषय में इस प्रकार कहा गया है।