Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 7.68

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

7.68.1

दौष्यन्ति भरतं चापि मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
कर्माण्यसुकराण्यन्यैः कृतवान्यः शिशुर्वने ॥ ७.६८.१ ॥

हे सृञ्जय, हमने सुना है कि दुष्यन्त के पुत्र भरत ने, जो मृत्यु को प्राप्त हो चुके हैं, वन में बालक रहते हुए ऐसे कर्म किए जो दूसरों के लिए कठिन थे।

7.68.2

हिमावदातान्यः सिंहान्नखदंष्ट्रायुधान्बली ।
निर्वीर्यांस्तरसा कृत्वा विचकर्ष बबन्ध च ॥ ७.६८.२ ॥

जो बलवान बालक सिंहों को, जो हिम के समान श्वेत थे और जिनके नख-दाढ़ ही हथियार थे, बलपूर्वक निर्वीर्य करके घसीटता और बाँध देता था।

7.68.3

क्रूरांश्चोग्रतरान्व्याघ्रान्दमित्वा चाकरोद्वशे ।
मनःशिला इव शिलाः संयुक्ता जतुराशिभिः ॥ ७.६८.३ ॥

क्रूर और अत्यंत उग्र बाघों को भी उसने दमन करके वश में कर लिया, जैसे लाख के ढेरों से जुड़ी मनःशिला की शिलाएँ हों।

7.68.4

त्रायलादींश्चातिबलवान्सुप्रतीकान्गजानपि ।
दंष्ट्रासु गृह्य विमुखाञ्शुष्कास्यानकरोद्वशे ॥ ७.६८.४ ॥

अत्यंत बलवान उसने त्रायलाद आदि तथा सुप्रतीक नामक हाथियों को भी दाँतों से पकड़कर, मुख फेरे और सूखे मुख वाले बनाकर वश में कर लिया।

7.68.5

महिषानप्यतिबलो बलिनो विचकर्ष ह ।
सिंहानां च सुदृप्तानां शतान्याकर्षयद्बलात् ॥ ७.६८.५ ॥

अति बलवान उसने बलशाली महिषों को भी घसीटा, और अत्यंत गर्वीले सिंहों के सैकड़ों झुंडों को भी बलपूर्वक खींच लिया।

7.68.6

बलिनः सृमरान्खङ्गान्नानासत्त्वानि चाप्युत ।
कृच्छ्रप्राणान्वने बद्ध्वा दमयित्वाप्यवासृजत् ॥ ७.६८.६ ॥

बलवान उसने सृमर, गैंडे तथा नाना प्रकार के अन्य जीवों को भी, जिनके प्राण संकट में थे, वन में बाँधकर, दमन करके फिर छोड़ दिया।

7.68.7

तं सर्वदमनेत्याहुर्द्विजास्तेनास्य कर्मणा ।
तं प्रत्यषेधज्जननी मा सत्वानि व्यनीनशः ॥ ७.६८.७ ॥

ब्राह्मण उसे 'सर्वदमन' कहते थे, उसके इस कर्म के कारण। किन्तु उसकी माता ने उसे रोका: 'प्राणियों का नाश मत करो।'

7.68.8

सोऽश्वमेधशतेनेजे यमुनामनु वीर्यवान् ।
त्रिशतैश्च सरस्वत्यां गङ्गामनु चतुःशतैः ॥ ७.६८.८ ॥

वह पराक्रमी राजा यमुना के तट पर सौ अश्वमेध यज्ञ करता था, सरस्वती पर तीन सौ, और गंगा के तट पर चार सौ।

7.68.9

सौऽश्वमेधसहस्रेण राजसूयशतेन च ।
पुनरीजे महायज्ञैः समाप्तवरदक्षिणैः ॥ ७.६८.९ ॥

उसने हज़ार अश्वमेध और सौ राजसूय यज्ञ फिर किए, बड़े यज्ञ जिनकी उत्तम दक्षिणाएँ पूर्ण हुईं।

7.68.10

अग्निष्टोमातिरात्राणामुक्थ्यविश्वजितां च सः ।
वाजपेयसहस्रामां सहस्रैश्च सुसंवृतैः ॥ ७.६८.१० ॥

अग्निष्टोम, अतिरात्र, उक्थ्य और विश्वजित यज्ञ, और हज़ार वाजपेय यज्ञ, हज़ारों बार, भली प्रकार पूर्ण किए गए।

7.68.11

इष्ट्वा शाकुन्तलो राजा तर्पयित्वा द्विजान्धनैः ।
सहस्रं यत्र पद्मानां कण्वाय भरतो ददौ।
जाम्बूनदस्य शुद्धस्य कनकस्य महायशाः ॥ ७.६८.११ ॥

शकुन्तला के पुत्र राजा ने यज्ञ करके ब्राह्मणों को धन से तृप्त किया। जहाँ महायशस्वी भरत ने कण्व को शुद्ध जाम्बूनद स्वर्ण के हज़ार पद्म दिए।

7.68.12

यस्य यूपाः सतव्यामाः परिणाहेन काञ्चनाः ।
समागम्य द्विजैः सार्धे सेन्द्रैर्देवैः समुच्छ्रिताः ॥ ७.६८.१२ ॥

जिसके यज्ञ-स्तंभ, जिनकी परिधि एक तव्याम थी, स्वर्णमय थे, ब्राह्मणों के साथ और इंद्र सहित देवताओं के साथ एकत्र होकर खड़े किए गए।

7.68.13

अलङ्कृतान्राजमानान्सर्वरत्नैर्मनोहरैः ।
हैरण्यान्द्विरदानश्वान्रथानुष्ट्रानजाविकान् ॥ ७.६८.१३ ॥

सर्वरत्नों से मनोहर, अलंकृत और चमकते हुए, सोने के बने हाथी, घोड़े, रथ, ऊँट, बकरियाँ और भेड़ें (दान किए गए)।

7.68.14

दासी दासं धनं धान्यं गाः सवत्साः पयस्विनीः ।
ग्रामान्गृहांश्च क्षेत्राणि विविधांश्च परिच्छदान् ॥ ७.६८.१४ ॥

दासियाँ, दास, धन, धान्य, बछड़ों सहित दूध देने वाली गायें, गाँव, घर, खेत और विविध प्रकार के साज-सामान।

7.68.15

कोटीशतायुतांश्चैव ब्राह्मणेभ्यो ह्यमन्यत ।
चक्रवर्ती ह्यदीनात्मा जितारिर्ह्यजितः परैः ॥ ७.६८.१५ ॥

करोड़ों और सैकड़ों-हज़ारों (दान) ब्राह्मणों को उन्होंने दिए; वह चक्रवर्ती, उदारचित्त, शत्रुओं को जीतने वाले और दूसरों से अजेय थे।

7.68.16

स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरस्तुभ्यं मा पुत्रमनुतप्यथाः।
अयज्वानमदक्षिण्यमभि श्वैत्येत्युदाहरत् ॥ ७.६८.१६ ॥

हे सृञ्जय, यदि वह मर गया तो वह तुमसे चार गुना भाग्यशाली है; तुम्हारे लिए पुत्र से भी अधिक पुण्यवान यह है। अतः अपने पुत्र के लिए शोक मत करो। यज्ञ न करने वाले और दक्षिणा न देने वाले के विषय में 'श्वैत्य' ने ऐसा कहा था।