Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 7.67

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

7.67.1

साङ्कृतिं रन्तिदेवं च मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
यस्य द्विशतसाहस्रा आसन्सूदा महात्मनः ॥ ७.६७.१ ॥

हे सृञ्जय, हमने सांकृति और मृत रन्तिदेव के विषय में सुना है, जिस महात्मा के दो लाख रसोइए थे।

7.67.2

गृहानभ्यागतान्विप्रानतिथीन्परिवेषकाः ।
पक्वंपक्वं दिवारात्रं वरान्नममृतोपमम् ॥ ७.६७.२ ॥

घर आए ब्राह्मण और अतिथियों को परोसने वाले दिन-रात बार-बार पकाए गए अमृत के समान श्रेष्ठ अन्न परोसते थे।

7.67.3

न्यायेनाधिगतं वित्तं ब्राह्मणेभ्यो ह्यमन्यत ।
वेदानधीत्य धर्मेण यश्चक्रे द्विषतो वशे ॥ ७.६७.३ ॥

न्याय से अर्जित धन को उन्होंने ब्राह्मणों को दे देने योग्य माना; वेदों का अध्ययन कर धर्म से उन्होंने शत्रुओं को अपने वश में कर लिया।

7.67.4

उपस्थिताश्च पशवः स्वयं यं शंसितव्रतम् ।
बहवः स्वर्गमिच्छन्तो विधिवत्सत्रयाजिनम् ॥ ७.६७.४ ॥

जिस प्रशंसित व्रत वाले के पास स्वर्ग की इच्छा रखते हुए बहुत-से पशु स्वयं उपस्थित हो जाते थे, जो विधिपूर्वक सत्र-यज्ञ करने वाले थे।

7.67.5

नदी महानसाद्यस्य प्रवृतक्ता चर्मराशितः ।
तस्माच्चर्मण्वती नाम ख्याता पुण्या सरिद्वरा ॥ ७.६७.५ ॥

महानस (बड़े रसोईघर) आदि से और चमड़ों के ढेर से एक नदी प्रवाहित हुई; इसलिए वह पवित्र और श्रेष्ठ नदी चर्मण्वती नाम से प्रसिद्ध हुई।

7.67.6

ब्राह्मणेभ्यो ददन्निष्कान्सौवर्णान्स प्रभावतः ।
तुभ्यं निष्कं तुभ्यं निष्कमिति ह स्म प्रभाषते ॥ ७.६७.६ ॥

वह अपने प्रभाव से ब्राह्मणों को स्वर्ण-मुद्राएँ देते हुए कहते थे — “यह तुम्हारे लिए एक निष्क है, यह तुम्हारे लिए एक निष्क है।”

7.67.7

तुभ्यन्तुभ्यमिति प्रादान्निष्कान्निष्कान्सहस्रशः ।
तत पुनः समाश्वास्य निष्कानेव प्रयच्छति ॥ ७.६७.७ ॥

"यह तुम्हारे लिए, यह तुम्हारे लिए" कहकर उसने हज़ारों निष्क दिए। फिर उसे आश्वस्त करके वह और निष्क देता है।

7.67.8

अल्पं दत्तं मयाऽद्येति निष्ककोटिं सहस्रशः ।
एकाह्ना ताम्यति ततः क्वाद्य विप्रा इति ब्रुवन् ॥ ७.६७.८ ॥

"आज मैंने थोड़ा ही दिया है" ऐसा सोचकर वह हज़ारों गुना करोड़ों निष्क एक ही दिन में देकर व्याकुल होता है, और कहता है, "आज ब्राह्मण कहाँ हैं?"

7.67.9

द्विजपाणिवियोगेन दुःखं मे शाश्वतं महत् ।
भविष्यति न सन्देह एवं राजाऽददद्वसु ॥ ७.६७.९ ॥

"ब्राह्मण के हाथ से वियोग होने से मेरा दुःख शाश्वत और महान होगा, इसमें संदेह नहीं।" ऐसा सोचकर राजा ने धन दिया।

7.67.10

सहस्रशश्च सौवर्णान्वृषभान्गोशतानुगान् ।
साष्टं शतं सुवर्णानां निष्कमाहुर्धनं तथा ॥ ७.६७.१० ॥

हज़ारों सोने के बैल, जिनके पीछे सैकड़ों गायें चलती थीं, और एक सौ आठ सुवर्ण का निष्क—इसे धन कहा जाता है।

7.67.11

अध्यर्धमासमददद्ब्राह्मणेभ्यः शतं समाः ।
अग्निहोत्रोपकरणं यज्ञोपकरणं च यत् ॥ ७.६७.११ ॥

डेढ़ मास तक, और सौ वर्षों तक उसने ब्राह्मणों को दिया—अग्निहोत्र के उपकरण और यज्ञ के उपकरण, जो भी थे।

7.67.12

ऋषिभ्यः करकान्कुम्भान्स्थालीः पिठरमेव च ।
शयनासनायानानि प्रासादांश्च गृहाणि च ॥ ७.६७.१२ ॥

ऋषियों को उसने करक, कुम्भ, स्थालियाँ और पिठर दिए; शय्या, आसन, वाहन, महल और घर भी।

7.67.13

वृक्षांश्च विविधान्दद्यादन्नानि च धनानि च ।
सर्वं सौवर्णमेवासीद्रन्तिदेवस्य धीमतः ॥ ७.६७.१३ ॥

वे विविध वृक्ष, अन्न और धन दान करते थे; बुद्धिमान रन्तिदेव के पास सब कुछ सुवर्णमय ही था।

7.67.14

तत्रास्य गाथा गायन्ति ये पुराणविदो जनाः ।
रन्तिदेवस्य तां दृष्ट्वा समृद्धिमतिमानुषीम् ॥ ७.६७.१४ ॥

वहाँ उसके विषय में वे गाथाएँ गाई जाती हैं, जिन्हें पुराणों के ज्ञाता लोग गाते हैं, रन्तिदेव की उस अलौकिक समृद्धि को देखकर।

7.67.15

नैतादृशं दृष्टपूर्वं कुबेरसदनेष्वपि ।
धनं च पूर्यमाणं नः किं पुनर्मनुजेष्विति ॥ ७.६७.१५ ॥

ऐसा धन हमने पहले कुबेर के भवनों में भी नहीं देखा था, जो हमारे लिए भरा हुआ हो; फिर मनुष्यों में तो कहना ही क्या।

7.67.16

व्यक्तं वस्वोकसारेयमित्युचुस्तत्र विस्मिताः ।
साङ्कृते रन्तिदेवस्य यां रात्रिमतिथिर्वसेत् ॥ ७.६७.१६ ॥

'यह निश्चय ही धन का आवास है' — ऐसा वे वहाँ विस्मित होकर बोले; साङ्कृति रन्तिदेव के यहाँ जिस रात अतिथि ठहरे।

7.67.17

आलभ्यन्त तदा गावः सहस्राण्येकविंशतिः ।
तत्र स्म सूदाः क्रोशन्ति सुमृष्टमणिकुण्डलाः ॥ ७.६७.१७ ॥

तब इक्कीस हज़ार गायें वध के लिए लाई गईं; वहाँ सुंदर मणि-कुण्डल पहने रसोइये पुकार रहे थे।

7.67.18

सूपं भूयिष्ठमश्नीध्वं नाद्य मांसं यथा पुरा ।
रन्तिदेवस्य यत्किञ्चित्सौवर्णमभवत्तदा ॥ ७.६७.१८ ॥

'आज पहले की तरह मांस नहीं, बल्कि बहुत सारा सूप खाओ'; उस समय रन्तिदेव के पास जो कुछ था, वह सब सुवर्णमय हो गया।

7.67.19

तत्सर्वं वितते यज्ञे ब्राह्मणेभ्यो ह्यमन्यत ।
प्रत्यक्षं तस्य हव्यानि प्रतिगृह्णन्ति देवताः ॥ ७.६७.१९ ॥

उसने वह सब विस्तृत यज्ञ में ब्राह्मणों को दे दिया, ऐसा ही माना। उसके हव्य प्रत्यक्ष रूप से देवता ग्रहण करते हैं।

7.67.20

कव्यानि पितरः काले सर्वकामान्द्विजोत्तमाः ।
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ॥ ७.६७.२० ॥

हे द्विजोत्तम, पितर समय पर कव्य तथा सभी कामनाएँ ग्रहण करते हैं। हे सृंजय, यदि वह तुमसे चार गुना अधिक भाग्यवान होकर मर गया।

7.67.21

पुत्रात्पुण्डतरस्तुभ्यं मा पुत्रमनुतप्यथाः ।
अयज्वानमदक्षिण्यमभि श्वैत्येत्युदाहरत् ॥ ७.६७.२१ ॥

तुम्हारे पुत्र से भी अधिक पुण्यवान (पुरुष) के लिए शोक मत करो। जो यज्ञ नहीं करता और दक्षिणा नहीं देता, उसके विषय में 'श्वैत्य' ऐसा कहा गया है।